KINH THAÙNH
Cuûa Caùc Baïn Treû
Baûn dòch cuûa Gs. Nguyeãn Ñaêng Truùc - Lm. Vuõ Thaønh
KINH THAÙNH
Cuûa Caùc Baïn Treû
Baûn dòch cuûa Gs. Nguyeãn Ñaêng Truùc - Lm. Vuõ Thaønh
CÖÏU ÖÔÙC
· Daãn nhaäp
1. Laïy Chuùa laø Thöôïng Ñeá, Ngaøi thaät laø cao caû
2. Laïy Chuùa, Chuùa tha thöù loãi laàm cho daân Chuùa
3. Ta seõ laøm cho con thaønh moät daân toäc lôùn
4. Thieân Chuùa ôû vôùi Giuse
5. Ta seõ ñöa caùc con ra khoûi Ai Caäp
6. Ta laø Chuùa, Thieân Chuùa ngöôi
7. Ta seõ keát moät giao öôùc vôùi caùc ngöôi
8. Ta seõ ban cho caùc ngöôi moät xöù sôû
9. Chuùa cai trò
10. Haõy tìm kieám Ta vaø caùc ngöôi seõ ñöôïc soáng
Cöïu Öôùc
Cöïu Öôùc laø moät tuyeån taäp
caùc saùch ñaõ ñöôïc thu thaäp qua nhieàu theá kyû. Nhieàu nhaân vaät
soáng theo tinh thaàn cuûa Thieân Chuùa ñaõ tham döï vaøo vieäc thaønh hình
caùc cuoán saùch naøy. Nhöõng gì caùc vò ñaõ vieát ra vaãn coøn giaù trò
ngaøy nay. Nhöõng saùch ñoù:
-- Laøm chöùng söï toát laønh cuûa Thieân Chuùa vaø tình yeâu cuûa Ngaøi
ñoái vôùi con ngöôøi, maëc daàu ñoâi luùc vieäc laøm chöùng ñoù ñoái
vôùi chuùng ta döôøng nhö khoâng theå hieåu ñöôïc vaø bí aån;
-- Keå laïi cho chuùng ta cuoäc ñôøi cuûa caùc nhaân vaät soáng gaàn guõi
vôùi Thieân Chuùa vaø soáng baèng tình yeâu Thieân Chuùa;
-- Quaû quyeát cho chuùng ta bieát raèng Thieân Chuùa ban söï soáng cho con
ngöôøi vaø baûo veä söï soáng ñoù;
-- Laø nhöõng pho saùch ca tuïng Thieân Chuùa; chuùng cuõng trình baøy vôùi
Thieân Chuùa nhu caàu cuûa con ngöôøi vaø hoaøn caûnh bi thöông caàn ñeán
söï naâng ñôõ cuûa Thieân Chuùa;
-- Nhaéc nhôû cho thaáy nhöõng ai traùnh xa Thieân Chuùa phaûi gaëp thaát
baïi vaø dieät vong.
Qua nhöõng vieäc laøm chöùng nôi Cöïu Öôùc, moät caùch naøo ñoù chính Thieân Chuùa noùi vôùi chuùng ta vaø chæ roõ cho chuùng ta vieäc Ngaøi can thieäp ñeå cöùu con ngöôøi vaø caùc daân toâc. Vieäc can thieäp cuûa Thieân Chuùa thöôøng khoù nhaän thaáy. Chæ sau khi söï vieäc xaûy ra, keû naøo tin môùi nhaän ra raèng Thieân Chuùa khoâng boû hoï vaø luoân ôû vôùi hoï.
Baèng caùch naøy, caùc saùch Cöïu Öôùc coù theå giuùp chuùng ta chaân nhaän söï coù maët cuûa Thieân Chuùa trong cuoäc soáng chuùng ta. Chuùng ta khoâng bieát heát taát caû teân tuoåi nhöõng ngöôøi ñaõ vieát hoaëc thu thaäp caùc saùch Cöïu Öôùc. Neân moät soá saùch cuûa Cöïu Öôùc mang nhöõng danh xöng rieâng.
Moät trong nhöõng taùc giaû xöa nhaát cuûa Kinh Thaùnh laø "keû goïi Chuùa laø Giaveâ" ngöôøi ñoù soáng trong thôøi caùc vua Ñavid vaø Saloâmoâng vaø vieát caùc saùch ôû Gieârusalem vaøo khoaûng naêm 950 tröôùc Chuùa Gieâsu Kitoâ. Taùc giaû thu thaäp caùc caâu chuyeän truyeàn mieäng hoaëc coù theå ñaõ ñöôïc vieát thaønh vaên. Vôùi toång hôïp naøy, taùc giaû laøm thaønh moät cuoán saùch nhoû. Ñaëc ñieåm cuûa taùc giaû laø luoân goïi Thieân Chuùa laø "Giaveâ". Muïc ñích cuûa vò naøy laø thuyeát phuïc taát caû daân cö cuûa vöông quoác Israel tin raèng Giaveâ laø Thieân Chuùa chaân thaät duy nhaát. Ñöùc tin vaøo Giaveâ giuùp moïi ngöôøi vaø moïi daân toäc bieát ñöôïc Ngaøi laø Thieân Chuùa chaân thaät.
Taùc giaû thöù hai, goïi laø "Ngöôøi goïi Chuùa laø Eloim" vì ngöôøi naøy goïi Thieân Chuùa laø "Eloim". Döïa vaøo nhöõng caâu chuyeän xöa veà lòch söû daân toäc mình, taùc giaû vieát saùch vaøo caùc theá kyû thöù IX vaø thöù VIII tröôùc Chuùa Gieâsu Kitoâ. Vò naøy soáng ôû vöông quoác phía Baéc, vaøo thôøi kyø maø ñöùc tin vaøo Thieân Chuùa cuûa daân Israel bò thöû thaùch tröôùc nhöõng aûnh höôûng cuûa ngöôøi xöù laï. Toân giaùo cuûa xöù Canaan baáy giôø ñöôïc vua, trieàu ñình vaø daân chuùng coù phaàn yeâu thích. Do vaäy, "ngöôøi goïi Chuùa laø Eloim" luoân nhaán maïnh ñeán söï tuaân phuïc Thieân Chuùa cuûa Israel. Taùc giaû cho raèng thôøi buoåi hieän taïi laø moät giai ñoaïn ñaày thöû thaùch vaø thanh luyeän.
Vaøo khoaûng naêm 550 tröôùc Chuùa Gieâsu Kitoâ, moät soá thaày caû laïi taäp hoïp caùc chuyeän cuõ. Nhöõng baûn vaên hoï vieát ra taïo thaønh moät tuyeån taäp laáy teân laø "Caùc baûn vaên cuûa caùc thaày caû" hoaëc "Saùch caùc thaày caû". Caùc thaày caû naøy vieát trong thôøi löu ñaøy, khi con daân cuûa Israel khoâng coøn vöông quoác. Vöông quoác ñaõ maát, caùc vò laõnh tuï daân chuùng bò löu ñaøy taïi Babylone vaø Ñeàn thôø Thieân Chuùa bò phaù huûy.
Bôûi vì moïi söï haàu nhö ñaõ maát, caùc thaày caû coá tìm moät loái soáng môùi ñeå theå hieän ñöùc tin baèng caùch nhaán maïnh nhieàu vaøo phuïng vuï, vaøo coâng vieäc thôø phöôïng. Hoï hy voïng vôùi caùch naøy daân Israel tìm laïi ñöôïc an bình vaø söï cöùu ñoä. Hoï luoân tin töôûng vaøo söï trung thaønh cuûa Thieân Chuùa vaø coå voõ daân chuùng ñaùp traû laïi baèng chính söï trung tín cuûa mình.
Keå töø theá kyû thöù VII tröôùc Chuùa Gieâsu Kitoâ, ta thaáy moät boái caûnh lòch söû xuaát hieän ñoù laø cuoán "Saùch Luaät". Caùc taùc giaû saùch naøy keå laïi cho ta hay baèng caùch naøo daân chuùng ñaõ töø boû Thieân Chuùa cuûa hoï. Vì Israel xa Chuùa, neân phaûi chòu nhöõng cuoäc taán coâng cuûa quaân thuø vaø phaûi bò löu ñaøy. "Saùch Luaät" khaån khoaûn keâu môøi daân Israel trôû laïi vaø vaâng phuïc Thieân Chuùa, vôùi nieàm hy voïng laø neáu hoï trung tín trôû laïi, Thieân Chuùa seõ cho hoï ñöôïc quay veà queâ cuõ.
Ngay vaøo theá kyû thöù IX, caùc "söù ngoân" xuaát hieän nhö laø phaùt ngoân vieân cuûa Thieân Chuùa ñeå noùi vôùi daân Israel. Caùc vò toá caùo loãi hö ñoán, baát coâng vaø thieáu ñöùc tin cuûa nhieàu ngöôøi daân Israel, vaø thuùc baùch hoï hoái caûi. Caùc vò nhaán maïnh raèng Thieân Chuùa tha thieát vôùi vaän meänh cuûa nhaân loaïi. Thieân Chuùa khoâng boû rôi loaøi ngöôøi, traùi laïi, Ngaøi ñaëc bieät cöùu giuùp ngöôøi bò nhuïc nhaèn vaø bò aùp böùc.
Cuoán "Thaùnh Kinh cuûa caùc baïn treû" coáng hieán moät soá baûn vaên Cöïu Öôùc ñöôïc choïn löïa. Ñaëc bieät chuù taâm ghi laïi caùc ñoaïn noùi cho caùc baïn treû vaøo thôøi buoåi hoâm nay. Caùc baûn vaên naøy gôïi leân nhöõng caâu hoûi quan troïng nhaát chaát vaán con ngöôøi cuûa moïi thôøi ñaïi vaø luoân coù giaù trò ñoái vôùi chuùng ta baây giôø:
-- theá giôùi vaø con ngöôøi
-- loãi vaø toäi
-- ñöùc tin chaân thaät
-- baát coâng, aùp böùc vaø khoán cuøng
-- coâng lyù, hoøa bình vaø töông lai con ngöôøi.
Nhöõng baûn vaên Kinh Thaùnh maø caùc baïn thaáy trong cuoán Thaùnh Kinh cuûa caùc baïn treû coù theå giuùp baïn suy nghó veà caùc caâu hoûi ñoù. Chuùng seõ laø nguoàn can ñaûm vaø hy voïng, bôûi vì chuùng cho pheùp ta heù thaáy vieäc laøm cuûa Thieân Chuùa trong lòch söû loaøi ngöôøi, vaø trong chính lòch söû rieâng tö cuûa chuùng ta.
1. Laïy Chuùa laø Thöôïng Ñeá, Ngaøi thaät cao caû!
Con ngöôøi vaø vuõ truï chung quanh khoâng töï mình maø coù; chuùng töø Thieân Chuùa maø ra. Taïo vaät laø coâng trình cuûa Ngaøi. Thieân Chuùa ñaõ taïo döïng neân trôøi vaø ñaát.
Chaân lyù ñoù ñöôïc dieãn taû baèng nhieàu caùch. ÔÛ thôøi ñaïi naøo con ngöôøi cuõng ñaõ tuyeân xöng Thieân Chuùa saùng taïo. Hoï moâ taû coâng vieäc taïo döïng baèng nhieàu hình aûnh. Nhöng vieäc bieát vuõ truï ñöôïc thaønh hình caùch naøo ñieàu ñoù khoâng phaûi laø ñieåm quan troïng nhaát; ñieàu ñaùng keå laø vieäc xaùc tín vuõ truï do Thieân Chuùa maø coù.
Trong Ca Vònh 104, ngöôøi caàu nguyeän ca tuïng söï cao caû cuûa Thieân Chuùa Ñaáng ñaõ taïo döïng moïi söï.
Hoàn toâi ôi, haõy ca tuïng
Thieân Chuùa.
Laïy Chuùa, Ngaøi thaät laø cao caû!
Ngaøi maëc laáy veû myõ mieàu vaø ñöùc ñoä cao sang,
aùnh saùng laø aùo khoaùc cuûa Ngaøi.
Ngaøi traûi roäng baàu trôøi nhö taám leàu,
Ngaøi xaây nhaø treân soùng nöôùc.
Maây ngaøn laø xe giaù, Ngaøi bay löôïn baèng ñoâi caùnh gioù;
gioù laø keû ñöa tin, aùnh maët trôøi laø gia nhaân cuûa Ngaøi.
Ngaøi ñaõ ñaët traùi ñaát treân moùng neàn vöõng chaõi,
khoù beà lung lay;
ñaïi döông laáy aùo phuû ñaát ñai,
vaø nöôùc ñoå traøn treân nuùi ñoài;
nhöng nöôùi ñoù ñaõ tuaân phuïc tröôùc uy quyeàn Ngaøi,
chuùng laøm möa ñoå aøo aøo trong côn saám ñoäng cuûa Ngaøi.
Chuùng chaûy qua nuùi ñoài vaø ñoå vaøo trong caùc thung luõng
ñeán nôi maø Ngaøi ñaõ ñònh saün cho chuùng.
Ngaøi ñaõ ñaët moät giôùi haïn cho nöôùc,
moät bôø caén khoâng theå vöôït qua,
ñeå chuùng khoâng bao giôø coøn laáp phuû maët ñaát.
Ngaøi laøm cho suoái tuoân traøo,
chaûy qua khe vöïc;
thuù vaät ñoàng noäi ñeán soâng uoáng nöôùc,
löøa hoang coù theå giaûi khaùt;
chim trôøi ñaäu treân bôø,
vaø tieáng ca vang voïng trong caây laù um tuøm.
Töø nôi Ngaøi cö nguï, Ngaøi vun töôùi nuùi ñoài,
ñaát ñen nhuaàn thaám maây möa;
Ngaøi laøm coû moïc nuoâi ñaøn thuù vaät,
cho con ngöôøi troàng troït caây traùi,
ñaõ nhôø ñaát coù baùnh aên,
röôïu uoáng taïo nieàm hoan laïc,
daàu thôm laøm töôi neùt dung nhan,
löông thöïc taêng cöôøng söùc löïc.
Bieát bao kyø coâng Ngaøi ñaõ laøm, laïy Thieân Chuùa toâi!
Vaø Ngaøi ñaõ laøm ra taát caû moät caùch khoân ngoan;
taïo vaät traûi traøn traùi ñaát.
Toâi muoán suoát ñôøi ta tuïng Chuùa,
ñöôïc soáng ngaøy naøo, toâi ao öôùc nhaûy möøng Thieân Chuùa.
Baøi caø cuûa toâi mong Ngaøi vui nhaän;
toâi muoán hæ hoan vôùi Thieân Chuùa toâi.
(TV 104:1-15, 33-34)
Taùc giaû ñöôïc goïi laø "ngöôøi goïi Chuùa laø Giaveâ", ñaõ vieát ñoaïn vaên sau ñaây ôû Gieârusalem vaøo khoaûng naêm 950 tröôùc Chuùa Gieâsu Kitoâ. Ngöôøi ñoù keå laïi vieäc taïo döïng con ngöôøi vôùi moät loái vaên gôïi hình. Sau khi döïng neân con ngöôøi, Thieân Chuùa laøm cho noù moät vöôøn caây. Vaø con ngöôøi nhaän traùch nhieäm troàng troït vaø saên soùc khu vöôøn ñoù. Ngöôøi goïi Chuùa laø Giaveâ ñaõ duøng caùch ñoù ñeå noùi leân ñöùc tin cuûa mình vaøo Thieân Chuùa Ñaáng taïo döïng con ngöôøi vaø giuùp cho noù soáng. Qua tieán trình lòch söû cuûa mình, daân Israel ñaõ thaáy ñöôïc vieäc Chuùa thaät söï lo laéng cho con ngöôøi.
Trong truyeän naøy, ngöôøi cuûa Giaveâ muoán ñoäc giaû cuûa mình keáp hôïp vôùi Thieân Chuùa ñaày tình thöông yeâu vaø trung thaønh, Thieân Chuùa haèng saên soùc con ngöôøi. Khi Chuùa laøm ra trôøi vaø ñaát, chöa coù moät tuïm caây naøo trong ñoàng noäi, coû chöa heà moïc leân, vì Chuùa chöa cho möa xuoáng vaø chöa coù ngöôøi naøo ñeå caøy caáy, nhöng moät nguoàn suoái ñaõ traøo phun ra töø maët ñaát ñeå töôùi phuû maët treân. Baáy giôø Chuùa naén con ngöôøi baèng ñaét seùt vaø thoåi vaøo muõi noù moät laøn hôi soáng, töø ñoù con ngöôøi trôû thaønh moät höõu theå coù söï soáng. Chuùa laøm moät vöôøn caây ôû Ñòa Ñaøng, phía Ñoâng, vaø ñeå con ngöôøi ñaõ ñöôïc naén ra soáng trong ñoù. Ngaøi cho ñaát moïc leân ñuû loaïi caây xinh ñeïp vaø coù traùi ngon; vaø ôû giöõa vöôøn, laø caây cuûa söï soáng vaø bieát ñieàu thieän vaø ñieàu aùc. Baáy giôø Chuùa ñaët ngöôøi soáng trong vöôøn Ñòa Ñaøng ñeå troàng troït vaø saên soùc vöôøn. Ngaøi raên daïy con ngöôøi nhö sau: "Con coù theå aên caùc traùi cuûa taát caû caùc loaïi caây ôû trong vöôøn, tröø traùi cuûa caây bieát ñieàu thieän ñieàu aùc; neáu con aên nhöõng traùi cuûa caây bieát ñieàu thieän vaø ñieàu aùc, con seõ cheát". (ST 2:8-9; 15-15)
Sau ñoù Chuùa noùi: "Ngöôøi ôû moät mình khoâng toát. Ta seõ cho noù moät söï giuùp ñôõ hôïp vôùi noù". Vaø Chuùa laáy ñaát laøm ra taát caû thuù vaät ñoàng noäi vaø taát caû chim trôøi; Ngaøi ñem ñeán cho con ngöôøi ñeå ngöôøi ñoù cho chuùng moät teân goïi. Con ngöôøi goïi teân caùc loaøi vaät, chim trôøi vaø thuù vaät ñoàng noäi, nhöng con ngöôøi khoâng thaáy söï giuùp ñôõ ñoù hôïp vôùi mình. Baáy giôø Chuùa laø Thieân Chuùa cho con ngöôøi nguû meâ; Ngaøi laáy moät xöông söôøn vaø laøm cho thòt lieàn laïi. Vôùi khuùc xöông söôøn Ngaøi ñaõ ruùt ra, Thieân Chuùa laøm neân moät ngöôøi phuï nöõ vaø ñem ñeán cho ngöôøi ñaøn oâng. Adong reo leân: "Baø naøy ñuùng laø xöông töø xöông toâi vaø thòt töø thòt toâi". Vì theá ngöôøi ñaøn oâng boû cha mình vaø meï mình vaø keát hôïp vôï mình, vaø hoï trôû neân moät thaân theå duy nhaát. Caû hai, ñaøn oâng cuõng nhö ñaøn baø ñeàu traàn tröoàng. Nhöng hoï khoâng bieát hoã ngöôi. (ST 2:18-25)
Vaøo thôøi löu ñaøy, khoaûng 550 tröôùc Chuùa Gieâsu Kitoâ, moät vaøi thaày caû noùi leân ñöùc tin cuûa mình vaøo Thieân Chuùa, Ñaáng Taïo Döïng. Hoï soáng vaøo thôøi kyø khuûng hoaûng toaøn dieän: ñaøn oâng, ñaøn baø ñaõ bò löu ñaøy taïi Babylone. Baáy giôøi, vöông quoác ñaõ suïp ñoå, daân Israel maát queâ höông. Bò löu ñaøy ôû Babylone, ngöôøi Do Thaùi trung tín khoâng theå ñeán caàu nguyeän taïi ñeàn thaùnh Gieârusalem. Tröôùc côn khuûng hoaûng naøy, caùc thaày caû muoán oån ñònh laïi traät töï baèng caùch ñeà nghò moät loái soáng môùi theo ñöùc tin, neân hoï keå laïi chính Chuùa ñaõ xaây döïng traät töï töø tình traïng hoãn loaïn thuôû ban ñaàu cuûa theå giôùi. Theá giôùi ñöôïc xeáp ñaët thöù töï ñaõ toàn taïi nhôø lôøi Chuùa. Cuõng moät caùch ñoù, caùc thaày caû xaùc tín raèng Chuùa laø chuû cuûa traät töï trong theá giôùi, Ngaøi seõ taùc taïo laïi Israel vaø traû laïi queâ höông cho hoï.
Thuôû ban ñaàu Chuùa döïng trôøi vaø ñaát. Ñaát baáy giôø laø moät môù hoån ñoän; boùng toái phuû ñaày vaø Thaàn Khí Chuùa laø ñaø treân maët nöôùc. (ST 1:1-2)
Chuùa phaùn: "Haõy coù aùnh saùng". vaø aùnh saùng xuaát hieän. Chuùa thaáy aùnh saùng toát ñeïp; vaø Ngaøi taùch aùnh saùng khoûi boùng toái. Ngaøi goïi aùnh saùng laø "ngaøy" vaø boùng toái laø "ñeâm".Theá laø moät buoåi chieàu vaø moät buoåi saùng: ñoù laø ngaøy thöù nhaát.
Vaø Chuùa phaùn:"Haõy coù moät baàu trôøi taùch nöôùc ra khoûi nhau". Vaø Chuùa ñaõ laøm neân baàu trôøi ñeå taùch nöôùc döôùi baàu trôøi vaø nöôùc ôû treân baàu trôøi. Chuùa goïi baàu trôøi laø "trôøi". Laïi coù moät buoåi chieàu vaø moät buoåi saùng: ñoù laø ngaøy thöù hai.
Vaø Chuùa phaùn: "Nöôùc döôùi baàu trôøi haõy tuï laïi moät nôi vaø ñaát khoâ haõy xuaát loä". Vaø söï vieäc xaûy ra nhö theá. Chuùa goïi ñaát khoâ laø "ñaát" vaø khoái nöôùc laø "bieån". Vaø Chuùa thaáy vieäc ñoù toát ñeïp.
Vaø Chuùa phaùn: "Ñaát haõy sinh coû xanh, ñuû loaïi hoa maøu vaø caùc caây ñaâm traùi theo loaïi cuûa mình vaø moïc ñaày treân ñaát". Vaø Chuùa thaáy vieäc ñoù toát ñeïp. Coù moät buoåi chieàu vaø moät buoåi saùng: ñoù laø ngaøy thöù ba.
Vaø Chuùa phaùn: "Haõy coù caùc tinh tuù treân baàu trôøi ñeå phaân ñònh ngaøy ñeâm. Chuùng haõy trôû thaønh daáu chæ caùc ngaøy leã cuõng nhö caùc ngaøy vaø naêm, chuùng haõy röïc leân treân baàu trôøi ñeå chieáu saùng traùi ñaát." Vaø vieäc xaûy ra nhö theá.
Chuùa ñaõ taïo döïng hai tinh tuù: caùi lôùn ñeå laøm chuû ban ngaøy vaø caùi nhoû laøm chuû ban ñeâm; vaø sau ñoù laø caùc ngoâi sao. Ngaøi ñaët chuùng treân baàu trôøi ñeå chieáu saùng traùi ñaát, ñeå laøm thaønh ngaøy vaø ñeâm, ñeå phaân ñònh aùnh saùng vaø boùng toái. Vaø Chuùa thaáy vieäc ñoù toát ñeïp. Coù moät buoåi chieàu vaø moät buoåi saùng: ñoù laø ngaøy thöù tö.
Vaø Chuùa phaùn: "Nöôùc haõy coù ñaày sinh vaät vaø chim trôøi haõy bay nhaûy treân ñaát" Vaø Chuùa ñaõ döïng caùc quaùi vaät ôû bieån caû vaø caùc sinh vaät soáng ñaày döôùi nöôùc cuõng nhö taát caû caùc loaøi chim. Vaø Chuùa thaáy vieäc ñoù toát ñeïp. Vaø Chuùa chuùc laønh chuùng nhö sau: "Haõy sinh saûn ñaày traøn ôû trong nöôùc bieån; chim choùc haõy taêng boäi treân ñaát". Coù moät buoåi chieàu vaø moät buoåi saùng: ñoù laø ngaøy thöù naêm.
Vaø Chuùa phaùn: "Ñaát haõy saûn sinh ñuû thöù gioáng vaät: gia suùc, boø saùt vaø thuù röøng". Vaø söï vieäc xaûy ra nhö theá. Chuùa ñaõ taïo döïng ñuû thöù thuù röøng, gia suùc vaø boø saùt ñaày treân maët ñaát. Vaø Chuùa thaáy moïi vieäc ñoù toát ñeïp. (ST 1:3-25)
Trong caùc chuyeän tích keå laïi, caùc thaày caû coá gaéng noùi leân vieäc taïo döïng con ngöôøi theo moät quan ñieåm ñaëc bieät. Hoï muoán cho thaáy con ngöôøi ñöôïc taïo döïng theo hình aûnh Thieân Chuùa vaø gioáng vôùi Ngaøi. Caùc thaày caû khoâng muoán giaûi thích baèng caùch naøo con ngöôøi xuaát hieän ra treân traùi ñaát; muïc ñích cuûa hoï laø nhaéc nhôû cho con ngöôøi nhôù söù maïng maø Chuùa giao phoù: laøm cho hoån loaïn tan bieán vaø ñem laïi traät töï cho traùi ñaát, sau ñoù laø baûo veä cho thieân nhieân oån ñònh nhòp nhaøng.
Vaø Chuùa phaùn: "Chuùng ta haõy laøm con ngöôøi theo hình aûnh chuùng ta, gioáng vôùi chuùng ta, ñeå noù cheá ngöï caù bieån, chim trôøi, loaøi vaät ôû treân ñaát vaø caùc loaøn boø saùt". Vaø Chuùa ñaõ döïng con ngöôøi theo hình aûng Ngaøi; Ngaøi taïo döïng ra ñaøn oâng vaø ñaøn baø. Vaø Chuùa chuùc laønh cho hoï nhö sau: "Caùc con haõy sinh saûn vaø nhaân taêng leân, haõy soáng ñaày maët ñaát, haõy thoáng trò noù vaø cheá ngöï caù bieån, chim trôøi vaø taát caû caùc thöù vaät boø saùt treân maët ñaát".
Vaø Chuùa phaùn: "Caùc con xem, Ta ban cho caùc con hoa maøu vaø caây aên traùi; ñoù seõ laø thöùc aên cuûa caùc con; vaø coû xanh seõ laøm thöùc aên cho taát caû thuù vaät treân ñaát, chim trôøi, moïi vaät boø saùt vaø sinh vaät khaùc". Vaø söï vieäc ñaõ xaûy ra ñuùng nhö theá.
Chuùa thaáy moïi Ngaøi ñaõ laøm, vaø vieäc ñoù toát ñeïp. Coù moät buoåi chieàu vaø moät buoåi saùng: ñoù laø ngaøy thöù saùu. Theá laø hoaøn taát vieäc taïo döïng trôøi ñaát vaø taát caû nhöõng gì ôû trong ñoù. (ST 1:26 - 2:1)
Ngaøy thöù baûy, Chuùa xeùt raèng coâng vieäc Ngaøi ñaõ taùc taïo hoaøn thaønh, vaø ngaøy ñoù, Ngaøi nghæ vieäc. Chuùa chuùc laønh ngaøy thöù baûy vaø tuyeân boá ngaøy ñoù laø ngaøy thaùnh, bôûi vì, ngaøy ñoù, Ngaøi nghæ ngôi sau khi hoaøn taát coâng vieäc taïo döïng. (SL 2:2-3)
Vaøo thôøi kyø löu ñaøy, khoaûng naêm 550 tröôùc Chuùa Gieâsu Kitoâ. Moät ngoân söù maø caùc nhaø thoâng thaùi goïi laø Deuteâroâ-Isaia hay Isaia thöù hai, loan baùo söù ñieäp Chuùa giao phoù cho oâng. Chuùa laø chuû lòch söû, caùc thaàn khaùc khoâng laøm gì ñöôïc Ngaøi; Ngaøi laø Thieân Chuùa chaân thaät duy nhaát.
Ngoân söù cuõng ñaõ gôïi leân taát caû kyø coâng maø Thieân Chuùa ñaõ laøm vaø ñöôïc ngöôøi daân Israel bieát ñeán. Moät ñieàu chaéc chaén: Chuùa khoâng boû taïo vaät Ngaøi ñaõ döïng neân vaø seõ laø Ñaáng cöùu ñoä hoï trong thôøi kyø saép ñeán.
Coù ai töøng doø bieån saâu
vôùi loøng baøn tay mình,
vôùi ño trôøi cao baèng ngoùn tay chæ choû cuûa mình?
Coù ai laáy thöôùc ño toaøn khoái traùi ñaát,
laáy quaû caân löôøng nuùi
vaø laáy caân löôøng ñoài?
Coù ai sai khieán ñöôïc Thaàn Khí Thieân Chuùa
vaø thaày ñôøi naøo coù theå daïy baûo Ngaøi?
Chuùa caàn hoûi ai ñeå phaùn ñoaùn
ñeå hoïc hoûi neûo coâng chính
vaø bieát ñöôïc con ñöôøng khoân ngoan cao vôøi?
Caùc ngöôi coù theå laáy ai ñeå so vôùi Thieân Chuùa,
vaø duøng hình aûnh naøo ñeå chæ veà Ngaøi?
"Caùc ngöôi laáy ai ñeå so vôùi Ta,
vaø coù ai coù theå ñoàng haønh vôùi Ta?"
Haõy nhìn leân ñeå xem:
Ai ñaõ töøng taïo ra caùc tinh tuù?
Ngaøi laø Ñaáng xoay chuyeån ngaøn vì sao,
vaø goïi teân chuùng taát caû.
Söùc maïnh cuûa Ngaøi quaû voâ ñòch, uy duõng cuûa Ngaøi quaû lôùn lao
ñeán noãi khoâng vì sao naøo khoâng quy phuïc.
Hôõi Giacoùp, taïi sao ngöôi daùm noùi, Israel, taïi sao ngöôi daùm quaû
quyeát
"Nhöõng gì xaûy ra cho toâi Chuùa khoâng nhìn thaáy,
quyeàn lôïi cuûa toâi Chuùa ñaõ khoâng ñoaùi hoaøi?"
Ngöôi khoâng bieát sao? Ngöôi ñaõ queân roài sao?
Chuùa laø Thieân Chuùa ñôøi ñôøi
Ñaáng ñaõ taïo döïng taát caû bieân bôø cuûa theá giôùi.
Ngaøi khoâng heà moûi meät, khoâng heà nghæ ngôi; khoân ngoan cuûa Ngaøi voâ
taän.
Ngaøi ban söùc maïnh cho keû meät moûi,
Ngaøi taêng cöôøng uy duõng cho keû yeáu heøn
(IS 40,12-14. 18.25-29)
Daân Israel daàu phaûi gaëp nhöõng kinh nghieäm eâ cheà, chòu khoå ñau vaø haêm doïa, nhöng keû tin Thieân Chuùa vaãn caát leân nhöõng baøi ca taùn tuïng ñaáng Saùng Taïo.
Alleluia!
Ca tuïng Thieân Chuùa nôi thaùnh cung cuûa Ngaøi,
ca tuïng Ngaøi vì söùc maïnh uy duõng,
ca tuïng Ngaøi vì bao kyø coâng,
ca tuïng Ngaøi vôùi taát caû söï cao caû voâ bieân cuûa Ngaøi;
ca tuïng Ngaøi baèng tieáng keøn thoåi,
ca tuïng Ngaøi vôùi luïc huyeàn caàm va phong caàm,
ca tuïng Ngaøi theo nhòp troáng lieân hoài,
ca tuïng Ngaøi baèng ñaøn giaây vaø caùc loaïi saùo,
ca tuïng Ngaøi baèng thanh la inh oûi,
ca tuïng Ngaøi baèng thanh la voïng ngaân.
Hôõi muoân sinh vaät haõy ca tuïng Thieân Chuùa.
Alleluia!
(TV 150)
2. "Laïy Chuùa, Chuùa tha thöù loãi laàm cho daân Chuùa"
Con ngöôøi khoâng ngöøng vaáp phaïm loãi laàm, loãi cuûa mình vaø loãi cuûa keû khaùc, vaø gaùnh chòu nhöõng haäu quaû.
Ñoái vôùi ngöôøi coù loøng tin, loãi laàm tröïc tieáp lieân quan ñeán Thieân Chuùa, chính vì theá ngöôøi ta goïi loãi naøy vôùi danh töø "toäi loãi". Con ngöôøi coù theå xuùc phaïm ñeán Thieân Chuùa nhieàu caùch. Khi ñoái xöû baát coâng vôùi ngöôøi beân caïnh, laøm thieät haïi, gaây chieán vaø gieo tai vaï, con ngöôøi töï taùch mình ra khoûi ngöôøi khaùc, thì ñoàng thôøi laùnh xa Thieân Chuùa vaø laøm cho haïnh phuùc vaø cuoäc soáng cuûa chính mình laâm nguy. Caùc taùc giaû Kinh Thaùnh duøng caùc thí duï ñeå giaûi thích phöông caùch con ngöôøi coù theå töø choái tuaân phuïc Thieân Chuùa.
Cuõng vì theá hoï khoâng che daáu nhöõng vieäc sai quaáy cuûa caùc baäc vua chuùa, maø cuoäc ñôøi cuûa hoï ñaùng lyù phaûi trôû thaønh göông maãu tröôùc maët Chuùa. Neáu vua Ñavid ñaõ laø moät chieán só xuaát saéc vaø laø maãu möïc cho caùc vua Israel, thì caùc caâu chuyeän veà ñôøi oâng cuõng khoâng queân nhaéc laïi caùc loãi cuûa oâng ñaõ phaïm phaûi. Nhöõng caâu chuyeän ñoù thuaät vieäc Ñavid ñaõ khoâng ngaàn ngaïi gieát ngöôøi voâ toäi ñeå che daáu toäi cuûa mình.
Moät buoåi chieàu kia, Ñavid ra khoûi giöôøng ñi daïo treân saân ñieän. Töø vöông cung, vua thaáy moät ngöôøi ñaøn baø ñang taém coù nhan saéc raát haáp daãn. Ñavid hoûi doø veà ngöôøi ñaøn baø naøy; ngöôøi ta cho vua hay: "Ñoù laø Beùtxabeâ, vôï cuûa Uri, moät vò töôùng trong quaân ñoäi cuûa vua". Ñavid lieàn sai ngöôøi trieäu baø veà cung. Ngöôøi ñaøn baø ñeán vaø Ñavid aên naèm vôùi baø. Beùtxabeâ veà nhaø; baø coù thai vaø baø baùo tin ñoù cho Ñavid: "Thieáp ñaõ coù thai". Baáy giôø Ñavid cho goïi Uri töø traän tuyeán vaø ra leänh cho oâng phaûi veà nhaø. Nhöng Uri khoâng thi haønh leänh vua. Bôûi theá Ñavid ngaïc nhieân noùi vôùi oâng: "Nhaø ngöôi ñöôøng xa khoâng meät moõi sao? Taïi sao khoâng veà nguû ôû nhaø?" Uri ñaùp laïi: "Laøm sao thaàn coù theå veà nhaø aên, uoáng vaø nguû vôùi vôï ñöôïc khi vò tö leänh cuûa thaàn laø Gioaùp cuõng nhö caùc só quan, ñang ñoùng leàu ôû ngoaøi traän maïc? Thaàn khoâng bao giôø laøm nhö theá ñöôïc". Hoâm sau, Ñavid môøi oâng duøng côm vaø phuïc röôïu cho oâng say. Nhöng toái ñeán, Uri vaãn khoâng veà nhaø vaø tìm choã nghæ ñeâm beân caïnh caùc veä binh cuûa vua. Ngaøy mai laïi, Ñavid vieát cho Gioaùp moät böùc thö ñöa cho Uri chuyeån laïi. Trong thö vua vieát: "Haõy daãn Uri ñi tuyeán ñaàu, nôi coù kòch chieán ñeå cho oâng ta bò thöông vaø cheát ñi".
Gioaùp vaâng leänh cuûa Ñavid vaø
Uri ngöôøi Hilít ñaõ cheát ôû maët traän. Gioaùp gôûi tin cho Ñavid hay
veà chuyeän ñaõ xaûy ra. Ñavid lieàn noùi laïi cho keû mang thö:
"Ngöôøi haõy baùo laïi cho Gioaùp bieát theá naøy: "Ñöøng baän
taâm veà chuyeän naøy, bôûi vì ñoù laø chuyeän bình thöôøng khi coù
chieán tranh: ngöôøi cheát ngaøy naøy, keû bò gieát ngaøy khaùc, ñoù laø
chuyeän thöôøng. Haõy tieáp tuïc taán coâng vaøo thaønh vaø chieám
laáy". Khi vôï Uri hay tin choàng maát, baø phuïc tang. Maõn tang, Ñavid
trieäu baø veà cung vaø cöôùi baø. Beùtxabeâ sinh ñöôïc moät ñöùa con
trai. Nhöng haønh ñoäng ñoù cuûa Ñavid laøm phaät loøng Thieân Chuùa neân
Ngaøi cho ñöùa beù bò beänh naëng. Ñavid van naøi Chuùa cho ñöùa beù
ñöôïc khoûi. OÂng aên chay naèm ñaát. Caùc quan vieân coá vöïc vua daäy
nhöng vua töø choái vaø khoâng chòu aên uoáng gì. Ñeán ngaøy thöù baûy,
ñöùa beù cheát.
(2S 11,1-18.15-27)
Haønh ñoäng ñoù thöïc ra laø chuyeän thöôøng tình cuûa caùc baäc vua chuùa caùc vuøng keá caän Israel. Nhöng Israel ñaõ ñöôïc Luaät Thieân Chuùa daãn daét, moïi ngöôøi phaûi tuaân phuïc, keå caû nhaø vua. Khi ñaõ vöôït ra giöôøng moái cuûa luaät phaùp, vua phaûi chòu phaùn xeùt cuûa Chuùa. Chính ngoân söù Natan nhaân danh Thieân Chuùa ñeán thöùc tænh vua Ñavid veà phaùn quyeát naøy. Chuùa sai Natan ñeán gaëp vua Ñavid. Natan noùi vôùi vua: "Hai ngöôøi ôû cuøng moät thaønh. Moät keû giaøu vaø moät keû ngheøo. Ngöôøi giaøu coù nhieàu chieân boø, coøn ngöôøi ngheøo chæ coù moät con cöøu caùi oâng chaên nuoâi kyû löôûng. Con cöøu caùi naøy aên uoáng chung baøn vôùi ngöôøi ngheøo vaø oâng ta lo laéng cho noù nhö chính con gaùi oâng. Ngaøy noï, ngöôøi giaøu phaûi tieáp khaùch vaø thay vì gieát moät con chieân hay moät con boø trong ñoaøn gia suùc mình, oâng laïi baét con cöøu nhoû cuûa ngöôøi ngheøo vaø laøm thòt ñaõi khaùch".
Ñavid noåi giaän noùi: "Vì
pheùp Chuùa coâng minh, ngöôøi nhö theá ñaùng phaûi cheát". Baáy giôø
Natan noùi vôùi Ñavid: "Ngöôøi ñoù chính laø vua ñaáy. Naøy Chuùa
phaùn vôùi oâng: Ta ñaõ ban cho ngöôi cung ñieän cuûa tieân vöông vaø giao
cho ngöôøi taát caû caùc thò toäc Israel. taïi sao ngöôi laøm ñieàu Chuùa
caám? Ngöôi ñaõ ra leänh gieát Uri ñeå laáy vôï oâng aáy. Töø nay cheát
choùc seõ rình raäp nhaø cuûa ngöôi". Ñavid noùi vôùi Natan: "Toâi
ñaõ phaïm toäi vôùi Thieân Chuùa". Natan traû lôøi: "Phaàn ngöôi,
Chuùa tha cho ngöôi. Ngöôi seõ khoâng cheát, nhöng ñöùa con sinh ra töø
gioøng maùu ngöôi seõ phaûi cheát".
(2S 12,1...14)
Trong Thaùnh Vònh cuûa Israel, moät soá ñöôïc goïi laø "Thaùnh Vònh saùm hoái". Trong caùc Thaùnh Vònh ñoù, caùc keû tin nhìn nhaän toäi loãi cuûa mình tröôùc Thieân Chuùa vaø xin Ngaøi tha thöù.
Laïy Chuùa, xin thöông con theo
söï ñoä löôïng cuûa Chuùa,
xin vì loøng töø bi voâ bôø cuûa Chuùa maø xoùa boû loãi laàm cuûa con.
Xin röûa con khoûi oâ ueá, thanh taåy con khoûi toäi loãi,
vì con ñaõ nhaän bieát loãi laàm; toäi con luoân ôû tröôùc maët con.
Con ñaõ phaïm toäi choáng laïi Chuùa, vaø con ñaõ laøm ñieàu aùc tröôùc
nhan Ngaøi,
Chuùa phaùn xeùt coâng bình, Chuùa laø Ñaáng coâng minh trong moïi vieäc.
Con sinh ra ñaõ laø keû toäi loãi, toäi loãi töø ngaøy meï con cho con chaøo
ñôøi.
Chuùa yeâu meán taâm hoàn thaønh khaån, vaø daïy con söï khoân ngoan trong
ñeâm toái cuûa con.
Xin haõy thanh taåy con baèng caønh höông thaûo vaø con seõ ñuoïc tinh khieát;
Xin haõy röûa con vaø con seõ ñöôïc traéng nhö tuyeát.
Xin haõy ñoå traøn trong con nieàm haân hoan vaø haïnh phuùc,
ñeå con ñöôïc hæ hoan trong côn khoán khoå.
Xin ñöøng nhìn toäi con, xin xoùa moïi loãi laàm.
Laïy Chuùa, xin ban cho con taâm hoàn trong saïch,
xin laøm cho trí khoân con vöõng tin;
xin ñöøng ñaåy con xa khoûi nhan thaùnh Chuùa,
xin ñöøng caát khoûi con thaàn khí cuûa Ngaøi;
xin ban cho con nieàm vui cöùu thoaùt,
vaø ñoå xuoáng treân con tinh thaàn ñoä löôïng.
Con seõ chæ laïi cho keû xa Chuùa ñöôøng ñi cuûa Ngaøi,
vaø keû toäi loãi seõ trôû laïi neûo ngay.
Laïy Chuùa, Ñaáng cöùu ñoä con xin haõy taåy saïch maùu do baøn tay saùt
nhaân cuûa con ñoå ra,
vaø con seõ tung hoâ ñöùc coâng chính cuûa Chuùa.
Laïy Chuùa, xin môû mieäng löôõi con, ñeå con coù theå ca tuïng Chuùa.
(TV 51,3-17)
Ñôøi cuûa vua Saloâmoâng cuõng coù ñieàu ñaùng leân aùn. Moät soá ngöôøi ca tuïng söï khoân ngoan veà chính trò cuûa vua cuõng nhö veû huy hoaøng traùng leä cuûa caùc ñeàn ñaøi vua xaây. Nhöng nhieàu ngöôøi khaùc ñoàng yù cho raèng danh voïng vaø phuù quyù coù theå ñaõ laøm cho nhaø vua lô laø ñöùc tin chaân thaät vaøo Thieân Chuùa Israel.
Caùc baûn vaên keå laïi chuyeän
Saloâmoâng, vì laáy caùc coâng chuùa ngoaïi quoác, ñaëc bieät laø con gaùi
cuûa vua Ai Caäp, neân ñaõ baát trung vôùi Thieân Chuùa vaø theo buït thaàn.
Saloâmoâng laøm phoø maõ vua Ai Caäp. OÂng laáy con gaùi vua Pharaoâng vaø
ñöa coâ naøy veà cung cuøng soáng chung trong thaønh vua Ñavid, cho ñeán khi
nhaø vua xaây xong cung ñieän mình, Ñeàn Thaùnh vaø böùc töôøng thaønh
chung quanh Gieârusalem.
(1 CV 3,1)
Con gaùi cuûa vua Pharaoâng ñaõ
dôøi cö töø thaønh vua Ñavid ñeán cung ñieän ñöôïc vua Saloâmoâng xaây
rieâng cho baø.
(1 CV 9,24)
Ngoaøi con gaùi cuûa vua Pharaoâng,
Saloâmoâng cöôùi nhieàu vôï ngoaïi quoác. Caùc baø ñeán töø caùc nöôùc
maø Chuùa ñaõ töøng noùi vôùi daân Israel: "Khoâng ñöôïc laáy choàng
hoaëc cöôùi vôï vôùi ngöôøi daân caùc nöôùc aáy, bôûi vì hoï coù
theå laøm cho caùc ngöôi thôø laïy buït thaàn cuûa hoï". Saloâmoâng
ñem loøng yeâu thöông vaø cöôùi caùc baø ngoaïi quoác naøy, loøng trí vua
höôùng veà caùc buït thaàn khaùc vaø khoâng hoaøn toaøn thuoäc veà Chuùa,
laø Thieân Chuùa cuûa mình. Saloâmoâng laøm ñieàu Chuùa khoâng muoán. OÂng
xaây moät baøn thôø cho buït Keâmoùt cuûa daân Moâaùp vaø buït Moâleùc
cuûa daân Ammoân. OÂng cuõng xaây caùc baøn thôø cho caùc buït cuûa taát
caû caùc baø vôï ngoaïi quoác ñeå hoï daâng höông vaø cuùng teá buït
thaàn cuûa hoï.
(1 CV 11,1...8)
Baûn vaên Kinh Thaùnh cheâ traùch
Saloâmoâng nhö tröôùc ñaây ñaõ töøng leân aùn Ñavid. Nhöng khaùc vôùi
cha oâng, Saloâmoâng ñaõ khoâng nhaän loãi laàm cuûa mình. Vì theá keû trung
tín thaáy ñöôïc giai ñoaïn cuoái cuûa trieàu ñaïi Saloâmoâng ñaày tai
öông nhö laø daáu chæ cuûa aùn phaït töø Thieân Chuùa. Thieân Chuùa noåi
giaän ñoái vôùi Saloâmoâng vì taâm hoàn oâng ñaõ xa lìa Thieân Chuùa cuûa
Israel. Ngaøi noùi vôùi oâng: "Vì ngöôi khoâng giöõ giao öôùc cuûa Ta
vaø khoâng tuaân phuïc caùc ñieàu raên cuûa Ta, Ta seõ ruùt laïi vöông
quoác cuûa ngöôi vaø trao cho moät keû thuoäc toâi tôù ngöôi. Nhöng vì
coâng ñöùc cuûa cha ngöôi laø Ñavid, Ta seõ khoâng thöïc hieän vieäc ñoù
trong ñôøi ngöôi. Ñeán ñôøi con cuûa ngöôi Ta seõ boû vöông quyeàn
ñoù. Ta seõ khoâng töôùc heát toaøn boä vöông quoác. Ta seõ ñeå laïi cho
con ngöôi moät boä toäc vì neå tình toâi tôù Ta laø Ñavid vaø vì
Gieârusalem, kinh thaønh maø Ta ñaõ choïn".
(1 CV 11,9a.11-13)
Ñeán thôøi vua EÂdeâkiaùt, nöôùc Assiria uy hieáp Israel. EÂdeâkiaùt muoán thoaùt khoûi söï uy hieáp cuûa Assiria neân toå chöùc phaûn coâng. Vì theá, vua caàu vieän nöôùc Ai Caäp. Nhöng döï tính cuûa vua thaát baïi vaø Assiria laïi ñaøn aùp khoác lieät hôn. Baáy giôø ngoân söù Isaia ñeán gaëp EÂdeâkiaùt vaø toû cho vua hay toäi loãi cuûa mình. Isaia nhaéc laïi cho vua raèng chæ coù Chuùa laø nôi vua phaûi troâng caäy chöù khoâng phaûi döïa vaøo vieäc lieân minh vôùi Ai Caäp. Moïi söï trôï giuùp ñeàu töø Thieân Chuùa maø ñeán.
Chuùa tuyeân boá raèng: khoán
cho caùc ngöôi, con caùi phaûn boäi,
caùc ngöôi möu ñoà keá hoaïch khaùc vôùi yù Ta;
caùc ngöôi quyeát ñònh laäp moät lieân minh maø Ta khoâng ñoàng yù,
caùc ngöôi laøm nhö theá laø röôùc toäi vaøo mình.
Caùc ngöôi ñeán Ai Caäp,
ñeå xin Pharaoâng baûo veä
vaø mong nhôø Ai Caäp chôû che maø khoâng hoûi yù Ta.
Nhöng caùc ngöôi seõ thaát voïng eâ cheà veà söï baûo veä cuûa Pharaoâng,
vaø seõ bò nhuïc nhaõ do chính söï ñôõ ñaàn cuûa Ai Caäp.
Daàu töôùng laõnh cuûa caùc ngöôi ñaõ ôû So-an,
daàu söù giaû cuûa caùc ngöôi ñaõ ñeán Haneùt,
chuùng cuõng chæ thaáy daân ñoù yeáu nhöôïc,
khoâng giuùp ñöôïc gì vaø chaû laøm neân chuyeän gì,
ngoaøi vieäc gaây cho caùc ngöôi chaùn naûn vaø nhuïc nhaèn.
Khoán cho ai ñeán Ai Caäp ñeå tìm cöùu ñoä,
vaø khoán cho keû ñaët hy voïng vaøo binh maõ xöù naøy,
tin töôûng vaøo xe traän vaø kî binh,
maø laõng queân Chuùa chí thaùnh Israel,
vaø baøn hoûi Thieân Chuùa.
Roài ra chính Ngaøi seõ laøm ñieâu ñöùng,
vaø Ngaøi khoâng noùi hai lôøi.
Ngaøi seõ chinh phaït keû baát löông,
phaù ñoå phoøng thuû cuûa quaân gian aùc naøy.
Ngöôøi Ai Caäp chæ laø ngöôøi, khoâng laø Thieân Chuùa,
ngöïa cuûa hoï cuõng chæ laø ngöïa maø thoâi.
Khi Thieân Chuùa ra tay,
keû baûo veä cuõng nhö keû ñöôïc ñôõ ñaàn ñeàu guïc ngaõ,
ñoâi beân cuøng cheát moät ngaøy.
(IS 31,1-3)
Than oâi! daân toäi loãi, daân
chaát ñaày toäi aùc,
chuûng toäc cuûa boïn aùc nhaân, con caùi hö ñoán!
Chuùng ñaõ boû Chuùa,
khinh reû Thieân Chuùa chí thaùnh Israel,
lô laø vôùi chính Ngaøi.
(IS 1,4)
Vaøo thôøi Saloâmoâng, ngöôøi goïi Chuùa laø Giaveâ ñaõ töøng muoán chæ cho thaáy Chuùa leân aùn phong caùch cuûa Saloâmoâng. Taùc giaû laáy moät chuyeän nguï ngoân veà ngöôøi ñaøn baø töôïng tröng cho caùc baø vôï ngoaïi quoác cuûa Saloâmoâng ñeå chöùng minh raèng baát tuaân Thieân Chuùa chæ ñem ñeán tai öông. Taùc giaû nghó raèng ngay töø thuôû ban ñaàu, con ngöôøi ñaõ baát tuaân Thieân Chuùa vaø vì theá ñaùnh maát haïnh phuùc vaø söï soáng cuûa mình.
Con raén laø con vaät ngoaøi ñoàng coù nhieàu möu keá hôn caû töøng ñöôïc Chuùa döïng neân. Noù noùi vôùi ngöôøi ñaøn baø: "Coù phaûi Chuùa töøng noùi vôùi caùc ngöôi: Caùc con khoâng ñöôïc aên traùi caây trong vöôøn khoâng?" Ngöôøi ñaøn baø traû lôøi vôùi raén: "Chuùng toâi coù theå aên traùi caây trong vöôøn. Nhöng traùi cuûa caây ôû giöõa vöôøn thì Chuùa daën baûo: Caùc con khoâng ñöôïc aên, con ngöôøi ñöøng ñuïng ñeán, neáu khoâng thì phaûi cheát". Baây giôø raén noùi vôùi baø: "Khoâng ñaâu, caùc ngöôi khoâng cheát ñaâu. Nhöng Chuùa bieát raèng ngaøy naøo caùc ngöôøi aên traùi ñoù, thì maét caùc ngöôøi seõ môû ra vaø caùc ngöôøi seõ trôû neân nhö thaàn thaùnh bieát ñöôïc ñieàu thieän vaø ñieàu aùc". Ngöôøi ñaøn baø thaáy traùi cuûa caây naøy ngon laønh vaø caây thì xinh ñeïp, laøm baø theøm aên traùi, mong sao coù ñöôïc moät kieán thöùc cao sieâu. Baø lieàn haùi traùi caây cuûa noù, aên vaø môøi choàng ñöùng gaàn cuøng aên.
Baáy giôø, maét cuûa hai ngöôøi môû ra vaø caû hai thaáy mình traàn truoàng; hoï keát laù caây vaû ñeå laøm khoá che thaân. Khi nghe tieáng chaân cuûa Chuùa ñang ñi daïo trong vöôøn, oâng baø nuùp vaøo tuøm caây troán nhan Chuùa. Chuùa goïi Adong:"Con ôû ñaâu?" OÂng traû lôøi: "Con nghe tieáng Chuùa trong vöôøn; con sôï vì con traàn truoàng neân con ñaõ nuùp". Chuùa lieàn phaùn vôùi oâng: "Ai daïy cho con bieát con traàn truoàng? Coù phaûi con ñaõ aên traùi caây ta caám aên khoâng?" Adong thöa laïi: "Ngöôøi ñaøn baø Chuùa ñaët ôû beân con ñaõ môøi con aên vaø con aên". Chuùa laø Thieân Chuùa noùi vôùi ngöôøi ñaøn baø: "Con ñaõ laøm gì?" Baø thöa laïi: "Con raén ñaõ gaït con vaø con ñaõ aên traùi ñoù". (ST 3,1-13)
Soáng treân ñôøi, con ngöôøi chòu khoå ñau vaø hoaïn naïn, nhoïc nhaèn vaø cheát choùc. Taïi sao con ngöôøi laïi phaûi gaùnh chòu ñau thöông vaø cheát choùc nhö theá, ñoù laø vaán naïn cuûa caùc taùc giaû ñöôïc goïi laø ngöôøi goïi Thieân Chuùa laø Giaveâ? Taùc giaû tìm caùch traû lôøi. Chính söï baát trung vaø choáng baùng Thieân Chuùa do con ngöôøi gaây neân ñaõ laøm cho Thieân Chuùa chuùc döõ, gia phaït keû toäi loãi. Ñaøng khaùc, taùc giaû goïi Chuùa laø Giaveâ tin chaéc raèng keû naøo soáng thaân tình vôùi Chuùa, thì höôûng ñöôïc nieàm vui vaø haïnh phuùc, coù ñöôïc söï soáng vaø aân phuùc.
Chuùa noùi vôùi con raén: "Bôøi vì maøy ñaõ laøm vieäc ñoù, maøy ñaùng chòu chuùc döõ ôû giöõa taát caû caùc loaøi vaät vaø muoân thuù ñoàng noäi. Maøy phaûi boø saùt buïng vaø aên ñaát. Ta seõ gaây haän thuø giöõa ngöôi vaø ngöôøi ñaøn baø, giöõa haäu dueä cuûa baø ñoù vaø doøng gioáng ngöôi". Ngaøi laïi phaùn vôùi ngöôøi ñaøn baø: "Baø seõ mang thai trong nhoïc nhaèn, vaø sinh con trong ñau ñôùn". Ngaøi noùi vôùi Adong: "Bôûi vì ngöôi ñaõ nghe theo lôøi vôï ngöôi, vaø aên traùi caây ta caám ngöôi khoâng ñöôïc aên, ñaát ñai seõ bò chuùc döõ vì ngöôi; vaát vaõ lao nhoïc ngöôi môùi tìm cuûa aên ñeå soáng heát nhöõng ngaøy cuûa ñôøi ngöôi. Vì ngöôi seõ duøng coû ñoàng noäi laøm thöùc aên. Muoán coù baùnh aên ngöôi phaûi lam luõ baèng moà hoâi traùn ngöôi, cho ñeán ngaøy ngöôi trôû veà caùt buïi maø ta ñaõ duøng ñeå taïo ra ngöôi. Vì ngöôi töø buøn ñaát maø ra, thì ngöôi cuõng seõ trôû veà vôùi buøn ñaát".
Adong goïi vôï laø "Eva" (chöõ ñoù coù nghóa laø "soáng") bôûi vì baø laø meï taát caû nhöõng ngöôøi soáng. Chuùa laø Thieân Chuùa ñaõ laøm cho ngöôøi ñaøn oâng vaø vôï oâng nhöõng caùi aùo baèng da thuù che thaân. Ñoaïn Ngaøi phaùn: "Baây giôø con ngöôøi ñaõ trôû neân nhö Ta; noù coù theå bieát ñöôïc ñieàu thieän vaø ñieàu aùc. Phaûi caám noù khoâng ñöôïc aên traùi haèng soáng, neáu khoâng noù seõ soáng maõi".
Vì theá Chuùa ñuoåi hoï ra khoûi ñòa ñaøng ñeå cho hoï vun troàng ñaát ñai cuõng baèng chaát lieäu maø töø ñoù hoï ñaõ ñöôïc taïo döïng neân. Vaø Ngaøi ñaët caùc thieân thaàn Keârubim canh tröôùc cöûa ñòa ñaøng chaän loái khoâng cho ñeán gaàn caây söï soáng. (ST 3,14-24)
Khi con ngöôøi baát tuaân phuïc Thieân Chuùa vaø giôùi raên cuûa Ngaøi, thì taâm tö cuûa chuùng chaát chöùa ñaày ghen töông vaø thuø oaùn. Caâu chuyeän anh em Cain vaø Aben chöùng minh raèng moïi baát coâng gaây cho ngöôøi beân caïnh mình ñeàu xuùc phaïm chính Thieân Chuùa.
Eva sinh cho Adong moät ngöôøi con trai. Baø goïi teân con laø Cain (coù nghóa laø ôn Chuùa ban) vaø baø noùi: "Chuùa ñaõ cho toâi sinh ra ñöôïc moät con ngöôøi". Sau ñoù baø sinh theâm ñöôïc moät ngöôøi con trai khaùc goïi teân laø Aben. Aben trôû thaønh keû chaên cöøu vaø Cain laøm ngheà troàng troït. Moät ngaøy kia, Cain daâng leân cho Chuùa caùc hoa maøu thu hoaïch ñöôïc; Aben cuõng daâng leân nhöõng con vaät sinh ñôït ñaàu tieân cuûa ñaøn thuù vaø laø nhöõng con vaät beùo toát nhaát.
Chuùa vui ñoùn nhaän Aben vaø leã vaät cuûa oâng, nhöng khoâng baèng loøng vôùi Cain vaø leã vaät cuûa oâng naøy. Cain lieàn töùc giaän vaø sa saàm maët laïi. Chuùa phaùn cuøng Cain: "Taïi sao con giaän döõ vaø sa saàm neùt maët? Neáu con haønh ñoäng löông thieän, taïi sao con khoâng ngöôùc maët leân maø böôùc ñi? Neáu con laøm ñieàu xaáu xa, thì toäi con ôû keá beân con vaø rình raäp con nhö moät con thuù döõ; nhöng, con haõy coá cheá ngöï toäi loãi".
Tuy theá Cain laïi noùi doái vôùi Aben em mình: "Chuùng ta haõy ñi ra ñoàng". Khi hai ngöôøi cuøng ra giöõa ñoàng, Cain baét em vaø gieát ñi.
Chuùa phaùn vôùi Cain: "Em con laø Aben ñaâu roài?" OÂng lieàn thöa: "Con ñaâu coù bieát. Con coù phaûi laø keû chaên giöõ em con ñaâu?" Chuùa laïi phaùn: "Con laøm gì vaäy, maùu cuûa em con töø ñaát leân tieáng goïi ñeán Ta. Töø nay khi con laøm ñaát troàng troït, noù seõ khoâng cho hoa traùi. Con seõ lang baït treân traàn theá". Cain taâu cuøng Chuùa: "Loãi con quaù lôùn chòu khoâng noåi. Ngaøy nay Chuùa ñuoåi con ra khoûi vuøng ñaát phì nhieâu, con phaûi nuùp laùnh xa maët Chuùa vaø lang thang phieâu baït khaép nôi; nhö theá ngöôøi naøo gaëp con aét seõ gieát con maát thoâi!". Chuùa ñaùp laïi: "Khoâng, neáu ai gieát Cain, thì ngöôøi ñoù seõ bò traû thuø ñeán baûy laàn". Vaø Chuùa khaéc vaøo Cain moät caùi daáu ñeå ai gaëp oâng khoâng ñaùnh ñaäp oâng. Cain lui ra khoûi nhan Chuùa vaø ñi ñeán mieàn Noùt, ôû phía ñoâng vöôøn Ñòa Ñaøng. (ST 4,1-16)
Caâu chuyeän luït lôùn cho thaáy nhöõng haäu quaû do söï gian aùc cuûa con ngöôøi, coù theå ñe doïa chính ngay ñeán söï soáng coøn cuûa nhaân loaïi. Chæ coù Noeâ, gia ñình oâng vaø loaøi vaät treân taøu traùnh khoûi söï tieâu dieät. Moät kyû nguyeân môùi baét ñaàu laïi vôùi hoï. Chuùa baûo ñaûm seõ khoâng laøm luït lôùn tieâu dieät con ngöôøi treân traùi ñaát.
Chuùa thaáy toäi aùc con ngöôøi ngaäp traøn vaø chuùng chæ bieát maõi meâ toan tính nhöõng ñieàu gian traù. Chuùa hoái haän vì ñaõ sinh ra loaøi ngöôøi treân coõi theá, vaø Ngöôøi buoàn loøng voâ keå. Ngaøi phaùn: "Ta seõ huûy dieät loaøi ngöôøi maø Ta ñaõ taïo döïng treân maët ñaát, cuõng nhö caùc loaøi gia suùc, coân truøng vaø chim muoâng treân trôøi, vì Ta hoái tieác ñaõ döïng neân chuùng".
Nhöng Chuùa quí meán Noeâ. OÂng laø ngöôøi coâng chính giöõa muoân ngöôøi trong thôøi oâng. Chuùa noùi vôùi Noeâ: "Traàn gian ñaày gian aùc, vì theá Ta seõ huûy dieät noù vôùi taát caû moïi loaøi sinh vaät. Con haõy ñoùng moät chieác taøu lôùn baèng goã treát daàu. Con ngaên thaønh töøng khoang rieâng vaø treùt raùi beân trong vaø beân ngoaøi. Taøu daøi 150 meùt vaø roäng 25 meùt. Beân hoâng taøu con trôû cöûa vaø xaây caùc khoang taøu thaønh ba taàng. Phaàn Ta, Ta seõ laøm luït phuû khaép maët ñaát ñeå dieät heát sinh vaät trong thieân haï. Moïi vaät döôùi ñaát seõ cheát heát. Nhöng Ta seõ giao öôùc vôùi con, vaø con seõ ñi vaøo taøu ñem theo caùc con, vôï vaø caùc con daâu. Trong caùc loaøi vaät coù söï soáng, con ñöa vaøo taøu moãi thuù vaät moät caëp ñeå baûo toàn chuùng soáng soùt vôùi con: moät con ñöïc vaø moät con caùi. Con haõy tìm ñoà aên ñöôïc, tích tröû laøm löông thöïc nuoâi soáng con vaø chuùng". Noeâ laøm ñuùng theo lôøi Chuùa daïy.
Chuùa noùi vôùi Noeâ: "Haõy leân taøu, ñem theo gia ñình con, bôûi vì baûy ngaøy nöõa, ta seõ cho möa tuoân xuoáng 40 ngaøy vaø 40 ñeâm roøng raõ".
Noeâ ñi vaøo taøu cuøng vôùi con, vôï vaø caùc con daâu cuûa mình. OÂng ñem theo caùc loaøi vaät, chim muoâng vaø caùc loaïi boø saùt moãi thöù moät ñoâi nhö Chuùa ñaõ ra leänh. Baûy ngaøy sau ñoù, nöôùc luït baét ñaàu phuû khaép maët ñaát. Nöôùc daâng leân vaø ñöa taøu noåi leân khoûi maët ñaát. Nöôùc daâng leân maõi, ñaát vaø caùc ngoïn nuùi cao cuõng khoâng coøn thaáy. Nöôùc ngaäp ñænh caùc ngoïn nuùi ñeán baûy meùt. Baáy giôø, treân ñaát lieàn, moïi sinh vaät, chim muoâng, gia suùc, daõ thuù vaø raén reát ñeàu cheát heát. Con ngöôøi ta cuõng bò tieâu dieät luoân. Chæ coù Noeâ vaø nhöõng gì oâng ñem theo treân taøu laø coøn toàn taïi. (ST 6.5...7,23)
Nöôùc phuû maét ñaát trong voøng 150 ngaøy. Baáy giôø Chuùa nhôù laïi Noeâ vaø taát caû caùc loaøi vaät ñi theo oâng leân taøu. Chuùa cho moät ngoïn gioù thoåi treân maët ñaát vaø nöôùc ruùt daàn. Taøu döøng laïi treân caùc ngoïn ñoài Araraùt. Cuoái cuøng caùc ñænh nuùi xuaát hieän. Sau 40 ngaøy, Noeâ ôû cöûa soå taøu thaû con quaï ra, noù bay löôïn ñôïi cho maët ñaát khoâ raùo. Noeâ laïi thaû chim boà caâu, chim khoâng tìm ñöôïc nôi naøo ñaäu caû, neân trôû veà taøu. Noeâ coøn ñôïi theâm baûy ngaøy nöõa, vaø laïi thaû con chim boà caâu. Chieàu ñeán, noù trôû veà mieäng ngaäm moät caønh laø oâliu coøn xanh töôi. OÂng vaãn ñôïi them baûy ngaøy, cho boà caâu bay ñi, vaø laàn naøy chim khoâng trôû laïi bôûi vì maët ñaát ñaõ hoaøn toaøn khoâ raùo.
Chuùa phaùn cuøng Noeâ : "Con haõy ra khoûi taøu, ñem theo vôï, con vaø caùc con daâu. Thaû luoân caùc thuù vaät ñuû loaïi ñi theo con ñeå chuùng sinh saûn naåy nôû laïi treân maët ñaát". Noeâ ra khoûi taøu vôùi vôï, con vaø caùc con daâu cuõng nhö loai vaät ñuû loaïi. Baáy giôø, oâng xaây moät baøn thôø vaø daâng moät leã teá sinh cho Thieân Chuùa. (ST 7,24...8,20)
Trong caùc baûn vaên do caùc "Thaày Caû" vieát, caùc vò naøy loan baùo nhöõng thôøi kyø môùi. Töø raøy Thieân Chuùa, khoâng nhöõng seõ khoâng nhaèm huûy dieät thuï taïo nöõa, nhöng Ngaøi laïi laøm moät giao öôùc ñôøi ñôøi vôùi con ngöôøi. Caàu voøng treân trôøi laø daáu chæ cuûa giao öôùc ñoù. Chuùa laïi chuùc phuùc cho con ngöôøi vaø trao cho con ngöôøi söù maïng chaên soùc caùc thuï taïo cuûa Ngaøi. Daãu con ngöôøi phaïm toäi, Thieân Chuùa vaãn trung thaønh vôùi coâng cuoäc saùng taïo cuûa Ngaøi.
Chuùa chuùc laønh cho Noeâ vaø caùc con, Ngaøi phaùn: "Haõy sinh saûn thaät nhieàu vaø coù maët khaép traùi ñaát" Ñoaïn Ngaøi phaùn: "Ta seõ kyù keát moät giao öôùc vôùi caùc con, vôùi con chaùu caùc con vaø taát caû caùc sinh vaät cuøng ra khoûi taøu vôùi caùc con. Luït seõ khoâng taøn phaù traùi ñaát nöõa. Ngaøy naøo coøn traùi ñaát, gieo gaët, noùng laïnh, ñoâng heø, ngaøy ñeâm seõ lieân tuïc tieáp dieãn. Ñaây laø daáu chæ giöõa Ta vaø caùc con, Ta ñaët moät caàu voøng trong caùc taàng maây. Khi Ta cho maây tuï laïi ôû treân baàu trôøi, caàu voøng cuûa Ta seõ xuaát hieän. Khi caàu voøng ñoù xuaát loä treân maây, Ta thaáy noù vaø nhôù ñeán giao öôùc ñôøi ñôøi giöõa Ta vaø taát caû caùc sinh vaät treân traùi ñaát". (ST 9,1,8...16)
Trong Thaùnh Vònh 85, keû naøo caàu nguyeän seõ nhôù laïi söï tha thöù cuûa Thieân Chuùa; ngöôøi ta döïa vaøo söï trung thaønh cuûa Thieân Chuùa ñeå coù ñöôïc söï cöùu ñoä.
Laïy Chuùa, Ngaøi ñaõ ñoái
xöû toát ñoái vôùi daân Ngaøi.
Ngaøi ñaõ ñöa tuø nhaân con caùi Giacoùp trôû veà.
Ngaøi ñaõ tha thöù loãi laàm cuûa daân Ngaøi,
Ngaøi ñaõ laáy maøn che khuaát toäi loãi cuûa noù.
Ngaøi ñaõ haï nguoâi côn giaän,
ñaõ keàm haõm böïc doïc ñoái vôùi chuùng con.
Laïy Chuùa, Ñaáng cöùu ñoä chuùng con, xin laøm cho chuùng con trôû veà
vôùi Ngaøi,
vaø xin Ngaøi ñöøng thònh noä ñoái vôùi chuùng con.
Côn giaän cuûa Ngaøi seõ khoâng chaám döùt ñöôïc sao?
Ngaøi luoân thònh noä ñoái vôùi chuùng con maõi sao?
Ngaøi seõ khoâng ñöa chuùng con veà neûo soáng,
ñeå daân Ngaøi ñöôïc haân hoan trong Ngaøi sao?
Laïy Chuùa, xin cho chuùng con thaáy tình yeâu cuûa Chuùa,
vaø ban cho chuùng con ôn cöùu ñoä cuûa Ngaøi.
Con nghe lôøi Chuùa phaùn,
vì Chuùa ban nhöõng lôøi noùi hoøa bình
ñoái vôùi daân Ngöôøi, ñoái vôùi ai trung tín,
vaø ñoái vôùi keû naøo höôùng loøng veà vôùi Ngöôøi.
Vaâng, ôn cöùu ñoä caän keà vôùi nhöõng ngöôøi naøo ñaët nieàm tin nôi
Chuùa,
vinh quang Chuùa seõ ñeán ôû vôùi ñaát chuùng ta.
Tình yeâu vaø trung tín gaëp gôõ nhau,
coâng lyù vaø hoøa bình gaén chaët vaøo nhau.
Trung tín naûy maàm töø traùi ñaát,
vaø töø trôøi cao coâng lyù seõ ñoå ñaày.
Chính Chuùa seõ ban cho chuùng ta haïnh phuùc
vaø ñaát chuùng ta seõ sinh hoa traùi.
Coâng chính seõ böôùc ñi tröôùc nhan Chuùa,
vaø hoøa bình traûi roäng ñöôøng tröôùc Ngaøi.
(TV 85)
3. "Ta seõ laøm cho con thaønh moät daân toäc lôùn"
Israel ñaõ giöõ cho kyû nieäm quaù khöù mình soáng ñoäng. Daân ñoù ñaõ khôûi ñaàu lòch söû quaù khöù mình vôùi caùc toå phuï vaø nhöõng vò laõnh ñaïo tieân khôûi cuûa caùc thò toäc. Nhöõng kyù söï sau ñaây thuoäc vaøo moät thôøi kyø suy yeáu ñöùc tin cuûa daân Israel. Chuùng ñöôïc caùc ngöôøi trung tín vieát ra ñeå hun ñuùc loøng tin cuûa keû ñöông thôøi. Ñeå ñaït ñeán muïc ñích ñoù, hoï laáy ñöùc tin vaø söï trung tín cuûa toå tieân laøm maãu möïc. Abraham vì theá trôû thaønh maãu möïc hoaøn haûo cuûa keû tin, luoân saün saøng nghe tieáng Chuùa, daãu gaëp nhöõng hoaøn caûnh khoù khaên nhaát. OÂng ñöôïc goïi laø "cha cuûa keû tin" vaø cuoäc soáng cuûa oâng traùi nghòch vôùi cung caùch cuûa keû baát tín ñi xa Thieân Chuùa. Ñaùng lyù ra thì caùc vò vua cuõng phaûi laø nhöõng maãu möïc cuûa ñöùc tin, nhöng caùc baûn thaùnh kinh khoâng che daáu söï kieän coù nhieàu vò vua ñaõ ñeå laïi göông xaáu.
Cuoán Thöù Nhaát Saùch Caùc Vua keå laïi chuyeän Saloâmoâng. Vò vua naøy ñöôïc moâ taû laø moät nhaø laûnh ñaïo ñoâng phöông taøi ba, coù cuoäc soáng xa hoa, nhieàu toâi tôù vaø nhieàu theâ thieáp, soáng trong cung ñieän ñeïp ñeõ vaø sang troïng.
Vua Saloâmoâng laøm vua trò vì khaép nöôùc Israel. Saloâmoâng coù möôøi hai quan thoáng ñoác cai quaûn toaøn vuøng ñaát Israel, cung caáp thöïc phaåm cho nhaø vua vaø quaàn thaàn; moãi vò quan chia phieân moãi thaùng trong naêm cung caáp caùc thöù caàn thieát cho trieàu ñình. Saloâmoâng trò vì treân taát caû caùc xöù töø soâng OÂphaùt ñeán caùc vuøng ñaát cuûa Philixitin vaø coøn ñeán bieân giôùi Ai Caäp. Taát caû caùc daân ñoù ñeàu phaûi traû thueá vaø phuïc tuøng vua. Saloâmoâng vaø trieàu ñình haèng ngaøy caàn caùc thöùc aên nhö sau: 30 kieän boät xay thoâ, vaø 60 kieän xay thaät mòn, 10 con boø thaät beùo, 20 boø tô, 100 con cöøu khoâng keå ñeán nai, mang, höôu vaø gaø vòt. Saloâmoâng coù 4,000 caên nhaø ñeå xe vaø 12,000 ngöïa. Nhöõng quaûn lyù, thay nhau moãi ngöôøi moät thaùng coâng taùc, phaûi cung öùng ñaày ñuû thöùc aên cho Saloâmoâng vaø quaàn thaàn cuõng ñöôïc môøi vaøo baøn vôùi vua, khoâng ñöôïc ñeå thieáu moät moùn gì. Hoï luaân phieân lo cho ngöïa vaø loaøi vaät keùo xe ñaày ñuû luùa maïch vaø rôm khoâ. (1 CV 4,1-7; 5,1 - 3,6-8)
Haèng naêm phaûi naïp cho vua Saloâmoâng 20 taán vaøng, khoâng keå vaøng ñaùnh vaøo caùc haøng hoùa vaø caùc thöông gia, caùc vò vua thuoäc xöù AÙ Raäp vaø taát caû nhöõng quan thoáng ñoác trong xöù. Vua Saloâmoâng cho ñuùc 200 caùi thuaãn maï vaøng. OÂng ra leänh laøm moät caùi ngoâi lôùn baèng ngaø maï vaøng roøng. Ngoâi ñoù coù saùu baäc vaø choã döïa löng uoán voøng troøn. Hai beân beä coù tay caàm ñeå vòn, moãi beân keâ hai con sö töû ñieâu khaéc. Möôøi hai sö töû khaùc, ñaët treân caùc baäc, moãi beân saùu con. Khoâng coù vöông quoác naøo ñaõ laøm ñöôïc theá. Caùc cheùn baùt cuûa vua Saloâmoâng laøm baèng vaøng cuõng nhö caùc gheá baøn trong ñieän, ñöôïc goïi laø "Röøng Libaêng". Vua Saloâmoâng vöôït treân caùc vò vua veà giaøu sang vaø khoân ngoan. OÂng qui taäp 1,400 xe vaø 12,000 ngöïa. Ngöïa cuûa Saloâmoâng thuoäc gioáng Cilixia. Ngöôøi ta ñaët ñoùng xe töø Ai Caäp vôùi giaù 600 neùn baïc, vaø mua moät con ngöïa vôùi giaù 150 neùn. (1 CV 10,14...29)
Tuy theá, khoâng phaûi ai cuõng ngöôõng moä Saloâmoâng. Nhöõng lieân minh, cung caùch soáng vaø söï baát trung cuûa oâng ñoái vôùi Thieân Chuùa laøm nhieàu ngöôøi baát maõn. Taùc giaû Thaùnh Kinh goïi Chuùa laø Giaveâ thuoäc soá nhöõng ngöôøi naøy. Vì theá, oâng khoâng cho raèng Saloâmoâng laø maãu möïc cuûa ngöôøi toaøn haûo vaø luoân trung tín vôùi Thieân Chuùa. Con ngöôøi toaøn haûo nhö theá thaáy ñöôïc nôi Abraham, trong quaù khöù cuûa Israel; vaøo thôøi maø daân coøn du muïc, ai ai cuõng coù moät ñöùc tin raát maïnh vaøo Thieân Chuùa.
Trong cuoán saùch Saùng Theá, taùc giaû keå chuyeän Abraham, moät ngöôøi baùn du muïc, ñaùng ñöôïc ca tuïng vì ñöùc tin cuûa ngöôøi naøy; ngay töø tieáng goïi ñaàu tieân cuûa Thieân Chuùa ñaõ ra ñi vaøo nôi khoâng hay bieát.
Abraham thuoäc veà daân cuûa
ngöôøi Do Thaùi. OÂng cö nguï ôû xöù naèm giöõa hai con soâng lôùn Tigrô
vaø Ôphaùt; oâng coù nhöõng ñaøn cöøu vaø deâ, laïc ñaø vaø löøa. OÂng
coù nhieàu ngöôøi giuùp vieäc nhaø. Vôï oâng laø Sara. Chaùu laø Loùt, con
trai cuûa ngöôøi anh quaù coá, soáng chung vôùi oâng. Taát caû ñeàu cö
nguï chung moät leàu. Taïi Haran, Chuùa phaùn cuøng Abraham: "Haõy boû
xöù, gia ñình vaø caên nhaø cuûa toå tieân ngöôi vaø ñi ñeán moät xöù
maø ta seõ chæ cho con.
Ta seõ laøm cho con thaønh moät daân toäc cao caû,
Ta seõ chuùc laønh cho con,
Ta seõ laøm cho danh cuûa con ñöôïc raïng rôõ vaø con seõ laø nguoàn cuûa
söï chuùc laønh.
Ta seõ chuùc phuùc cho ai chuùc phuùc cho con, vaø seõ nguyeàn ruûa ngöôøi
naøo nguyeàn ruûa con;
Moïi nhaø treân traùi ñaát seõ ñöôïc chuùc phuùc töø nôi con".
Abraham ñaõ ra ñi nhö Chuùa ñaõ daïy oâng. Loùt cuøng ñi vôùi oâng. Hoï ñeán xöù Canaan vaø ñi vaøo ñoù. Hoï ñi xuyeân tôùi xöù Sikem, nôi coù caây soài Moâreâ.
Baáy giôø trong xöù coù daân Canaan cö nguï. Chuùa hieän ra vôùi Abraham vaø phaùn: "Ta seõ ban cho con chaùu con xöù naøy".
Vaø Abraham döïng ôû ñoù moät ñeàn thôø kính Thieân Chuùa Ñaáng ñaõ hieän ra vôùi oâng. Khôûi töø ñoù oâng laïi ñi ñeán mieàn taây daûy nuùi naèm veà phía ñoâng vuøng Beâten. OÂng döïng moät ñeàn thôø kính Thieân Chuùa vaø ca tuïng Ngaøi. (ST 12,1-8)
Taùc giaû Kinh Thaùnh goïi Chuùa laø EÂloâim sau naøy laáy laïi caâu chuyeän Abraham, maãu möïc cuûa caùc keû tin. Trong baûn vaên cuûa taùc giaû, Thieân Chuùa thöû thaùch ñöùc tin Abraham. Chuùa höùa cho oâng moät haäu dueä ñoâng ñuùc trong luùc Abraham vaø vôï oâng ñaõ giaø vaø khoâng coù con. Abraham tin vaøo lôøi höùa cuûa Chuùa, maëc daàu hoaøn caûnh beân ngoaøi thaät traùi nghòch.
Sau ñoù, lôøi Chuùa noùi vôùi Abraham trong moät thò kieán: "Abraham, con ñöøng sôï, Ta laø thuaãn ñôõ cho con, phaàn thöôûng daønh cho con seõ raát lôùn". Abraham traû lôøi: "Laïy Chuùa, laïy Chuùa, Chuùa seõ ban cho con ñieàu gì? Con saép cheát maø khoâng coù con, vaø keû thöøa keá gia ñình con seõ laø EÂlideâ xöù Ñamaùt. Chuùa ñaõ khoâng cho con ñöùa naøo caû, vaø vì theá keû thöøa keá con chæ laø moät gia nhaân".
Baáy giôø Chuùa noùi vôùi oâng: "Ngöôøi ñoù khoâng phaûi laø thöøa keá cuûa con, nhöng keû thöøa keá seõ laø moät ñöùa con cuûa con". Ñoaïn Chuùa daãn oâng ra ngoaøi vaø noùi: "Haõy nhìn leân trôøi vaø ñeám caùc vì sao, neáu con coù theå ñeám ñöôïc vieäc ñoù... ñaáy haäu dueä cuûa con seõ nhieàu nhö theá". Abraham tin vaøo Chuùa, Ñaáng ñaõ ñoaùi ñeán oâng vì ñöùc tin cuûa oâng. (ST 15,1-6)
Trong caùc baûn vaên "do caùc Thaày Caû vieát" maø ngöôøi ta ñoïc ñöôïc trong saùch Saùng Theá, caùc vò naøy cuõng laøm noåi baät nhaân vaät Abraham, ngöôøi coù loøng tin thaät söï. Hoï moâ taû cho thaáy Abraham ñaõ trung tín vôùi Thieân Chuùa, Ñaáng kyù keát moät giao öôùc vôùi oâng. Ñoàng thôøi qua caùc baûn vaên caùc thaày caû giuùp ta thaáy raèng vieäc caét bì ñaõ xuaát hieän töø thôøi Abraham nhö laø moät daáu chæ cuûa giao öôùc.
4. "Thieân Chuùa ôû vôùi Giuse"
Giacoùp coù möôøi hai con; ngöôøi con uùt goïi laø Giuse. Giacoùp thöông Giuse ñaëc bieät vì ñaõ tuoåi giaø oâng môùi coù ñöôïc ñöùa con naøy. Ñeán naêm 17 tuoåi, Giuse chaên cöøu vaø deâ vôùi caùc anh vaø cha giaø ñaõ cho oâng moät chieác aùo ñeïp daøi tay. Caùc anh ghen tò khoâng theøm noùi chuyeän vôùi oâng nöõa. Loøng ghen tò ñoù trôû thaønh gheùt boû khi Giuse keå laïi giaác mô oâng thaáy caû nhaø oâng nghieâng mình kính neå oâng.
Moät ngaøy kia, caùc anh cuûa Giuse löøa gia suùc ñeán aên ôû Sikem. Giacoùp noùi vôùi Giuse: "Haõy ñi thaêm caùc anh, cha muoán sai con ñi ñeán thaêm chuùng". Giuse töø thung luõng Heâbron ñi ñeán Sikem.
Caùc anh oâng thaáy oâng töø xa. Tröôùc khi Giuse ñeán gaàn, hoï muoán möu ñoà gieát em. Hoï baøn vôùi nhau: "Naøy, ngöôøi naèm moäng ñaõ tôùi. Ñaõ ñeán luùc roài ñaây: chuùng mình gieát haén vaø vaát haén xuoáng hoá; vaø chuùng mình cöù noùi moät con daõ thuù ñaõ voà noù. Thöû xem nhöõng gì noù mô moäng coù thöïc hieän ñöôïc khoâng".
Nhöng Ruben, ngöôøi anh caû, nghe vaäy, muoán cöùu em; oâng noùi: "Ñöøng gieát noù. Ñöøng ñoå maùu noù. Haõy xoâ noù xuoáng vöïc ñaøng kia, trong sa maïc, nhöng ñöøng saùt haïi noù". Ngöôøi anh naøy muoán cöùu thoaùt em vaø daãn veà cho cha giaø.
Ngay khi Giuse ñeán gaëp caùc anh, hoï loät aùo daøi vaø ñaåy em vaøo vöïc. Ñoù laø vöïc troáng vaø khoâng coù chuùt nöôùc naøo. Hoï ngoài xuoáng duøng böõa. Nhìn ñaøng xa, hoï thaáy moät ñoaøn thöông gia ñi ñeán. Ñoaøn ngöôøi naøy ñi veà xöù Ai Caäp. Baáy giôø Giuña noùi vôùi caùc anh em: "Gieát thaèng nhoû vaø che daáu caùi cheát cuûa noù coù lôïi ích gì? Thaø baùn noù cho caùc thöông gia". Caùc anh em ñoàng yù.
Hoï laïi loâi Giuse töø vöïc leân vaø baùn em vôùi giaù 20 neùn baïc. Caùc thöông gia daãn Giuse veà Ai Caäp. Caùc anh Giuse laáy aùo cuûa em, gieát moät con cöøu vaø nhuùng aùo ñoù vaøo trong maùu con vaät. Sau ñoù hoï ñem chieác aùo daøi tay veà cho cha vaø keå laïi: "Chuùng con tìm ñöôïc caùi naøy: cha xem thöû coù phaûi laø aùo con cuûa cha khoâng".
Ngöôøi cha nhaän ra chieác aùo cuûa con mình vaø keâu leân: "Ñuùng laø aùo con ta! Daõ thuù ñaõ voà noù roài!" Giacoùp xeù aùo cuûa mình, mang moät bao vaûi treân mình ñeå tang thaät laâu ñöùa con ñaõ maát. Taát caû caùc con trai, gaùi ñeán an uûi oâng, nhöng oâng töø choái taát caû lôøi an uûi, oâng noùi: "Ñau khoå tang cheá seõ giuùp ta gaëp laïi con ta trong coõi ngöôøi cheát". Giacoùp cöù theá maø khoùc thöông Giuse.
Khi ñeán ñaát Ai Caäp, caùc thöông gia baùn Giuse cho Poâtipha, moät vò quan Ai Caäp cuûa Pharaoâng, laøm chöùc tröôûng ñoäi caän veä. Chuùa ôû vôùi Giuse, neân moïi söï toát ñeïp ñeán vôùi oâng. Giuse gaây ñöôïc söï tin töôûng nôi chuû mình vaø ñöôïc oâng giao cho traùch nhieäm quaûn gia, coi soùc taát caû taøi saûn. Chuùa chuùc laønh gia ñình ngöôøi Ai Caäp vì Giuse.
Hai naêm sau, Vua Pharaoâng naèm moäng: OÂng ôû treân bôø soâng Nil. Baûy con boø caùi ñeïp vaø to maäp ñi ra khoûi soâng vaø aên coû caïnh bôø. Nhöng coù baûy con boø caùi xaáu xí vaø gaày guoäc laïi töø soâng Nil loäi leân phía sau maáy con boø kia vaø ñeán caïnh beân chuùng treân bôø soâng Nil. Vaø maáy con boø xaáu vaø gaày noát tröûng maáy con boø ñeïp vaø maäp. Baáy giôø vua Pharaoâng vuït thöùc daäy. Vua nguû laïi vaø coù moät giaác mô khaùc: baûy haït luùc ñeïp vaø lôùn rôi ra töø moät cheù luùa. Nhöng sau ñoù, baûy haït luùa deïp vaø khoâ vì gioù ñoâng laïi xuaát hieän. Nhöõng haït luùa deïp nuoát tröûng baûy haït luùa lôùn vaø no troøn. Vua Pharaoâng thöùc daäy: ñoù laø moät giaác moäng. Saùng ngaøy, vua Pharaoâng lo laéng goïi caùc nhaø chieâm tinh vaø caùc thaày thoâng thaùi Ai Caäp ñeán. Vua keå cho hoï nghe caùc giaác moäng cuûa mình. Nhöng khoâng ai trong hoï coù theå giaûi thích ñöôïc caû. Baáy giôø vua Pharaoâng cho goïi Giuse ñeán vaø noùi: "Ta ñaõ coù moät giaác moäng maø khoâng ai giaûi ñöôïc. Ta nghe raèng ngöôi coù taøi giaûi moäng". Giuse traû lôøi: "Khoâng phaûi toâi, chính Thieân Chuùa seõ cho vua Pharaoâng moät lôøi giaûi thích chính ñaùng".
Vua Pharaoâng beøn keå laïi caùc giaác moäng cho Giuse. Baáy giôø Giuse noùi: "Hai giaác moäng ñoù chæ laø moät. Thieân Chuùa cho Pharaoâng bieát vieäc phaûi laøm. Baûy con boø caùi ñeïp laø baûy naêm vaø baûy haït luùc ñeïp cuõng laø baûy naêm. Ñoù chæ laø moät chuyeän. Baûy con boø gaày vaø xaáu, xuaát hieän sau baûy con kia, laø baûy naêm, vaø baûy haït luùa deïp bò gioù ñoâng laøm khoâ seõ laø baûy naêm ñoùi. Seõ coù baûy naêm ñöôïc muøa sung tuùc trong toaøn coõi Ai Caäp. Sau ñoù baûy naêm ñoùi seõ laøm ta queân baûy naêm sung tuùc taïi ñaát Ai Caäp naøy. Ñoùi seõ laøm cho xöù sôû ñieâu taøn. Neáu giaác moäng cuûa vua Pharaoâng laäp laïi nhö theá, haún Thieân Chuùa ñaõ quyeát ñònh thöïc hieän söï kieän naøy. Vua Pharaoâng neân choïn ngay moät ngöôøi khoân ngoan vaø thoâng minh ñeå trao quyeàn cai quaûn xöù sôû. Vua Pharaoâng cuõng neân ñaët caùc vò quaûn lyù trong xöù ñeå thu moät phaàn naêm saûn phaåm muøa maøng cuûa Ai Caäp trong baûy naêm phuù tuùc. Hoï phaûi tích tröû taát caû saûn phaåm cuûa nhöõng naêm toát saép ñeán; hoï caàn döï tröû luùa mì taïi caùc thaønh phoá ñeå vua Pharaoâng xöû duïng sau naøy. caùc löông thöïc ñoù seõ giuùp xöù sôû trong baûy naêm ñoùi maø Ai Caäp aét gaëp phaûi, nhö theá xöù sôû seõ traùnh ñöôïc naïn ñoùi".
Lôøi giaûi thích nhö theá hôïp yù vua Pharaoâng vaø caùc quan trong trieàu, neân vua noùi vôùi hoï: "Chuùng ta coù caàn tìm moät ngöôøi nhö Giuse, laø keû coù ñöôïc söï höùng khôûi cuûa thaàn khí Thieân Chuùa?" Vaø quay laïi Giuse, vua noùi tieáp: "Bôûi vì Thieân Chuùa ñaõ cho ngöôøi bieát vieäc ñoù, khoâng ai coù theå khoân ngoan vaø caån maät hôn ngöôi. Ngöôi seõ laøm quaûn lyù taát caû nhaø ta, vaø toaøn daân seõ tuaân phuïc lôøi noùi cuûa ngöôi: neáu ta coù hôn ngöôi chaêng nöõa thì vì ta laø vua ñoù thoâi". Vua Pharaoâng côûi nhaån trong tay vaø ñeo vaøo tay cuûa Giuse. Vua ra leänh ñem aùo gaám quí cho Giuse maëc vaø khoaùc vaøo coå oâng chieác voøng vaøng. Giuse ñöôïc ngoài xe ngöïa thöù nhì sau vua, vaø coù quyeàn treân toaøn xöù Ai Caäp.
Hay tin coù luùa mì ôû Ai Caäp, Giacoùp noùi vôùi caùc con: "Cha nghe tin coù luùa mì ôû Ai Caäp. Haõy ñi xuoáng ñoù maø mua ñeå coù theå soáng soùt vaø thoaùt cheát".
Möôøi ngöôøi anh cuûa Giuse xuoáng xöù Ai Caäp ñeå mua luùa. Giacoùp khoâng cho Bengiamin, ngöôøi em cuûa Giuse ñi theo caùc anh; oâng töï nhuû: "E raèng coù chuyeän khoâng may xaûy ra cho ñöùa con uùt". Khi Giuse thaáy ñöôïc caùc anh, oâng nhaän ra ngay, nhöng caùc anh khoâng nhaän ra oâng. OÂng tra vaán laïi: "Caùc oâng töø ñaâu ñeán?" Hoï traû lôøi "Chuùng toâi töø Canaan ñeán ñeå mua luùa mì". Giuse nhôù laïi giaác moäng mình thaáy veà caùc anh mình, lieàn noùi vôùi hoï: "Caùc oâng laø giaùn ñieäp! Caùc oâng ñeán ñeå tìm xem caùc nhöôïc ñieåm cuûa xöù naøy!"
Hoï choáng cheá: "Thöa ngaøi, khoâng phaûi theá, chuùng toâi laø toâi tôù ngaøi, ñeán chæ ñeå mua luùa mì. Chuùng toâi taát caû ñeàu con moät ngöôøi cha; chuùng toâi laø ngöôøi löông thieän; nhöõng keû haï thaàn naøy ñaâu phaûi laø giaùn ñieäp". Giuse noùi vôùi hoï: "Khoâng phaûi vaäy ñaâu, caùc oâng ñeán ñeå bôùi tìm caùc yeáu ñieåm cuûa xöù naøy".
Hoï laïi traû lôøi: "Chuùng toâi laø anh em, con moät cha ôû xöù Canaan. Ngöôøi em uùt nay coøn ôû nhaø vôùi cha chuùng toâi, coù moät ngöôøi nöõa ñaõ maát roài". Giuse lieàn noùi: "Toâi khoâng tin; caùc oâng laø giaùn ñieäp. Caùc oâng phaûi chòu thöû thaùch naøy. Caùc oâng khoâng ñöôïc ñi ñaâu caû cho ñeán khi ngöôøi em uùt ñeán ñaây. Caùc oâng cho moät ngöôøi trong caùc oâng ñi tìm ngöôøi em ñoù, coøn laïi thì vaøo tuø taát thaûy. Thöû xem caùc oâng coù noùi thaät hay khoâng töông lai seõ roõ". Vaø oâng boû tuø caùc anh ba ngaøy troøn.
Ngaøy thöù ba, Giuse baûo hoï: "Vì toâi kính sôï Thieân Chuùa, neân cho pheùp caùc oâng laøm theá naøy ñeå coù theå giöõ ñöôïc maïng soáng: neáu caùc oâng thaønh thaät, thì ñeå moät ngöôøi trong anh em caùc ngöôi ngoài laïi trong tuø! Coøn caùc ngöôøi khaùc, haõy mang luùa veà nhaø cho gia ñình duøng. Caùc oâng haõy mang ngöôøi em uùt ñeán ñaây cho toâi: nhö theá laø lôøi caùc oâng seõ ñöôïc chöùng thöïc vaø caùc oâng khoûi phaûi cheát". OÂng cho baét troùi Simeâoâng tröôùc maét hoï.
Caùc ngöôøi khaùc lieàn trôû veà queâ Canaan vaø keå laïi cho cha taát caû nhöõng gì xaûy ra. Baáy giôø Giacoùp cha hoï noùi: "Caùc con laøm cha maát daàn con caùi! Giuse khoâng coøn nöõa, Simeâoâng cuõng theá vaø nay coøn muoán baét Bengiamin. Caùc con muoán laøm khoå cha!"
Ruben thöa vôùi cha: "Cha giao Bengiamin cho con, vaø con höùa seõ ñem em con veà baèng an". Baáy giôø Giacoùp noùi laïi: "Vì khoâng coù caùch gì khaùc, thoâi thì theá naøy: caùc con haõy ñem theo haønh trang caùc con nhöõng saûn phaåm quyù nhaát trong vuøng ta ôû maø coáng hieán cho ngöôøi aáy: moät ít thuoác öôùp, moät ít maät, caùc loaïi nöôùc hoa, caây thuoác, ñaäu vaø haïnh ñaøo. Mang tieàn gaáp ñoâi. Daãn em ñi vaø ñeán gaëp ngöôøi aáy. Xin Chuùa toaøn naêng ñaùnh ñoäng loøng oâng ta ñeå thöông caùc con vaø cho ngöôøi em trong tuø vaø Bengiamin ñöôïc trôû veà queâ. Coøn cha, daãu phaûi maát con, cuõng khoâng laøm gì ñöôïc nöõa!"
Hoï ñem theo caùc moùn quaø vaø soá tieàn gaáp ñoâi cuøng vôùi Bengiamin, höôùng veà Ai Caäp. Hoï ñeán trình dieän Giuse. Khi thoaùng thaáy Bengiamin, Giuse noùi vôùi ngöôøi quaûn lyù cuûa mình: "Haõy daãn maáy ngöôøi ñoù vaøo; gieát moät con vaät vaø doïn baøn ñeå hoï cuøng aên vôùi ta tröa nay".
Ngay khi Giuse böôùc vaøo, hoï lieàn daâng caùc moùn quaø mang theo, saäp ñaàu xuoáng ñaát chôø ñôïi. OÂng môùi noùi vôùi hoï: "Cha giaø cuûa caùc oâng, maø caùc oâng nhaéc ñeán coù khoûe maïnh khoâng?" Hoï thöa: "Keû haï thaàn, cha chuùng toâi, maïnh khoûe; ngöôøi coøn soáng". Hoï quyø goái, raïp mình xuoáng.
Nhöôùng maét nhìn Bengiamin, em mình, con cuûa meï mình, Giuse noùi: "Coù phaûi ngöôøi em uùt maø caùc oâng noùi ñeán ñoù khoâng?" OÂng lieàn tieáp: "Naày chuù kia, xin Chuùa gìn giöõ chuù!"
Khoâng neùn noåi côn xuùc ñoäng tröôùc maét moïi ngöôøi ñang vaây quanh, Giuse ra leänh: "Moïi ngöôøi ñi ra heát". Khi khoâng coøn ai ôû ñoù, Giuse lieàn cho caùc anh em hay bieát veà thaân theá mình. OÂng khoùc nöùc nôû vaø noùi vôùi caùc anh em: "Toâi laø Giuse, ngöôøi anh em trong nhaø! Cha coøn soáng sao?"
Nhöng hoï khoâng theå traû lôøi, vì quaù ngôõ ngaøng khi ñöùng tröôùc maët Giuse. OÂng lieàn noùi vôùi hoï: "Naøy ñeán gaàn ñaây, ñöøng sôï. Caùc anh ñöøng hoái haän vì ñaõ baùn toâi. Vì muoán cho caùc anh em soáng coøn neân Thieân Chuùa ñaõ gôûi toâi ñeán gaëp caùc anh, vì ñaõ hai naêm trong mieàn gaëp ñoùi khaùt, vaø coøn naêm naêm nöõa khoâng caøy caáy thu hoaïch gì ñöôïc. Chuùa ñaõ sai toâi ôû ñaây ñeå laøm thoáng ñoác caû xöù Ai Caäp. Caùc anh haõy mau veà baùo cho cha hay: "Giuse con cuûa cha noùi theá naøy: Thieân Chuùa ñaõ ñöa con leân haøng khanh töôùng cuûa toaøn nöôùc Ai Caäp. Xin cha haõy mau ñeán vôùi con".
Quaù caûm xuùc oâng nhaøo ñeán oâm laáy coå Bengiamin maø khoùc; Bengiamin cuõng nöùc nôû theo. OÂng laïi oâm taát caû caùc anh ñaàm ñìa nöôùc maét, vaø moïi ngöôøi ñeàu khoùc theo oâng. Anh em lieàn rôøi xöù Ai Caäp veà gaëp cha laø Giacoùp taïi xöù Canaan. Hoï baùo tin cho cha: "Giuse coøn soáng. Chính Giuse laø thoáng ñoác toaøn xöù Ai Caäp".
Nhöng Giacoùp döûng döng vì khoâng tin lôøi hoï noùi. Tuy theá, khi hoï keå heát lôøi Giuse noùi vôùi hoï, cuõng nhö khi thaáy caùc xe Giuse gôûi ñeán röôùc oâng, Giacoùp lieàn tænh trí. OÂng noùi: "Ñuû roài, ta tin con ta coøn soáng. Ta muoán ñeán gaëp noù tröôùc khi cheát".
Trong moät giaác mô, Chuùa noùi vôùi Giacoùp: "Giacoùp! Giacoùp!" OÂng thöa: "Laïy Chuùa con ñaây". Vaø Chuùa phaùn: "Ta laø Chuùa, Thieân Chuùa cuûa cha ngöôi. Ñöøng ngaïi ñeán ñaát Ai Caäp, vì ôû ñoù Ta seõ laøm cho con thaønh moät daân lôùn. Ta seõ cuøng ñi vôùi con ñeán Ai Caäp vaø Ta seõ ñöa con trôû veà".
Giacoùp cho Giuña ñi tröôùc baùo cho Giuse bieát hoï ñaõ ñeán Gieátsen. Khi hoï ñeán xöù naøy; Giuse chuaån bò xe vaø ñi ñeán gaëp cha ôû Gieátsen. Khi vöøa thaáy cha, oâng nhaøo ñeán oâm chaàm laáy coå vaø khoùc thaät laâu trong tay cha. Giacoùp noùi: "Giôø ñaây cha coù theå cheát ñöôïc roài vì cha ñaõ thaáy con vaø con coøn soáng".
Giuse ñaët ñeå cho cha vaø caùc anh ñònh cö trong moät khu ñaát xöù Ai Caäp, moät vuøng ñaát phì nhieâu nhaát trong vuøng. Vaø Giuse coøn cung caáp löông thöïc cho cha, caùc anh em vaø toaøn gia ñình.
Thôøi gian sau ñoù, ngöôøi ta ñeán baùo cho Giuse: "Cha ngaøi laâm beänh". OÂng lieàn ñem theo hai con trai laø Manaùtxeâ vaø EÂphraim. Giacoùp ñöôïc tin ngöôøi cho hay: "Giuse con oâng ñeán thaêm oâng". Giacoùp coá göôïng ngoài daäy. OÂng chuùc laønh cho Giuse. vaø noùi theâm: "Xin Chuùa laø Ñaáng maø toå phuï toâi laø Abraham vaø Isaac ñi tröôùc thieân nhan, laø Ñaáng daãn daét toâi töø ngaøy ñaàu cuûa cuoäc ñôøi ñeán nay, xin thieân thaàn ñaáng ñaõ cöùu toâi khoûi moïi ñieàu aùc, chuùc phuùc cho caùc con toâi! Öôùc gì danh toâi vaø cuûa toå phuï toâi Abraham vaø Isaac toàn tuïc nôi con toâi vaø chuùng coù ñöôïc haäu dueä ñaày traøn treân maët ñaát". (Theo ST 37-48)
5. "Ta seõ ñöa caùc con ra khoûi Ai Caäp"
Daân Israel luoân giöõ laïi trong kyù öùc caâu chuyeän ñi ra khoûi ñaát Ai Caäp nhö laø moät söï kieän xaây döïng neân lòch söû cuûa daân hoï. Thieân Chuùa cöùu ñoä vaø giaûi thoaùt, luoân ñöùng veà phía nhöõng keû bò aùp böùc vaø saün saøng cöùu giuùp hoï; ñoù laø Thieân Chuùa cuûa chuyeän Xuaát Haønh, Thieân Chuùa ñoù ñaõ maïc khaûi nhö theá trong quaù khöù vaø cuõng laø Thieân Chuùa cuûa ngaøy nay vaø muoân ñôøi.
Nhöõng saùch trong Kinh Thaùnh thöôøng nhaéc laïi vieäc giaûi thoaùt ngöôøi Do Thaùi bò laøm noâ leä taïi Ai Caäp. Kyû nieäm xöa veà vieäc toå tieân Israel chòu ñaøn aùp theâu deät neân caùc kyù söï sau ñaây veà haønh ñoäng giaûi thoaùt cuûa Thieân Chuùa.
Moät vò vua môùi leân ngoâi trò vì Ai Caäp, vua naøy khoâng coøn bieát Giuse laø ai caû. OÂng tuyeân boá vôùi daân chuùng:
"Naøy caùc ngöôi xem: daân Israel ngaøy caøng ñoâng vaø giaøu maïnh hôn chuùng ta. Ñaõ ñeán luùc phaûi coù nhöõng bieän phaùp ngaên caûn hoï khoâng cho hoï sinh soâi naåy nôû theâm ñoâng vaø roài lieân keát vôùi keû thuø cuûa chuùng ta, gaëp khi coù chieán tranh seõ ñaùnh laïi chuùng ta roài taåu thoaùt ra khoûi nöôùc".
Vaø nhö theá, ngöôøi ta ra leänh
cho caùc ngöôøi cai noâ leä buoäc daân Israel phaûi gaùnh chòu nhöõng lao
taùc cöïc nhoïc. Nhöng caøng böùc baùch hoï bao nhieâu, hoï caøng taêng
theâm daân soá ñeán ñoä ngöôøi Ai Caäp phaûi lo ngaïi. Ngöôøi Ai Caäp
buoäc hoï phaûi chòu caûnh noâ leä raát khoán khoå vaø ñaøy ñoïa cuoäc
soáng hoï baèng nhöõng coâng taùc naëng nhoïc nhö cheá xi maêng vaø ñuùc
gaïch, cuõng nhö laøm ñuû thöù vieäc ñoàng aùng.
(XH 1,8-14)
Ñoái vôùi keû coù quyeàn haønh, chuyeän ñoâ hoä moät caùch tuyeät ñoái vaø khai thaùc keû bò trò laø moät chuyeän thöôøng xaûy ra. Israel cuõng coù kinh nghieäm naøy trong thôøi kyø caùc vua. Caùc caâu chuyeän Thaùnh Kinh coù noùi ñeán moät vò chæ huy lao taùc ñieàu khieån caùc coâng trình khoå sai vaøo thôøi vua Ñavid. Döôùi thôøi Saloâmoâng, chính daân Israel phaûi chu toaøn caùc coâng taùc naøy.
Vua Saloâmoâng ra leänh chæ ñònh khaép xöù nhöõng ngöôøi ñeå lao taùc baét buoäc. Coù ñeán 30,000 ñi lao taùc kieåu naøy. Tuaàn töï luaân phieân, Saloâmoâng ñaøy ñeán Libaêng 10,000 ngöôøi trong soá noùi treân, moãi ñoaøn lao ñoäng ôû Libaêng moät thaùng vaø ôû queâ nhaø hai thaùng. Añoâninam laø ngöôøi phuï traùch coâng vieäc naøy. Saloâmoâng coøn coù theâm 70,000 ngöôøi phu khuaân vaùc vaø 80,000 thôï ñeõo ñaù trong nuùi, khoâng keå 3,300 cai thôï lo theo doõi coâng trình vaø chæ huy caùc toaùn thôï. Vua ra leänh phaûi ñuïc nhöõng taûng ñaù thaät lôùn, ñeïp ñeå laøm neàn cho Ñeàn Thaùnh (1 CV 5,27-31).
Thieân Chuùa cöùu ñoä vaø giaûi thoaùt, vì theá con ngöôøi coù theå caàu cöùu Ngaøi trong caûnh nghieät ngaõ vaø trình baøy vôùi Ngaøi nhöõng noãi tang thöông.
Laïy Chuùa, xin traû laïi cho con coâng lyù,
xin baûo veä con tröôùc nhöõng ngöôøi khoâng coù loøng thöông xoùt,
xin giaûi thoaùt con khoûi keû gian doái vaø taøn aùc.
Chính Chuùa laø Ñaáng baûo veä con:
sao Chuùa laïi ruoàng raãy con?
Sao con coù theå phaûi ra ñi trong buoàn khoå, bò ñaøn aùp bôûi quaân thuø?
Xin ban aùnh saùng vaø chaân lyù cuûa Chuùa ñeå daãn daét con;
ñöa con veà ñeán nuùi thaùnh cuûa Chuùa.
Con seõ tieán veà baøn thôø cuûa Chuùa,
Thieân Chuùa laø nguoàn vui, haïnh phuùc cuûa con,
vaø con seõ gaûy ñaøn ca tuïng Chuùa, laïy Chuùa, Thieân Chuùa con.
Taïi sao con phaûi than van?
Haõy tin vaøo Chuùa,
vì con luoân muoán caûm taï Ngaøi,
Ngaøi laø Ñaáng cöùu ñoä vaø laø Chuùa con.
(TV 43)
Thieân Chuùa can thieäp ñeå mang laïi nieàm hy voïng vaø can ñaûm cho daân Israel, thuùc duïc hoï ra ñi.
Thieân Chuùa noùi vôùi Moâisen: "Ta ñaõ thaáy söï khoán cöïc cuûa daân Ta coøn ôû ñaát Ai Caäp, vaø Ta ñaõ nghe tieáng keâu la vì bò ñaøn aùp. Vaâng, Ta bieát ñeán noãi khoå ñau cuûa daân Ta. Ta ñaõ ñeán ñeå cöùu thoaùt daân Ta khoûi tay ngöôøi Ai Caäp vaø daãn chuùng veà moät vuøng ñaát ñaày söõa vaø maät". (XH 3,7-8)
Lôøi höùa naøy cuûa Thieân Chuùa cuøng xuaát hieän vôùi maëc khaûi veà teân Ngaøi. Thieân Chuùa töï xöng mình tröôùc daân Ngaøi nhö laø Ñaáng "ôû vôùi hoï" vaø maõi maõi vôùi hoï. Nhôø Chuùa giuùp, Moâisen daãn daân Israel ra khoûi ñaát Ai Caäp.
Chuùa phaùn cuøng Moâisen: "Nay nhöõng lôøi than van cuûa daân Israel ñaõ ñeán taän Ta vaø Ta ñaõ thaáy söï ñaøn aùp maø daân Ai Caäp buoäc hoï phaûi chòu. Haõy ra ñi, Ta sai con ñeán gaëp Pharaoâng ñeå ñöa ngöôøi Israel daân Ta ra khoûi Ai Caäp". Moâisen thöa cuøng Chuùa: "Con laø gì maø ñeán gaëp Pharaoâng vaø ñöa daân Israel ra khoûi Ai Caäp?" Nhöng Chuùa laïi traû lôøi oâng: "Ta seõ ôû cuøng con; vaø ñaây laø daáu chæ cho thaáy Ta sai con: khi con ñaõ ñöa daân ra khoûi Ai Caäp roài, con seõ thôø phuïng Ta treân nuùi naøy". Moâisen thöa laïi: "Khi con ñeán gaëp daân Israel vaø noùi vôùi hoï: Chuùa cuûa toå phuï caùc ngöôi ñaõ sai toâi ñeán vôùi caùc ngöôi; neáu hoï hoûi con teân Ngaøi laø gì, con traû lôøi theá naøo vôùi hoï?" Chuùa traû lôøi Moâisen: "Ta laø Ñaáng Töï Höõu" vaø Chuùa phaùn tieáp: "Ñaây laø nhöõng gì ngöôi phaûi noùi vôùi con caùi Israel: "Ñaáng Töï Höõu" ñaõ sai toâi ñeán vôùi caùc ngöôi". (XH 3,9-14)
Luoân tin vaøo Chuùa, daân Israel ra khoûi Ai Caäp. Daãu bò quaân Ai Caäp ñuoåi baét, hoï vaãn thoaùt moät caùch vinh quang vaø hoï ca tuïng vinh quang Thieân Chuùa baèng nhöõng baøi ca.
Baáy giôø, Moâi sen vaø daân Israel xöôùng leân baøi ca sau ñaây ñeå ca tuïng Thieân Chuùa:
"Con muoán ca tuïng Chuùa,
vì Ngaøi ñaõ baøy toû vinh quang Ngaøi.
Ngaøi ñaõ haát ngöïa vaø kî binh xuoáng bieån.
Chuùa laø söùc maïnh cuûa con, laø Ñaáng con ca tuïng,
chính Ngaøi ñaõ cöùu ñoä con.
Ngaøi laø Chuùa con, vaø con muoán ca tuïng Ngaøi,
laø Chuùa cuûa toå phuï con, vaø con muoán tung hoâ söï cao caû cuûa Ngaøi.
Chuùa laø Ñaáng uy duõng nhaát trong cuoäc chieán ñaáu,
teân Ngaøi laø Giaveâ.
Ngaøi ñaõ haát caùc xe chieán cuûa Pharaoâng vaø ñaïo binh cuûa oâng xuoáng
bieån,
Soùng nöôùc phuû leân hoï, hoï bò cuoán saâu xuoáng ñaùy bieån nhö hoøn
ñaù.
Laïy Chuùa, tay Chuùa uy duõng, ñaùnh naùt quaân thuø.
Ngaøi ñaõ ñaùnh ngaõ keû thuø baèng söùc maïnh phi thöôøng;
Ngaøi phoùng côn löûa giaän döõ,
côn giaän ñoát chaùy chuùng nhö rôm.
Laïy Chuùa, thaàn naøo ví ñöôïc vôùi Ngaøi,
ai daùm ví vôùi Ngaøi, Ngaøi toûa ban söï thaùnh thieän,
laøm khieáp ñaõm vì bao kyø coâng, Ñaáng taùc thaønh nhöõng vieäc laï
luøng?"
Nöõ ngoân söù Maria caàm troáng côm trong tay, vaø taát caû caùc phuï nöõ cuõng caàm troáng theo baø nhaûy muùa. Baø taäp cho daân Israel haùt ñieäp khuùc naøy:
"Haõy haùt ca Thieân
Chuùa, vì Ngaøi traøn ñaày vinh quang,
Ngaøi ñaõ laät nhaøo ngöïa vaø kî binh xuoáng bieån!" (XH
15,1-7.11,21-22)
Taùc giaû cuûa Thaùnh Vònh 66 cuõng nhaéc laïi kyø coâng naøy cuûa Thieân Chuùa. Chính taùc giaû cuõng ñaõ coù kinh nghieäm veà nhöõng söï can thieäp cuûa Thieân Chuùa.
Toaøn theå traùi ñaát, haõy hoan ca Thieân
Chuùa,
haõy ca tuïng danh Ngaøi vinh quang
haõy tung hoâ Ngaøi baèng lôøi ca ngôïi.
Haõy thöa cuøng Chuùa: "Nhöõng vieäc Ngaøi laøm thaät laø kyø dieäu!
Quyeàn naêng cuûa Ngaøi quaù lôùn lao ñeán noãi ngay keû thuø cuõng ca
tuïng.
Öôùc gì toaøn theå traùi ñaát quy phuïc Ngaøi
vaø ca tuïng Ngaøi, trieån döông danh Ngaøi".
Haõy ñeán xem vieäc Chuùa ñaõ laøm,
nhöõng kyø coâng hieån haùch Ngaøi ñaõ laøm cho con ngöôøi,
Ngaøi ñaõ bieán ñoåi bieån thaønh ñaát khoâ;
ngöôøi ta ñaõ qua soâng chaân khoâng thaám nöôùc,
öôùc gì nieàm vui cuûa chuùng ta naèm ôû nôi Ngaøi.
Hôõi caùc daân toäc, haõy chuùc tuïng Chuùa
vaø haùt to leân ca tuïng Ngaøi.
Ngaøi ñaõ gìn giöõ maïng soáng chuùng ta,
vaø giuùp chaân ta khoûi vaáp ngaõ.
Hôõi taát caû nhöõng ai kính sôï Thieân Chuùa, haõy ñeán nghe,
toâi keå nhöõng gì Chuùa ñaõ laøm cho toâi.
Toâi ñaõ keâu ñeán Ngaøi,
toâi ñaõ ca tuïng Ngaøi.
Neáu toâi ñaõ coù yù gian trong taâm hoàn toâi,
thôøi Chuùa ñaõ khoâng nghe lôøi toâi.
Nhöng Chuùa ñaõ nghe toâi,
Ngaøi ñaõ gheù tai nghe tieáng toâi caàu nguyeän.
Haõy chuùc tuïng Chuùa, Ñaáng khoâng töø choái lôøi caàu xin cuûa toâi,
vaø khoâng ñeå toâi thieáu thoán tình yeâu cuûa Ngaøi.
(TV 66,1-6.8.9.16-20)
Nhieàu baûn vaên Kinh Thaùnh ca tuïng Thieân Chuùa, Ñaáng ñaõ giaûi thoaùt daân Ngaøi, vaø daâng leân lôøi caûm taï.
Daân Israel ra khoûi Ai Caäp an toaøn. Hoï caém leàu caïnh sa maïc. Chuùa daãn loái hoï ñi, ban ngaøy Ngaøi duøng coät khoùi ñeå chæ ñöôøng, ban ñeâm coù coät löûa ñeå chieáu saùng; nhôø theá, hoï tieáp tuïc ngaøy ñeâm leân ñöôøng. Khi Pharaoâng ñöôïc tin daân Israel ñaõ boû troán, loøng vua laïi thay ñoåi. Vua ra leänh chuaån bò xe chieán vaø ñem theo binh maõ. Vua choïn 600 xe chieán haûo haïng cuõng nhö taát caû xe ngöïa daân Ai Caäp coù theå coù, chôû ñaày kî binh. Pharaoâng nhaát quyeát leân ñöôøng ñuoåi theo daân Israel. Coøn daân naøy thì ra ñi khoâng heà sôï haõi. Daân Ai Caäp vôùi ñoaøn ngöïa vaø xe chieán cuûa Pharaoâng, kî bình vaø toaøn quaân, leân ñöôøng truy ñuoåi vaø baét kòp daân Israel taïi nôi caém leàu gaàn bôø bieån. (XH 13,18.20-21; 14,5-9)
Khi Pharaoâng saép ñeán gaàn, daân Israel thaáy quaân Ai Caäp nhaøo ñeán ñuoåi baét mình. Hoï sôï haõi vaø keâu la xin Thieân Chuùa cöùu giuùp. Hoï noùi vôùi Moâisen: "Ai Caäp ñaâu coù thieáu moà maû ñeå choân chuùng toâi, côù sao ngaøi laïi daãn chuùng toâi ñeán ñaây ñeå cheát nôi sa maïc naøy? OÂng ñem chuùng toâi ra khoûi Ai Caäp ñeå laøm gì?" Moâisen noùi vôùi daân chuùng: "Caùc ngöôi cöù yeân taâm, haõy vöõng tin roài hoâm nay caùc ngöôi seõ thaáy vieäc Chuùa laøm ñeå giaûi thoaùt caùc ngöôøi. Chuùa seõ chieán ñaáu thay caùc ngöôøi, coøn phaàn caùc ngöôøi, caùc ngöôøi seõ khoâng phaûi laøm gì caû"
Chuùa phaùn cuøng Moâisen: "Con haõy ra leänh cho daân Israel ñoåi höôùng ñi vaø ñeán caém leàu ngay caïnh bieån. Vaø con haõy ñöa caây gaäy cuûa con leân, chæ xuoáng bieån vaø cheû nöôùc tröôùc maët ñeå daân Israel coù theå ñi qua. Coøn Ta, Ta seõ laøm cho quaân Ai Caäp muø quaùng ñuoåi theo con caùi cuûa Israel. Quaân Ai Caäp seõ nhaän bieát Ta laø Chuùa, khi Ta chieán thaéng vua Pharaoâng"
Thieân thaàn cuûa Chuùa daãn ñaàu ñoaøn ngöôøi Israel nay ñi chaän loái sau löng hoï. Coät löûa ñi ñaøng tröôùc nay cuõng dôøi veà phía sau löng, ôû ngay giöõa daân Israel vaø traïi binh Ai Caäp. Khoùi ñen bao phuû toái taêm vaø maøn ñeâm uïp xuoáng laøm cho quaân thuø khoâng lieân laïc ñöôïc vôùi nhau.
Moâisen chæ tay xuoáng bieån. Chuùa laøm cho nöôùc ruùt lui baèng moät côn gioù ñoâng thoåi thaät maïnh suoát ñeâm. Gioù laøm bieån khoâ. Nöôùc xeù ra laøm ñoâi vaø daân Israel böôùc ñi khoâng heà öôùt chaân. Quaân Ai Caäp ñuoåi theo: taát caû ngöïa cuûa Pharaoâng xe chieán vaø kî binh aøo aøo tieán vaøo loøng bieån ñeå ñuoåi baét daân chuùng.
Ñeâm gaàn taøn, töø ñænh cao cuûa ngoïn löûa khoùi, Thieân Chuùa nhìn quaân Ai Caäp vaø gieo vaøo loøng hoï noãi haõi huøng. Ngaøi chaän baùnh xe chieán ngaên khoâng cho tieán. Quaân Ai Caäp hoát hoaûng keâu leân: "Ruùt leï leân, vì Chuùa chieán ñaáu giuùp daân Israel choáng laïi Ai Caäp".
Chuùa laïi phaùn vôùi Moâisen: "Con haõy chæ tay xuoáng bieån ñeå nöôùc phuû leân quaân Ai Caäp, xe chieán vaø kî binh".
Moâisen chæ tay xuoáng bieån. Nöôùc ngaäp traøn loøng bieån nhö cuõ vaøo buoåi saùng sôùm. Quaân Ai Caäp ñang thaùo lui gaëp phaûi soùng bieån vaø Chuùa cho hoï ngaõ nhaøo. Nöôùc daâng leân nhaän chìm xe chieán vaø kî binh cuûa caû ñaïo quaân Pharaoâng. Khoâng moät ngöôøi soáng soùt. Tröôùc ñaây con caùi Israel böôùc ñi ngay giöõa loøng bieån naøy nhö böôùc treân ñaát khoâ. Ngaøy hoâm ñoù, Chuùa ñaõ giaûi thoaùt daân Israel khoûi tay ngöôøi Ai Caäp. Khi daân Israel thaáy ñöôïc quyeàn uy cao caû cuûa baøn tay Thieân Chuùa ñaõ huûy dieät quaân Ai Caäp, daân chuùng baét ñaàu kính sôï Thieân Chuùa, hoï tin töôûng vaøo Ngaøi, cuõng nhö chính vaøo Moâisen toâi tôù Ngaøi. (XH 14,10-11.13-31)
Giai ñoaïn lòch söû naøy mang moät taàm voùc quan troïng chuû yeáu trong toaøn lòch söû Israel. Kyû nieäm haønh vi cöùu ñoä cuûa Chuùa "Thieân Chuùa ñaõ ñöa ngöôi ra khoûi Ai Caäp", beânh ñôõ Israel, ñöôïc nhaéc ñi nhaéc laïi trong caùc baûn vaên Cöïu Öôùc. Moät ngöôøi cha ñaõ keå cho con caâu chuyeän ñoù theá naøy:
Mai ñaây khi con cuûa con hoûi con: "Nhöõng giôùi raên naøy, nhöõng leà luaät maø Chuùa ñaõ ban cho con coù nghóa gì?". Con traû lôøi cho noù theá naøy: "Chuùng ta ñaõ ôû ñaát Ai Caäp, laøm noâ leä cuûa vua Pharaoâng, vaø baøn tay uy duõng cuûa Chuùa ñaõ ñöa chuùng ta ra khoûi xöù ñoù. Chuùa ñaõ laøm cho maét chuùng ta thaáy taän töôøng nhöõng daáu chæ troïng ñaïi laøm kinh hoaøng Ai Caäp, Pharaoâng vaø gia ñình cuûa vua aáy. Ngaøi ñaõ cöùu chuùng ta vaø ban cho chính chuùng ta". (TL 6,20-23)
Trong lôøi caàu xin tha thieát, ngöôøi daân queâ ñaõ gôïi laïi vieäc Chuùa ñaõ laøm cho toå tieân oâng.
Khi ngöôøi vaøo röøng ñaát maø Chuùa laø Thieân Chuùa ngöôi ban cho ngöôi laøm cuûa thöøa töï, vaø ngöôi ñònh cö ôû ñoù. Ngöôi phaûi laáy moät phaàn cuûa taát caû saûn phaåm thu haïoch ñöôïc nôi ñaát maø Chuùa laø Thieân Chuùa ngöôi ban cho ngöôi; ngöôi ñaët chuùng vaøo moät caùi thuùng, vaø thaân haønh ñeán nôi Chuùa laø Thieân Chuùa ngöôi ñaõ choïn ñeå mang laáy teân Ngaøi. Ngöôi töï trình dieän tröôùc thaày caû ñeå vò aáy nhaän saûn vaät ôû nôi tay ngöôi, vaø ñaët noù tröôùc baøn thôø Chuùa Thieân Chuùa ngöôi. Baây giôø ngöôi noùi tröôùc nhan Chuùa Thieân Chuùa ngöôi: "Toå phuï con ngöôøi du muïc Arameâen ñaõ töøng ñeán Ai Caäp vôùi moät soá ít ngöôøi, soáng thaân phaän ngoaïi kieàu, nhöng sau ñoù trôû thaønh moät daân toäc lôùn, huøng maïnh vaø ñoâng ñuùc. Ngöôøi Ai Caäp ñaõ baïc ñaõi, khinh reõ chuùng con vaø buoäc chuùng con laøm noâ leä cho hoï. Chuùng con lieàn keâu ñeán Chuùa, Chuùa cuûa caùc toå phuï chuùng con. Ngaøi nghe lôøi chuùng con than van, Ngaøi ñaõ thaáy caûnh khoán khoå, nhoïc nhaèn vaø bò aùp böùc cuûa chuùng con. Chuùa ñaõ ñöa chuùng con ra khoûi Ai Caäp bôûi quyeàn uy cuûa nhöõng kyø coâng hieån haùch do Ngaøi. Ngaøi ñaõ ñöa chuùng con ñeán vuøng ñaát naøy vaø ban cho chuùng con xöù sôû ñaày söõa vaø maät". (TL 26,1-9)
Kyû nieäm veà cuoäc xuaát haønh khoûi Ai Caäp luoân laø neàn taûng cho söï töï do vaø giaûi phoùng. Ngoân söù "Ñeuteâroâ-Isaia" moâ taû vieäc chaám döùt ñöông nhieân cuûa cuoäc löu ñaøy ôû Babylon (vaøo khoaûng 550 tröôùc Chuùa Gieâsu Kitoâ) nhö laø moät cuoäc xuaát haønh môùi. Moät laàn nöõa Chuùa laïi chöùng minh quyeàn uy Ngaøi vaø maëc khaûi cho bieát Ngaøi laø Ñaáng cöùu ñoä duy nhaát.
Vaøo thôøi löu ñaøy ôû Babylon (vaøo khoaûng naêm 550 tröôùc Chuùa Gieâsu Kitoâ) ngoân söù nhaéc laïi nhöõng vieäc kyø dieäu cuûa Chuùa ñaõ laøm cho daân Ngaøi ñeå khích leä nhöõng keû bò ñaøy. Cuõng nhö tröôùc ñaây ñoái vôùi daân Israel thôøi Moâisen, roài ñaây seõ coù moät cuoäc xuaát haønh môùi, mang laïi cöùu thoaùt vaø töï do. Thieân Chuùa luoân lo laéng cho daân Ngaøi.
Naày Chuùa phaùn,
Chuùa laø Ñaáng ñaõ taïo döïng ra ngöôi hôõi Giacoùp,
vaø ñaõ giaùo huaán ngöôi hôõi Israel,
ngöôi ñöøng sôï gì caû vaø Ta seõ cöùu chuoäc ngöôi,
Ta goïi teân ngöôi, ngöôi thuoäc veà Ta.
Khi ngöôi phaûi vuôït qua soùng nöôùc, Ta ôû vôùi ngöôi,
vaø soâng nöôùc khoâng nhaän chìm ngöôi.
Khi ngöôi phaûi böôùc ñi treân löûa ñoû,
ngöôi khoâng bò phoûng chaùy.
Bôûi vì Ta laø Chuùa Thieân Chuùa ngöôi,
Ñaáng Thaùnh cuûa Isarel, Ñaáng cöùu ñoä ngöôi.
Ta ban cho ngöôi xöù Ai Caäp ñeå ngöôi ñöôïc cöùu;
EÂtioâpia vaø Seâba ñoåi laáy ngöôi.
Bôûi vì ngöôi ñaùng cho Ta meán yeâu ngöôi,
Ta ñoåi nhieàu daân toäc ñeå choïn ngöôi,
Ta boû nhieàu xöù ñoåi laáy ngöôi.
Ngöôi ñöøng sôï haõi, ta ôû vôùi ngöôi.
Ta seõ ñöa con caùi ngöôi töø Ñoâng phöông trôû veà
vaø taäp hoïp ngöôi laïi töø Taây phöông.
Ta seõ noùi vôùi Baéc phöông: "Haõy traû laïi caùc ngöôøi ñoù!"
vaø vôùi Nam phöông: "Ñöøng giöõ hoï laïi nöõa!"
Ngöôi haõy ñöa con trai Ta töø caùc mieàn xa
vaø caùc con gaùi Ta töø cuøng taän traùi ñaát trôû veà.
Chuùa phaùn theá naøy,
Chuùa, Ñaáng ñaõ cöùu chuoäc caùc ngöôi, Ngaøi laø Thaùnh cuûa Israel:
bôûi vì Ta yeâu caùc ngöôi, Ta seõ sai ngöôi ñeán Babylon
ñeå ñaïp ñoå cöûa tuø nguïc,
vaø daân Babylon seõ keâu gaøo than khoùc.
Ta laø Chuùa, Thieân Chuùa thaùnh thieän cuûa caùc ngöôi,
Ñaáng taïo hoùa, Vua caùc ngöôi.
Naøy Chuùa phaùn,
Chuùa, Ñaáng ñaõ môû ñöôøng ñi qua bieån,
moät ñöôøng ñi ôû giöõa caùc laøn soùng nöôùc,
Ñaáng ñaõ ñaåy xe, ngöïa,
vaø moät ñaïo quaân ñoâng ñuùc xoâng xaùo;
chuùng laät nhaøo vaø khoâng ñöùng daäy nöõa,
chuùng chìm nguõm nhö moät tim ñeøn.
Caùc ngöôi khoâng coøn nhôù nhöõng ngaøy xa xöa,
khoâng coøn nghó ñeán chuyeän ñaõ qua sao.
Naày, Ta saép taùi dieãn vieäc ñoù,
noù ñaõ xuaát hieän roài, caùc ngöôi khoâng thaáy sao?
Ta saép môû moät con ñöôøng trong sa maïc
vaø cho ngaøn suoái chaûy trong röøng hoang.
Thuù röøng hoang seõ ca tuïng Ta,
soùi vaø ñaø ñieåu,
bôûi vì Ta laïi laøm nöôùc traøo ra trong sa maïc
vaø ngaøn suoái chaûy trong röøng hoang,
ñeå daân Ta, daân Ta ñaõ choïn, khoâng bao giôø coøn khaùt.
Daân maø Ta ñaõ taùc thaønh cho Ta laïi seõ ca tuïng Ta!
(IS 43,1-6.14-21)
6. "Ta laø Chuùa, Thieân Chuùa ngöôi"
Ñoái vôùi daân Israel, quaù khöù ñöôïc xem laø hình aûnh cuûa sa maïc. Nôi ñaây, hoï ñaõ coù kinh nghieäm veà Chuùa ôû gaàn hoï, baûo veä vaø ban söï soáng. Trong caùc baøi haùt vaø caùc baûn vaên Kinh Thaùnh, Israel nhaéc nhôû söï coù maët cuûa Thieân Chuùa quyeàn naêng vaø cöùu ñoä.
Laïy Chuùa, khi Ngaøi töø Xeâia ñi ra,
khi töø caùc caùnh ñoàng Edom Ngaøi ñeán vaø xuaát hieän,
traùi ñaát rung chuyeån, trôøi aøo aït möa tuoân
vaø maây tan thaønh nöôùc.
Caùc ngoïn nuùi rung chuyeån tröôùc Thieân Chuùa
ngay caû nuùi Sinai cuõng ngaõ nghieâng tröôùc nhan Chuùa,
Thieân Chuùa cuûa Israel.
(Thp 5,4-5)
Laïy Chuùa, khi Ngaøi hieän hình ñi tröôùc
daãn ñöôøng daân Ngaøi,
khi Ngaøi daãn ñöa hoï ñi trong sa maïc, traùi ñaát rung chuyeån,
chính trôøi cao cuõng möa tuoân tröôùc nhan Ngaøi,
ngoïn nuùi Sinai ngaõ nghieâng tröôùc Thieân Chuùa Israel.
Laïy Chuùa, Chuùa ñaõ ñoå möa moùc hoàng aân Chuùa,
Chuùa ñaõ phuïc söùc cho daân Chuùa ñang tieàu tuïy moõi moøn.
Chuùa ñaõ ñeán töø nuùi Sinai.
Töø Xeâia Ngaøi ñaõ xuaát hieän nôi chaân trôøi vì daân Ngaøi.
AÙnh saùng cuûa Ngaøi toûa lan töø ngoïn nuùi Paran.
(TL 33,2)
Nhöõng baûn vaên Kinh Thaùnh xöa
khoâng nhöõng keå laïi vieäc daân Isarel ñaõ soáng trong cuoäc haønh trình
qua sa maïc. Chuùng coøn noùi ñeán con ngöôøi cuûa moïi thôøi ñaïi, vaø
coù moät taàm voùc phoå quaùt. Chuùng muoán chöùng minh raèng Thieân Chuùa
coù thaät:
- moät Thieân Chuùa lôùn lao vaø uy quyeàn, hieän dieän cuûa Ngaøi coù theå
laøm moïi ngöôøi run sôï. Ngaøi ôû treân moïi söï vaø khoâng coù ai coù
theå ñieàu khieån ñöôïc Ngaøi.
- moät Thieân Chuùa ban söï soáng ñaày traøn vaø coù theå laøm cho sa maïc
nôû hoa.
- moät Thieân Chuùa ôû caïnh daân Ngaøi, luoân thaân caän, ngay caû trong
nhöõng böôùc nguy nan.
Coù nhieàu hình aûnh khaùc coøn ñöôïc daân cö vuøng sa maïc Sinai duøng ñeå noùi veà Thieân Chuùa. Ñoái vôùi hoï quyeàn uy Thieân Chuùa toû ra nôi söùc maïnh vaø haøo quang cuûa saám seùt.
Sau khi ra khoûi Ai Caäp, daân Israel ñeán Sinai. Hoï caém leàu ñoái dieän vôùi ngoïn nuùi. Saùng ngaøy thöù ba, coù moät tieáng saám ñoäng lôùn vaø seùt loùe saùng vaø moät lôùp khoùi daøy phuû khaép ngoïn nuùi. Caû ñoaøn ngöôøi trong caùc leàu run leân. Moâisen cho daân ra khoûi leàu ñeå ñeán gaëp Thieân Chuùa, hoï döøng laïi ôû chaân nuùi. Toaøn ngoïn nuùi Sinai baáy giôø laø khoái khoùi vì Chuùa ñaõ ngöï ñeán giöõa caùc ngoïn löûa chaùy. Löûa khoùi höøng höïc boác leân nhö hoûa loø, toaøn ngoïn nuùi rung chuyeån maïnh. Moâisen leân tieáng vaø Chuùa traû lôøi oâng baèng nhöõng tieáng saám ñoäng. Chuùa ngöï xuoáng treân choùp nuùi Sinai. Chuùa goïi Moâisen leân ñoù. Vaø Moâisen ñi leân. Chuùa phaùn vôùi oâng: "Haõy xuoáng nuùi vaø ra leänh cho daân chuùng ñöøng vuôït haøng raøo ngaên ñeå tìm ñeán chieâm ngaém Chuùa laø Thieân Chuùa, vì neáu khoâng nhieàu keû phaûi boû maïng. Ngay caùc thaày caû, neáu muoán ñeán gaàn Chuùa, cuõng phaûi thanh taåy, baèng khoâng thì Chuùa seõ noåi giaän vôùi hoï".
Moâisen thöa cuøng Chuùa: "Daân khoâng theå leo leân nuùi Sinai, vì chính Chuùa ñaõ ra leänh cho chuùng nhö theá; xin Ngaøi laøm ñöôøng ranh chung quanh nuùi vaø tuyeân boá nuùi naøy laø thaùnh".
Moâisen xuoáng nuùi vaø truyeàn laïi leänh cuûa Chuùa. Tröôùc côn saám ñoäng, seùt loùe saùng vaø ngoïn nuùi boác khoùi, toaøn daân run sôï vaø ñöùng xa xa. Hoï noùi vôùi Moâisen: "Coù gì oâng noùi vôùi chuùng toâi, chuùng toâi seõ nghe oâng. Nhöng xin Chuùa ñöøng tröïc tieáp noùi, vì chuùng toâi sôï maø cheát". Moâisen traû lôøi vôùi daân chuùng: "Caùc ngöôi chôù sôï! Chính Chuùa muoán thöû thaùch caùc ngöôi neân Ngaøi ñaõ ñeán, vaø söï sôï haõi caùc ngöôi caûm thaáy ñoù giuùp caùc ngöôi traùnh toäi loãi". Vì theá, daân chuùng ñöùng ñaøng xa coøn Moâisen tieán laïi gaàn coät khoùi nôi Chuùa hieän ra. (XH 19,1-2.16-25;20.18-21)
Moät taùc giaû Thaùnh Kinh khaùc, ngöôøi "vieát saùch Thöù Luaät" vaøo thôøi caän ñaïi hôn, noùi ñeán moät kinh nghieäm veà Thieân Chuùa, naëng tình caûm thaùn phuïc vaø sôï haõi. Lôøi cuûa Chuùa Israel coù moät uy löïc lôùn lao ñeán noãi khoâng gì coù theå chòu noåi.
Moâisen taäp trung toaøn daân laïi vaø noùi: "Vöøa nghe tieáng voïng ra töø boùng toái khi nuùi coøn phuû khoùi löûa, caùc ngöôi ñaõ ñeán gaàn ta vôùi caùc tröôûng toäc vaø kyø laõo cuûa caùc ngöôi ñeå noùi vôùi ta raèng: "Naøy ñaây Thieân Chuùa Chuùa chuùng ta ñaõ toû baøy vinh quang vaø cao caû cuûa Ngaøi, vaø chuùng toâi ñöôïc nghe tieáng Chuùa töø trong coät löûa. Hoâm nay, chuùng toâi ñaõ thaáy Thieân Chuùa coù theå noùi chuyeän vôùi moät ngöôøi maø ngöôøi ñoù khoâng maát maïng. Tuy nhieân, taïi sao laïi phaûi lieàu maïng daùm ñuïng ñeán löûa saám seùt. Neáu cöù maõi muoán taän tai nghe lôøi Chuùa laø Thieân Chuùa chuùng toâi, thì chuùng toâi seõ phaûi cheát. Ai laø ngöôøi ñaõ nghe lôøi Chuùa, Thieân Chuùa soáng ñoäng xuaát hieän töø coät löûa chaùy, nhö chuùng toâi ñaõ töøng ñöôïc nghe maø coøn ñöôïc soáng toaøn maïng?" (TL 5,1.23-26)
Thieân Chuùa leân tieáng noùi vôùi Israel khoâng phaûi laø moät Thieân Chuùa xa laï. Ngaøi laø Chuùa ñaõ töøng ñem Israel ra khoûi ñaát Ai Caäp, laø Ñaáng luoân coù maët beân caïnh cuoäc soáng cuûa hoï. Chính vì theá, daân Israel coù theå soáng coøn taïi nôi sa maïc, vaø ñaõ nhaän caùc ñieàu raên cuûa Chuùa laøm gieàng moái daãn loái cuoäc soáng. Daân ñoù bieát raèng cuoäc soáng cuûa hoï, soáng thaønh daân toäc, tuøy thuoäc vaøo söï gaén boù vaøo Thieân Chuùa cuûa hoï.
Möôøi ñieàu raên ñöôïc xuaát hieän laàn hoài nhö laø söï ñaùp traû cuûa daân Israel ñoái vôùi tình yeâu naøy cuûa Chuùa. Phaàn ñaàu cuûa möôøi ñieàu raên noùi ñeán quyeàn cuûa Chuùa: Neáu Thieân Chuùa ñaõ cöùu thoaùt daân Ngaøi, thì daân ñoù chæ coù moät Chuùa.
Nhöng ngay trong phaàn ñaàu, caùc quyeàn cuûa Thieân Chuùa lieân heä ñeán quyeàn cuûa con ngöôøi. Ñieàu raên noùi veà ngaøy nghæ leã Sabaùt döïa vaøo söï caàn thieát veà thôøi gian con ngöôøi, cuõng nhö loaøi vaät lao taùc phaûi nghæ ngôi. Vieäc chieám höõu ñaát höùa chæ coù theå thöïc hieän ñöôïc khi con caùi kính troïng cha meï mình, vaø saên soùc hoï.
Phaàn thöù hai cuûa caùc ñieàu raên laø caùc luaät leä lieân quan ñeán caùc moái töông giao huynh ñeä. Ñôøi soáng vaø söï töï do laø nhöõng moùn quaø cuûa Thieân Chuùa; chuùng chæ coù theå toàn taïi khi cuoäc soáng vaø töï do cuûa keû khaùc ñöôïc toân troïng.
Ta laø Chuùa, Thieân Chuùa cuûa ngöôi Ñaáng ñaõ laøm cho ngöôi thoaùt khoûi choán noâ leä, ngöôi khoâng coøn thaàn naøo khaùc ngoaøi Ta. Ngöôøi khoâng khaéc moät töôïng hình naøo phoûng laïi baát cöù caùi gì ôû treân trôøi, döôùi ñaát hay döôùi nöôùc. Ngöôi khoâng thôø laïy caùc hình töôïng, phuïng söï chuùng vì Ta laø Chuùa Thieân Chuùa ngöôi, Ta laø Chuùa hay ghen töông seõ phaït nhöõng keû gheùt Ta, keå caû con chaùu noù lieân tieáp ba boán ñôøi vì toäi cha noù, nhöng Ta seõ ñoái xöû toát laønh ñeán ngaøn ñôøi, vôùi nhöõng ai thöông meán Ta vaø tuaân phuïc giôùi raên Ta.
Ngöôi khoâng ñöôïc voâ côù keâu danh Ta, vì Ta laø Thieân Chuùa seõ khoâng queân phaït keû naøo laïm duïng danh cuûa Ta.
Ngöôi phaûi giöõ ngaøy nghæ Sabaùt; haõy giöõ ngaøy ñoù nhö laø ngaøy thaùnh, nhö Chuùa Thieân Chuùa ngöôi ñaõ raên daïy ngöôi. Ngöôi coù saùu ngaøy ñeå laøm vieäc cuûa ngöôi, nhöng ngaøy thöù baûy daønh cho Chuùa Thieân Chuùa ngöôi, ngöôi khoâng ñöôïc laøm moät vieäc gì caû, keå caû con trai, con gaùi, toâi tôù trai gaùi, boø löøa, loaøi vaät cuûa ngöôi, keå caû ngöôøi ngoaïi quoác cö truù taïi nhaø ngöôi, ñeå cho toâi tôù trai gaùi cuõng ñöôïc nghæ ngôi nhö ngöôi. Haõy nhôù raèng ngöôi töøng laøm noâ leä taïi Ai Caäp, Chuùa laø Thieân Chuùa vôùi baøn tay thaàn löïc, caùnh tay uy duõng ñaõ laøm cho ngöôi thoaùt khoûi nôi aáy. Chính vieäc ñoù, Chuùa laø Thieân Chuùa ñaõ raên daïy ngöôi phaûi giöõ ngaøy nghæ Sabaùt.
Ngöôi haõy kính troïng cha meï ngöôi, nhö Chuùa laø Thieân Chuùa ñaõ ra leänh cho ngöôi, ñeå ngöôi coù ñöôïc tuoåi thoï vaø haïnh phuùc ôû ñôøi maø Chuùa ban cho ngöôi.
Ngöôi khoâng ñöôïc gieát ngöôøi.
Ngöôi khoâng ñöôïc ngoaïi tình.
Ngöôi khoâng ñöôïc troäm caép.
Ngöôi khoâng ñöôïc laøm chöùng gian choáng laïi ngöôi beân caïnh.
Ngöôi khoâng ñöôïc theøm muoán vôï ngöôøi beân caïnh, ngöôi khoâng ñöôïc chieám nhaø, ruoäng vöôøn, toâi tôù nam nöõ, boø, löøa ngöôøi beân caïnh: baát cöù caùi gì thuoäc veà keû khaùc. (TL 5,6-21)
Nhöõng ñieàu raên cuûa Thieân Chuùa, laø hy voïng vaø nieàm vui, laø söï chuùc phuùc vaø laø lôøi höùa ban cho con ngöôøi, nhö keû vieát Thaùnh Vònh moâ taû:
Phuùc thay cho keû coù ñôøi soáng ngay
laønh,
vaø soáng ñôøi mình theo luaät Chuùa.
Phuùc thay cho keû aân caàn tuaân giöõ leänh Chuùa
vaø taän taâm muoán soáng nhö theá,
khoâng laøm ñieàu aùc,
böôùc ñi treân con ñöôøng Chuùa chæ.
Chuùa ñaõ ban cho giôùi raên cuûa Chuùa
ñeå moïi ngöôøi trung thaønh tuaân giöõ.
Con muoán soáng ñôøi con
theo yù Chuùa hoaøn toaøn.
Vaø con seõ khoâng xaáu hoã
neáu con bieát höôùng maét con nhìn theo giôùi raên cuûa Chuùa.
Con seõ thaønh taâm ca tuïng Chuùa;
vöøa hoïc bieát caùc luaät leä ngay chính cuûa Ngaøi.
Con muoán laøm theo yù Chuùa;
nhöng xin Chuùa ñöøng bao giôø boû con.
(TV 119,1-8)
Caùc giôùi raên cuûa Chuùa mang ñeán cho
con bao nieàm haân hoan,
vaø con yeâu meán chuùng heát loøng.
Con giang tay ñoùn nhaän caùc giôùi raên con yeâu thích,
con suy nghó xem Chuùa muoán gì cho ñôøi chuùng con.
Xin Chuùa nhôù laïi lôøi Chuùa ñaõ noùi vôùi toâi tôù Chuùa
lôøi ñoù ñaõ thuùc duïc taâm hoàn con hy voïng.
Noù an uûi con trong côn khoán khoå;
lôøi höùa cuûa Chuùa ban cho con söï soáng.
Nhöõng keû kieâu caêng deøm pha con,
nhöng con khoâng xa rôøi Chuùa.
Laïy Chuùa, con nhôù laïi nhöõng phaùn ñoaùn ngaøy xöa cuûa Chuùa,
vaø con ñöôïc uûi an.
Nhöõng chæ daãn cuûa Chuùa laø baøi ca cuûa con,
con chæ laø keû ngoaïi kieàu treân traàn theá naøy.
Ñeâm ñeâm, con nhôù ñeán Chuùa, laïy Chuùa,
ñeå tuaân giöõ luaät Ngaøi.
Gia phaàn con, chính laø tuaân giöõ lôøi daïy cuûa Chuùa.
Ai yeâu meán luaät Chuùa thì coù ñöôïc an bình toaøn veïn
vaø khoâng gì laøm hoï phaûi ngaõ nghieâng.
(TV 119,47-56.165)
7. "Ta seõ keát moät giao öôùc vôùi caùc ngöôi"
Israel nghieàn ngaãm lòch söû quaù khöù cuûa mình. Nhôø theá daân naøy bieát ñöôïc raèng Chuùa luoân ôû vôùi con ngöôøi, saün saøng giuùp ñôõ hoï.
Nhöõng ngöôøi trung tín cuûa daân Israel thích gôïi laïi nhöõng truyeàn thoáng cuûa hoï. Hoï tìm nhöõng hình aûnh vaø caùch noùi môùi ñeå dieãn taû baèng lôøi nhöõng gì coù theå hieåu ñöôïc: Chuùa ñaõ lo laéng cho con ngöôøi ñeán ñoä naøo.
Trong caùc baûn vaên ghi cheùp, caùc thaày caû noùi ñeán moät giao keøo hay moät keát öôùc Chuùa ñaõ thöïc hieän vôùi Noeâ vaø Abraham. Hoï coá tìm caùch chöùng minh raèng Chuùa höùa trung tín vôùi con ngöôøi. Lôøi höùa ñoù laø ôn Chuùa ban, keâu môøi con ngöôøi ñaùp traû vôùi Thieân Chuùa baèng tình yeâu ñoä löôïng.
Haõy ca tuïng Chuùa, haõy keâu leân danh
Ngaøi,
haõy noùi giöõa muoân daân caùc vieäc Ngaøi ñaõ laøm!
Haõy haùt ca chuùc tuïng Ngaøi,
haõy gaõy leân caùc loaïi ñaøn tung hoâ Ngaøi,
haõy nhaéc laïi luoân maõi caùc kyø dieäu cuûa Ngaøi!
Öôùc gì nhôø danh raát thaùnh cuûa Ngaøi
caùc ngöôøi ñöôïc höôûng vinh quang.
Haõy hoan hæ, hôõi nhöõng keû tìm kieám Thieân Chuùa!
haõy quay veà Chuùa vaø quyeàn naêng cuûa Ngaøi,
haõy luoân tìm kieám nhan Ngaøi khoâng ngöøng!
Haõy nhôù laïi nhöõng vieäc kyø dieäu Ngaøi ñaõ laøm,
nhöõng kyø coâng vaø caùc quyeát ñònh cuûa Ngaøi.
Haõy nhôù ñeán Chuùa,
hôõi con caùi Abraham ngöôøi toâi tôù trung tín cuûa Chuùa,
hôõi con caùi Giacoùp, laø ngöôøi Ngaøi ñaõ choïn:
Chuùa laø Thieân Chuùa chuùng ta,
phaùn quyeát cuûa Ngaøi bao truøm toaøn theå traùi ñaát.
Ngaøi luoân nhôù giao öôùc cuûa Ngaøi,
lôøi Ngaøi ñaõ ban cho muoân ngaøn theá heä:
lôøi höùa noùi cuøng Abraham,
lôøi höùa vôùi Isaac.
(TV 105,1-9)
Taùc giaû saùch thöù luaät laïi neâu leân söï trung tín cuûa Thieân Chuùa. OÂng moâ taû nhöõng kyø coâng Chuùa ñaõ laøm trong quaù khöù. Nhöõng kyø coâng ñoù muoán noùi leân vieäc Chuùa ban cho moïi ngöôøi giao öôùc cuûa Ngaøi.
Chính vì Chuùa yeâu caùc ngöôi vaø toân troïng lôøi theà vôùi caùc toå phuï caùc ngöôi, maø Chuùa ñaõ duøng uy löïc cuûa baøn tay Ngaøi daãn ñöa caùc ngöôi vaø cöùu caùc ngöôi khoûi noâ leä, khoûi quyeàn bính cuûa Pharaoâng, vua Ai Caäp. Vaø ngöôi bieát raèng Chuùa Thieân Chuùa ngöôi laø Chuùa thaät, Chuùa trung tín giöõ lôøi giao öôùc vaø tình yeâu ñoái vôùi muoân theá heä, nhöõng ngöôøi thöông meán Ngaøi vaø tuaân giöõ giôùi raên cuûa Ngaøi. Neáu caùc ngöôi toân troïng luaät Chuùa, tuaân giöõ vaø thi haønh, thì Chuùa laø Thieân Chuùa seõ toân troïng lôøi giao öôùc vaø ban cho ngöôi söï cöùu ñoä Ngaøi ñaõ keát höùa vôùi toå phuï caùc ngöôi. (TL 7,8-9.12)
Giao öôc giaû thieát söï cam keát cuûa ñoâi beân. Chuùa cam keát trung tín vaø giöõ caùc lôøi Ngaøi höùa, coøn phaàn con ngöôøi, con ngöôøi cam keát tuaân giöõ luaät leä cuûa Thieân Chuùa. Söï ñaùp traû cuûa con ngöôøi ñoái vôùi tình baèng höõu Chuùa ban cho, chính laø chaáp nhaän lôøi Chuùa phaùn.
Moâisen ñem theo 70 ngöôøi thuû laõnh cuûa daân Israel leân nuùi. Hoï thaáy Chuùa cuûa Israel; döôùi chaân hoï, hoï töôûng nhö ñöùng treân moät neàn baèng ñaù lung linh trong saùng khoâng khaùc gì trôøi ñaày sao. Chuùa ñaõ khoâng laøm cho kyø muïc daân Israel phaûi tai vaï; hoï coù theå thaáy Ngaøi, sau ñoù coøn aên uoáng nöõa. (XH 24,9-11)
Moâisen ñaõ trôû veà noùi cho daân hay taát caû nhöõng lôøi cuûa Chuùa vaø leà luaät cuûa Ngaøi. Vaø toaøn daân nhaát taâm traû lôøi: "Chuùng toâi seõ laøm nhöõng gì Chuùa phaùn".
Baáy giôø, Moâisen vieát laïi taát caû lôøi cuûa Chuùa. Saùng hoâm sau, oâng xaây moät baøn thôø ôû chaân nuùi vaø cho döïng möôøi hai truï ñaù, moãi truï cho moät thò toäc Israel. Moâisen baûo caùc ngöôøi thanh nieân Israel daâng leân Chuùa leã toaøn thieâu vaø cuùng caùc boø moäng laøm leã teá keát hôïp vôùi Thieân Chuùa. Moâisen höùng moät phaàn nöûa maùu trong chaäu, coøn ñoå phaàn nöûa coøn laïi treân baøn thôø. OÂng laáy baûn vaên giao öôùc, ñoïc cho daân nghe, daân traû lôøi: "Chuùng toâi seõ laøm nhöõng gì Chuùa phaùn, chuùng toâi seõ vaâng phuïc".
Moâisen laáy maùu, raûy leân treân daân chuùng, vaø noùi: "Ñaây laø maùu giao öôùc Chuùa ñaõ keát vôùi caùc ngöôi, theo taát caû nhöõng gì Ngaøi ñaõ cam keát". (XH 24,3-8)
Giao öôùc buoäc chæ thôø moät Chuùa laø Chuùa duy nhaát: Giaveâ. Daân Israel khoâng theå caàu nguyeän vôùi moät vò thaàn naøo khaùc. Moãi laàn hoï xa rôøi Giaveâ, Ngaøi laïi göûi moät ngöôøi cuûa Ngaøi ñeán ñeå nhaéc nhôû giao öôùc ñaõ keát öôùc vôùi hoï. Hoï khoâng bao giôø ñöôïc queân nhöõng gì Chuùa ñaõ laøm cho hoï trong quaù trình lòch söû daân hoï.
Ngöôi haõy tuaân giöõ taát caû
nhöõng gì hoâm nay ta ra leänh cho ngöôi.
Ngöôi khoâng ñöôïc thôø laïy buït thaàn naøo khaùc, vì Chuùa goïi teân
mình "laø keû ghen", Chuùa laø Chuùa hay ghen. Ngöôi khoâng ñöôïc
kyù giao öôùc vôùi daân cö trong xöù, sôï raèng hoï seõ môøi ngöôi
döï vaøo vieäc thôø laïy caùc buït thaàn cuûa hoï vaø daâng leã cho caùc
buït thaàn ñoù, roài ngöôi laïi phaûi aên ñoà cuùng cuûa hoï. Cuõng ñeå
ngöôi khoûi choïn con gaùi hoï laøm vôï cho con trai ngöôi, caùc con gaùi
ñoù seõ duï doã con trai ngöôi teá leã buït thaàn cuûa chuùng!
Ngöôi khoâng ñöôïc ñieâu khaéc caùc töôïng buït thaàn. (XH 34,11.14-17)
Nhöng con ngöôøi queân giao öôùc vaø thöôøng baát trung vôùi Thieân Chuùa.
Hôõi daân ta, haõy nghe lôøi ta daïy baûo:
haõy laéng nghe ta phaùn vôùi ngöôi.
Ta seõ noùi cho ngöôi hay vaø giuùp cho ngöôi bieát
nhöõng gì caàn bieát veà quaù khöù.
Nhöõng gì chuùng ta ñaõ nghe vaø bieát
nhöõng gì cha oâng chuùng ta ñaõ keå laïi cho chuùng ta,
chuùng ta seõ khoâng giaáu dieám nhöõng vieäc ñoù vôùi con chaùu,
chuùng ta seõ keå laïi cho theá heä mai sau.
Chuùng ta seõ keå nhöõng kyø coâng saùng ngôøi,
vaø quyeàn naêng Thieân Chuùa,
nhöõng vieäc kyø dieäu Ngöôøi ñaõ laøm.
Chuùa ñaõ ban leà luaät cho Giacoùp,
luaät cuûa Ngaøi cho Israel.
Ngaøi ñaõ ra leänh cho cha oâng chuùng ta
phaûi truyeàn tuïng taát caû cho con chaùu,
ñeå theá heä ñi sau ñöôïc toû töôøng,
vaø ñeå con caùi ñeán phieân phaûi keå cho chaùu chaét.
Nhö theá, chuùng seõ bieát tin vaøo Chuùa,
khoâng queân nhöõng vieäc kyø dieäu cuûa Ngaøi,
vaø tuaân giöõ luaät leä.
Chuùng seõ trôû thaønh nhö cha oâng chuùng,
laø theá heä phaûn boäi vaø khöôùc töø tuaân phuïc,
theá heä khoâng tuaân giöõ luaät vaø khoâng trung thaønh vôùi Chuùa.
Con caùi cuûa EÂphraim, thieän xaï theá kia,
maø ñaõ chaïy troán trong ngaøy chieán ñaáu.
Chuùng ñaõ khoâng giöõ giao öôùc cuûa Chuùa,
töø choái tuaân phuïc luaät Ngaøi.
Chuùng ñaõ queân nhöõng vieäc kyø dieäu cuûa Ngaøi,
nhöõng kyø coâng Ngaøi ñaõ laøm tröôùc maët chuùng.
(TV 78,1-11)
Chuùa ñaõ daãn daét hoï an toaøn, hoï
khoâng phaûi sôï haõi,
khi bieån phuû ngaäp quaân thuø.
Ngaøi ñaõ ñöa hoï veà ñaát thaùnh,
ñeán nuùi maø quyeàn uy Chuùa ñaõ chinh phuïc ñöôïc.
Ngaøi ñaõ ñuoåi nhöõng daân toäc thaùo chaïy tröôùc maét hoï,
chia cho hoï ñaát cuûa keû thuø laøm cô nghieäp,
Ngaøi ñaõ ñònh cö taát caû boä laïc Israel trong leàu traïi cuûa hoï.
Nhöng hoï thaùch thöùc Thieân Chuùa vaø choáng laïi Thieân Chuùa Cao Sang.
Hoï khoâng tuaân giöõ caùc giôùi raên cuûa Ngaøi,
hoï xa laùnh Ngaøi, nhö caùc cung khoâng döông leân noåi.
Hoï ñaõ choïc giaän Thieân Chuùa baèng nhöõng nôi thôø cuùng cuûa hoï,
vaø laøm Ngaøi ghen töùc vì caùc buït thaàn hoï thôø.
Khi thaáy vaäy, Chuùa noåi giaän,
vaø boû rôi Israel.
(TV 78,53-59)
Ngaøi choïn boä toäc Giuña,
vaø thích ngoïn nuùi Sion,
Ngaøi xaây treân ñoù Ñeàn Thaùnh Ngaøi,
cao taän trôøi vaø beàn vöõng nhö ñaát cöùng ñaët neàn moùng ñôøi
ñôøi vöõng chaéc.
(TV 78,68-69)
8. "Ta ban cho caùc ngöôi moät xöù sôû"
Vaøo thôøi caùc taùc giaû vieát Kinh Thaùnh baét ñaàu thuaät laïi lòch söû quaù khöù daân mình, xöù sôû hoï khoâng höôûng ñöôïc an bình. Xöù naøy bò caùc daân ngoaïi quoác xaâm löôïc, ñoâ hoä vaø boùc loät. Daân Israel bieát raèng xöù hoï khoâng phaûi laø queâ goác cuûa toå tieân hoï, nhöng laø quaø taëng cuûa Thieân Chuùa.
Caùc taùc giaû gôïi laïi thôøi toå tieân hoï ñeán vuøng ñaát höùa. Töø thôøi naøy ñeán ngaøy caùc thò toäc ñònh cö taïi Palestin, laø moät ñoaïn ñöôøng daøi. daân Israel phaûi caàn raát nhieàu ngaøy giôø ñeå yù thöùc ñöôïc vieäc hoï keát hôïp thaønh moät daân toäc, daân cuûa Chuùa.
Luùc ñaàu moät vaøi nhoùm daân Xeâmít, baùn du muïc ñi vaøo saâu trong xöù. Khi ñi tìm ñaát ôû cho mình vaø ñoàng coû cho thuù vaät, hoï laøm quen vôùi daân baûn xöù. Nhöõng ngöôøi tieân phong naøy ñaønh phaûi rôøi caùc thaønh phoá Canaan, vì bò daân ôû ñaây ñaùnh ñuoåi vaø aùp böùc. Hoï thích trôû laïi soáng ñôøi thò toäc.
Theá roài hai beân laøm hoøa kyù keát soáng chung vaø cuoäc xaâm thuoäc trong hoøa bình theå hieän daàn. Luùc ñaàu hoï khoâng tìm caùch vaøo ngay trong caùc thò traán, cuõng nhö khoâng muoán ñaùnh chieám chuùng.
Caùc con cuûa Bengiamin khoâng
ñuoåi daân Gieâbuùtxeâ cö nguï taïi Gieârusalem, vaø cho ñeán nay daân
Gieâbuùtxeâ vaãn cö nguï taïi Gieârusalem vôùi con chaùu Bengiamin.
Boä toäc Mannaùtxeâ khoâng theå ñaùnh ñuoåi daân Beùtxeâan, Gípleâam vaø
Meâlítñoâ. Daân Canaan tieáp tuïc ôû laïi trong xöù cuûa hoï. Tuy nhieân,
khi Israel ñaõ maïnh roài, hoï laïi duøng ngöôøi Canaan laøm moät soá vieäc
cho hoï nhöng khoâng ñuoåi ñi.
Boä laïc EÂphraim cuõng khoâng ñuoåi ngöôøi Canaan cö nguï taïi Gieâde. Vì
theá daân Canaan tieáp tuïc soáng vôùi con chaùu EÂphraim.
Boä laïc Dabulon cuõng khoâng ñuoåi daân Kitroân vaø Nahaloân. Vì theá
ngöôøi Canaan soáng vôùi boä laïc Dabulon, nhöng baét daân Canaan laøm vieäc
cho mình.
Boä toäc Neâptali khoâng ñuoåi daân cö Beùtxeâmeâ vaø Beâtanaùt, hoï ñònh
cö giöõa daân Canaan trong xöù. Nhöng daân Beùtxeâmeâ vaø Beâtanaùt phaûi
laøm moät soá vieäc hoï sai laøm.
Daân Amoârít doàn con caùi Ñan vaøo trong nuùi. Khoâng cho xuoáng ñoàng
baèng. Vì vaäy daân Amoârít ôû laïi Ha Heâreùt, Agialon vaø Saanbim; nhöng
sau ñoù, khi nhôø Giuse taïo ñöôïc thanh theá, hoï laïi chinh phuïc daân
naøy vaø baét laøm vieäc cho mình. (Thp 1,21.27-35)
Laém luùc daân Israel taïo ñöôïc caûnh soáng chung hoøa bình vôùi daân baûn xöù baèng caùc hieäp öôùc. veà ñieåm naøy, caâu chuyeän keå laïi möu meïo cuûa daân Gabaoân thaät lyù thuù: daân Gabaoân quyeát ñònh duøng möu. Hoï ra ñi, chaát ñaày löông thöïc döï tröû; hoï chaát leân löng löøa nhöõng xaéc cuõ vaø bình röôïu vang baèng vaûi bò raùch, vaù. Hoï mang daøy xaïc xaøi vaø aùo quaàn xoác xaùch. Baùnh döï tröû thì khoâ vaø beå vuïn. Hoï ñeán gaëp Giodueä taïi traïi Giangan vaø xin oâng noùi laïi vôùi toaøn daân Israel theá naøy:
"Chuùng toâi töø phöông xa
ñeán: xin caùc oâng haõy kyù moät hieäp öôùc hoøa bình vôùi chuùng
toâi".
Daân Israel traû lôøi:
"Coù theå caùc vò soáng gaàn chuùng toâi, vaäy laøm sao coù theå kyù
hieäp öôùc hoøa bình vôùi caùc vò ñöôïc?"
Nhöng hoï thöa vôùi Giodueä:
"Chuùng toâi laø toâi tôù cuûa oâng. Chuùng toâi töø moät xöù xa
ñeán ñaây, vì danh Thieân Chuùa Chuùa cuûa oâng; chuùng toâi ñaõ ñöôïc
nghe noùi ñeán danh Ngaøi vaø nhöõng gì Ngaøi laøm ôû Ai Caäp. Vì vaäy,
caùc vò laõnh ñaïo chuùng toâi vaø toaøn daân chuùng toâi noùi vôùi chuùng
toâi: "Laáy löông thöïc döï tröû leân ñöôøng tìm hoï vaø noùi
vôùi hoï: chuùng toâi laø toâi tôù caùc ngöôøi, xin caùc ngöôøi keát
öôùc vôùi chuùng toâi". Caùc oâng haõy xem baùnh chuùng toâi mang theo
ñaây: ngaøy ra ñi chuùng coøn noùng, nay ñaõ khoâ vaø beå vuïn. Maáy xaéc
röôïu baèng vaûi môùi chöùa ñaày, nay ñaõ thuûng roài. AÙo quaàn giaøy
deùp chuùng toâi ñaõ cuõ vì ñöôøng ñi ñeán ñaây xa xoâi".
Giodueä ñoàng yù veà ñeà nghò hoøa bình vaø kyù keát vôùi hoï hieäp
öôùc baûo ñaûm ñeå hoï ñöôïc soáng, caùc kyø muïc cuûa daân Israel
theà öôùc vôùi hoï.
Theá roài, ba ngaøy sau hieäp öôùc, daân Israel môùi bieát raèng nhöõng
ngöôøi aáy laø daân toäc laân caän, cö nguï trong xöù Israel. Daân Israel
nhoå traïi vaø ñeán gaàn thaønh cuûa hoï. Hoï khoâng taán coâng ñöôïc vì
caùc kyø muïc cuûa coäng ñoàng ñaõ laáy danh Chuùa laø Thieân Chuùa Israel
theà öôùc vôùi nhöõng ngöôøi naøy. Nhöng toaøn coäng ñoàng daân chuùng
choáng laïi caùc kyø muïc. Nhöõng vò naøy traû lôøi: "Chuùng toâi ñaõ
theà öôùc vôùi hoï nhaân danh Chuùa laø Thieân Chuùa Israel: do vaäy chuùng
ta khoâng theå ñaùnh hoï. Chuùng ta phaûi ñeå hoï soáng, nhöng buoäc hoï
chaët cuûi, gaùnh nöôùc cho toaøn coäng ñoàng". (Giod 9,3...21)
Vieäc laáy thaønh Gieâricoâ ghi laïi trong kyù öùc daân chuùng nhö moät bieán coá kyø laï. Ñoái vôùi daân Israel, bí quyeát cuûa kyø coâng ñoù laø ñöùc tin beàn vöõng cuûa daân chuùng vaøo söï trôï giuùp cuûa Thieân Chuùa. Lyù töôûng nhaèm ñeán ñuùng ra laø caùc thò toäc cuøng nhau chieám laáy ñaát höùa; nhöng moät soá thò toäc laïi muoán haønh ñoäng rieâng.
Gieâricoâ kieân coá thuû thaønh
choáng laïi daân Israel. Khoâng ai ra vaøo ñöôïc caû. Chuùa phaùn vôùi
Giodueä:
"Naøy, Ta seõ trao thaønh Gieâricoâ vaø vua trong xöù cho con. Taát caû
caùc chieán binh tinh nhueä, caùc ngöôi phaûi ñi bao vaây thaønh, trong saùu
ngaøy con phaûi ñi voøng thaønh nhö theá. Baûy thaày caû phaûi mang saùu caùi
keøn keâu lôùn ñi tröôùc hoøm bia. Ngaøy thöù baûy, caùc ngöôi ñi baûy
voøng thaønh vaø caùc thaày caû thoåi keøn leân. Khi caùc ngöôi nghe keøn
thoåi leân, toaøn daân hoâ lôùn thì caùc töôøng thaønh seõ suïp ñoå.
Baáy giôø daân nhaøo leân taán coâng thaúng vaøo".
Ngaøy thöù baûy, hoï daäy sôùm vaø ñi baûy voøng chung quanh thaønh. Ñeán laàn thöù baûy, khi tieáng coøi caùc thaày caû noåi leân, Giodueä ra leänh cho daân: "Heùt to leân, vì Chuùa ñaõ trao thaønh cho caùc ngöôi". Khi vöøa nghe tieáng keøn, daân hoâ to vaø thaønh luõy bò saäp. Ñoaøn ngöôøi Israel tieán leân taán coâng vaø chieám thaønh. Gieâricoâ bò hoï chieám.
Trong thöïc teá vieäc chieám laáy thaønh Gieâricoâ ñaõ khoâng xaûy ra ñuùng theo söï kieän ñaõ keå trong saùch Giodueä. Caâu chuyeän ñaõ ñöôïc vieát vôùi muïc ñích chöùng minh raèng Thieân Chuùa luoân luoân ôû vôùi daân Ngaøi. Israel coù theå baûo ñaûm raèng Chuùa khoâng bao giôø boû mình.
Moät soá ngöôøi suøng tín laïi töø choái phöông phaùp baïo ñoäng vaø khoâng muoán gaây ra chieán tranh. Hoï chuû tröông raèng phöông theá duy nhaát ñeå baûo veä mình laø hoaøn toaøn phoù thaùc vaøo uy quyeàn cuûa Thieân Chuùa.
Moâisen noùi vôùi daân chuùng: "Ñöøng sôï haõi gì! Haõy kieân trì vaø caùc ngöôi seõ thaáy Chuùa haønh ñoäng ñeå cöùu chuùng ta ngay baây giôø; vì nhöõng ngöôøi Ai Caäp maø hoâm nay caùc ngöôøi coøn thaáy seõ khoâng coøn soáng ñeå cho caùc ngöôøi gaëp laïi ñaâu! Chuùa seõ chieán ñaáu baûo veä caùc ngöôøi; coøn caùc ngöôøi, caùc ngöôøi haõy ôû yeân". (XH 14,13-14)
Cuoái cuøng, chính Chuùa seõ can thieäp ñeå mang laïi cho daân Ngaøi hoøa bình vaø töï do nhö ngoân söù Isaia ñaõ thoaùng thaáy.
Mai kia, seõ xaûy ra
chuyeän nuùi nhaø Chuùa
cao hôn taát caû caùc nuùi
vöôït leân treân moïi ñænh ñoài.
Toaøn theå caùc daân toäc seõ ñeán ñoù,
nhieàu ngöôøi seõ ñeán thaêm vieáng vaø leân tieáng:
"Caùc ngöôøi haõy ñeán, haõy leân nuùi cuûa Chuùa,
nhaø cuûa Giacoùp.
Ngaøi seõ daãn loái chuùng ta
vaø chuùng ta seõ ñi treân neûo ñöôøng Ngaøi chæ".
Bôûi vì luaät Chuùa ñöôïc ban ra töø Sion,
vaø lôøi Chuùa töø Gieârusalem.
Ngaøi seõ laøm troïng taøi giöõa caùc daân toäc,
laø thuû laõnh cuûa nhieàu daân nöôùc.
Hoï seõ bieán göôm thaønh löôõi caøy,
vaø lao thaønh lieàm gaët haùi.
Daân naøy seõ khoâng tuoát göôm choáng laïi daân kia,
vaø ngöôøi ta seõ khoâng coøn taäp döôït chieán tranh.
(IS 2,2-4)
Daân chuùng ñi trong ñeâm toái ñaõ thaáy
moät aùnh saùng choùi loøa;
moät aùnh saùng röïc leân chieáu soi nhöõng ai ôû vuøng taêm toái.
Ngaøi ñaõ taêng nhaân nieàm haïnh phuùc,
vaø laøm cho hoï traøn ñaày haân hoan;
ngöôøi ta haân hoan tröôùc nhan Ngaøi nhö möøng ngaøy muøa,
nhö khi chia nhau loaøi thuù saên ñöôïc.
Vì Ngaøi ñaäp naùt goâng cuøm, vaø aùch ñeø naëng treân vai hoï,
beû gaûy gaäy cuûa keû aùp böùc,
nhö ngaøy ñoù ôû Madian.
Vaø giaøy lính, aùo giaùp ñaày maùu,
seõ quaûng caùo löûa ñeå bò thieâu ñoát.
Vì moät treû nhoû ñaõ sinh ra cho chuùng ta,
moät ngöôøi con ñaõ ban cho chuùng ta;
Thieân Chuùa ñaõ ñaët quyeàn bính treân vai ñöùa con ñoù
vaø ngöôøi ta goïi ngöôøi laø:
"Nhaø coá vaán ñaùng ca ngôïi, Chuùa uy quyeàn,
Cha ñôøi ñôøi, vua cuûa hoøa bình".
Nöôùc ngöôøi seõ traøn lan,
caûnh thaùi bình seõ vónh vieãn ôû treân ngai Ñavid
vaø trong vöông quoác cuûa ngöôøi.
Ngöôøi seõ thieát laäp nöôùc Ngöôøi
vaø seõ cai trò baèng phaùp luaät vaø coâng chính,
töø baáy giôø vaø ñeán maõi maõi.
Ñoù laø vieäc Chuùa cuûa vuõ truï seõ thöïc hieän.
(IS 9,1-6)
Kyû nieäm veà nguoàn goác cuûa daân Israel cuõng laø moät lyù do ñeå ñem ñeán hy voïng: toaøn ñaát höùa seõ thuoäc veà Israel. Nhöng vôùi moät ñoøi hoûi naøy: ñaát ñoù thuoäc veà Chuùa, laø quaø taëng cuûa Chuùa vaø quaø ñoù ñoøi daân Israel phaûi ñaùp leã. Hoï phaûi töï hoûi xem hoï laøm gì veà quaø taëng ñoù cuûa Chuùa.
Chuùa laø Thieân Chuùa ngöôi
ñaõ daãn ngöôi ñeán moät xöù laï luøng, coù suoái nguoàn nöôùc chaûy ra
töø ñaát ñaù ñeán caùc ñoàng baèng, qua caùc ngoïn nuùi. Ñoù laø xöù
ñaày luùa mì vaø luùa maïch, nho, vaû, löïu, oâliu, daàu vaø maät, xöù
coù baùnh aên ñaày ñuû ngöôi khoâng heà thieáu chi, xöù maø ngöôøi ta
coù theå laáy ñaù quaëng ñeå naáu ra saét vaø soûi ñaù naáu ra ñoàng.
Ngöôi seõ sung tuùc veà thöïc phaåm vaø ca tuïng Chuùa taïi ngay trong xöù
laï luøng Chuùa ban cho ngöôi.
Ngöôi haõy coi chöøng ñöøng queân Chuùa laø Thieân Chuùa ngöôi baèng
queân caùc ñieàu raên cuûa Chuùa, töùc laø luaät leä maø ta cho caùc ngöôi
bieát ngaøy nay. Chôù noùi vôùi mình: "Nhôø vaøo chính söùc toâi maø
toâi coù taát caû taøi saûn naøy". Haõy nhôù ñeán Chuùa laø Thieân
Chuùa ngöôi; chính Ngaøi ban cho ngöôi söùc khoûe, taïo cho ngöôi giaøu coù
vì Ngaøi toân troïng lôøi Ngaøi ñaõ höùa vôùi toå tieân ngöôi. (TL
8,7-11.17-18)
Chuùa ñaõ cho toaøn daân ñaát ñai. Vì theá ngöôøi Israel khoâng theå xem ñaát ñoù laø cuûa rieâng. Caùc ngoân söù thöôøng hay nhaéc nhôû vieäc naøy; vì theá hoï nhaén nhuû daân toân troïng quyeàn cuûa Chuùa vaø quyeàn con ngöôøi.
Chuùa daïy theá naøy:
trong sa maïc
daân chuùng ñaõ thoaùt khoûi caûnh göôm ñao taøn saùt,
ñöôïc an toaøn, Israel seõ ñöôïc ngôi nghæ,
Chuùa hieän ra vôùi hoï vaø noùi:
"Ta ñaõ thöông yeâu ngöôi voâ cuøng,
vaø trung tín vôùi ngöôi;
Ta seõ ñònh cö laïi ngöôi
vaø Israel maø ta yeâu meán seõ xaây döïng laïi".
Ngöôi seõ gioùng troáng vaø nhaûy möøng hoan hæ,
seõ troàng laïi nho treân caùc ngoïn ñoài Samaria,
vaø ngöôøi troàng nho seõ gaët hoa traùi.
Moät ngaøy naøo ñoù treân caùc ngoïn ñoài EÂphraim
caùc ngöôøi canh gaùc seõ keâu leân:
"Haõy ñöùng daäy, ñi leân nuùi Sion
ñeán gaàn Chuùa laø Thieân Chuùa chuùng ta".
Naøy Chuùa phaùn:
"Haõy ca leân vui möøng veà phaàn phöôùc cuûa Giacoùp,
haõy voã tay hôõi nöôùc treân caùc nöôùc!"
Haõy heát loøng ca tuïng vaø leân tieáng:
"Chuùa ñaõ cöùu daân ngöôøi,
phaàn coøn laïi cuûa Israel".
Naøy ta ñöa nhöõng keû soáng coøn cuûa nöôùc phöông Baéc,
vaø taäp hoïp hoï töø boán phöông trôøi,
hoï coù maët taát caû ôû ñoù, ngöôøi muø, ngöôøi queø,
ñaøn baø coù thai vaø nhöõng keû ñang thôøi sinh ñeû;
moät ñoaøn luõ ñoâng ñuùc voâ keå ñeán ñaây.
Hoï ra ñi trong nöôùc maét,
vaø ta uûi an hoï trong böôùc ñöôøng ñi,
Ta seõ daãn hoï ñeán caùc suoái nöôùc,
ñi treân ñöôøng baèng phaúng ñeå hoï khoâng vaáp ngaõ.
Vì Ta laø Cha cuûa Israel, vaø Ephraim laø con tröôûng cuûa Ta.
Hôõi caùc daân haõy nghe lôøi Chuùa,
haõy laøm cho lôøi ta vang voïng tôùi caùc ñaûo xa:
Ñaáng ñaõ laøm taûn maùc daân Israel seõ taäp trung daân laïi,
Ngöôøi chaên soùc noù nhö muïc töû lo laéng cho ñoaøn thuù mình.
Vì Chuùa ñaõ chuoäc laïi Giacoùp
vaø ñaõ cöùu noù khoûi keû ñaøn aùp ñaày quyeàn uy.
Hoï seõ ñeán vaø hoan ca vui möøng treân nuùi Sion,
hoï seõ höôûng taát caû nhöõng gì Chuùa ban cho hoï:
luùa mì, röôïu, daàu, cöøu vaø boø;
hoï seõ gioáng nhö vöôøn ñöôïc töôùi nöôùc thöôøng xuyeân,
vaø khoâng bao giôø cheát heùo.
Baây giôø thanh nöõ nhaûy möøng
thanh nieân vaø ngöôøi giaø cuõng sung söôùng.
Ta chuyeån noãi buoàn khoå cuûa hoï thaønh vui möøng;
Ta seõ an uûi hoï sau taát caû nhöõng noãi thoáng khoå hoï ñaõ chòu.
(Gieâr. 31,2-13)
Daàn daø, caùc boä toäc hôïp nhau laïi ñeå laøm thaønh moät daân duy nhaát. Kinh nghieäm hoï ñaõ soáng qua raát gioáng nhau. Hoï yù thöùc laø chính Chuùa ñaõ daãn daét hoï, cho hoï ñaát ñai vaø cuûa caûi. Daân toäc nay ñaõ ñöôïc goïi laø Israel, nhaän bieát Thieân Chuùa laø vua.
Chuùa laø vua!
Ñaát haõy vui leân,
Caùc ñaûo nôi nôi haõy haân hoan!
Moät vaàng maây toái bao quanh Ngöôøi,
coâng lyù vaø luaät phaùp giöõ vöõng ngai Ngöôøi.
Moät ngoïn löûa ñi tröôùc Ngöôøi
vaø nuoát heát keû choáng ñoái Ngöôøi.
AÙnh saùng cuûa noù chieáu soi toaøn coõi vuõ truï,
ñaát troâng thaáy aùnh saùng ñoù thì run sôï.
Nuùi ñoài ruïc xuoáng nhö ñeøn caày
gaëp söùc noùng tröôùc Chuùa cuûa vuõ truï.
Trôøi loan baùo coâng lyù cuûa Ngöôøi,
vaø moïi daân thaáy vinh quang Ngöôøi.
Nhöõng keû phuïng thôø thaàn töôïng,
vaø haõnh dieän veà buït thaàn khoâng ñaùng giaù gì seõ xaáu hoã,
vì moïi thaàn löïc quyø goái tröôùc Thieân Chuùa!
Nghe tin naøy Sion haân hoan,
vaø caùc thaønh cuûa Giuña nhaûy möøng,
vì caùc quyeát ñònh cuûa Ngaøi, laïy Thieân Chuùa.
Vì Chuùa, Chuùa laø Thieân Chuùa,
Cao Vöôït leân treân taát caû traùi ñaát,
quyeàn löïc voâ song vuôït leân treân caùc buït thaàn.
Chuùa yeâu thöông keû gheùt ñieàu gian aùc,
lo laéng cho keû trung tín vôùi Ngaøi,
cöùu thoaùt hoï khoûi baøn tay ngöôøi baát chính.
AÙnh saùng soi cho keû coâng chính,
vaø ngöôøi coù loøng ngay seõ ñöôïc haân hoan.
Hôõi keû coâng chính, haõy vui leân trong Chuùa,
vaø ca tuïng danh raát thaùnh cuûa Ngaøi.
(TV 97)
Israel caøng ngaøy caøng hieåu roõ hôn hoï taïo thaønh moät daân duy nhaát. Khi thaáy nhöõng daân toäc chung quanh coù moät vua laøm thuû laõnh, moät phaàn daân chuùng Israel ñoøi cho coù moät vò vua chung cho hoï. Nhöõng phaàn khaùc trong daân khoâng ñoàng yù, vì nhöõng ngöôøi naøy chæ muoán nhìn nhaän Chuùa laø vua, Chuùa duy nhaát cuûa Israel.
Khi Samuel ñaõ giaø, oâng ñeå cho caùc con ñieàu khieån daân Israel. Ngöôøi con tröôûng teân laø Gioen, vaø ngöôøi con thöù laø Abiña; hai ngöôøi laøm thuû laõnh phaân xöû taïi Beùcxabeâ. Nhöng caùc con oâng khoâng theo göông oâng. Chuùng ham meâ cuûa caûi giaøu sang, nhaän cuûa hoái loä vaø khoâng toân troïng luaät phaùp. Taát caû chöùc saéc vaø tröôûng laõo cuûa Israel hoïp laïi vaø ñeán gaëp Samuel ôû Rama. Hoï thöa vôùi oâng: "Ngaøi ñaõ giaø vaø caùc con cuûa ngaøi khoâng theo göông ngaøi. Vaäy xin ngaøi choïn cho chuùng toâi moät vò vua ñeå cai trò chuùng toâi, nhö taát caû caùc nöôùc khaùc".
Nhöõng lôøi noùi ñoù khoâng
laøm cho Samuel baèng loøng. Nhöng vì hoï ñaõ töøng phaùt bieåu: "Haõy
cho chuùng toâi moät vò vua ñeå cai trò chuùng toâi", neân Samuel lieân
caàu xin Chuùa. Chuùa phaùn vôùi oâng:
"Con haõy nhaän lôøi chuùng, taát caû nhöõng gì chuùng seõ trình leân
con. Khoâng phaûi chuùng ruoàng raãy con, nhöng chuùng khoâng muoán xem Ta laø
vua cuûa chuùng nöõa. Hoï ñoái xöû vôùi con nhö ñaõ töøng ñoái xöû
vôùi Ta xöa nay töø ngaøy Ta ñöa hoï ra khoûi Ai Caäp; hoï boû Ta thôø
caùc buït thaàn ngoaïi quoác. Con haõy nhaän lôøi ñoøi hoûi cuûa hoï, nhöng
con haõy noùi cho hoï hay vieäc ñoù ñoàng thôøi cho hoï bieát quyeàn haønh
cuûa vò vua saép cai trò treân ñaàu treân coå hoï".
Daân chuùng töø choái nghe lôøi trình baøy cuûa Samuel, hoï naèng naëc
ñoøi:
"Khoâng, chuùng toâi caàn phaûi coù moät vò vua! Chuùng toâi muoán nhö
caùc nöôùc khaùc. Vua cuûa chuùng toâi seõ xöû coâng minh, seõ höôùng
daãn chuùng toâi vaø laø vò chæ huy traän maïc".
Samuel nghe taát caû nhöõng lôøi ñoù cuûa daân chuùng vaø thöa laïi cuøng
Chuùa. Nhöng Chuùa noùi vôùi oâng:
"Haõy nhaän lôøi thænh caàu cuûa hoï vaø cho hoï moät vò vua". (1S
8,1-9.19-22)
Nhöõng yù kieán traùi nghòch veà vöông quyeàn tieáp tuïc chia reõ daân chuùng, ngay caû sau khi hoï ñaõ coù moät vò vua. Hôn nöõa, sau khi Israel bò chia caét thaønh hai vöông quoác, vöông quyeàn phía baéc vaø phía nam cuõng sinh hoaït khaùc nhau. Nhöõng dò bieät ñoù caøng bieåu loä roõ reät nôi caùc vò vua quan troïng nhaát cuûa lòch söû daân Israel.
Caùc vaên baûn Kinh Thaùnh thích trình baøy Ñavid nhö vò vua lyù töôûng, moät vò vua ñöôïc chính Chuùa ñöùng ra choïn löïa.
Chuùa noùi vôùi Samuel: "Con haõy laáy daàu vaø leân ñöôøng, ta gôûi con ñeán nhaø Gieátxeâ ôû Beâlem, vì Ta ñaõ choïn moät vò vua trong caùc ñöùa con nhaø naøy".
Samuel thöïc hieän nhöõng gì
Chuùa phaùn daïy oâng. Khi ñeán Beâlem, Samuel noùi vôùi caùc vò laõnh ñaïo
trong thaønh phoá: "Toâi ñi daâng leã teá cho Thieân Chuùa; caùc ngöôi
haõy thanh taåy ñeå döï leã vaø ñeán daâng leã cuøng ta". Samuel töï
mình thanh taåy cho Gieátxeâ vaø caùc con nhaø naøy, môøi hoï daâng leã
vaät. Khi hoï ñeán nôi, Samuel thaáy ñöùa con ñaàu thì töï nhuû:
"Ñaây haún laø ngöôøi maø Chuùa ñaõ choïn".
Nhöng Chuùa phaùn cuøng oâng: "Con ñöøng xem daùng daáp hay thaân xaùc to
lôùn, vì Ta ñaõ khoâng choïn noù. YÙ Chuùa khoâng gioáng yù con ngöôøi,
vì con ngöôøi thì nhìn veû beân ngoaøi, coøn Chuùa thì nhìn taän taâm
can".
Gieátxeâ goïi con thöù vaø trình dieän cho Samuel; Samuel laïi noùi:
"Chuùa cuõng khoâng choïn ngöôøi naøy". Gieátxeâ trình dieän ñöùa
thöù ba, Samuel vaãn noùi: "Cuõng khoâng phaûi ngöôøi naøy".
Gieátxeâ tuaàn töï goïi baûy ñöùa con mình ra trình dieän Samuel, nhöng
Samuel ñeàu noùi vôùi oâng: "Chuùa khoâng choïn ñöùa naøo trong maáy
ñöùa ñoù". OÂng lieàn hoûi laïi Gieátxeâ: "OÂng chæ coù töøng
ñoù ñöùa con thoâi aø?" Gieátxeâ lieàn thöa: "Coøn moät ñöùa
nhoû nhaát ñang chaên thuù ngoaøi ñoàng". Baáy giôø Samuel noùi vôùi
Gieátxeâ: "OÂng haõy tìm noù veà; chuùng ta khoan aên, ñôïi khi ñöùa
beù veà ñeán ñaây".
Gieátxeâ cho ngöôøi goïi ñöùa beù veà; Ñavid laø moät ñöùa treû toùc hoe, maét saùng ñeïp, daùng daáp khoâi ngoâ. Baáy giôø Chuùa phaùn: "Naày, phong noù laøm vua; chính ñöùa beù ñoù". Samuel laáy daàu ñoå treân ñaàu Ñavid ñeå phong vua; söï vieäc xaûy ra coù maët caùc anh cuûa Ñavid. Töø ngaøy ñoù, thaàn khí Thieân Chuùa ñeán vôùi Ñavid. (1S 16,1.4-13)
Nhöõng baûn vaên Kinh Thaùnh cuõng thuaät laïi moät quan ñieåm khaùc. Chính Ñavid ñaõ tìm moïi caùch ñeå laøm vua. Ñavid baáy giôø laø moät chieán só quy tuï chung quanh mình moät ñoaøn lính ñaùnh thueâ. Ñoaøn quaân naøy laøm cho oâng trôû neân noåi danh, vì nhôø noù maø Ñavid ñem laïi nhieàu chieán thaéng.
Töø thôøi coøn treû, Ñavid aâm
möu lieân keát vôùi quaân Philixitinh, quaân naøy giuùp oâng raát nhieàu.
Ñavid ñem theo 600 ngöôøi ñeán gaëp vua Akít, laø vua xöù Gaùt. Hai baø
vôï cuûa oâng cuøng ñi theo. OÂng noùi vôùi Akít: "Neáu ngaøi baèng
loøng xin cho toâi moät nôi naøo trong xöù ñeå toâi ñònh cö". Akít cho
oâng thaønh phoá Xíclaùc. Ñavid ñaùnh phaù xöù naøy; oâng khoâng ñeå cho
maïng naøo soáng coøn, ñaøn oâng cuõng nhö ñaøn baø; oâng ñoaït heát boø,
löøa, laïc ñaø, aùo quaàn; sau ñoù, oâng trôû laïi gaëp Akít. Baáy giôø
Akít hoûi oâng: "Hoâm nay, ngöôi ñaùnh phaù ôû ñaâu?"
Ñavid traû lôøi: "ÔÛ phía nam Giuña, hoaëc ôû phía nam Gieârameâlít,
hoaëc ôû phía nam Keâneâ".
OÂng khoâng ñeå ai soáng soùt, ñaøn oâng cuõng nhö ñaøn baø, ñeå khoûi
ñöa hoï veà Gaùt, sôï raèng ngöôøi ta seõ noùi choáng laïi oâng, toá
caùo haønh ñoäng cuûa oâng. Ñoù laø caùch thöùc haønh ñoäng maø oâng
luoân xöû söï khi truù nguï taïi xöù Philixitinh. Akít tin töôûng vaøo
Ñavid vaø töï nhuû: "Kieåu naøy noù seõ laøm cho daân noù gheùt, vaø
noù seõ phuïc vuï ta maõi". (1S 27,2-12)
Ñavid hoïc ngheà ñaùnh giaëc
cuûa quaân Philixitinh. OÂng ta khoâng phaûi luùc naøo cuõng phuïc vuï quaân
naøy, vì oâng chia moät phaàn chieán lôïi phaåm laáy ñöôïc cho daân Israel.
Trong moät traän ñaùnh giöõa quaân Israel vaø quaân Philixitinh, Xaun, baáy
giôø laø vua cuûa Israel bò gieát cheát treân traän maïc. Ñavid coøn ôû
Xíclaùc khi ngöôøi ta cho oâng hay tin naøy; oâng lieàn laøm moät baøi ai ca
khoùc cho vò vua ñaõ cheát.
Caùc thuû laõnh cuûa moät vaøi boä toäc tìm gaëp Ñavid vaø chæ ñònh oâng
laøm vua. Nhöng caùc boä toäc khaùc laïi choïn Itbaan. Moät cuoäc chieán laïi
buøng noå giöõa nam baéc vaø keùo daøi nhieàu naêm. Cuoäc chieán chaùm döùt
khi Ítbaan bò aùm saùt cheát trong luùc oâng ñang nguû.
Baáy giôø, taát caû caùc boä toäc ñeán gaëp Ñavid ôû Heâbron vaø thöa
vôùi oâng: "Chuùng toâi thuoäc nhaø ngaøi. Chuùa ñaõ phaùn vôùi ngaøi:
"Chính con laø muïc töû cuûa daân ta vaø thuû laõnh cuûa Israel".
Hoï xöùc daàu toân vinh Ñavid laøm vua treân möôøi hai thò toäc Israel.
Ñavid vaø nhöõng ngöôøi theo oâng taán coâng Gieârusalem choáng laïi quaân
Gieâbuxeâ ñang chieám vuøng naøy. OÂng chieám ñöôïc thaønh Sion, ñoùng
quaân trong thaønh, laäp laáy kinh ñoâ, laáy teân laø "Thaønh cuûa
Ñavid".
Khi quaân Philixitinh hay bieát Ñavid ñaõ ñöôïc toân laøm vua Israel, hoï
taäp hoïp nhau laïi ñeå ñaùnh oâng. Ñavid thöa cuøng Chuùa: "Con coù
caàn taán coâng quaân Philixitinh khoâng?"
Chuùa phaùn: "Ñaùnh ñi, Ta seõ trao quaân Philixitinh vaøo tay con".
Ñavid laøm theo lôøi Chuùa daïy, oâng chieán thaéng quaân Philixitinh vaø
ñaùnh ñuoåi hoï veà xöù. Nhôø vaäy toaøn xöù Canaan thuoäc quyeàn Israel
nhö lôøi Chuùa ñaõ höùa cuøng Abraham. (2S 5,1...25)
Cuoäc ñôøi Ñavid cho thaáy coù
nhieàu thieáu soùt, yeáu ñuoái. Nhöng ngöôøi Israel vaãn muoán xem nôi caùc
chieán coâng cuûa vua nhö laø chöùng côù noùi leân vieäc Chuùa thöông daân
Ngaøi. Nhöõng chieán thaéng cuûa vua ñöôïc xem laø moät söï chuùc laønh
cuûa Thieân Chuùa. Vì theá, ngoân söù Natan ñeán gaëp Ñavid, nhaân danh
Thieân Chuùa höùa vôùi oâng raèng vöông quyeàn seõ luoân thuoäc veà gia
ñình oâng, nôi gioøng hoï con chaùu oâng.
Vua nguï ôû trong cung. Chuùa ñaåy xa caùc keû thuø bao vaây quanh oâng. Ñavid
noùi vôùi ngoân söù Natan: "OÂng xem, toâi ñang ôû trong moät caên nhaø
baèng goã baù höông, coøn bia cuûa Chuùa laïi ñaët trong moät caên
leàu!" Nhöng, ñeâm ñoù, lôøi Chuùa phaùn cuøng Natan: "Con haõy ñi
noùi vôùi toâi tôù Ta laø Ñavid: Ngöôi ñònh xaây cho Ta moät caùi nhaø
ñeå Ta coù theå cö nguï chaêng? Khoâng phaûi ngöôi xaây cho Ta. Chính Chuùa
seõ laøm cho ngöôi moät ngoâi nhaø. Nhaø ñoù seõ xaây baèng nhöõng vieân
ñaù soáng ñoäng, ñoù chính laø haäu dueä ngöôi. Vieäc xaûy ra theá naøy:
Khi ngöôi khoâng coøn soáng nöõa, moät trong caùc con ngöôi seõ laøm vua thay
choã ngöôi. Chính ngöôøi ñoù seõ xaây cho Ta moät caên nhaø. Ta seõ laø
Cha cuûa ngöôøi ñoù vaø ngöôøi ñoù seõ laø con Ta. Neáu vò vua töông lai
laøm quaáy, Ta seõ tröøng phaït. Nhöng Ta seõ luoân ôû beân caïnh oâng
ta".
Sau ñoù Chuùa sai Natan ñeán noùi vôùi Ñavid: ""Nhaø cuûa ngöôi
vaø vöông quoác cuûa ngöôi seõ luoân ôû tröôùc nhan Ta. Vöông quyeàn
ngöôi seõ maõi maõi toàn taïi". Ñavid ñeán vôùi Chuùa vaø thöa cuøng
Ngaøi: "Laïy Chuùa laø Thieân Chuùa cuûa con, lôøi Chuùa chính laø söï
thaät. Chuùa ñaõ ban cho toâi tôù Chuùa lôøi höùa troïng ñaïi. Xin haõy
chuùc laønh gia ñình toâi tôù Chuùa ñeå noù maõi toàn taïi nhôø vaøo
söï naâng ñôõ cuûa Ngaøi. Nhôø Ngaøi chuùc laønh, nhaø cuûa toâi tôù
Ngaøi muoân ñôøi beàn vöõng". (2S 7,1...29)
Ñavid coù theå ñöôïc xem laø
moät nhaø chính trò lôùn. OÂng ñaõ thoáng nhaát ñöôïc caùc thò toäc
phöông baéc vôùi caùc thò toäc phöông nam. OÂng ñaõ chieám ñöôïc
Gieârusalem vaø choïn nôi aáy laøm choán cö nguï.
Vaøo thôøi oâng, nhöõng xöù laân caän, thöôøng raát maïnh nhöng nay gaëp
phaûi luùc suy yeáu, xuoáng doác. Ñavid lôïi duïng hoaøn caûnh ñoù ñeå
baønh tröôùng vöông quoác cuûa mình. OÂng baét caùc thaønh nhoû xöù Canaan
qui phuïc, moãi thaønh trôû neân moät tieåu bang. OÂng cuõng bieán caùc xöù
nhoû laân caän thaønh nhöõng vuøng tröïc thuoäc nhö theá.
Theo taäp tuïc cuûa ngöôøi ñoâng phöông, Ñavid coù nhieàu vôï. OÂng coù
nhieàu con, chuùng tranh nhau quyeàn thöøa keá vöông quyeàn cuûa cha. Ngoâi vua
maø Saloâmoâng chieám ñöôïc laø nhôø vaøo möu keá cuûa baø meï.
Sau khi Ñavid qua ñôøi, Saloâmoâng trôû thaønh vua Israel. OÂng töø
Gieârusalem ñeán Gabaoân ñeå daâng cuûa leã taïi ñaây, vì ñaây laø thaùnh
ñòa chính. Ñeâm ñeán, Chuùa hieän ra vôùi oâng vaø phaùn: "Con haõy
xin nhöõng gì con muoán".
Saloâmoâng thöa laïi: "Laïy Chuùa laø Thieân Chuùa, chính Chuùa ñaõ
laøm cho toâi tôù Ngaøi thaønh vua thay cho cha con laø Ñavid. Con ñaây, tuoåi
coøn treû, con khoâng bieát xöû söï nhö moät vò thuû laõnh. Neáu Ngaøi
muoán, xin Ngaøi ban cho toâi tôù Ngaøi khoân ngoan ñeå coù theå cai trò daân
Ngaøi vaø bieát ñöôïc ñieàu phaûi, ñieàu traùi".
Lôøi caàu xin ñoù ñeïp loøng Thieân Chuùa vaø Ngaøi phaùn vôùi
Saloâmoâng: "Con ñaõ khoâng xin ñöôïc soáng laâu, giaøu coù cuõng nhö
taän dieät keû thuø, nhöng con xin söï khoân ngoan ñeå cai trò; vì theá Ta
seõ thöïc hieän ñieàu con mong öôùc. Naøy Ta ban cho con khoân ngoan vaø
thoâng minh, khoâng ai tröôùc hay sau con coù theå ví vôùi con. Nhöng Ta coøn
cho con ñieàu con khoâng xin: söï giaøu coù vaø vinh quang. Vaø neáu con trung
thaønh vôùi nhöõng ñieàu raên vaø luaät leä cuûa Ta, Ta seõ ban cho con
ñöôïc soáng laâu".
Saloâmoâng tænh daäy vaø bieát raèng Chuùa ñaõ phaùn vôùi oâng trong giaác
moäng. OÂng lieàn ñeán tröôùc bia cuûa Chuùa ñeå daâng moät leã vaät
toaøn thieâu.
Chuùa ban cho Saloâmoâng khoân ngoan vaø thoâng minh laï thöôøng. OÂng laø ngöôøi khoân ngoan hôn moïi ngöôøi. Töø khaép caùc nöôùc, ngöôøi ta ñeán ñeå ngöôõng moä söï khoân ngoan cuûa Saloâmoâng. Khi hoaøng haäu Saba nghe noùi ñeán Saloâmoâng, baø leân ñöôøng tìm ñeán vua ñeå ñöa ra nhöõng caâu hoûi khoù traû lôøi. Baø ñeán Gieârusalem ñem theo ñoaøn laïc ñaø chôû ñaày höông, vaøng vaø ñaù quí. Baø trieàu yeát Saloâmoâng vaø neâu ra nhieàu caâu hoûi thaät khoù. Vua traû lôøi ñöôïc taát caû chaát vaán cuûa baø. Khi baø thaáy ñöôïc söï khoân ngoan cuûa Saloâmoâng, baø raát caûm kích vaø ngöôõng moä. Baø thöa cuøng vua: "Nhöõng gì trong xöù toâi ngöôøi ta noùi veà söï hieåu bieát vaø khoân ngoan cuûa ngaøi ñeàu ñuùng söï thaät. Tröôùc khi ñeán ñaây toâi khoâng muoán tin, neân muoán ñeán taän nôi ñeå xaùc minh. Ñuùng thaät, söï khoân ngoan vaø giaøu coù cuûa ngaøi vöôït leân treân nhöõng gì ngöôøi ta noùi vôùi toâi. Chuùc tuïng Chuùa, laø Thieân Chuùa cuûa ngaøi ñaõ ban cho ngaøi laøm vua". Baø daâng cho vua raát nhieàu vaøng, höông vaø ñaù quí. Veà phaàn mình, Saloâmoâng ñaùp leã, bieáu baø nhöõng gì baø xin vaø coøn nhieàu hôn theá nöõa. Sau ñoù hoaøng haäu leân ñöôøng trôû veà xöù. (1 CV 3,4...15; 5,9-14; 10,1...13)
Saloâmoâng tieáp tuïc coâng trình
cuûa cha, nhöng vua khoâng baûo veä ñöôïc heát caû bieân thuøy cuûa vöông
quoác, moät soá nôi ñaõ bò maát. Söï vieäc ñoù xaûy ra maëc daàu vua ñaõ
ñaët nhieàu ñoàn canh vaø trang bò quaân ñoäi baèng nhöõng chieán xa Ai
Caäp. Vua Saloâmoâng löu yù ñeán ngheä thuaät. OÂng muoán bieán Gieârusalem
thaønh moät kinh ñoâ lôùn, moät kinh ñoâ "laùt vaøng". Vua cho xaây
moät Ñeàn Thôø loäng laãy vaø moät vöông cung xa hoa laï thöôøng.
Hiram, vua cuûa thaønh Tia, laø keû thuø truyeàn kieáp cuûa Ñavid. Saloâmoâng
gôûi cho oâng söù ñieäp naøy: "OÂng bieát laø Ñavid, cha toâi, ñaõ
khoâng theå xaây moät ngoâi nhaø ñeå toân vinh Thieân Chuùa. Baây giôø,
Chuùa ñaõ ban cho toâi hoøa bình trong xöù. Toâi quyeát ñònh xaây moät
ngoâi nhaø nhö Chuùa ñaõ töøng phaùn cuøng Ñavid cha toâi: "Chính con
ngöôi, ngöôøi maø ta ñaët leân ngoâi thay ngöôi seõ xaây cho ta moät ngoâi
nhaø". Vaäy ngöôi haõy ra leänh ñoán caây baù höông vuøng Libaêng
ñeán cho ta. Thôï thaày cuûa ta seõ laøm vieäc chung vôùi thôï thaày nhaø
ngöôi".
Vua Hiram vui söôùng khi nhaän söù ñieäp naøy vaø lieàn traû lôøi:
"Toâi seõ thi haønh ñieàu ngaøi muoán. Toâi muoán cung caáp taát caû goã
baù höông vaø goã traéc maø ngaøi caàn. Thaàn daân toâi seõ chôû goã töø
caùc nuùi Libaêng xuoáng bieån, roài chuyeån baèng beø ñeán nôi ngaøi chæ
ñònh ñeå laáy. Ñoåi laïi, xin ngaøi cung caáp löông thöïc ñeå nuoâi
ngöôøi trong vöông cung cuûa toâi".
Saloâmoâng haèng naêm cung caáp cho Hiram nhieàu luùa mì vaø daàu aên. Giöõa
Saloâmoâng vaø Hiram hoøa bình ñöôïc taùi laäp vaø hoï kyù keát giao
öôùc vôùi nhau. (1 CV 5,15...26)
Coâng trình xaây neàn moùng cho
Ñeàn Thaùnh maát boán naêm. vaø Ñeàn Thaùnh ñöôïc xaây xong trong baûy
naêm. Ñeàn Thaùnh Chuùa laø moät kieán truùc huy hoaøng, coù saân trong, saân
ngoaøi, moät loái ñi vaøo vaø moät phoøng lôùn. Phaàn chính cuûa Ñeàn
Thaùnh, phoøng trong cuøng laø nôi coù Chuùa hieän dieän, nôi cöïc thaùnh,
ñöôïc trang bò chu ñaùo. Caùc böùc vaùch phuû baèng goã giaùng höông maï
vaøng. Nôi ñaây khoâng troå cöûa soå vaø laø nôi ñaët hoøm bia giao
öôùc.
Saloâmoâng trieäu taäp caû thuû laõnh Israel, caùc tröôûng thò toäc vaø
ngöôøi chuû caùc gia toäc Israel veà Gieârusalem. Caùc thaày caû mang hoøm bia
giao öôùc ôû trong leàu hoäi tröôùc söï chöùng kieán cuûa moïi ngöôøi
vaø ñöa veà Ñeàn Thaùnh vôùi taát caû ñoà thaùnh mang theo. Hoï ñaët
hoøm bia vaøo nôi ñaõ ñöôïc saép ñaët tröôùc töùc laø nôi cöïc
thaùnh. Hoøm bia chæ chöùa ñöïng hai baûng ñaù ghi khaéc luaät. Khi caùc
thaày caû ñi ra khoûi nôi cöïc thaùnh, vinh quang Thieân Chuùa bao phuû Ñeàn
Thaùnh qua hình aûnh caùc ñaùm maây. Baáy giôø Saloâmoâng leân tieáng:
"Chuùa ñaõ ñaët maët trôøi treân
khoâng trung,
nhöng Ngaøi ñaõ quyeát ñònh soáng trong boùng toái.
Coøn con, con ñaõ xaây cho Ngaøi Vöông Cung Thaùnh Ñieän,
moät Ñeàn Thaùnh ñeå Ngaøi coù theå cö nguï muoân ñôøi!"
Sau ñoù Saloâmoâng ñeán gaàn baøn thôø Chuùa, quay maët laïi daân Israel ñang tuï hoïp. OÂng giang tay leân trôøi vaø caàu nguyeän: "Laïy Chuùa, Thieân Chuùa cuûa Israel, khoâng coù chuùa naøo ví ñöôïc vôùi Ngaøi, töø trôøi cao cho ñeán treân traùi ñaát, Ngaøi laø Ñaáng trung thaønh vôùi lôøi giao öôùc toát laønh cuøng caùc toâi tôù Ngaøi. Ngaøi ñaõ giöõ lôøi höùa xöa noùi vôùi Ñavid laø cha toâi, toâi tôù Ngaøi: "Con seõ luoân coù moät keû noái nghieäp gìn giöõ ngai cuûa Israel tröôùc nhan Ta, neáu caùc con ngöôi trung tín nhö ngöôi". Neáu trôøi cao khoâng ñuû lôùn ñeå chöùa Ngaøi, thì nhaø con xaây ñaây ñaâu ñuû ñeå Ngaøi cö nguï! Xin Ngaøi luoân gheù maét nhìn ñeán nhaø naøy, nôi maø Ngaøi ñaõ noùi laø Ngaøi seõ cö nguï. Xin haõy laéng nghe lôøi caàu nguyeän cuûa toâi tôù Ngaøi vaø daân Ngaøi, khi hoï ñeán nôi ñaây caàu nguyeän". (1 CV 6,14...30; 8,1...30)
Nhôø xaây Ñeàn Thaùnh,
Saloâmoâng laïi caøng noåi danh. Nhöng cuõng vì theá oâng röôùc vaøo mình
nhieàu keû thuø, Saloâmoâng ñaõ khoâng nhöõng baét ngöôøi ngoaïi quoác cö
nguï trong nöôùc laøm vieäc boù buoäc naøy, nhöng cuõng buoäc daân cuûa
chính xöù oâng phaûi laøm.
Daân Israel trung tín thì phaãn noä khi thaáy vua cho pheùp cuùng vaùi buït
thaàn ngoaïi quoác, khaùc vôùi Thieân Chuùa Israel. Hoï thaáy raèng daàn daø
daân queân Chuùa vaø nhöõng söï vieäc lôùn lao Ngaøi ñaõ can thieäp cho
daân trong quaù khöù.
Vì theá keû trung tín trong daân Israel xem caùc bieán coá vaøo nhöõng naêm
cuoái trieàu ñaïi Saloâmoâng nhö laø moät hình phaït cuûa Chuùa.
Thieân Chuùa cho thôøi hoøa bình chaám döùt ñeå phaït söï baát trung cuûa
Saloâmoâng. Caùc keû thuø töøng bò Ñavid ñaùnh baïi nay baét ñaàu noåi
daäy. Nhöng keû thuø nguy hieåm nhaát laø Gieâroâboâam, moät con ngöôøi
thoâng minh, coù nghò löïc töøng ñöôïc Saloâmoâng uûy thaùc vieäc trieàu
chính. Moät ngaøy noï, Gieâroâboâam gaëp ngoân söù Ahiña. Vò naøy côûi
aùo khoaùc môùi mang treân mình vaø xeù laøm möôøi hai maûnh. Ñoaïn oâng
noùi vôùi Gieâroâboâam: "Haõy laáy möôøi maûnh aùo, vì Chuùa laø
Thieân Chuùa Israel phaùn baûo theá naøy: "Ta saép caát vöông quoác khoûi
tay Saloâmoâng, vaø cho ngöôi möôøi thò toäc. Vì vua ñaõ boû Ta khoâng
giöõ ñieàu raên Ta. Ngöôi seõ laø vua Israel. Neáu ngöôi giöõ caùc ñieàu
raên cuûa Ta vaø caùc luaät leä cuûa Ta nhö toâi tôù Ta laø Ñavid, Ta seõ
ôû vôùi ngöôi".
Saloâmoâng tìm caùch thuû tieâu Gieâroâboâam; nhöng oâng naøy ñi ñeán xöù
Ai caäp vaø ôû ñoù cho ñeán khi Saloâmoâng töø traàn. (1 CV 11,14...40)
Sau khi Saloâmoâng baêng haø, caùc
boä toäc phöông baéc laïi phaân ly vôùi caùc boä toäc phöông nam vaø cho
Gieâroâboâam laøm vua. Töø buoåi ñoù, coù hai vöông quoác: vöông quoác
Israel phöông baéc vaø Giuña phöông nam.
Nhieàu theá kyû sau, nöôùc AÙtxiria ñöôïc moät vò vua huøng cöôøng cai
trò, vò vua naøy ñaõ laøm cho vöông quoác oâng thaønh moät ñeá quoác
lôùn. OÂng baét ñaàu laøm chuû caùc vöông quoác nhoû, buoäc hoï phaûi
traû thueá vaø quaân dòch. Sau ñoù oâng tìm caùch chieám luoân caùc xöù
naøy ñeå baønh tröôùng ñeá quoác cuûa mình. Do vaäy oâng ñaõ taán coâng
caùc vöông quoác Giuña vaø Israel. Tuy nhieân, neáu vöông quoác Israel bò
thua, thì quaân AÙtxiria laïi khoâng theå laáy ñöôïc vöông quoác Giuña vaø
thaønh Gieârusalem.
Vua AÙtxiria cuoái cuøng chieám ñöôïc thaønh Samaria sau ba naêm vaây thaønh.
Vua ñaøy daân Israel veà xöù cuûa oâng vaø taäp trung hoï taïi Halaùt, treân
bôø soâng Haboâ, moät con soâng thuoäc vuøng Goâdaân, vaø taïi caùc thaønh
phoá cuûa ngöôøi Meâñeùt.
Vua ñem daân cö Babilon vaø caùc thaønh phoá AÙtxiria khaùc ñeán ñònh cö
taïi caùc thaønh phoá Samaria thay vaøo choã cuûa daân Israel. daân naøy chieám
xöù Samaria vaø ñònh cö nôi caùc thaønh môùi chieám. (2 CV 17,5-6.24)
Vua AÙtxiria chæ coøn vieäc chieám
xöù Giuña maëc daàu caùc vua xöù Giuña ñaõ naïp thueá cho vua. Moät trong
caùc vò vua ñoù laø EÂdeâkia. Daân cuûa vöông quoác naøy (caùc vò vieát
saùch Thöù Luaät) coi oâng laø moät vò vua ñaïo haïnh. Hoï keå chuyeän vua
ñaõ töøng chaám döùt vieäc thôø phuïng buït thaàn ngoaïi quoác.
Baây giôø EÂdeâkia, con cuûa Acaùt ñöôïc choïn laøm vua xöù Giuña. OÂng
leân ngoâi khi hai möôi laêm tuoåi vaø trieàu ñaïi oâng trò vì taïi
Gieârusalem trong 29 naêm. OÂng cho leänh trieät haï caùc nôi thôø cuùng buït
thaàn ngoaïi quoác, ñaäp beå caùc bình duøng vaøo vieäc thôø töï vaø phaù
con raén baèng ñoàng. OÂng tin töôûng vaøo Chuùa, Thieân Chuùa Israel, hôn
taát caû caùc vua Israel tröôùc ñaây vaø sau naøy. OÂng hoaøn toaøn döïa
vaøo Thieân Chuùa ñaõ ban cho Moâisen. Vì theá Chuùa ôû vôùi toâi vaø cho
oâng thaønh ñaït keát quaû caùc vieäc oâng laøm. OÂng choáng laïi vua
AÙtxiria vaø khoâng coøn phuïc luïy vua naøy nöõa. (2 CV 18,2-7)
EÂdeâkia chuaån bò choáng laïi
vua AÙtxiria. Keá ñoù baát thaønh vaø EÂdeâkia laïi phaûi phuïc tuøng.
Xenakeâríp, vua AÙtxiria taán coâng taát caû caùc thaønh trì cuûa Giuña vaø
chieám ñoùng. Baáy giôø EÂdeâkia vua cuûa xöù Giuña cho ngöôøi ñeán thöa
vôùi vua AÙtxiria ñang ôû trong thaønh Lakít: "Toâi coù loãi. Xin haõy
ngöng taán coâng, toâi seõ naïp nhöõng gì vua ñoøi". Vua AÙtxiria buoäc
EÂdeâkia, vua xöù Giuña, phaûi naïp 9,000 kiloâ baïc bvaø 900 kiloâ vaøng.
EÂdeâkia naïp taát caû baïc coù ñöôïc trong Ñeàn Thaùnh cuõng nhö trong
ngaân khoá cuûa vöông cung. EÂdeâkia cuõng cho gôû heát taát caû vaøng vua
ñaõ cho daùt treân cöûa vaø trao heát cho vua AÙtxiria. (2 CV 18,13-16)
Cuoäc noåi daäy cuûa EÂdeâkia
vaø caùc ñoàng minh cuûa oâng baát thaønh neân vua AÙtxiria chieám heát laõnh
thoå Giuña; chæ coù thaønh Gieârusalem caàm cöï, vua AÙtxiria buoäc loøng
phaûi ruùt lui khoâng laáy ñöôïc thaønh.
Tuy theá, moät soá baûn vaên Kinh Thaùnh leân aùn EÂdeâkia. Ngoân söù Isaia
ñaëc bieät ñaõ traùch vua veà ñöôøng loái chính trò lieân minh. Ngoân
söù khaån khoaûn xin vua ñöøng tin vaøo caùc lieân minh vôùi ngöôøi ta, vì
söï soáng coøn cuûa vöông quoác chæ tuøy thuoäc vaøo Thieân Chuùa; nhaø vua
phaûi hoaøn toaøn phoù thaùc cho Ngaøi. Israel ñaõ chæ trích ñöôøng loái
cai trò cuûa EÂdeâkia vì ñaõ tin vaøo söï trôï giuùp cuûa con ngöôøi.
Baáy giôø Isaia noùi vôùi EÂdeâkia: "Xin haõy nghe lôøi Chuùa phaùn
ñaây. Seõ coù ngaøy nhöõng gì ôû trong vöông cung cuûa ngöôi, nhöõng gì
toå tieân ngöôi ñaõ thu goùp cho ñeán nay, taát caû seõ bò ñöa veà
Babylon. Seõ khoâng coøn laïi gì caû, Chuùa phaùn nhö theá. Ngöôøi ta coøn
ñaøy ngay caû nhieàu ngöôøi trong caùc con trai ngöôi ñeå laøm toâi ñoøi
ôû cung vua xöù Babylon". (2 CV 20,16-18)
Haäu dueä cuoái cuøng cuûa vua
Ñavid coøn cai trò treân ngai ôû Gieârusalem laø Ceâñeâxiaùt. Vaøo thôøi
oâng, Gieârusalem bò chieám ñoùng. Vò vua chæ huy quaân ñoäi Babylon thôøi
baáy giôø laø Nabucoâñoânoâdoâ. OÂng ñaøy caùc thuû laõnh xöù Giuña vaø
gia quyeán hoï veà Babylon. OÂng buoäc vua Ceâñeâxiaùt phaûi tuaân phuïc.
Daãu vaäy, Ceâñeâxiaùt vaãn tìm ñoàng minh ñeå aâm thaàm choáng laïi vua
xöù babylon. OÂng ñaët nieàm tin vaøo söï giuùp ñôõ cuûa Ai Caäp.
Nhöng ngoân söù Gieâreâmia caûnh caùo Ceâñeâxiaùt.
Naøy, Chuùa phaùn vôùi toâi theá naøy:
"Ta noùi cho Ceâñeâxiaùt, vua xöù Giuña:
"Haõy khom mình chòu cuøm goâng cuûa vua Babylon.
haõy laøm toâi vua ñoù cuõng nhö daân cuûa vua naøy
thì ngöôi seõ soáng coøn.
Taïi sao ngöôi muoán cheát,
ngöôi cuõng nhö daân ngöôi,
bôûi göôm giaùo, ñoùi khaùt vaø dòch beänh,
nhö Chuùa ñaõ töøng ñe doïa,
khi daân töø choái phuïc tuøng vua Babylon?
Caùc ngöôi ñöøng nghe caùc ngoân söù noùi vôùi caùc ngöôi:
"Caùc ngöôi khoâng neân thaàn phuïc vua Babylon",
vì hoï loan baùo moät ñieàu doái traù;
Chuùa phaùn, ta ñaõ khoâng gôûi hoï ñeán;
hoï laáy danh ta loan baùo nhöõng ñieàu doái traù.
Ta seõ boû caùc ngöôi neáu caùc ngöôi nghe theo hoï,
vaø caùc ngöôi seõ bò cheát, cuøng vôùi caùc ngoân söù cuûa caùc
ngöôi!"
(Gieâr 27,12-15)
Nhöõng lo ngaïi cuûa ngoân söù Isaia nay xaûy ñeán: Vua Babylon ñöa quaân ñeán vaø vaây thaønh Gieârusalem.
Ceâñeâxiaùt choáng laïi vua Babylon. Nabucoâñoânoâdoâ ñem taát caû quaân ñoäi höôùng veà Gieârusalem ñeå haõm thaønh. OÂng cho xaây caùc ñoàn thaùp duøng ñeå taán coâng chung quanh thaønh. Khi daân trong thaønh khoâng coøn gì aên nöõa, hoï chòu phaûi naïn ñoùi. Baáy giôø ngöôøi ta môû moät ñöôøng maùu trong töôøng thaønh, vua vaø taát caû quaân baûo veä thaønh chaïy troán ban ñeâm baèng cöûa nhoû caïnh caùc vöôøn trong cung, beân ngoaøi quaân Babylon vaãn vaây haõm. Hoï chaïy veà höôùng thung luõng soâng Gioùcñaêng. Quaân ñoäi Babylon ñuoåi theo vua vaø baét ñöôïc oâng trong thung luõng Gieâricoâ. Quaân nguõ cuûa vua chaïy taùn loaïn vaø boû maëc vua. Quaân Babylon baét vua daãn veà Ripla ñeå vua Babylon baáy giôø ôû ñoù phaân xöû. Vua naøy ra leänh gieát caùc con cuûa Ceâñeâxiaùt tröôùc maét cha chuùng, sau ñoù ñuïc maét Ceâñeâxiaùt vaø troùi daãn veà Babylon. (2 CV 25,1-7)
Vaø thaønh Gieârusalem traûi qua thôøi cuoái cuøng bi thaûm.
Töôùng caän veä cuûa vua Babylon vaøo thaønh Gieârusalem vaø ñoát Ñeàn Thaùnh Chuùa, vöông cung vaø caùc ngoâi nhaø lôùn. Theo leänh töôùng naøy, quaân lính Babylon phaù töôøng thaønh Gieârusalem. Nhöõng ngöôøi coøn ôû laïi trong thaønh, nhöõng keû ñaøo nguõ ñaàu haøng vua Babylon ñeàu bò ñaøy veà Babylon. Chæ coøn moät soá daân ngheøo nhö ngöôøi troàng nho vaø noâng daân ñöôïc pheùp ôû laïi. (2 CV 25,8-12)
Theá laø vöông quoác Giuña bieán maát. Nhöng Israel nhö laø daân Chuùa vaãn tieáp tuïc toàn taïi daãu bò buoäc phaûi soáng caûnh löu ñaøy vaø taûn maùc trong caùc daân toäc khaùc. Hoï soáng coøn nhôø vaøo nieàm troâng caäy naøy: Chæ coù Chuùa ñieàu haønh lòch söû daân chuùng vaø con ngöôøi; chính Ngaøi laø Chuùa cuûa lòch söû; ngaøy naøo Israel coøn ñaët nieàm tin vaøo Chuùa, hoï seõ coøn soáng.
Laïy Chuùa toâi, quaân ngoaïi quoác ñaõ
chieám cöù ñaát Ngaøi,
hoï laøm oâ ueá Ñeàn Thaùnh Ngaøi,
hoï ñaõ bieán Gieârusalem thaønh ñoáng gaïch vuïn,
hoï ñaõ ñeå chim keân aên xaùc toâi tôù Ngaøi,
vaø ñeå thuù hoang an thòt keû trung tín vôùi Ngaøi,
Hoï ñaõ ñoå maùu con caùi Ngaøi,
nhö xoái nöôùc chung quanh thaønh Gieârusalem,
vaø khoâng ai choân caát xaùc cheát.
Chuùng con bò ngöôøi chung quanh nhuïc maï,
caùc daân toäc caän keà xæ vaû.
laïy Chuùa, Chuùa coøn giaän chuùng con ñeán bao giôø?
Côn ghen töông cuûa Chuùa böøng leân nhö löûa
seõ chaùy ñeán bao giôø?
Xin haõy ñoå doàn côn thònh noä
leân caùc daân toäc khoâng nhaän bieát Chuùa,
choáng laïi caùc vöông quoác khoâng caàu xin Ngaøi
vì chính hoï ñaõ trieät haï Giacoùp vaø ñaát ñai cuûa noù.
Xin ñöøng traùch chuùng con vì loãi cuûa cha oâng chuùng con,
nhöng xin mau ñeán vôùi chuùng con,
ñang bò nghieàn naùt, vì Ngaøi thöông chuùng con.
laïy Chuùa laø Ñaáng cöùu ñoä chuùng con,
xin vì chính danh döï cuûa Ngaøi maø giuùp chuùng con,
xin cöùu thoaùt chuùng con vaø tha toäi chuùng con
vì chính uy danh Ngaøi.
Xin ñöøng ñeå ngöôøi ngoaïi quoác coù theå noùi:
"Nay Chuùa hoï ñang laøm gì?"
Xin cho hoï thaáy ngay tröôùc maét chuùng con,
baèng caùch naøo Chuùa traû thuø cho maùu toâi tôù Chuùa ñoå ra.
Öôùc gì tieáng keâu cuûa keû tuø toäi thaáu ñeán Ngaøi,
xin caùnh tay uy duõng cuûa Ngaøi cöùu nhöõng ai ñang bò aùn phaûi cheát.
Öôùc gì ngöôøi caän keà chuùng con traû giaù baûy laàn hôn
veà laêng nhuïc hoï ñaõ phaïm ñeán Chuùa, laïy Chuùa.
Vaø chuùng con, daân cuûa Chuùa, chieân cuûa Ngaøi,
chuùng con seõ muoân ñôøi ca haùt lôøi caûm taï,
vaø khoâng ngöøng truyeàn tuïng vinh danh Ngaøi.
(TV 79,1-13)
10. "Haõy tìm kieám Ta vaø caùc ngöôi seõ ñöôïc soáng"
Ngay töø nhöõng theá kyû ñaàu
vieäc nöôùc ñöôïc ñem thaûo luaän trong daân Israel. Coù nhöõng ñaøn
oâng, ñaøn baø, phía baéc cuõng nhö phía nam cuûa xöù naøy, coù theå giuùp
yù vua khi vua coù nhöõng quyeát ñònh quan troïng. Hoï can ngaên vua khi hoï
nghó laø vua sai laàm. Hoï coù can ñaûm ñeå noùi tröïc tieáp veà loãi laàm
cuûa nhaø vua.
Ngöôøi ta goïi caùc oâng caùc baø naøy laø "ngoân söù". Hoï töï
giôùi thieäu mình laø phaùt ngoân cuûa Thieân Chuùa. Khoâng phaûi hoï töï
yù mình maø noùi, nhöng bôûi vì Chuùa ñaõ baûo hoï. Moät vaøi vò ngoân
söù giaûi thích cho hay baèng caùch naøo Chuùa ñaõ goïi hoï ñeå leân
tieáng nhaân danh Ngaøi. Chaúng haïn nhö baûn vaên ñöôïc ngoân söù Isaia
vieát laïi vaøo khoaûng naêm 700 tröôùc Chuùa Gieâsu Kitoâ.
Vaøo naêm vua OÂdiaùt baêng haø,
toâi ñaõ thaáy Chuùa trong moät kieán thò. Ngaøi ngoài treân ngai raát cao
vaø caùc vaït aùo Ngaøi phuû leân Ñeàn Thaùnh. Caùc thieân thaàn Seâraphim
ñöùng caïnh Ngaøi. Hoï haùt vang cuøng nhau nhöõng lôøi naøy: "Thaùnh,
thaùnh, thaùnh, Chuùa laø Chuùa vuõ truï, toaøn theå traùi ñaát ñaày vinh
quang Ngaøi!"
Nghe tieáng ñoù caùc caùnh cöûa rung chuyeån vaø toøa nhaø phuû ñaày khoùi.
Toâi thöa: "Khoán cho toâi! Toâi cheát maát thoâi, vì toâi laø moät
ngöôøi moâi mieäng dô baån, toâi ôû giöõa moät daân toäc coù moâi mieäng
dô baån, vaø maét toâi ñaõ thaáy vua, Chuùa cuûa vuõ truï".
Moät trong caùc thieân thaàn Seâraphim bay ñeán phía toâi, laáy than löûa ôû
baøn thôø keïp boû vaøo moâi toâi vaø noùi: "Naøy, löûa naøy ñaõ
ñuïng ñeán moâi ngöôi; mieäng ngöôi khoâng coøn oâ ueá, toâi ngöôi
ñöôïc xoùa saïch".
Toâi lieàn nghe tieáng Chuùa phaùn cuøng toâi: "Ta seõ sai ai? Ai seõ laø
söù giaû cuûa Ta?"
Toâi thöa: "Con ñaây, Ngaøi coù theå sai con". (IS 6,1-8)
Trong baûn vaên naøy Isaia nhaän
raèng mình khoâng ñaùng laø ngoân söù. Coù khaûong caùch quaù lôùn giöõa
Thieân Chuùa vaø con ngöôøi! Chính Chuùa laøm cho khoaûng caùch ñoù khoâng
coøn vaø cho ngoân söù coù quyeàn noùi thay Ngaøi.
Caùc ngoân söù phaûi heát söùc can ñaûm, nhaát laø khi phaûi toá giaùc
nhöõng ñieàu chöôùng tai cho chính vua nghe. Nhö ngoân söù Natan ñaõ phaûi
leân aùn vua Ñavid sau khi vua ngoaïi tình vôùi Beùtxabeâ vaø cho aùm saùt
Uri. Nhö ngoân söù EÂlia hoaøn thaønh söù maïng ñaëc bieät khoù khaên khi
ñoái ñaàu vôùi Asaùt.
Naboát thuoäc nhaø Gítreâen coù
moät vöôøn nho, caïnh vöông cung Asaùt, vua xöù Samaria. Asaùt ñeà nghò
vôùi Naboát: "Haõy ñeå laïi cho ta vöôøn nho cuûa ngöôi ñeå ta bieán
noù thaønh vöôøn caây aên traùi cuûa ta, phaûi chaêng noù ôû caïnh vöông
cung cuûa ta; ta seõ ñoåi cho ngöôi moät vöôøn nho toát hôn hoaëc neáu
ngöôi muoán ta traû tieàn ñuùng theo giaù cuûa noù".
Nhöng Naboát noùi vôùi Asaùt: "Vì Chuùa ngaên khoâng cho toâi trao cho ai
cô nghieäp toâi ñaõ laõnh nhaän töø toå tieân toâi!"
Asaùt trôû veà cung, böïc töùc vì Naboát nhaø Gítreâen ñaõ töø choái
trao cho oâng maûnh vöôøn, laø gia nghieäp cuûa toâ tieân oâng ta. OÂng ñi
naèm, quay maët vaøo töôøng vaø khoâng maøng aên uoáng gì. Vôï vua laø
Geâdaben ñeán caïnh vua vaø thöa: "Sao ngaøi coù veû böïc töùc vaø
khoâng muoán aên uoáng gì caû?"
Asaùt keå cho vôï nghe chuyeän ñaõ xaûy ra. Baáy giôø Geâdaben lieàn baøn:
"Phaûi chaêng ngaøi laø vua cuûa Israel! Xin ngaøi ñöùng daäy duøng böõa
vaø cöù yeân taâm. Thieáp seõ coù caùch laáy vöôøn nho cuûa Naboát cho
ngaøi".
Geâdaben lieàn thay maët Asaùt vieát thö, ñoùng trieän nhaø vua. Baø gôûi
thö naøy cho caùc thuû laõnh vaø ñaàu muïc thaønh phoá nôi Naboát cö nguï.
Baø vieát theá naøy: "Caùc ngöôi toå chöùc moät buoåi leã aên chay vaø
yeâu caàu Naboát trình dieän tröôùc moïi ngöôøi. Caùc oâng ñöa hai teân
voâ loaïi ñeán ñoái dieän voái oâng ta ñeå toá caùo Naboát nhö sau:
"Nhaø ngöôi nhuïc maï Thieân Chuùa vaø nhaø vua!" Caùc oâng daãn
haén ta ra ngoaøi vaø ñoâi ñaù cho cheát".
Caùc thuû laõnh vaø ñaàu muïc thaønh phoá tuaân theo chæ thò cuûa Geâdaben
ñaõ vieát trong thö gôûi ñeán hoï. Sau ñoù hoï baùo cho Geâdaben:
"Naboát ñaõ bò neùm ñaù cheát roài".
Khi Geâdaben hay tin Naboát ñaõ cheát lieàn thöa vôùi Asaùt: "Ngoài daäy
ñi. Ngaøi coù theå laøm chuû vöôøn nho cuûa Naboát roài ñoù, vì Naboát
khoâng coøn soáng nöõa, haén ñaõ cheát roài".
Asaùt choåi daäy ñeán vöôøn nho cuûa Naboát ñeå laøm chuû. Baáy giôø
EÂlia, töø Tíchbeâ, nhaän leänh cuûa Chuùa: "Ngöôi haõy ñi gaëp Asaùt,
vua cuûa Israel ñang ôû Samaria. Vua ñang ñeán daønh vöôøn nho cuûa Naboát.
Ngöôi noùi vôùi vua ñieàu naøy: "Naøy Chuùa phaùn: Ngay nôi maø choù
ñang lieám maùu cuûa Naboát, thì cuõng nôi ñoù choù seõ lieám chính maùu
ngöôi".
Asaùt noùi laïi vôùi EÂlia: "Nhaø ngöôi laïi tìm ta, ngöôi laø keû
thuø cuûa ta!"
EÂlia traû lôøi: "Toâi tìm ngaøi vì ngaøi gian aùc; ngaøi ñaõ xöû
söï traùi vôùi yù Chuùa. Vì theá toâi seõ gôûi hoaïn naïn ñeán treân
ngaøi. Ngaøi seõ khoâng coù con noái doøng; toâi seõ laøm cho toaøn nhaø
ngaøi khoâng ai soáng soùt. Vì ngaøi laøm toâi phaûi noåi giaän vaø ñaõ
ñaåy ñöa Israel vaøo ñöôøng toäi loãi, toâi seõ xöû ñoái vôùi gia
ñình ngaøi nhö ñaõ töøng xöû ñoái vôùi gia ñình Gieâroâboâam, con cuûa
Neâbaùt, vaø gia ñình Baùtxa, con Abida. Moïi ngöôøi trong nhaø Asaùt cheát
trong thaønh thì bò choù aên, cheát ngoaøi ñoàng thì chim ræa. Vaø ñaây laø
lôøi Chuùa baùo cho Geâdaben: "Choù seõ xeù xaùc Geâdaben gaàn töôøng
nhaø Gítreâen".
Khi Asaùt nghe nhöõng lôøi doïa naït ñoù, thì lieàn xeù aùo mình ra, maëc
bao vaûi leân mình vaø aên chay. OÂng mang bao vaûi ñoù maø nguû. OÂng ñi
ñöùng chaäm raõi. Baáy giôø Chuùa noùi vôùi EÂlia xöù Tíchbeâ:
"Nhaø ngöôi coù thaáy Asaùt haï mình ñoái vôùi Ta khoâng? Vì noù toû
ra khieâm toán, Ta seõ khoâng gieo hoïa trong nhöõng ngaøy noù coøn soáng.
Ñeán thôøi con noù Ta seõ ñoå hoaïn naïn xuoáng nhaø noù". (2 CV
21,1-29)
Söù ñieäp cuûa moät ngoân söù ñaõ ñöôïc cheùp laïi. Nhöõng ngoân söù naøy khoâng phaûi chæ noùi vôùi vua, maø coøn noùi vôùi toaøn daân. Hoï hay loan baùo nhöõng hoaïn naïn nhö laø keát quaû cuûa cuoäc soáng ñoài truïy cuûa ngöôøi ta. Caùc ngoân söù coù söù maïng löu yù ngöôøi thaønh tín khi caùc giôùi raên cuûa Chuùa khoâng coøn ñöôïc ngöôøi ta toân troïng. Caùc ngaøi toá caùo söï thieáu tin töôûng, baát coâng vaø doái traù.
Ngoân söù Amoùt (naêm 750 tröôùc Chuùa Gieâsu Kitoâ) soáng vaøo moät thôøi thaùi hoøa cuûa daân Israel, giaøu coù vaø an bình. Nhöng söï giaøu coù vaø an cö ñaõ ñöôïc chia seû moät caùch coâng baèng. Theo lôøi Chuùa daïy, Amoùt leân tieáng beânh vöïc ngöôøi ngheøo. OÂng cho hay nhöõng keû taïo ra söï ngheøo khoán naày seõ bò phaït.
Khoán cho nhöõng ai thay ñoåi caùc luaät
phaùp
vaø bieán chuùng thaønh cay nghieät nhö daám ñaéng,
nhöõng ai chaø ñaïp coâng lyù xuoáng ñaát.
Chuùng gheùt boû nhöõng ngöôøi ñeà cao phaùp luaät ôû toøa aùn,
chuùng khoâng öa ngöôøi noùi söï thaät.
Vì caùc ngöôi aùp böùc keû yeáu heøn,
vaø vì caùc ngöôi baét hoï phaûi chòu thueá ñaùnh vaøo luùa mì,
caùc ngöôi seõ khoâng cö nguï ñöôïc nôi caên nhaø
maø caùc ngöôi töøng xaây baèng ñaù taûng,
caùc ngöôi seõ khoâng uoáng ñöôïc röôïu
cuûa vöôøn nho caùc ngöôi troàng.
ta bieát toäi caùc ngöôi
vaø voâ soá loãi caùc ngöôi phaïm.
caùc ngöôi ñaøy ñoïa treû thô trong caûnh khoán cuøng,
caùc ngöôi tham lam,
coi reõ quyeàn lôïi cuûa keû ngheøo tröôùc toøa aùn
(vaø vì theá ai khoân hoàn thì ñaønh caâm nín,
vì bieát raèng noùi leân luùc naøy laø nguy hieåm).
Caùc ngöôi haõy laøm vieäc thieän, traùnh vieäc aùc,
vaø caùc ngöôi seõ ñöôïc soáng,
vaø Chuùa laø Thieân Chuùa seõ ôû vôùi caùc ngöôi.
Haõy boû ñieàu gian aùc, haõy yeâu vieäc thieän,
haõy laøm cho coâng lyù hieän dieän nôi toøa aùn.
Nhö theá coù theå Chuùa laø Thieân Chuùa cuûa toaøn vuõ truï
seõ thöông tình soá coøn laïi cuûa haäu dueä nhaø Giuse?
(Am 5,7.10-15)
Khoán cho ai soáng thoaûi maùi ôû Sion,
soáng an nhieân töï taïi treân nuùi Samaria.
Khoán cho caùc ñaàu muïc cuûa daân treân caùc daân,
caùc keû ñuùng ra phaûi laøm göông cho daân Israel.
Chuùng naèm treân giöôøng ngaø,
saûi buïng treân caùc gheá daøi sang troïng,
aên thòt cöøu haûo haïng
vaø boø tô beùo baét trong chuoàng;
caùc ngöôi ngaâm nga ñaøn ca xöôùng haùt,
baøy ñuû thöù duïng cuï aâm nhaïc nhö Ñavid,
caùc ngöôi uoáng röôïu trong bình thaät lôùn,
xöùc ñuû loaïi nöôùc hoa,
maø khoâng lo ñeán vaän maïng cuûa daân ta!
Vì theá caùc ngöôi seõ thaáy
taïi sao caùc ngöôi laø nhöõng keû ñaàu tieân bò ñi ñaøy aûi,
cuoäc vui cuûa keû öôn heøn chaám döùt!
Chuùa laø Thieân Chuùa ñaõ theà laø seõ laøm ñieàu ñoù,
Chuùa laø Chuùa vuõ truï ñaõ phaùn ra;
Ta gheâ tôûm caûnh xa hoa cuûa Giacoùp,
Ta gheùt boû caùc laàu ñaøi cuûa noù,
vaø Ta seõ trao vaøo tay quaân thuø thaønh phoá vaø cuûa caûi trong ñoù.
(Am 6,1.4-8)
Caùc ngöôi haõy nghe lôøi ta noùi ñaây, caùc ngöôi laø nhöõng ngöôøi ñaøn aùp keû ngheøo vaø muoán nhöõng keû beù nhoû trong xöù phaûi bò tieâu dieät. Caùc ngöôi noùi: "Mong sao caùc ngaøy leã ñaàu tuaàn traêng qua ñi ñeå chuùng ta coù theå baùn luùa mì, vaø mong sao ngaøy leã Sabaùt sôùm chaám döùt ñeå chuùng ta coù theå môû kho luùa! Chuùng ta coù theå söûa ñaáu ño, taêng giaù vaø caân sai. Vaø nhö theá laø coù theå mua ñöùt ngöôøi ngheøo baèng tieàn, vaø ñoåi keû khoán cuøng vôùi giaù moät ñoâi deùp; chuùng ta coù theå baùn ñeán taän haït traáu cuõng khoâng chöøa". Chuùa theà seõ khoâng bao giôø queân vieäc caùc ngöôi laøm. (Am 8,4-7)
Söù ñieäp cuûa Amoùt thaät roõ raøng: Chuùa khoâng chaáp nhaän vieäc luaät phaùp vaø coâng lyù bò chaø ñaïp. Ai baát tuaân giôùi raên Chuùa seõ bò Chuùa phaùn xeùt. Amoùt caûnh caùo roõ raøng: Khoâng ai coù theå thoaùt khoûi vieäc phaùn xeùt naøy. Hình phaït cuûa Thieân Chuùa xem ra khoâng theå traùnh ñöôïc. Naøy ñaây Chuùa cho toâi thaáy moät thò kieán: Toâi ñaõ thaáy moät gioû ñöïng ñaày traùi caây chín. Ngaøi baûo toâi: "Amoùt, ngöôi thaáy gì?" Toâi lieàn thöa: "Moät gioû ñaày traùi chín". Baáy giôø Chuùa phaùn cuøng toâi: "Daân Ta ñaõ chín muøi, giôø ñaõ ñieåm; baây giôø Ta khoâng tha cho chuùng nöõa. Ngaøy ñoù caùc kyû nöõ ca haùt seõ than khoùc, lôøi Chuùa phaùn nhö theá. Xaùc cheát chaát ñaày, vaø khaép nôi ñeàu xaûy ra nhö theá. Baáy giôø chæ coøn thinh laëng maø thoâi!" (Am 8,1-3)
Söù ngoân Isaia cuõng töøng toá caùo baát coâng vaø cho hay veà vieäc Chuùa ñe doïa phaùn xeùt. OÂng leân aùn nhöõng taàng lôùp cai trò.
Hôõi daân ta,
nhöõng keû cai trò ngöôi ñang nghieàn naùt ngöôi,
nhöõng thöù tham lam ñang thoáng trò ngöôi.
Hôõi daân ta, caùc thuû laõnh ngöôi laøm ngöôøi laàm laïc,
vaø daãn ngöôi treân neûo ñöôøng sai traùi.
Chuùa seõ ñích thaân xeùt xöû daân Ngaøi,
Ngaøi seõ leân tieáng keát aùn noù.
Chuùa keát aùn xöû
nhöõng ngöôøi cai trò vaø vua chuùa cuûa daân Ngaøi:
"Chính caùc ngöôi ñaõ phaù vöôøn nho Ta,
vaø nhaø caùc ngöôi chaát ñaày
cuûa caûi caùc ngöôi ñaõ aên caép ngöôøi ngheøo.
Caùc ngöôi laáy quyeàn gì chaø ñaïp daân Ta,
vaø daùm nghieàn naùt ngöôøi ngheøo?"
Ñoù laø lôøi Chuùa, Thieân Chuùa toaøn vuõ truï.
(Is 3,12-15)
Chuùa töø choái leã vaät vaø kinh nguyeän cuûa daân Ngaøi, vì ngöôøi ta khoâng soáng chung ñöôïc vôùi nhau vaø baát coâng gia taêng traøn ngaäp. Thôø phöôïng Chuùa vaø phuïc vuï anh em phaûi ñi ñoâi vôùi nhau; queân moät trong hai, caùc vieäc laøm khoâng coù giaù trò gì.
Hôõi nhöõng keû laøm thuû laõnh
Soâñoâma,
haõy nghe lôøi Chuùa,
haõy hoïc bieát lôøi Chuùa chuùng ta chæ daïy,
hôõi daân Goâmoâreâ!
Chuùa phaùn, Ta khoâng caàn ñeán leã vaät cuûa caùc ngöôi,
Ta khoâng theøm ñeán caùc leã vaät toaøn thieâu
baèng löøa vaø môõ boø.
Maùu boø, chieân deâ laøm Ta gheâ tôûm.
Caùc ngöôi ñeán tröôùc nhan Ta laøm gì?
Ai môøi caùc ngöôi ñeán trong caùc saân Ñeàn Thaùnh Ta?
haõy chaám döùt vieäc mang leã vaät voâ ích:
Ta gheùt khoùi höông cuûa chuùng.
Naøo leã ñaàu tuaàn traêng, Sabaùt, hoäi hoïp...
Ta khoâng chòu noåi caùc ngaøy leã laïc cuûa caùc ngöôi.
Nhöõng leã ñaàu tuaàn traêng vaø caùc cuoäc thaùnh du,
Ta gheâ tôûm chuùng.
Ñoù laø gaùnh naëng cho Ta
vaø Ta meät nhoïc vì phaûi chòu ñöïng chuùng!
Khi caùc ngöôi giang tay leân Ta caàu nguyeän,
Ta quay maët,
caùc ngöôi coù maõi caàu xin, Ta khoâng maøng nghe.
Tay caùc ngöôi ñaày maùu. haõy ñi röûa vaø thanh taåy.
Haõy vaát boû noãi gian aùc treân mình caùc ngöôi,
ñöøng laøm baån maét Ta.
haõy ngöng laøm aùc,
vaø coá hoïc laøm vieäc thieän,
haõy tìm kieám coâng chính,
haõy cöù giuùp keû bò aùp böùc,
haõy coâng baèng vôùi keû moà coâi,
vaø baûo veä baø goùa.
(Is 1,10-17)
Isaia raát löu yù ñeán caùc quyeát ñònh chính trò trong trieàu vua. OÂng nhaän thaáy caùc ngöôøi ñieàu khieån daân chuùng chæ löu yù ñeán khía caïnh con ngöôøi. Nhöõng ngöôøi ñieàu khieån naøy khoâng löu yù ñeán yù cuûa Thieân Chuùa. Hoï queân raèng chæ coù Chuùa môùi cöùu giuùp ñöôïc hoï.
Ñaáy laø daân boäi phaûn,
goàm toaøn luõ laùo khoeùt,
khoâng muoán nghe lôøi Chuùa daïy.
Hoï noùi vôùi keû coù thò kieán: "Chôù coù thò kieán gì nöõa",
vaø vôùi caùc ngoân söù:
"Ñöøng noùi söï thaät cho chuùng toâi nghe nöõa;
caùc ngöôi haõy noùi nhöõng ñieàu deã nghe,
haõy keå laïi nhöõng giaác mô ca tuïng chuùng toâi.
Haõy ñi nôi khaùc, haõy xa laùnh chuùng toâi,
ñöøng nhaéc chuùng toâi maõi ôû tröôùc maët Chuùa,
Ñaáng Thaùnh cuûa Israel".
Vì theá, naøy ñaây laø lôøi Ñaáng Thaùnh Israel phaùn daïy:
"Vì caùc ngöôi vöùt boû lôøi caûnh giaùc naøy,
vaø chæ tin vaøo lôøi laùo khoeùt gian traù,
loãi caùc ngöôi nhö moät maûng lôùn luø luø
naèm treân thaønh luõy,
ñoät nhieân suït xuoáng aäp treân caùc ngöôi,
nhö bình söù vôõ tan taønh nghìn maûnh,
ñeán ñoä khoâng coøn moät mieáng nhoû naøo
coù theå ñöïng ñöôïc chuùt nöôùc trong vuõng!"
Ñaáy laø lôøi Chuùa Thieân Chuùa, Ñaáng Thaùnh Israel.
Caùc ngöôi seõ tìm ñöôïc ôn cöùu ñoä
khi trôû laïi vôùi Ta vaø chòu ôû yeân,
caùc ngöôi seõ laáy laïi söùc löïc
khi khoâng coøn muùa maùy, vaø tin vaøo Ta.
Nhöng caùc ngöôi laïi khoâng muoán!
(Is 30,9-15)
Tuy vaäy, ngoân söù loan baùo söï nhaân haäu cuûa Thieân Chuùa. Tình yeâu cuûa Chuùa ôû treân heát moïi söï. Chuùa khoâng theå boû daân Ngaøi. Moät töông lai môùi coù theå môû ra. Ôn cöùu ñoä cho daân Israel seõ baét ñaàu vôùi moät vò vua môùi.
Moät caønh seõ ñaâm choài töø caây giaø
Gieùtxeâ,
moät choài non seõ vöôn leân töø reã cuûa noù.
Thaàn khí cuûa Chuùa luoân ôû treân ngöôøi ñoù,
Thaàn Khí ban khoân ngoan vaø thoâng thaùi,
caån troïng vaø can cöôøng,
hieåu bieát vaø kính sôï Thieân Chuùa.
Ngöôøi seõ kính troïng Thieân Chuùa.
Ngöôøi seõ khoâng phaùn xeùt döïa vaøo hoaøn caûnh beân ngoaøi,
Ngöôøi seõ khoâng quyeát ñònh gì theo lôøi ngöôøi ta ñoàn ñaõi;
nhöng ngöôøi seõ phaùn xöû keû yeáu keùm trong coâng chính,
ngöôøi laøm cho luaät phaùp ñöôïc toân troïng
ñoái vôùi nhöõng daân ngheøo trong xöù.
Ngöôøi seõ ñuoåi keû baïo taøn baèng lôøi noùi,
vaø laáy hôi thôû chaám döùt keû gian aùc.
Söï coâng chính seõ nhö giaây löng raøng buoäc quanh hoâng,
söï chính tröïc cuoän laáy quanh mình ngöôøi.
Baáy giôø soùi soáng chung vôùi cöøu,
baùo nguû gaàn deâ tô;
boø non vaø sö töû cuøng ôû chung;
sö töû cuõng nhö boø seõ gaëm rôm;
treû thô vui ñuøa beân hang raén,
trong choã raén naèm, treû nhoû coù theå thoø tay.
Seõ khoâng coøn söï aùc, vaø tai vaï
treân nuùi thaùnh cuûa Ta,
vì xöù sôû seõ ñaày söï hieåu bieát Thieân Chuùa,
nhö nöôùc gaëp laïi ñaùy bieån saâu.
(Is 11,1-9)
Vò vua ñoù cuõng goïi laø Ñaáng Thieân Sai. Ngaøi seõ lo thöïc hieän söï coâng chính cuûa Thieân Chuùa trong caùch soáng vaø haønh vi cuûa Ngaøi. Ngoân söù Gieâreâmia nhaân danh Thieân Chuùa loan baùo lôøi höùa ban moät vò keá nghieäp Ñavid, vò naøy môû ngoû giuùp con ngöôøi ñeán ôn cöùu ñoä cuûa Thieân Chuùa.
Chuùa phaùn,
seõ coù ngaøy
Ta cho Ñavid moät keû noái nghieäp;
ñoù seõ laø vò vua khoân ngoan
cai trò xöù soû baèng luaät vaø coâng lyù.
trong trieàu ñaïi Ngöôøi, Giuña seõ ñöôïc cöùu ñoä,
Israel seõ soáng an bình.
Vaø ñaây laø teân maø ngöôøi ta goïi Ngöôøi:
"Chuùa söï coâng chính cuûa chuùng ta".
(Gieâr 23,5-6)
Söù ñieäp cuûa Isaia ñem laïi an bình vaø hy voïng cho daân Israel. Töông lai ôû trong tay Chuùa; ñoù laø moät lyù do khieán con ngöôøi hoan hæ.
Öôùc gì sa maïc vaø ñaát khoâ caèn haõy
hoan hæ,
ñoàng khoâ coù theå vui möøng vì coù hoa phuû,
nhö caønh caåm chöôùng, noù seõ nôû hoa.
Noù seõ nhaûy möøng vaø lôùn tieáng hoøa ca.
Caûnh huøng vó xöù Libaêng,
dieãm kieàu cuûa nuùi Caùtminh
vaø ñoàng baèng Saroâng taát caû seõ ñöôïc ban cho noù.
Baáy giôø ngöôøi ta seõ chöùng kieán vinh quang Thieân Chuùa,
söï huy hoaøng cuûa Chuùa chuùng ta.
Haõy giöõ cho tay moõi meät cöông cöôøng leân,
haõy laøm cho ñaàu goái raõ rôøi ñöùng vöõng.
Haõy noùi vôùi nhöõng ai taâm can ñaày lo laéng:
"Can ñaûm leân, chôù sôï! Naøy Chuùa caùc ngöôi!
Ngaøi ñeán baùo thuø cho caùc ngöôi vaø thöôûng caùc ngöôi;
Ngaøi ñích thaân ñeán cöùu chuùng ta".
Baáy giôø maét ngöôøi muø seõ baét ñaàu thaáy,
tai ngöôøi ñieác seõ môû ra;
baáy giôø ngöôøi queø nhaûy nhoùt nhö nai,
vaø ngöôøi caâm seõ heùt leân vui möøng,
vì nöôùc seõ tuoân ra töø sa maïc,
vaø caùc suoái chaûy trong ñoàng khoâ.
Ñaát khoâ seõ trôû thaønh hoà,
vaø xöù haïn haùn seõ ñaày suoái nöôùc.
Trong hang soùi,
caây lau, caây saäy moïc leân.
Seõ coù moät con ñöôøng ôû ñoù,
ñöôïc goïi laø thaùnh ñaïo.
Ai khoâng trong saïch seõ khoâng ñi qua ñöôïc,
keû ñieân roà khoâng ñöôïc vaûng lai.
Khoâng coøn thaáy coù sö töû,
moät daõ thuù naøo nhaûy nhoùt nôi ñaây.
Ñoù chính laø nôi ñi laïi cuûa nhöõng ai Chuùa ñaõ cöùu chuoäc,
laø nôi lai vaõng cuûa keû ñaõ ñöôïc Chuùa cöùu thoaùt.
Hoï seõ ñeán Sion vôùi nhöõng baøi ca khaûi hoaøn,
moät nieàm vui traøn treà laøm raïng rôõ khuoân maët hoï,
moät nieàm vui traøn ngaäp taâm hoàn,
baáy giôø öu saàu vaø phieàn naõo seõ bieán tan.
