LINH ĐẠO LA SAN
(FSC : Fratres Scholarum Christianarum - Frères des écoles Chrétiennes - Brother of the Christian Schools - Anh Em Trương Kitô)

 Vũ Minh Tiến, OP

Dẫn nhập

Linh mục Bùi Đức Sinh viết về ḍng La San với ít ḍng ngắn ngủi, nhưng cha có nhận xét súc tích như sau : "Các sư huynh La San không những hy sinh của cải trần tục, chức quyền phần đời, mà ngay cả những chức tước trong Giáo hội, để chỉ chuyên chăm việc giáo dục thanh thiếu niên, như những người anh dắt d́u các em. Ḍng này bành trướng rất mau lẹ tại hầu hết các nước trên thế giới và hoạt động trong các ngành từ tiểu học lên tới đại học, sư phạm và chuyên nghiệp". Một ḍng tu mà chúng ta được biết gắn liền với việc giáo dục, các sư huynh không lănh chức linh mục để chỉ dành trọn vẹn đời sống của ḿnh để giáo dục các em.

Trong một xă hội thời bấy giờ những con em thợ thuyền và người nghèo gần như bị bỏ rơi, không được các nhà chức trách quan tâm, giáo dục. Không được giáo dục nên đời sống của các em thường đi vào bế tắc, chơi bời, lêu lổng, thánh La San đă nh́n thấy và ngài chạnh thương các em v́ "các trẻ bơ vơ xa ơn cứu độ", cần phải giáo dục cho chúng một đời sống nhân bản và Kitô, đưa chúng đến với Đức Kitô. Thánh La San được mệnh danh là nhà giáo của các nhà giáo.

Sau công đồng Vatican II, một số tu đoàn giáo dân, đă chọn lựa cho một vài anh em trong ḍng ḿnh lănh nhận chức linh mục để hoạt động mục vụ cho tu hội ḿnh, thế nhưng ḍng La San, qua nhiều tổng hội và đi đến quyết định các sư huynh sẽ không lănh chức linh mục, cho chúng ta thấy ơn gọi mà các sư huynh chọn lựa là một xác tín mănh liệt và cho thấy tính chất đặc thù, riêng biệt của ơn gọi đó.

Hành tŕnh ơn gọi La San

Bối cảnh giáo dục xă hội thế kỷ XVII

Thế kỷ XVI v́ những cuộc lộn xộn chính trị và xă hội, học đường bị sút giảm nghiêm trọng, đến nỗi năm 1567, đức cha Claude Saints, giám mục thành Evreux đă than thở : "Chúng ta phải nguyền rủa và tỏ thái độ bất b́nh với thế kỷ của chúng ta … Nhiều nhà quư phái đă xâm chiếm hay phá hoại các trường và vơ vét của cải … không những ở các chốn thôn quê mà ngay ở các thành phố và tới những thị trấn phồn thịnh, người ta c̣n chỉ thấy thỉnh thoảng một nhà trường hay một nhà giáo".

Thế kỷ XVI - XVII, trường học phần lớn dành cho các con em tầng lớp trung lưu, quư tộc, vua chúa, có tiền. Xă hội không quan tâm đến việc giáo dục các em con nhà thợ thuyền, lao động nghèo. Một số trường từ thiện được lập do cha sở lập các con em trong giáo xứ của ḿnh hoặc cho những ‘con nhà tử tế’. T́nh cảnh đó cũng làm xúc động nhiều tâm hồn đạo đức quảng đại mở trường miễn phí trong khuôn khổ xứ đạo. Người ta cũng lo lắng không những mở mang nhà trường mà trước hết là đào tạo giáo viên. Adrien Bourdoise đă viết cho Jean Jacques Oliver : "Muốn tổ chức một trường hữu ích cho đạo công giáo, phải có những ông thầy làm việc với một tâm hồn công giáo hoàn toàn chứ không phải là một con buôn, coi nghề dạy học như một nghề kiếm tiền…"

Một số nhà đạo đức và ḍng tu chuyên chú vào giáo dục : ḍng Thánh Thể, ḍng Chúa Giêsu Hài Đồng, ḍng Nữ Kinh sĩ Âu tinh. Trong các nhà giáo dục ấy nổi bật lên hai sao sáng : cha Charles Demia ở Lyon và cha P. Barré.

Chính cha P. Barré là người đă khuyến khích và chỉ giáo cho thánh La San thành lập ḍng. Cha Blain đă viết : "Chính cha P. Barré đă khuyến khích thánh La San khởi lập ḍng của ngài ; chính cha đă điều khiển công cuộc ấy ; chính cha đă chỉ vạch tinh thần và phương pháp mà cha La San sau này bước theo ; chính cha đă nâng đỡ cha La San trong những cuộc thử thách…".

Vài nét về chân dung thánh La San

Thánh La San tên đầy đủ là Jean Baptiste de La San, sinh ngày 30-4-1651 tại lâu đài Cloche, được rửa tội cùng ngày tại nhà thờ thánh Hilaire thành Reims. Ngài là con trưởng một gia đ́nh có 10 con, ba người chết từ lúc c̣n thơ ấu, 6 người c̣n lại th́ Jacqnes Joseph và Génovéfain đi tu, làm giáo sư thần học, hai người Jean Remy và Pierre theo nghiệp cha, em gái Rose Marie vào tu viện thánh Etienne.

Ông Louis de La San, cha của thánh La San làm bồi thẩm toà án thành Reims và là người đầu tiên trong họ theo nghề tự do. Bởi vậy ông cũng mong ước cho người con trưởng của ḿnh sau này cũng làm quan toà để nối nghiệp cha.

Năm 1670, cậu đă đủ tuổi và được vào trường đại học ở Reims. Tại đây, cậu sẽ học 5 năm văn phạm, hai năm văn chương và hai năm triết học. Năm vừa tṛn 20 tuổi, cậu tuyên bố muốn làm linh mục, v́ thế ngày 2-3-1672, cậu được chịu phép cắt tóc.

Gia đ́nh La San có một người anh em họ là Pierre Dozet làm kinh sĩ (chanoine) tại nhà thờ lớn thành Reims. Nhận thấy tài năng và đức độ của La San, ông liền nhường chức kinh sĩ cho ngài.

Năm 21 tuổi, sau khi cha ngài mất (19-7-1671) và mẹ ngài mất (9-4-1672), ngài từ giă nhà trường trở về săn sóc gia đ́nh và các em. Thế là vừa phải gánh vác nhiệm vụ người con cả trong gia đ́nh : chăm nom gia tài của cha mẹ để lại, săn sóc sự học hành của các em, vừa theo đuổi khoa thần học để tiến tới mục đích của ḿnh. Công việc của ngài lúc này thật nặng nhọc.

Tuy vậy, nhờ những lời khuyên nhủ khích lệ của những người hảo tâm như cha Tronson, cha Nicolas Roland, ngài không nản chí. Ngài tiếp tục học hành tại chủng viện Saint Sulpice và trường đại học Sorbonne ở Paris. Ngài lấy bằng tiến sĩ thần học năm 28 tuổi. Ngày 2-6-1672, ngài nhận chức trợ phó tế và ngày 9-4-1678, nhận chức linh mục.

Linh hứng ơn gọi La San : từ một kinh nghiệm sống

Cha được tổng giám mục Maurice Le Tellier cử đến dâng lễ hàng ngày cho Ḍng Các Chị Em Nữ Giáo.

Năm 1679, ông Nyle, đại diện cho bà Maillefer, muốn gặp bà giám đốc Francoise Duval để xin mở trường b́nh dân. Bà giám đốc không biết quyết định thế nào, liền hỏi cha La San và được cha hết ḷng tán thành và khuyến khích. Không những thế cha c̣n mời ông Nyle về ở nhà ḿnh cho tới khi nhà trường thành tựu.

Thế nhưng, công việc lúc này phải hết sức khôn khéo, phải tránh sự phản đối của trường công nhà nước và đụng chạm đến nền tài chính của tỉnh. Cha La San hỏi ư kiến nhiều vị khôn ngoan trong hàng giáo phẩm, các ngài tán thành và góp ư : v́ các trường của nhà thờ thường gọi là "trường từ thiện" không lấy tiền. Nếu nhờ một linh mục đứng ra nhận trường th́ nhà chức trách không c̣n lư do ǵ chỉ trích nữa. Ngài bèn nhờ cha Dorigny, chính xứ Saint Maurince nhận nhiệm vụ đó. Thế là ngày 15-4-1679, lớp học đầu tiên mở cửa đón các trẻ em nghèo.

Ngài đă nh́n thấy con em lao động nghèo thất học, chúng là những đứa trẻ xa ơn cứu độ : phải đem Chúa đến cho chúng. Cũng từ sự săn sóc lớp học b́nh dân này đă đánh động, mà Ngài được linh hứng có ư định lập ḍng các sư huynh trường Kitô.

Lớp b́nh dân thứ hai mở tại xứ Saint Jacques, rồi lần lượt những vùng lân cận khác. Số giáo viên đă bắt đầu đông và vị sáng lập nghĩ đến và thảo lề luật cho ḍng mới. Sau tuần tĩnh tâm 1684, 12 giáo viên đă khấn "vâng lời" và mặc y phục đầu tiên.

Ngày 24-2-1688, theo lời mời của cha La Barmondiere, chính xứ Saint Sulpice, cha La San cùng hai sư huynh rất thạo khoa sư phạm lên Paris lập thêm cơ sở. Lúc ḍng đang trên đà phát triển cũng là lúc mà vị sáng lập phải trải qua bao nỗi khốn khó. Nào tiếng thị phi, lời ghen ghét, bắt đầu nổi dậy cùng với sự nản ḷng của một vài đồng chí. Sư huynh Henri Lheureux, cánh tay phải và cũng là người kế vị cha La San qua đời. Chính cha La San lâm bệnh nặng, tưởng không hy vọng được xem thấy kết quả của công việc ḿnh.

Hồi này, cha đă thuê được một cơ sở cũ với giá rất hạ ở phố Vaugirard, gần nhà nghỉ của ḍng Saint Sulpice. Tới ở nhà này chỉ c̣n cha và hai sư huynh, ba vị đă cùng nhau kư kết bản giao hứa như sau : "…tôi, Gioan La San,….Nicolas Vuyart,… Gabriel Drolin, ngay từ bây giờ và măi măi cho tới ngày cuối cùng, tới ngày hội các trường Kitô tan ră, chúng tôi hứa hội họp và đoàn kết với nhau…không bao giờ chia rẽ nhau…, dầu hội chỉ c̣n ba người… và dẫu chúng tôi phải hành khất để nuôi nhau…".

Để có chi phí nhận những bạn trẻ muốn vào ḍng, cha phải nhờ đến một vị giám mục, bạn đồng song giúp đỡ. Ngày 1-11-1692, sáu đệ tử chính thức mặc áo ḍng tại Vaugirard.

Tuy nhiên, tại quê hương, cha bị người ta chế nhạo. Tại Paris, ngài bị dèm pha. Các thầy giáo ở các trường lấy học phí nổi lên phản đối hai lần năm 1690 và 1698 mong phá huỷ công cuộc cạnh tranh. Các nhà giáo kiện hết vụ này đến vụ khác, được xử thắng kiện nên họ tịch thu hết các đồ đạc trong các trường của ngài.

Đức tổng giám mục De Noailles thành Paris nghe theo một số linh mục đă cắt chức bề trên ḍng của ngài. Cha buộc phải bỏ nhà chính và cùng mấy giáo viên và sư huynh, tập sinh tới lưu trú tại ngoại ô Saint Antoine ngày 20-8-1703. Lúc này thiếu thốn mọi sự, may nhờ các nữ tu ḍng thánh Đa minh Thánh Giá giúp đỡ nên cũng bớt phần cơ cực.

Năm 1712, một tu sĩ trẻ muốn mở một lớp sư phạm cho các thầy giáo thôn quê. Các kẻ thù của ngài vu váo cho cha là lợi dụng trẻ "vị thành niên". V́ thế toà án kết tội và bắt cha phải trả lại các món tiền của vị tu sĩ kia dâng cúng để xây trường sư phạm.

Trong khi các trường ở Paris đóng cửa, th́ các sư huynh lần lượt di tản đi các tỉnh, và nơi nào các sư huynh cũng được các đức cha, các cha và mọi người hoan nghênh. Những tấm ḷng rộng răi đă mở ra trước công cuộc nhân đạo kia, nhiều người hảo tâm dâng tặng của cải để mở mang các trường cho trẻ b́nh dân.

Phải chăng đây cũng chính là ư Chúa muốn cho các sư huynh phải quan tâm đến các trẻ em nghèo ở vùng thôn quê ? Đến năm 1708, tất cả các trường của ḍng tại Pháp được chia làm ba khu vực.

Ngày 7-4-1719, cha b́nh an trở về nhà Chúa. Lúc này ḍng đă có 23 nhà, 274 sư huynh và dạy 10000 học tṛ.

Đức giáo hoàng Lêo XII phong chân phước cho ngài ngày 19-2-1888, phong thánh ngày 24-5-1900. Ngày 15-5-1950, đức Piô XII phong ngài làm quan thầy các nhà giáo dục nhi đồng và thanh thiếu niên.

Công tŕnh sư phạm của thánh La San

Cha đă khởi xướng và thực hành những cách, phương pháp đă có trước đây. Ngài gạt bỏ những điều chưa tốt và giữ lại những điều hay mà ngài cho là thiết thực, mang lại lợi ích nhiều nhất cho các em :
- Phương pháp đồng giáo : một thầy dạy nhiều tṛ trong một lúc và tất cả các học tṛ đều theo một bài học cùng với nhau, sử dụng cùng một cuốn sách như nhau. Phương pháp này làm thức tỉnh các tâm hồn, giữ tỉnh táo các hoạt động trí khôn, đ̣i sự cộng tác của mọi người trong lớp, từ thầy giáo tới tất cả học tṛ. Hồi ấy người ta quen dạy học tṛ theo hai phương pháp : độc giáo (một thầy và một tṛ) và hỗ giáo (thầy dạy tṛ, rồi tṛ dạy lại bạn ḿnh).
- Dạy tiếng mẹ đẻ trước : hồi ấy Châu Âu chịu ảnh hưởng của đạo Công giáo nên con trẻ khi vào nhà trường là bắt đầu học tiếng La tinh, măi về sau mới học tiếng mẹ đẻ. Nhà mô phạm Tiệp Khắc Coménuis đă than thở "học tiếng La tinh trước tiếng mẹ đẻ là cưỡi ngựa trước khi biết đi". Có nhiều người phản đối nhưng cũng có nhiều người tán thành và cho rằng tiếng La tinh chỉ nên dùng trong các tu viện, các nhà chung để đào tạo các tu sĩ.
- Trường sư phạm : trước thời thánh La San, các thầy giáo không được huấn luyện chuyên môn để dạy học tṛ. Sự thiếu xót đó khiến nền giáo dục tiểu học rất kém cỏi. Thánh La San đă lập ở Rouen một trường sư phạm đầu tiên có những lớp thực hành.
- Trường chuyên nghiệp và b́nh dân : ngài lập nên các trường chuyên môn đan, dệt, khắc, làm khoá, thợ mộc, trồng cây, kỹ thuật,… Ngài cũng lập trường b́nh dân để dạy các người thợ sau những giờ làm việc ở sở. Từ những lớp b́nh dân này người ta lập nên các hội thợ thuyền gọi là ‘công cuộc xă hội", tiền thân của "Tổng Liên đoàn Lao Động Công giáo Pháp". 

Linh đạo các sư huynh trường Kitô

Qui tụ các thầy giáo thành một cộng đoàn huynh đệ

Muốn cho các trẻ em có người giáo dục đàng hoàng, cả về chất lượng giáo dục cũng như một đời sống nhân bản, đạo đức th́ cần phải có những ông thầy khuôn mẫu. Bởi vậy thánh La San không những tuyển các thầy dạy trường ḿnh nhưng trước hết lo huấn luyện họ.

Trong tập ‘hồi kư về tu phục’, thánh nhân định nghĩa tinh thần cộng đoàn như là một trong những đặc tính căn bản của lối sống các sư huynh. Qua việc chia sẻ kinh nghiệm, một cộng đoàn đức tin học được thế nào là sống và cùng nhau hành động, nhằm lợi ích cho tha nhân. "Để làm sáng danh Ngài", đó là căn bản của nhận thức chung trong niềm tin của họ. Họ thánh hiến cho Thiên Chúa bằng những cam kết cụ thể, đáp ứng được những thực tế của thời đại :
- Sống chung trong một cộng đoàn huynh đệ.
- Cùng chung và liên kết để đem lại một nền giáo dục Kitô cho trẻ em và hỗ trợ học đường.
- Sẵn sàng đi tới bất cứ nơi đâu mà họ được gởi tới và để làm tại nơi đó những ǵ thừa tác vụ họ đ̣i hỏi. 

Năm 1706, cha thảo cuốn "phương pháp dùng trong các trường Kitô". Cuốn này và cuốn Luật ḍng của ngài, sau này trở thành chương tŕnh giáo dục của các sư huynh La San.

Trải qua lịch sử, nhiều ḍng tu, linh mục, nữ tu đă tham gia vào công tác giáo dục, thế nhưng một ḍng tu chuyên trách hoàn toàn về sứ vụ giáo dục và hy sinh cả cuộc đời ḿnh cho sứ vụ ấy, ta thấy rơ ràng nơi ơn gọi mà thánh La San được linh hứng. Đặc sủng của Gioan La San không phải chỉ là dạy học, dạy giáo lư, lo giáo dục có tính cách cá nhân nhưng là một cộng đoàn giáo dục : Ơn riêng của ngài chính là lập một cộng đoàn nhà giáo đi vào ư định của Thiên Chúa : "Thánh Gioan La San đă được Thiên Chúa tác động –v́ vậy người đă hiến ḿnh đào tạo những thầy giáo biết hết ḿnh xả thân cho công cuộc mở mang học vấn và giáo dục Kitô, người đă qui tụ các thầy thành cộng đoàn" và "ngay từ khởi thuỷ, các sư huynh đă thực hiện sứ mạng ‘cùng chung và liên kết’ mỗi người làm việc tông đồ của ḿnh như thành viên một cộng đoàn"

"Thánh Gioan La San đă được Thiên Chúa dẫn đưa tới chỗ thiết lập một cộng đoàn gồm những con người đuợc Người soi sáng và cho hiệp thông vào ư định cứu độ của Ngài, để liên kết với nhau, nhằm đáp ứng nhu cầu của một giới trẻ nghèo và xa ơn cứu độ. Ngày hôm nay, cộng đoàn sư huynh vẫn c̣n t́m được trong biến cố lịch sử đó, những động lực cơ bản thúc đẩy sống và hành động".

Thánh Gioan La San đứng trước thế giằng co : một đàng là linh mục triều, kinh sĩ đoàn nhà thờ thành Reims, sống gần gia đ́nh và hưởng tài sản cha mẹ để lại. Một đàng dấn thân hoàn toàn cho công việc giáo dục và ở chung với các thầy. Ban đầu cha để các thầy cư ngụ trong nhà ḿnh, thế nhưng anh em của ngài đă phản đối. Sau đó, cha đă quyết định bán tất cả những tài sản mà ḿnh được hưởng, đem giúp đỡ cho nạn nhân trận đói mùa đông năm 1683-1684 và đến sống chung với các thầy. Từ nay, cuộc đời của ngài cũng như anh em trong ḍng phó thác hoàn toàn vào bàn tay quan pḥng đầy yêu thương của Thiên Chúa.

Phương pháp suy niệm La San.

Nét đặc trưng của phương pháp này là muốn đào tạo cho các sư huynh thành những tu sĩ chuyên lo việc giáo dục. Khi nói về linh đạo La San, ta không thể bỏ qua phương pháp suy niệm mà thánh La San và những người kế tục ngài đă thực hành, rèn luyện để đào tạo các sư huynh thành một tu sĩ giáo dục. Phương pháp suy niệm được tŕnh bày trong các sách Explication de la méthode d’oraison ; Recueil de différents petits traités. Phương pháp này có thể được tóm gọn như sau :

1/ Chuẩn bị đề tài : để suy niệm qua việc đọc sách Kinh thánh, sách thiêng liêng
2/ Tâm nguyện : đây là phần chính yếu, gồm ba bước :

- Hồi tâm : Tiên vàn là đặt ḿnh trước mặt Thiên Chúa, qua việc thực tập nhận thức những cách thức Thiên Chúa hiện diện : Ngài hiện diện khắp mọi nơi, hiện diện ở đâu có hai ba người họp nhau nhân danh Ngài ; hiện diện trong ta, hiện diện trong nhà thờ, trong nhà tạm. Sau khi đặt ḿnh trước mặt Chúa, linh hồn sẽ bộc lộ những tâm t́nh :
+ Tin, thờ lạy, tạ ơn (đối với Chúa)
+ Khiêm nhường, hổ thẹn, thống hối (nghĩ đến bản thân).
+ Tin tưởng vào công nghiệp của Đức Kitô (hướng về Đức Kitô) và kêu cầu Chúa Thánh Thần.

- Vào đề : Chú ư vào một mầu nhiệm đức tin (cách riêng mầu nhiệm của Đức Kitô), một nhân đức, một châm ngôn, để suy nghĩ về ư nghĩa của đề tài suy niệm. Từ đó, linh hồn sẽ bộc lộ 9 hành vi như sau :
+ Hướng về Chúa Kitô : (1) Ḷng tin nơi mầu nhiệm (hoặc lời dạy gương lành của Chúa. (2) thờ lạy Chúa nơi mầu nhiệm hay lời nói nhân đức của Ngài. (3) Tạ ơn Chúa v́ t́nh yêu mà Ngài tác động nơi mầu nhiệm, hay khi dạy dỗ và thi hành nhân đức.
+ Nghĩ đến bản thân : (4) Hổ thẹn v́ đời sống của ta c̣n cách xa với mầu nhiệm, nhân đức. (5) Thống hối. (6) Dốc ḷng áp dụng.
+ Ba hành vi thực hành : (7) Kết hợp với Chúa. (8) Nài xin ơn biết sống tinh thần mầu nhiệm hay nhân đức. (9) Kêu cầu vị thánh nào mà ta sùng mộ hay đă thực hành nhân đức ấy, để nhờ chuyển cầu cho ta được bắt chước.

 - Kết luận : Xét ḿnh đă suy gẫm như thế nào ; tạ ơn ; dâng hiến cho Chúa điều đă dốc ḷng. Sau cùng đọc một kinh dâng kính đức Maria.
Chỉ nh́n mọi sự bằng cặp mắt đức tin, làm mọi sự v́ Chúa và quy tất cả về cho Chúa
Sống cuộc sống giáo dân làm công tác trần thế nhưng phải ư thức rằng ḿnh đang cộng tác với chương tŕnh cứu độ của Thiên Chúa đ̣i hỏi sư huynh một cái nh́n đức tin xuyên suốt. Chính v́ vậy tinh thần của ḍng là tinh thần đức tin :
- Trong đức tin, các sư huynh nhận xét mọi thực tại trần thế theo ánh sáng Phúc âm.
- Trong đức tin, các sư huynh là những "cộng tác viên của Chúa Giêsu Kitô", dâng cả cuộc đời cho việc xây dựng nước Thiên Chúa, bằng công tác phục vụ giáo dục.
- Trong đức tin, các sư huynh ư thức được rằng Thiên Chúa hiện diện trong công việc, trong những nỗi vui mừng và âu lo của họ.
- Trong đức tin, các sư huynh tập nhận ra trong mọi biến cố, và nơi mọi người, nhất là nơi người nghèo, một dấu chỉ và một tiếng gọi của Thần Khí.

 Thánh La San đă trải qua bao đau khổ, tưởng chừng như không thể tiếp tục ơn gọi mà ḿnh đă bắt đầu. Nhưng có lẽ chỉ với con mắt đức tin, xác định làm v́ Chúa và quy tất cả cho Chúa mà cha vẫn tiếp tục chịu đựng thử thách. Sự phục sinh vinh quang phải trải qua đau thương thập giá. Có cuộc sinh con nào mà người mẹ không trải qua cơn đau đớn quặn thắt ruột gan ?! Cha La San đă ví von : "Chúa rất tế nhị vô cùng, Ngài dẫn tôi đi từng bước một"

Đem lại một nền giáo dục nhân bản và Kitô cho giới trẻ

Đối với thánh Gioan La San, lư tưởng là một con người hoàn toàn thuộc về Thiên Chúa, dâng cả thời giờ, tài năng, sức lực để đưa ơn cứu rỗi tới với trẻ nghèo. Sư huynh sẽ không sống cho một cái ǵ khác, chỉ muốn thuộc về chúa, lo việc Chúa, tức là làm cho trẻ nghèo tới với Chúa, đó là lẽ sống của sư huynh.

Các sư huynh hiến ḿnh cho Chúa, kết nghĩa với nhau, dạy trẻ nên người và nên con Chúa. Trong cuốn "nguyện gẫm", thánh Gioan La San đă nhấn mạnh đến giá trị cao quư của nghề dạy học, một nghề vừa đại diện một phần uy quyền của cha mẹ, vừa gồm một phần sứ mệnh tông đồ của các giám mục, linh mục, khi dạy dỗ kinh bổn cho con trẻ.

Như vậy, nhà mô phạm công giáo giảng dạy nhân danh Thiên Chúa. Họ là ‘sứ giả’ của Chúa Giêsu và ‘thiên thần hữu h́nh’ của con trẻ. Chính ngài đă căn dặn anh em : "Bổn phận các anh em là mỗi ngày phải tiến lên gần Chúa bằng sự nguyện gẫm, để học ở Chúa những điều mà anh em dạy dỗ con trẻ, để các anh em đi lại với chúng bằng cách thích hợp với tŕnh độ chúng, hầu dạy dỗ chúng những điều Thiên Chúa đă truyền cho các anh em v́ chúng…" và "sư huynh ư thức được có những đứa trẻ không được giáo dục, xa ơn cứu độ và Chúa muốn trao chúng cho sư huynh".

Sư huynh c̣n phải cho thấy được t́nh yêu thương của Thiên Chúa trong cách đối xử với con trẻ : "Anh em phải nh́n các con trẻ mà anh em phải dạy dỗ như những kẻ mồ côi, nghèo khổ, bị bỏ rơi… v́ lẽ đó, Thiên Chúa đă đặt chúng như thể dưới sự giám hộ của anh em. Ngài thương xót chúng và lo lắng cho chúng như Đấng Bảo trợ chúng, chỗ chúng nương tựa, Cha của chúng. Và Ngài đă uỷ thác cho anh em việc chăm sóc đó"

Loan báo Tin mừng cho giới trẻ

Đây chính là đặc sủng đi liền với sứ vụ giáo dục của các sư huynh :"Sư huynh loan báo Tin mừng, sư huynh giúp các môn sinh ḿnh khám phá rằng Thiên Chúa đang ở giữa chúng, rằng Người yêu thương chúng và cái hay cái dở của chúng. Việc cứu rỗi các môn sinh mới đúng là vinh quang của Thiên Chúa và là lư do duy nhất để sư huynh cống hiến đời ḿnh phục vụ chúng".

Thánh Gioan La San đă đọc trong nhu cầu của đám trẻ bị bỏ rơi tiếng gọi của Thiên Chúa : "sư huynh cần sống đức tin để chuyển giao Lời Chúa là Lời sinh Chúa Giêsu nơi tấm ḷng của những kẻ mà sư huynh đă rao giảng Phúc âm. Chính nhờ đức tin mà sư huynh cảm nhận được ḿnh là "thừa tác viên và đại sứ của Chúa Giêsu Kitô".

Để rao giảng Tin mừng th́ trước hết các sư huynh phải sống và được ‘nuôi dưỡng bằng lời Chúa’. V́ đối với thánh La San, ‘bước theo Đức Kitô tức là biết ở bên Thầy để lắng nghe Lời. Biết ở bên Thầy đó là nền sư phạm căn bản của tinh thần đức tin, "một tinh thần biết để cho các châm ngôn và tâm t́nh đức tin, đặc biệt rút từ Kinh Thánh, hướng dẫn".

Sư huynh phải đọc và suy niệm lời Chúa hàng ngày "Lời Thiên Chúa mà sư huynh đọc, suy niệm và cầu nguyện mỗi ngày là nguồn mạch nuôi sống đức tin và tạo nên chiều sâu mà sư huynh cần có để sẵn sàng đặt ḿnh vào tư thế cảm nhận được những tiếng gọi của Thiên Chúa luôn tuôn đến, xuyên qua mọi cảnh ngộ".

Thánh La San cũng thường nhắc nhở các anh em ḿnh phải lo cho việc cứu độ những môn sinh mà ḿnh được hướng dẫn : "các anh em phải hiểu rằng Thiên Chúa bắt đầu hỏi đến linh hồn các học tṛ của các anh em trước rồi mới đến linh hồn các anh em" và "quyết tâm đặt các phương tiện cứu độ vào tầm tay người trẻ".

Sư huynh loan báo ơn cứu độ được mặc khải nơi đức Kitô : "Ph?n tơi, tơi d?n d? cho chúng du?c s?ng và s?ng d?i dào" (Ga 10,10). Cha La San cảm nghiệm ḿnh được yêu mến đồng nghĩa với cảm thấy ḿnh được cứu độ. Với t́nh yêu học được nơi chúa Giêsu, sư huynh tỏ cho học tṛ thấy đạo bác ái huynh đệ. Nơi con người sư huynh trao đi t́nh yêu vô vị lợi, những người trẻ bắt gặp được Thiên Chúa, Đấng gọi chúng bằng tên từng đứa một. Thánh La San đă bức xúc trước cảnh những em bị bỏ rơi : "cả chúng nữa, Chúa Kitô cũng đă chết cho chúng".

Là một sư huynh La San, th́ "không được phân biệt giữa việc làm nhằm thánh hoá bản thân và việc làm v́ bổn phận dạy dỗ trẻ".

Các sư huynh giáo dục các em không phân biệt tôn giáo, mỗi em đều được chăm sóc và quan tâm như nhau : "Theo học các trường của ḍng không phải chỉ riêng con em các gia đ́nh Thiên Chúa giáo mà c̣n phần lớn con em các gia đ́nh ngoại đạo. Ở đây các em được săn dóc chu đáo như nhau, không phân biệt có đạo hay không. Ḍng La San đă tự tô những nét son rất đẹp".

Ḍng La San tại Việt nam

a. Ḍng Nam
- Vào Việt Nam đầu tiên : Đầu tháng giêng năm 1866, một nhóm 6 sư huynh theo lệnh của Tổng quyền Philippe, đă đặt chân lên đất Sài G̣n. Họ lănh trách nhiệm điều hành trướng Collège d’Adran, do các linh mục thừa sai Paris thành lập. Các sư huynh được yêu cầu đào tạo các thanh niên trở thành những thư kư và thông dịch viên trong đội ngũ hành chánh dân sự, hoặc thành những họa viên làm việc cho sở công chánh. Sau đó, trường La San bắt đầu tăng thêm ở Vĩnh Long, Bắc Tràng, Mỹ Tho… Năm 1880, sự bách hại tôn giáo ập xuống nước Pháp. Các sư huynh dần bị loại ra khỏi các trường công. Hội đồng thuộc địa đă bỏ phiếu ngưng trợ cấp cho các giáo viên tu sĩ ở các xứ thuộc địa, cả ở Sài G̣n. Hết phương tiện sinh sống, các sư huynh buộc phải rời khỏi Việt Nam năm 1883.

- Vào Việt Nam đợt 2 : Ngày 19 tháng 11 năm 1889, 10 sư huynh cặp bến Sài G̣n, một đám người rất đông chào đón các sư huynh. Tháng giêng năm 1890, các linh mục thừa sai Paris bàn giao cho các sư huynh trường Taberd. Tập viện được thành lập ở Thủ Đức ngày 1-1-1896, có 4 tập sinh và 10 thỉnh sinh. Các sư huynh đến Hà Nội 6-8-1894.

- Từ biến cố 1975 đến nay : Ḍng La San đă bị mất mát về vật chất : 27 cơ sở lớn nhỏ bị tịch thu. Nghiêm trọng hơn là mất mát về tinh thần và nhân sự, từ trên 300 sư huynh đă khấn, chỉ c̣n khoảng 150, tức mất đi 50%. Tâm trạng hoang mang, giao động : mất trường, mất nhà, mất việc làm, bị bắt, bị theo dơi. Năm 1978 nhà Mossard Thủ Đức bị cô lập và bị tịch thu, sau đó nghị quyết 87 trả lại cho Giáo Hội các linh mục, tu sĩ giáo viên, nhà nước chỉ giữ lại một số rất ít tu sĩ giáo viên mà không thể có người thay thế.

Tỉnh Ḍng cố gắng củng cố liên tục từ bên trong, có sự thích nghi dần dần.

Một trong những day dứt nhất của các sư huynh và cũng là thắc mắc của nhiều người : các sư huynh thi hành sứ mạng của ḿnh thế nào khi mà trường trại không c̣n nữa, và nhà nước cũng không nhận cho các sư huynh dạy trong các trường ? Đây chính là cơn khủng hoảng và gây thách đố lớn nhất đối với các sư huynh La San.

Hiển nhiên đây là một hoàn cảnh không b́nh thường đối với một sư huynh La San, đây là một cái thế áp đặt, không phải do các sư huynh chọn. Nhưng bản năng La San đă thúc đẩy các sư huynh t́m mọi cách để thực hiện phần nào hay phần đó sứ mạng của ḿnh : bị loại khỏi trường th́ dạy kèm, phải cày cuốc th́ anh em cũng cố dành một phần thời gian để dạy văn hoá, giáo lư.

Giai đoạn sau năm 1987, giai đoạn được đánh dấu bởi sự cởi mở của đất nước. Các sư huynh đă nắm bắt các cơ hội thuận lợi để phục hồi dần công cuộc phục hồi sứ mạng. Taberd có lớp vi tính, pḥng thính thị ngoại ngữ. Đức Minh có lớp vi tính và lớp dạy nghề : sửa xe, mộc cho trẻ mồ côi khuyết tật, có nhà nội trú cho học sinh cấp II và III. Buôn Mê Thuột, Nha Trang đều có nhà nội trú…

Một số hoạt động mục vụ khác :
- Huấn luyện và bồi dưỡng giáo lư viên, đặc biệt những giáo lư viên ở vùng Cà Mau (học miễn phí trong một tháng) trong dịp hè. Có những buổi giao lưu giáo lư viên (ba tháng một lần).
- Tổ chức lớp thần học giáo dân với thời gian 3 năm, khoá 1 hiện nay học được 2 năm.
- Tổ chức lớp Thần học Liên viện (các sơ và các thầy không linh mục) học trong 3 năm.
- Xây trường ở ngă ba Trị An nhưng hoạt động được vài năm th́ bị nhà nước quản lư. Xây trường hậu cai nghiện xong cũng bị nhà nước quản lư không cho hoạt động. Tam Nông dạy may công nghiệp và vi tính.

 Các sư huynh La San theo gương thánh tổ phụ của ḿnh cố gắng sống chân tính La San một cách trung thành và sáng tạo.

 b. Ḍng Nữ
Thành lập năm 1966 tại Sài G̣n do các sư huynh Việt Nam, với tinh thần của thánh Gioan La San, đặt trụ sở tại Mai Thôn, cư xá Thanh Đa. Ban đầu lập ra với mục đích giáo dục cho các thiếu nữ, cách riêng là các em nữ sinh tiểu học tại Việt Nam.

 Trước 1975 một số chị người Thái muốn vào ḍng La San nên đă trải qua thời gian nhà tập tại Việt Nam. Sau đó, các chị đă thành lập cộng đoàn tại Băng Cốc.

 Một cộng đoàn các chị người Việt Nam được thành lập ở San Jose (Hoa Kỳ) năm 1975.

 Tại Việt Nam, ngoài trụ sở chính tại Mai Thôn – Thanh Đa, Tp. Hồ Chí Minh, các chị đang mở rộng địa bàn hoạt động ra các vùng khác và hiện có cơ sở tại : Tân Cang (Đồng Nai), Long Thành (Bà Rịa Vũng Tàu, Nha Trang (Khánh Hoà), Lộc Ninh (Tây Ninh).

Hiện ḍng Nữ La San có ba miền : Việt Nam, Thái Lan và Hoa Kỳ. Tổng phụ trách đương nhiệm là chị Mary, người Thái Lan. Công việc chính của các chị đang làm là công tác nhà trẻ.

Tạm kết
- Ḍng La San được thiết lập trong cuối thế kỷ XVI – đầu thế kỷ XVII : quan tâm giáo dục bằng tiếng mẹ đẻ cho các em trai con nhà lao động, thợ thuyền với mong muốn cho các em trở thành những con người hữu ích cho xă hội và Giáo hội.
- Ngày ấy các trường của các sư huynh dạy miễn phí do có sự tài trợ về kinh phí từ những nhà hảo tâm và các cha sở.

- Các sư huynh được mời gọi sống chung thành cộng đoàn và liên kết cùng nhau trong sứ vụ : một cộng đoàn giáo dục. Các sư huynh là những con người hoàn toàn thuộc về Thiên Chúa, cùng nhau hết ḿnh lo cho người trẻ nên người và nên con Chúa, sống một đời sống thống nhất, như lời thánh Tổ Phụ : "không được tách rời việc nên thánh và việc lo dạy dỗ trẻ".
- Các sư huynh được mời gọi năng đọc và suy gẫm lời Chúa, nh́n mọi sự với con mắt đức tin.
- Theo tinh thần của công đồng Vatican II, các ḍng tu được mời gọi canh tân bằng cách "trở về nguồn và thích nghi với thế giới". Bản ‘Tuyên Ngôn’ trong tổng công hội năm 1966 rất can đảm khi không muốn cột chân tính La San vào trường học : trường học chỉ là phương tiện, tuy là phương tiện ưu việt. Như vậy, ḷng nhiệt thành cho sứ mạng giáo dục của sư huynh có thể thể hiện bằng nhiều phương tiện khác. 

SÁCH THAM KHẢO

1. Hướng Dẫn Huấn Luyện : Các Sư Huynh Trường Kitô, 1991
2. Ḍng Các Sư Huynh Trường Kitô Tại Việt Nam, Tuyển Tập Tài Liệu (lưu hành nội bộ), 1996
3. Phạm Đ́nh Tân, T́m hiểu ḍng tu, Hiện Tại, Hà Nội, 1954.
4. Một số Bài Hướng Dẫn Chia Sẻ Về Linh Đạo, Chân Tính của sư huynh Lucien Hoàng Gia Quảng
5. Bài chia sẻ Linh Đạo La San của sư huynh Siméon Phạm Quang Tùng
6. Phan Tấn Thành, O.P., Đời Sống Tâm Linh (tập 3), Roma, 2003