Chuyeän 24 naêm veà tröôùc
DEÂ HUÙC CAØN
Traïi Caûi Taïo K3 - Xuaân Loäc

Haén laåm nhaåm baám ñoát tay: Tí, Söûu, Daàn, Meïo ..., lim dim ñoâi maét tính nhaåm, boãng reo leân inh oûi: "Naêm nay laø naêm con Deâ!"
Maáy thaèng baïn tuø quay nhìn noù móm cöôøi: "thì ñaõ sao?" - Chæ buoâng goïn ba tieáng, nhöng ai cuõng hieåu toaøn boä yù nghóa.
Deâ hay Meøo hay Chuoät cuõng theá thoâi! Ngaøy lao ñoäng taùm tieáng; saùng moät "chieác baùnh xe lòch söû", tröa 2 cheùn khoai mì laùt, chieàu moät cheùn bobo, roài ngoài cheøo queo nhìn nhau huùt thuoác laøo, taùn gaãu cho ñaõ ñôøi, xong quay ra nguû... moät mình ñeå roài saùng sôùm, tieáng keøn baùo thöùc nhö "reùo goïi hoàn ai" ñöa moät ñaùm tuø caûi taïo leân ñöôøng ñi lao ñoäng: moät ngaøy nhö moïi ngaøy...

***

Haén bò baét ngaøy 24-4-1976, toäi phaûn ñoäng.
Haén maø phaûn ñoäng caùi quaùi gì! Môùi 17 tuoåi ñaàu coøn ham bay nhaûy laû löôùt, chöù bieát gì laø chính chò chính em. Theá maø hoâm ñoù, haén lang thang treân caùc væaheø thaønh phoá Saøi goøn maát teân, doïc theo ñöôøng Pasteur-Huyønh Thuùc Khaùng. Ñöôøng töông ñoái vaéng. Haén vöøa buoàn vöøa giaän: buoàn vì bò cuoãm maát chieác xe ñaïp tuy ñaõ cuõ nhöng laø "caëp gioø" duy nhaát cuûa gia ñình; giaän vì coù heïn cho "em" ñi daïo phoá taùn gaãu. Baây giôø ñaønh boù tay. Chaúng leõ "coõng" em ñi sao?
Thôø thaãn ñi saùt töôøng doïc theo ñöôøng Pasteur, vöøa ñi vöøa suy nghó moâng lung, haén quôø tay ñuïng vaøi taám bích chöông tuyeân truyeàn coå ñoäng baàu cöû quoác hoäi thoáng nhaát vaøo ngaøy 26-4-1976. Ñeán gaàn beán xe lam Thuû ñöùc – Saøi goøn, haén döï tính veà Thuû Ñöùc "naøi em thoâng caûm". Haén höùng chí nhaûy leân ñuïng moät taám bích chöông troùc hoà gaàn rôi. Xui xeûo thay, moät teân coâng an phöôøng ñi xe ñaïp ngang qua ñoù thaáy ñöôïc, ruùt suùng luïc chóa ngay vaøo haén, heùt lôùn: "EÂ! ñöùng yeân!" - Haén giöït mình quay laïi thì teân coâng an ñaõ ñöùng gaàn keà. "Maày phaù hoaïi baàu cöû haû?" – Ñoâi maét haén môû thao laùo, coùc coù hieåu baàu cöû laø caùi gioáng gì; maø phaù hoaïi, laø laøm sao? Nhöng thaáy hoïng suùng teân coâng an ñaèng ñaèng saùt khí chæa vaøo laø khôùp roài. "Da, daï, daï..." – "Khoûi noùi nhieàu! Veà ñoàn coâng an,  tính sau".
Luùc baáy giôø, nhaø nöôùc baän quaù nhieàu coâng vieäc, hôi ñaâu maø xeùt hoà sô lyù lòch cho thaèng nhoùc "coá tình phaù hoaïi baàu cöû quoác hoäi!" – Nhoát laø yeân chuyeän!
Haén bò nhoát ba thaùng ôû caàu Bang-ky, roài ñöa ñi caûi taïo taïi Xuaân-loäc.

***

Saép ñeán caùi Teát thöù ba ôû trong tuø roài maø vaán ñeà "tính sau" cuõng chöa giaûi quyeát. Rieát roài haén cuõng chaúng theøm ñeå yù ñeán chuyeän "tính sau" cuûa nhaø nöôùc. Laâu laâu buoàn tình nhôù nhaø, nhôù "boà", thöû thôøi vaän chöøng naøo ñöôïc "tính sau"?
Hoâm nay, 28 Teát, con Ngöïa saép nhöôøng böôùc cho con Deâ, haén ngoài tính thöû naêm tôùi haén coù "deâ" ñöôïc tí naøo khoâng?

Tính haén loùc-nhoùc, coù phaàn voâ tö. Hôn hai naêm tuø daïy cho haén bieát moïi kinh nghieäm soáng cuûa cuoäc ñôøi, maët traùi cuõng nhö maët phaûi, ñieàu toát ñeïp cuõng nhö ñieàu xaáu xa. Haén nhaän thöùc hôn raèng "ñôøi laø moät cuoäc tranh ñaáu khoâng ngöøng": tranh ñaáu töøng centimeùt choã naèm, daønh nhau töøng hoät bobo, noùi chi töøng gioït nöôùc thòt heo thòt boø trong nhöõng ngaøy leã lôùn nhö "ngaøy quoác khaùnh 2 thaùng 9", hoaëc ngaøy Muøng Moät Teát Nguyeân Ñaùn.
Haén so saùnh cuoäc soáng cuûa haén tröôùc naêm 75, hoài coøn hoïc lôùp 10, daàu gia ñình haén khoâng sang troïng gì laém, nhöng ñaâu ñeán noåi!... Nhieàu luùc haén töï hoûi: "giaûi phoùng ñem laïi cho haén caùi gì?" - Ñoäc laäp, töï do, haïnh phuùc? – Thoâi ñi Taùm, cho em xin!
* Löùa tuoåi haén laøm gì hieåu ñöôïc "ñoäc laäp"? Haén chæ thaáy raèng tröôùc 75 haén sung söôùng töôi nôû ñeàu hoaø tinh thaàn laãn vaät chaát.
* Töï do ö? Haén chæ bieát raèng tröôùc 75 haén coøn ngaøy ngaøy caép saùch ñeán tröôøng vui ñuøa cuøng chuùng baïn, daïo chôi phoá phöôøng thoaûi maùi.
* Vaäy thì haïnh phuùc? – Haén coøn nhôù raèng tröôùc 75, ban ngaøy thì nhaø coù veû vaéng laëng, nhöng chieàu toái cha meï con caùi vui vaày quanh baøn aên cöôøi noùi, coù khi ñi aên tieäm, ñi xineâ, ñi nghæ maùt thoûa thích...

Naêm saép tôùi laø naêm con Deâ. Haén chôït nhôù ñeán "con boà". Khoâng bieát baây giôø "con boà" coøn nhôù ñeán haén khoâng? Hay laø ñang caëp thaèng khaùc roài? maø daùm laø thaèng... "chuoät chuø" laém! Haén nhaåm laïi baøi thô bò lieät vaøo loaïi "phaûn ñoäng" :

Trai Saigon nhö chim anh vuõ,
trai Haø Noäi nhö con... chuoät chuø.
Gaùi Saigon nhö caønh lieãu ruû,
gaùi Haø Noäi nhö... cuû khoai moân.
Chim anh vuõ ñaäu caønh lieãu ruû,
con chuoät chuø gaëm cuû khoai moân!

Haén móm cöôøi hy voïng, nhöng cuõng hoái tieác laø khoâng "deâ" ngay cho chaéc aên, khoûi phaûi hoài hoäp lo aâu!!! Haén xuï maët, aám öùc.

***

Teát Nguyeân Ñaùn 1979, Teát con Deâ - Traïi Xuaân Loäc

Haèng naêm, ñeán Teát Nguyeân Ñaùn, ban Traïi tröôûng traïi tuø caûi taïo cho "phaïm nhaân" ñöôïc nghæ ba ngaøy: muøng 1, 2 vaø muøng 3 Teát.
Ñaëc bieät naêm nay Traïi cho moãi ñoäi cöû 2 ngöôøi ñi chôï Teát mua saém Teát cho anh em caûi taïo vieân trong ñoäi mình, leõ töï nhieân döôùi söï kieåm soaùt chaët cheõ cuûa teân caùn boä quaûn giaùo ñoäi. Trong dòp naøy coù moät vuï "vöôït traïi" voâ cuøng ngoaïn muïc: Anh Quyeân ñoäi 9 ñöôïc caét cöû vaøo phuùt choùt cuøng ñi chôï Teát vôùi anh Baùu, ñoäi tröôûng. Khi ñi ñieåm soá ñuû 3 ngöôøi, khi veà chæ coøn thaáy anh Baùu hôùt ha hôùt haõi vôùi teân caùn boä quaûn giaùo, anh Quyeân khoâng bieát "bay" ñaâu maát tieâu...
Theo suy dieãn cuûa anh em caûi taïo vieân thì anh Quyeân ñaõ saép xeáp noäi vuï vôùi gia ñình trong nhöõng laàn thaêm nuoâi tröôùc, neân khi ra ñeán choã heïn, thì ñaõ coù ngöôøi nhaø ñoùn saün vôùi quaàn aùo ñeå thay hình ñoåi daïng (vì caûi taïo vieân naøo cuõng phaûi ñoùng daáu "CAÛI TAÏO K3" treân quaàn aùo, thieáu ñieàu ñoùng daáu treân traùn thoâi!), coù Honda tuùc tröïc ñöa röôùc, coù quaùn nhaäu "phe ta" laøm haäu cöù an toaøn... Coù ñieàu vuï vöôït traïi eâm thaám naøy khoâng gaây aûnh höôûng naøo cho caùc caûi taïo vieân coøn laïi nhö nhöõng laàn tröôùc: ban Traïi Tröôûng chæ cho ñieàu tra laáy leä. Chaéc haún coù söï mua baùn ñoåi chaùc roài: anh Quyeân nguyeân laø"tö saûn maïi baûn" giaøu coù, töøng laø chuû ghe toå chöùc vöôït bieån nhöng bò coâng an löøa gaït. Thaät laø "coù tieàn mua tieân cuõng ñöôïc" maø!...

Traïi coøn cho laäp moät ñoäi goïi laø "Ñoäi vaên Ngheä", ñöôïc ôû nhaø taäp döôït suoát maáy thaùng trôøi ñeå giuùp vui cho tuø vaø cho caùn boä trong ngaøy Teát. "Lao ñoäng trí oùc, lao ñoäng vaên ngheä theo ñöôøng loái chuû tröông cuûa nhaø nöôùc" cuõng ñöôïc raát nhieàu ñaëc aân: thaêm nuoâi nhieàu laàn hôn, laâu hôn (coù khi 24/24) vôùi vôï ñeå... gôïi höùng, nhaát laø coù quyeàn ñem ñoà trang söùc, ñoà caûi trang nhö son phaán, toùc giaû vöøa ñeå bieáu xeùn cho vôï con caùn boä vöøa ñeå cho phaàn trình dieãn theâm haáp daãn. Gaëp ai chöù gaëp chuû phoøng traø thôøi "nguïy" maø ñaûm traùch vieäc naøy thì heát saåy.

Töø tröôùc ñeán giôø, haén coù bieát con meï gì laø vaên ngheä vaên göøng ñaâu, theá maø naêm nay haén chaïy choït "ñaøn anh" cho ñaêng kyù vaøo ñoäi vaên ngheä laøm "vuõ laïi caùi" – aên khaùch laém aø nghen! Nhaát laø trong traïi tuø toaøn laø "ñöïc röïa" khoâng aø! Thaät ra thì haén nhaém chuyeän khaùc: daïi gì maø khoâng lôïi duïng dòp toát ñeå nghæ xaû hôi - "lao ñoäng vaên ngheä" nhaøn haï gaáp ngaøn laàn caàm cuoác xôùi ñaát !

***

Moïi naêm, saùng muøng Moät Teát, Traïi taäp trung taát caû anh em "caûi taïo vieân" trong hoäi tröôøng ñeå chuùc Teát. Nhöng naêm nay, Ñaûng vaø Nhaø Nöôùc caûm thaáy höùng chí chuùc Teát tuø nhaân ngay toái 30 Teát cho hôïp leõ "ñaïo vua toâi".
Môû ñaàu, moät ñaïi dieän "baày toâi" chuùc Teát vua cuøng baù quan vaên voõ: ban traïi tröôûng, caùn boä quaûn giao (mang suùng ngaén), caùn boä vuõ trang (mang suùng daøi), "chò em ta" hoä lyù cho toaøn ban cai tuø (coâng vieäc thaät vaát vaû!). Lôøi chuùc Teát thaät ngaén goïn, nhöng ñaày ñuû lôøi caàu chuùc söùc khoûe ñeå "vöôït chæ tieâu" trong naêm môùi, chuùc Ñaûng vaø Nhaø Nöôùc ngaøy caøng tieán nhanh, tieán maïnh, tieán vöõng chaéc leân Xaõ Hoäi Chuû Nghóa; khoâng queân cuùi ñaàu töôûng nieäm Baùc Hoà muoân vaøn kính yeâu, vò cha giaø cuûa daân toäc, ñaõ phaát cao ngoïn côø giaûi phoùng queâ höông, ñöa daân toäc ñeán toät ñænh "lao ñoäng laø vinh quang"...; roài keát thuùc baèng quyeát taâm thö "daâng leân Baùc vaø Ñaûng cuøng Ban Traïi Tröôûng" lôøi theà nguyeàn: "... khaéc phuïc, khaéc phuïc, vaø khaéc phuïc moïi khoù khaên ñeå quyeát taâm hoïc taäp caûi taïo toát, ñeå xöùng ñaùng ñöôïc Baùc vaø Ñaûng khoan hoàng cho sôùm ñoaøn tuï gia ñình..."

Haén nghe baøi chuùc Teát loaïi naøy ñaõ hôn 2 laàn, haàu nhö thuoäc loøng. Trong khi ngoài loùc ngoùc laøm nhö ñang chaêm chuù nghe, loøng trí haén laïi laåm nhaåm caâu chuyeän maø caùc baäc "ñaøn anh" thöôøng keå cho nhau nghe sau moãi laàn chuùc Teát töông töï, hoaëc sau nhöõng baøi "hoïc taäp chính trò ñeå thoâng suoát ñöôøng loái vaø chuû tröông 'khoan hoàng' cuûa Baùc vaø Ñaûng:
Sau Theá Chieán Thöù Hai, Staline ra leänh cho KGB phaûi baét cho ñöôïc 5000 kyõ sö, chuyeân vieân kyõ thuaät cuûa nöôùc Ñöùc thua traän, ñeå veà phuïc vuï cho "toå quoác vó ñaïi CHLBSV" (CIA Myõ môùi gom ñöôïc coù 200 taøi naêng xuaát chuùng côõ Von Brown, cha ñeû V1, V2).
Trong khi 200 thieân taøi ngöôøi Ñöùc laøm vieäc, ñaày ñuû tieän nghi ôû Myõ, vôùi öôùc voïng moät ngaøy naøo ñoù ñöôïc vaøo quoác tòch Myõ, thì 5000 kyõ sö bò boác veà Lieân Xoâ phaûi laøm vieäc "hoà hôûi" ñeå mong coù ngaøy ñöôïc... trôû laïi queâ höông nöôùc Ñöùc...

Moät traøng phaùo tay caét ñöùt luoàng mô moäng cuûa haén: teân chính trò vieân cuûa traïi, thöôïng uùy Vinh, ñoïc ñaùp töø chuùc Teát:
"Tröôùc theàm... luïc ñòa... Naêm Môùi..."
Haén nghe laàm? - Khoâng! Caû hoäi tröôøng vang tieáng cöôøi heå haû, voã tay vang raàn. Sau giaây phuùt ngôõ ngaøng, haén caát tieáng cöôøi ruõ röôïi, tieáng cöôøi cuûa haén laán aùt taát caû, tieáng voã tay cuûa haén vang doäi hôn caû. Haén khoaùi quaù! Haû heâ quaù! nhö chöa bao giôø haén phaùi chí vaø haû heâ baèng, keå töø naêm 1975. Ñieàu laøm haén phaùi chí hôn nöõa laø thaáy teân chính trò vieân cuõng voã tay... tænh bô, vôùi nuï cöôøi khoaùi traù nhö theå töôûng töôïng anh em caûi taïo vieân "ñaõ giaùc ngoä ñöôøng loái vaø chính saùch cuûa Baùc vaø Ñaûng, ñaõ ñöôïc saùng maét, saùng loøng!"...

Boån cuõ soaïn laïi, chæ khaùc phaàn môû ñaàu coù theâm hai chöõ "luïc ñòa" cho coù veû daøi hôn moät chuùt, coù veû vaên hoa boùng baåy hôn moät chuùt, hay ngaøy caøng ñeå loä chaân töôùng ngu muoäi cuûa "ñænh cao trí tueä" hôn moät chuùt, haén thaàm nghó nhö vaäy.
Haén nhôù laïi laàn hoïc taäp chính trò, teân caùn boä ñaùnh vaàn baøi baùo Nhaân Daân noùi veà "Quyeàn laøm ngöôøi theo quan ñieåm XHCN" ñeå traû lôøi cho dö luaän Taây Phöông veà vuï "Vi phaïm Nhaân Quyeàn ôû Vieät Nam döôùi cheá ñoä Coäng saûn". Tieáp theo laø muïc bình luaän cuûa ÑTGM Nguyeãn Vaên Bình, (Ñöùc Toång Giaùm Muïc vieát taét), teân caùn boä ñaõ... raën: "... ñaây laø lôøi bình luaän cuûa ... o...o... ñöùc... toång thoáng Nguyeãn Vaên Bình..." Keå töø ngaøy ñoù haén môùi khaùm phaù ra raèng taïi sao daân Saigon chæ vieát taét teân thaønh phoá Saigon sau khi bò ñoåi teân laø TP/HCM vaø haén baét ñaàu thaám hieåu caùch maïng laø gì...
Haén khoaùi chí laåm nhaåm baøi haùt "caùch maïng" maø Baùc vaø Ñaûng baét daân chuùng nghe moãi saùng, moãi tröa, moãi chieàu treân caùc oáng loa saét khaép cuøng thaønh phoá, nghe rieát roài thuoäc loøng, nhöng daân Saigon khoâng ngaïi söõa laïi vaøi chöõ cho ... hôïp thôøi trang :

... Töø thaønh phoá naøy, "Ngöôøi" ñaõ ra ñi,
"Ngöôøi" ñ... ñi luoân, coøn vaùt maët veà !

Sau baøi ñaùp töø, caùc ñoäi luïc tuïc veà "chuoàng", caùn boä khoùa cöûa traïi ñeán 6 giôø saùng hoâm sau môùi môû cöûa cho "ñaøn gaø" kieám aên. Haén tham gia caâu chuyeän baøn taùn cuøng moät nhoùm 3, 4 ngöôøi, noùi cöôøi thoaûi maùi. Ñaëc bieät ñeâm nay, traïi môû ñeøn ñeán 12 giôø khuya, giôø giao thöøa (moïi ngaøy, ñeán 10 giôø toái laø taét ñeøn).
Ai cuõng doïn moät "baøn thôø Toå Tieân" ngay treân ñaàu choã mình naèm, hoài hoäp chôø giaây phuùt linh thieâng trong naêm.
"Baøn thôø Toå Tieân"? - Taám phoâng laø chieác aùo tuø maøu xaùm xanh Traïi vöøa phaùt caùch ñaây gaàn 6 thaùng, vôùi chöõ CAÛI TAÏO K3 ñoùng ngay löng! Thoâi, vaäy cuõng ñuû roài! Coøn gì nöõa ñaâu! Thaùng naøy khoâng coù thaêm nuoâi môùi ñau chöù!

Xa xa phía chôï Gia-raây, vaøi tieáng phaùo leït ñeït ñeû thieáu thaùng laøm haén ngô ngaån. Ngoài xeáp baèng quaây maët vaøo "Baøn Thôø Toå Tieân" chôø giôø Giao Thöøa, haén nhìn haøng chöõ CAÛI TAÏO K3, laåm nhaåm "Cho AÊn Ít Taïi Anh OÂ Keâ 3... [naêm]", roài töï mæm cöôøi chua chaùt.
Trong chuoàng im laëng hoaøn toaøn, ai cuõng ngoài nhö haén höôùng veà baøn thôø Toå Tieân cuûa mình. Haén chôït nghe vaøi tieáng suït suøi, nöôùc maét haén cuõng tuoân traøo uaát ngheïn. Moâi haén laáp nhaáp caâu haùt:
"Xuaân naøy con khoâng veà... chaéc Meï buoàn laém!..."
"Giôø naøy, Anh ôû ñaâu?", roài töï traû lôøi: "ôû K3 chöù ôû ñaâu nöõa!"
Haén nghe loøng mình thaét laïi, nöôùc maét chan hoaø.

Tieáng phaùo noå ñeàu hôn xen laãn tieáng suùng cuûa boïn cai tuø baùo hieäu giôø linh thieâng ñaõ ñeán. Boãng tieáng haùt "Vieät Nam, Vieät Nam nghe töø vaøo ñôøi..." vang doäi töø chuoàng beân caïnh, xeù tan baàu khoâng khí aûm ñaïm theâ löông cuûa nhöõng ngöôøi khoán khoå taän cuøng.
Khoâng heïn maø hoø, taát caû anh em trong chuoàng soá 9 quay laïi nhìn nhau, tieáp noái baøi haùt:"...Vieät Nam hai tieáng noùi treân vaønh moâi, Vieät Nam Nöôùc toâi!..." Tieáng haùt vang doäi lan traøn khaép traïi nhö moät luoàng gioù baõo mang theo chí khí anh huøng daân toäc bò doàn neùn laâu nay môùi coù dòp noå tung.
Haén caûm thaáy noåi da gaø vì caûm ñoäng, haén heùt to hôn ai caû: "Vieät Nam muoân naêm muoân naêm, Vieät Nam muoân naêm muoân naêm, Vieät Nam muoân ñôøi!"
Roài cöù theá maø baøi naøy tieáp noái baøi kia, moãi chuoàng tuøy theo höùng chí cuûa mình: Vieät Nam Queâ Höông Ngaïo Ngheã, Treân Ñaàu Suùng Ta Ñi Toå Quoác Ñaõ Vöôn Mình, Ñeán Vôùi Queâ Höông Toâi...
Haén höùng chí khaùc thöôøng, chaïy baét tay ngöôøi naøy, níu keùo tay ngöôøi kia muùa nhaûy, mieäng khoâng ngöøng ca haùt. Thaät laø moät ngaøy vui lôùn cuûa daân toäc... tuø, giöõa haøng raøo keõm gai vaø suùng ñaïn.
Boïn cai tuø baän lo möøng Giao Thöøa neân boû maët: haùt thì cöù haùt, mieãn ñöøng phaù traïi laø ñöôïc!

Ñieän cuùp. Taát caû veà choã mình naèm nghæ. Ngöôøi thôû daøi thoûa maõn, keû thôû daøi luyeán tieác; ngöôøi khaùc thì quaù khích ñoäng khoâng nguû ñöôïc, keû khaùc thì muoán tieáp tuïc cuoäc vui chôi duø chæ moät mình ngaâm nga mình nghe. Phaàn haén thì quaù thoûa maõn: ñoùn Giao Thöøa ñöôïc nhö vaäy thì "ñaõ" quaù roài! maáy naêm tröôùc, söùc maáy maø coù vaäy!
Höùa heïn 3 ngaøy Teát con Deâ haøo huøng, höùng chí...

***

Saùng muøng moät Teát, haén lui cui thoåi löûa naáu aên saùng vôùi hai thaèng baïn tuø. Maëc daàu haén khoâng coù thaêm nuoâi nhöng vì aên chung vôùi hai thaèng khaùc neân cuõng höôûng keù höông vò muøa Xuaân: baùnh chöng baùnh teùt chaám ñöôøng caùt traéng, moät coác caø pheâ söõa.

Hoâm nay trôøi trong xanh. Ñöùng treân ñoài xanh ñeïp, nhìn veà phía thung luõng giöõa daõy nuùi Baø Ròa, maø loøng phôi phôùi.
Haén chôït thaáy moät ñaùm ngöôøi hoä toáng "phaùi ñoaøn Nam Nöõ" aên maëc chænh teà: Nam thì compleâ complieát, caøvaït ñaøng hoaøng; nöõ thì aùo vaùy maøu saëc sôõ, trang ñieåm loe loeùt phaán son. Thì ra ñoù laø moät caëp (tuø heát maø!) caûi trang thaønh phaùi ñoaøn Lieân Xoâ ñi chuùc Teát "ñoàng baøo." Laâu ngaøy khoâng thaáy "boâng hoàng", thöû hoûi coù teân ñaøn oâng naøo maø khoâng höùng chí khi coù dòp röûa maét, duø bieát roõ ñoù laø boâng hoàng... doõm!?
Phaûi coâng nhaän laø caûi trang ñeïp thaät! Gioáng thaät! Quaù gioáng quaù thaät töôûng chöøng nhö thaät neáu khoâng ñeå yù ñeán "cuïc adong" maø "naøng" ñeo toøn ten nôi coå! Haén chaïy theo ñaùm tuøy tuøng, nghe xiloâ xila, coù ngöôøi thoâng dòch. "Naøng" chæ mæm cöôøi khoâng daùm leân tieáng, sôï loä taåy, nhöng laâu laâu khoâng nhòn ñöôïc cuõng phaûi phaùt ra vaøi tieáng cöôøi oà eà laøm baàu khoâng khí theâm vui nhoän.
Phaùi ñoaøn ñi töø chuoàng naøy ñeán chuoàng khaùc chuùc Teát, ñaïi khaùi raát caûm thoâng hoaøn caûnh cuûa "ñoàng baøo", khuyeán khích hoïc taäp caûi taïo toát neáu khoâng thì... "muùt muøa"! Coù ngöôøi vui veû cheâm vaøo caâu haùt: "Anh ôi, neáu moäng khoâng thaønh thì sao?" - "Naøng LieânXoâ" höùng chí quaù queân mình ñang caûi trang, ñaùp nhanh: "thì raùng maø saùng maét saùng loøng!" Moïi ngöôøi cöôøi oà leân vui veû.

Boïn cai tuø thaáy ñaùm ngöôøi tuï hoïp nhau ñi quanh traïi töôûng raèng tuø aâm möu phaù traïi, voäi baùo ñoäng xaùch suùng chaïy vaøo. Vöøa thaáy "coâ naøng Lieân Xoâ" mæm cöôøi vaåy tay chaøo, boïn chuùng ngôù ngaån nhö bò hôùp hoàn. Anh ñoäi tröôûng vaên ngheä ñeán noùi vaøi caâu ñaïi ñeå anh em trong ñoäi vaên ngheä caûi trang thaønh phaùi ñoaøn Lieân Xoâ ñi chuùc Teát "ñoàng baøo", boïn chuùng töôi tænh thôû daøi nheï nhoõm: Chaø! Traïi naêm nay vöôït chæ tieâu lôùn! Boïn tuø giaùc ngoä thaät roài! Caûi trang thaønh "Myõ nguïy" môùi lo chöù thaønh phaùi ñoaøn Lieân Xoâ thì ... vöôït böïc roài! Noi göông Lieân Xoâ, baét chöôùc LieânXoâ, ñi theo Lieân Xoâ, thì coøn gì hôn? Coi kìa, ñoàng chí Phaïm Tuaân may maø vôù ñöôïc moät choã "lô khoâng gian" cho ñaøn anh vó ñaïi, maø coøn ñöôïc xöng tuïng laø "anh huøng khoâng gian" ñöôïc naâng leân cao vuùt taàng maây xanh laø gì! Ñöôïc, cöù vui chôi thoaûi maùi theo göông ñaøn anh Lieân Xoâ vó ñaïi ñi nhe!
Boïn chuùng yeân taâm ra khoûi haøng raøo keûm gai, khoùa traùi coång traïi. Roài coøn ñi chôi Teát chöù boä!

Phaùi ñoaøn LieânXoâ ñi moät voøng traïi, hoaøn thaønh "nghóa vuï quoác teá", ruùt veà phoøng Ñoäi Vaên Ngheä.
Khoâng ñaày 10 phuùt sau, 3 phaùi ñoaøn khaùc ra chuùc Teát ñoàng baøo: Phaùi ñoaøn Myõ ñaïi dieän "nhaân daân Myõ tieán boä" (boïn phaûn chieán nguïy hoaø), phaùi ñoaøn Phaùp trung laäp thaàn coâng, vaø phaùi ñoaøn Coäng Hoøa Xaõ Hoäi Chuû Nghóa Vieät Nam "phe ta." Cuõng kieåu caùch caûi trang heát saåy nhö phaùi ñoaøn Lieân Xoâ, 2 phaùi ñoaøn Myõ-Phaùp xiloâ xila "baïo mieäng" hôn, phaùi ñoaøn CHXHCNVN laøm thoâng dòch "vöõng" hôn, löu loaùt hôn, "nhaùy maét" nhieàu hôn khi laäp laïi nhöõng caâu thuoäc loøng khoâng noùi khoâng ñöôïc neáu khoâng muoán bò "antennes" baùo caùo taàm baäy!
Laàn naøy, caû 3 phaùi ñoaøn ñöôïc "nhaân daân... tuø" tieáp ñoùn noàng haäu: naøo laø môøi nhaâm nhi moät taùch traø noùng hoåi keøm moät vaøi mieáng möùc göøng thôm ngon, naøo laø "phoûng vaán" trong tình thaân thieän vôùi ngoân ngöõ chæ coù ngöôøi tuø môùi hieåu ñöôïc, naøo laø ca muùa theo ñieäu nhaïc... vaøng "naëng muøi phaûn ñoäng"...

Ngaøy muøng Moät Teát troâi qua quaù nhanh hôn thöôøng leä. Haén nhaäp boïn vôùi caùc phaùi ñoaøn töø saùng ñeán chieàu.
Trong luùc "choång moâng" thoåi löûa naáu aên toái tröôùc khi vaøo chuoàng, haén suy nghó moâng lung: "ngaøy muøng moät Teát nhö vaày laø quaù ñeïp! Ngaøy mai mình seõ ñeà nghò ñöôïc caûi trang laøm moät phaùi ñoaøn... ñaëc bieät hôn..." Haén döï tính toái nay seõ baøn vôùi "ñaøn anh".
Haén thao thöùc maõi ñeán quaù nöûa ñeâm môùi thieáp ñi.

***

Tieáng troáng muùa laân laøm haén giaät mình: gaàn 9 giôø saùng moàng 2 Teát.
Theo chöông trình ñaõ ñònh, sau muùa laân, seõ coù moät "toaùn du ca" ñi chuùc Teát ñoàng baøo taïi moãi phoøng; toaùn du ca coù nhieäm vuï coå voõ ñoàng baøo tích cöïc tham gia caùc baøi haùt, ít ra laø voã tay theo nhòp, ñeå phaùt ñoäng phong traøo ñoaøn keát "daân toäc... tuø". Nhöõng baøi ca quen thuoäc nhö: Vieät Nam Vieät Nam; Vieät Nam Queâ Höông ngaïo ngheã; Côø bay oai huøng treân thaønh phoá thaân yeâu... Laäp ñi laäp laïi hoaøi maø khoâng ai caûm thaáy nhaøm chaùn. Baøi ca "chuyeån tieáp" töø phoøng naøy ñeán phoøng khaùc laø caâu "Anh hoûi em, Em hoûi anh: bao giôø trôû laïi? - Xin traû lôøi, xin traû lôøi mai moát anh veà", laâu laâu coù ngöôøi heùt lôùn: Ngaøy Mai Ta veà!

Coøn vaøi giôø nöõa môùi ñeán "muïc" cuûa haén. Ñeå töï traán an, haén xuoáng phoøng ñoäi 22 tham döï muïc "vaên ngheä boû tuùi" do ban nhaïc ñoäi vaên ngheä toå chöùc: keøn clarinette, guitares, nhaïc ngoaïi quoác, vaø... nhaûy nhoùt!

Töôûng neân noùi roõ laø traïi K3 coù 3 khu:
- Khu A goàm "caûnh saùt trình dieän" (ñoäi 21-29) vaø "phaûn ñoäng bò baét" (coøn goïi laø "tuø chính trò", ñoäi 1-20) ôû treân ñoài Phöôïng vó, caên cöù trung ñoaøn phaùo binh thôøi "nguïy";
- khu B vaø khu C goàm toaøn haï só quan, só quan trình dieän ôû saâu trong "röøng", caùch ñoài Phöôïng vó khoaûng 3, 4 caây soá.
Caùc ñoäi 21, 22, 23 ñöôïc goïi laø "ñoäi cô ñoäng" cuûa traïi, nghóa laø töông ñoái ñöôïc Traïi "tín nhieäm" hôn caû, neân coù söï "giao haûo" toát vôùi boïn cai tuø. Vì theá toå chöùc "booum" taïi ñoäi 22 töông ñoái "an toaøn" hôn caû.
Sau naøy, khu B vaø C trôû thaønh khu A vaø B, vaø ban traïi tröôûng "dôøi Khung" vaøo khu A, coøn khu A cuõ trôû thaønh khu C, dôøi "ñoâ" xuoáng chaân ñoài Phöôïng vó, vaø keå töø luùc ñoù, ñoài Phöôïng vó "bò xoùa tan heát taøn tích Myõ-nguïy ñeå laïi".

***

Tieáng tu huyùt vang doäi, phaù tan baàu khoâng khí yeân tónh cuûa traïi tuø K3 ñang nghæ tröa.
Ngöôøi "hieåu bieát chuyeän" voäi khoaùc vaøo boä aùo ñeïp nhaát, "aùo Teát" trong tuø, chaïy ra saân taäp hoïp; keû ngô ngaùt chaïy ra toø moø tìm hieåu "bieán coá": moät anh "quaân caûnh thôøi nguïy" laøm nhieäm vuï giöõ gìn an ninh traät töï ñoùn chaøo phaùi ñoaøn ñi chuùc Teát ñoàng baøo.
Phaùi ñoaøn goàm 5, 7 ngöôøi hoä toáng moät "baø giaø" aên maëc theo loái ngöôøi Baéc, lum khum choáng gaäy ñi coù veû meät moûi, gaày yeáu.
Anh "Quaân caûnh" leân tieáng: "Taát caû ñöùng nghieâm chænh ñoùn chaøo phaùi ñoaøn MEÏ VIEÄT NAM ñi chuùc Teát ñoàng baøo", roài khoâng bieát xuaát phaùt töø ñaâu tieáng ca "Meï Vieät Nam ôi! Chuùng con vaãn coøn ñaây..." Taát caû moïi ngöôøi coù maët tieáp noái caâu haùt moät caùch raát trang troïng, thieát tha. Baøi ca chaám döùt, anh Quaân caûnh thoåi moät hoài tu huyùt thaät daøi; moät anh trong phaùi ñoaøn leân tieáng: "MEÏ VIEÄT NAM ngoû yù tröôùc khi ñi chuùc Teát ‘caùc con’, taát caû chuùng ta cuøng haùt baøi ‘quoác ca’ vaø moät phuùt ‘maëc nieäm’ anh huøng chieán só ñaõ boû mình vì toå quoác thaân yeâu".
Anh quaân caûnh laøm tieáp moät hôi tu huyùt, taát caû ñöùng nghieâm chænh tieáp lôøi ca "Naøy coâng daân ôi!..."
Tieáng haùt vang vang, rung rung vì caûm ñoäng cuõng coù, vì hoài hoäp cuõng coù.
Baàu khoâng khí boãng trôû neân linh thieâng nhieäm laï.
MEÏ VIEÄT NAM ñöùng thaúng ngöôøi trong tö theá "nghieâm" ñaûo maét nhìn ñaùm "con" ngaøy caøng tuï hoïp ñoâng hôn.
Phuùt "maëc nieäm", Meï khom ngöôøi xuoáng, choáng gaäy.
Thôøi gian nhö ngöng ñoäng – Khoâng gian nhö ngöøng thôû...
Nhieàu ngöôøi giô tay queùt nöôùc maét traøo mi.
MEÏ VIEÄT NAM khoâng ngaên noåi côn xuùc ñoäng, thoån thöùc lôùn tieáng.

Haén! phaûi, chính haén caûi trang thaønh MEÏ VIEÄT NAM. Haén quaù caûm ñoäng trong giaây phuùt naøy. Haén töï nghó neáu haén khoâng bò baét, chaéc coù leõ haén seõ khoâng bao giôø höôûng ñöôïc höông vò tình queâ höông daân toäc nhö haén ñang höôûng baây giôø.

Phuùt maëc nieäm troâi qua, tieáng troáng muùa laân ñoùn chaøo MEÏ VIEÄT NAM daãn phaùi ñoaøn ñi thaêm vieáng "con caùi meï" trong moãi phoøng. Vaøo phoøng 1 roài phoøng 2, ôû ñaâu Meï cuõng nghe tieáng than thôû cuûa con daân Meï, Meï chæ bieát uûi an naâng ñôõ: "Meï raát thoâng caûm vaø hieåu bieát hoaøn caûnh ñau thöông cuûa caùc con... Meï baûo cho caùc con bieát moät nieàm vui hy voïng: ñeâm qua trôøi laïi saùng, trôøi seõ saùng, trôøi ñang saùng keå töø giôø phuùt naøy, vaø seõ saùng luoân maõi... neáu caùc con cuøng Meï nuoâi döôõng yù chí laøm cho trôøi saùng treân queâ höông ta..."
Tieáng haén traàm buoàn nhöng khoâng thieáu khí khaùi laïc quan, vöõng tin vaøo töông lai.
Thaät khoâng ngôø haén ñoùng vai troø ngöôøi MEÏ VIEÄT NAM quaù troïn veïn nhö vaäy.

***

Teân caùn boä an ninh Traïi, trung só Chieán, sau moät ñeâm "vaát vaû" thuï höôûng taát caû muøi ñôøi Baùc vaø Ñaûng thöôûng coâng, boãng töï caûm thaáy coâ ñôn troáng vaéng, beøn loø moø vaøo Traïi tuø... kieám chaùc. Noù chaéc maåm theá naøo cuõng ñöôïc tieáp ñoùn "moät ñieàu thöa caùn boä, hai ñieàu thöa caùn boä"...
Noù maëc boä ñoà thöôøng daân ñeå deã "hoaø ñoàng" vôùi "ñoàng baøo" hôn. Tôùi coång traïi, teân coâng an treân choøi gaùc mæm cöôøi ñoàng loõa: "tuïi noù ñang hoø haùt, muùa laân... chaéc vui veû laém! Coù gì nhôù chia phaàn nha!"
Noù vaøo coång, khoùa cöûa laïi; tieáng troáng muùa laân xen laãn tieáng haùt laøm noù vui laây.

Ñeán gaàn saân traïi, noù chôït khöïng laïi vì tieáng haùt roõ moàm moät: Vieät Nam muoân naêm muoân naêm, Vieät Nam muoân naêm, Vieät Nam muoân ñôøi..." Noù ñanh ngöôøi laïi: thoâi quaù laém roài! tuïi noù maø giaùc ngoä caùi con meï gì! Giaùc ngoä maø coøn daùm haùt nhaïc nguïy haø! Ñöôïc, cho tuïi baây bieát tay!...
Noù ñeán gaàn khi phaùi ñoaøn daãn MEÏ VIEÄT NAM qua phoøng 3. Vì noù maëc thöôøng phuïc neân khoâng ai ñeå yù, noù ñeán gaàn anh quaân caûnh giöït tu huyùt, giöït noùn quaân caûnh roài heùt hôùn: "tuïi baây laøm caùi chi röùa?".
Tieáng troáng boãng im baët. Anh Teà Thieân ñang muùa maùy loän nhaøo bieåu dieãn cuõng khöïng laïi trong tö theá "haøm moâ coâng", ñöa maét khæ ra nhìn teân an ninh traïi. MEÏ VIEÄT NAM löûng thöûng choáng gaäy ñi cuõng phaûi khöïng laïi nhìn maët noù.
Khoâng trung boãng nhieân nhö neùn thôû, ngoät ngaït...

Noù cöôøi ñanh aùc, tieán ñeán gaàn MEÏ VIEÄT NAM, giöït gaäy, níu keùo aùo daøi maøu naâu ñeå loä aùo tuø maøu xaùm xanh vôùi haøng chöõ CAÛI TAÏO K3, moùc boä toùc giaû ñeå loä caùi ñaàu troïc loùc troâng thaät buoàn cöôøi. Nhöng trong giaây phuùt naøy thay vì töùc cöôøi, ai naáy loä veû oaùn giaän haän thuø qua aùnh maét chieáu thaúng vaøo maët teân an ninh traïi.
Moïi ngöôøi xuùm laïi bao vaây teân caùn boä vaøo giöõa. Noù lieác maét nhìn quanh, laáy veû traán tænh heùt lôùn: "ñi choã khaùc chôi! Coøn hai ñöùa ni, ñi theo tao!"

Khoâng ai nhuùc nhích. Noù baét ñaàu run run vì caûm thaáy coâ ñôn giöõa ñaùm tuø. Noù laáy heát can ñaûm keùo tay MEÏ VIEÄT NAM bò ñaøy ñoïa ñi theo noù ra phía coång traïi. Ñaùm tuø uøn uøn ñi theo vöøa haùt "daäy maø ñi! daäy maø ñi..." Moät anh tuø tay thì choáng naïn tay thì maïnh daïn neùm ñaù truùng löng teân caùn boä, noù quay phaét laïi heùt lôùn: "Ñöùa moâ neùm ñaù? coù gan thì neùm ñi, tao quay maët laïi ñaây!"

Ñoaøn tuø vaãn haùt: "... ai chieán thaéng chöa heà chieán baïi?..." Teân coâng an treân leàu gaùc giaät mình ñöùng phaét daäy chæa suùng xuoáng ngaøy coång traïi, maét cay xeø. Teân an ninh traïi luyùnh quyùnh thaáy roõ, môû khoùa coång cuõng khoâng ñöôïc, beøn leo leân raøo nhaûy phöùc ra ngoaøi, ñeå laïi MEÏ VIEÄT NAM beân trong coång. Trong giaây phuùt, ai cuõng thaàm nghó : Uoång thaät! Neáu teân lính gaùc nguû say hôn moät chuùt nöõa thì ñoàng boïn cuûa noù tieâu ra ma!

Ñoaøn tuø "thaéng lôùn" vui veû trôû veà phoøng ñoäi, vöøa ñi vöøa haùt vang vang: "Ta nhö nöôùc daâng, daâng chaúng coù bao giôø taøn..."
Khoaûng 5 phuùt sau, boïn coâng an "suùng daøi" ñi tuaàn quanh haøng raøo traïi, 3 teân khaùc mang suùng ñaïi lieân leân treân choøi gaùc phía sau traïi. Trong khi ñoù, tieáng noùi oang oang cuûa teân chính trò vieân thöôïng uùy Vinh vang doäi töø 4 loa saéc höôùng veà phía traïi: "Keå töø giôø phuùt naøy, anh em caûi taïo vieân ñöôïc tieáp tuïc vui Xuaân, nhöng khoâng ñöôïc muùa laân, ai vi phaïm seõ bò tröøng trò ñích ñaùng. Ñoäi vaên ngheä ñöôïc taäp döôït taïi Hoäi tröôøng ñeå trình dieãn vaøo toái mai. Chuùc anh em caûi taïo vieân vui Xuaân trong traät töï vaø noäi quy traïi".

***

Naèm vaét tay leân traùn, haén suy nghó baâng quô. Haén baét ñaàu caûm thaáy sôï. Nhöõng lôøi noùi ñöôøng maät cuûa teân chính trò vieân khoâng laøm haén an taâm tí naøo; haén quaù bieát: gaëp ai chöù gaëp teân Vinh vaø teân Chieán thì theá naøo cuõng loâi thoâi lôùn!
Teân Vinh ñaõ chaúng laáy giao phay caét gaân tay vaø gaân chaân anh Tí khi anh naøy toå chöùc cöôùp suùng vuõ trang ñaøo thoaùt vôùi 20 anh tuø khaùc vaø bò baét laïi ñoù sao?
Coøn teân Chieán ñaõ chaúng caàm gaäy quaát vaøo moät beänh nhaân ñang leân côn soát chöûi toaùn coäng saûn trong côn meâ saûng, cho ñeán khi anh naøy khoâng coøn meâ saûng nöõa ñoù sao?
Tuy vaäy, haén töï nghó, caûi trang laøm MEÏ VIEÄT NAM ñaâu coù ... xaáu xa gì?

Vaøi ngöôøi baïn ñeán an uûi haén, naâng ñôõ tinh thaàn haén. Haén khoâng phieàn traùch "ñaøn anh toå chöùc" vì chính haén xin ñöôïc caûi trang laøm MEÏ VIEÄT NAM. Thaät ra "ñaøn anh toå chöùc" cuõng ñaõ coù döï tính laäp moät phaùi ñoaøn ñuùng yù nghó cuûa haén, neân khi haén ñöa yù kieán haén ra, coù ngöôøi voø ñaàu haén cöôøi ñuøa: "nhöõng tö töôûng lôùn gaëp nhau heùn!"
Haén ñöôïc "ban toå chöùc" tín nhieäm vì tin chaéc raèng haén seõ khoâng heù moâi neáu chaúng may bò ñoå beå.
Coù luùc haén cao höùng cho mình nhö Leâ Lai cöùu Chuùa...
Haén bình taâm laáy cuûi ñoát loø naáu aên toái.

Thaùi ñoä cuûa 2 ngöôøi baïn cuøng aên côm chung laøm haén ngöôïng nguøng: thöôøng ngaøy cöôøi noùi vui veû thaân thieän, hoâm nay caû 2 ñöùa boãng trôû neân traàm tö, deø daët, thieáu töï nhieân. Haén caûm nghieäm ñöôïc raèng sau bieán coá vöøa roài, maïng löôùi "antennes" laøm vieäc ñaéc löïc hôn, nghóa laø haén phaûi traùnh lieân heä ñeå khoûi gaây phieàn toaùi cho baïn beø sau naøy. Haén töï quyeát baét ñaàu töø ngaøy mai, haén seõ aên rieâng moät mình ñeå 2 ñöùa baïn thaân nhaát cuûa haén bieát roõ raèng haén khoâng muoán 2 ñöùa baïn bò lieân luïy vì haén, maëc duø hai ñöùa naøy raát thöông meán haén.

***

Suoát ngaøy muøng 3 Teát, ngoaøi nhöõng giôø taäp döôït vaên ngheä, haén naèm vaét tay leân traùn suy nghó tröôùc nhöõng caâu ñoái chaát vôùi caùn boä an ninh.
Haén khoâng phieàn traùch moät ñöùa naøo töø tröôùc ñeán nay vaãn thöôøng xuyeân lieân heä vui veû vôùi haén, nhöng sau bieán coá coù veû xa laùnh haén.
Khoâng phaûi hoï heøn nhaùc, nhöng kinh nghieäm soáng döôùi cheá ñoä coäng saûn – nhaát laø trong lao tuø coäng saûn – cho haén thaáy haén cuõng seõ toû thaùi ñoä nhö vaäy duø cho haén thöïc tình yeâu meán baïn beø thaân thuoäc.

Haén quaù bieát ai cuõng coù theå laø "antenne".
Haén ñaõ chaúng bò teân quaûn giaùo ñoäi "ñeà nghò" haén laøm "antenne" ñoù sao? Töø choái cuõng khoâng ñöôïc, chaáp thuaän cuõng khoâng xong. Vaán ñeà laø theo lôøi khuyeân nhuû cuûa ñaøn anh cöù laøm nhö mình laø "antenne" ñeå yeân thaân vôùi boïn cai tuø, nhöng ñöøng laøm gì haïi ñeán "ñoàng baøo" laø toát laém roài.
Haén nghe noùi ngay Duyeân Anh, moät taùc giaû maø haén coi nhö thaàn töôïng cuûa tuoåi treû, cuõng bò tai tieáng laø laøm antenne ôû trong moät traïi caûi taïo ôû Kontum hay ôû ñaâu ñoù. Thaät tieáng laønh ñoàn gaàn, tieáng xaáu ñoàn xa!
Haén chöa laøm haïi ai trong thôøi gian caûi taïo, traùi laïi haén coøn goùp phaàn xaây ñaép tình queâ höông daân toäc.
Haén thôû daøi ngao ngaùn, nhöng caûm thaáy an taâm hôn nhieàu...

Toái muøng 3 Teát: vaên ngheä möøng Xuaân.
Trong baàu khoâng khí lo aâu, dö aâm cuûa bieán coá hoâm qua, maø anh Phaùt, moät huaán luyeän vieân tröôøng Quaân nhaïc thôøi "nguïy" coøn daùm "bis" roài "ter" 3 baûn clarinette: Guantanamera, Maøu tím hoa sim, Möa röøng ôi möa röøng... thì laøm sao maø haén khoâng "leân tinh thaàn" cho ñöôïc?
Haén nhaûy vai "vuõ laïi caùi" nhö ñieân. Nhaûy nhö truùt boû heát bao phieàn muoän lo aâu, vaø saün saøng ñoùn nhaän "tôùi ñaâu thì tôùi".

***

Nhö thöôøng leä, saùng muøng 4 Teát, ñaùm tuø ra ngoài chom hom theo haøng ñoâi ñôïi caùn boä tröïc traïi keâu ñi lao ñoäng.
Caùn boä quaûn giaùo mang suùng ngaén ñöùng sau löng caùn boä tröïc traïi ñeå daãn ñoäi ñi lao ñoäng. Caùn boä vuõ trang mang suùng daøi ñöùng thaønh 2 haøng ngang tröôùc coång traïi saün saøng ñi baûo veä.
Moïi ngöôøi hoài hoäp ñôïi "phaùn quyeát" cuûa teân chính trò vieân veà bieán coá "phaûn ñoäng" hoâm muøng 2 Teát. Quaùi laï! Teân Traïi tröôûng trung taù Nguyeãn vaên Thích, teân traïi phoù thöôïng uyù Vinh, teân an ninh traïi trung só Chieán ñeàu vaéng maët.
Thoâng thöôøng, tröôùc hoaëc sau khi nhoát moät caûi taïo vieân vaøo haàm ñaù, teân an ninh traïi ñoïc "baûn aùn" tröôùc traïi döôùi söï chöùng kieán cuûa traïi phoù hoaëc traïi tröôûng, hoaëc caû hai... Theá maø rieâng haén thì haén ñaõ bò nhoát xuoáng haàm ñaù toái qua, vaøi giôø sau vaên ngheä möøng Xuaân.

Thöôøng ngaøy, caùn boä tröïc traïi trung uùy Kieåu, caàm danh saùch caùc ñoäi, xöôùng teân ñoäi "trình dieän" (ñoäi 21-23) ñi tröôùc roài môùi ñeán ñoäi "bò baét" (ñoäi 1-20).
Khoâng bieát trôøi xui ñaát khieán theá naøo maø hoâm nay teân tröïc traïi keâu ñoäi 4, ñoäi bò baét ñi tröôùc. Vöøa nghe xöôùng "ñoäi Boán", anh Chuyeân ngoài haøng ñaàu ñoäi 4 ñöùng daäy heùt lôùn: "Khoâng ñi lao ñoäng!"
Thoaùng moät giaây ngaån ngô, teân Kieåu tieán ñeán gaàn anh Chuyeân toan haønh hung, ñaùm tuø vöøa nhoåm daäy vöøa la heùt "eâ, eâ, eâ". Boïn vuõ trang chaïy bao quanh haøng raøo traïi, chæa suùng vaøo ñaùm tuø. Moät teân quaûn giaùo chaïy veà "khung" baùo ñoäng. Boán tieåu ñoäi vuõ trang tröø bò vaùc suùng chaïy ñeán taêng cöôøng. Muõi suùng ñaïi lieân ôû treân hai choøi cao chæa xuoáng.
Moät teân quaûn giaùo noùng tính ñang giaèng co vôùi anh Chuyeân giöõa tieáng la où cuûa ñaùm tuø phaûn ñoái.
Khoaûng 5 phuùt sau, teân chính trò vieân hôùt ha hôùt haû chaïy vaøo. Taát caû ngoài yeân laëng chôø ñôïi, teân Vinh tieán ñeán gaàn anh Chuyeân hoûi "chuyeän chi röùa"? Anh Chuyeân ñaùp lôùn: "Caùn boä cho pheùp anh em chuùng toâi vui chôi 3 ngaøy Teát, anh em chuùng toâi chôi vui veû, taïi sao caùn boä nhoát MEÏ VIEÄT NAM döôùi haàm ñaù?"

Laàn ñaàu tieân trong ñôøi phuïc vuï Ñaûng vaø Nhaø Nöôùc, teân Vinh bò moät teân "tuø cöïc kyø phaûn ñoäng" chaát vaán. Noù noåi giaän ñuøng ñuøng, khoâng theøm traû lôøi, xoâng tôùi keùo tay anh Chuyeân. Anh Chuyeân giô tay ñôõ gaït trong khi ñaùm tuø caøng la où lôùn hôn. Luyùnh quyùnh khoâng bieát giaûi quyeát baèng caùch naøo, teân Vinh phaàn vì quaù baát ngôø khoâng theå töôûng ñöôïc raèng "taøn tích Myõ-nguïy" vaãn coøn ñoùng reã trong loøng daân "phaûn ñoäng mieàn Nam", phaàn thì sôï maát uy ñoái vôùi ñaøn em caùn boä quaûn giaùo, vuõ trang ñang chôø ñôïi moät giaûi phaùp, noù ruùt suùng luïc ra ñònh dieät taän goác keû thuø, nhöng noù vöøa ruùt suùng thì ñaùm tuø nhoûm daäy la où vang trôøi, saün saøng "aên thua ñuû" laøm noù choät daï ruùt lui veà "Khung".

Khoâng ñaày 2 phuùt sau, teân traïi tröôûng, traïi phoù vaø an ninh traïi ñaèng ñaèng saùt khí xoâng vaøo traïi.
Quaûng tröôøng im laëng, nín thôû.

Teân trung taù Thích boãng mæm cöôøi gian aùc nhìn ñaùm tuø, nhìn quanh haøng raøo traïi, nhìn leân 2 khaåu ñaïi lieân ñaõ saün saøng nhaû ñaïn. Ngöôøi noù ñanh laïi leân tieáng: "Tuïi baây ñöøng töôûng chæ coù maáy ngöôøi maø daùm taïo loaïn. Boïn Myõ-nguïy huøng haäu laø theá maø Caùch maïng ñaùnh cho tan taønh. Tao chæ giô tay moät caùi thoâi laø binh só seõ noå suùng gieát heát. Tuïi baây ñöøng töôûng tao khoâng daùm laøm: chæ caàn moät lôøi baùo caùo laø xong..."

Boãng noù haï gioïng noùi tieáp: "Vaán ñeà deã giaûi quyeát quaù maø: ñaâu phaûi taát caû caùc anh khoâng muoán ñi lao ñoäng? Vaäy ai muoán ñi lao ñoäng thì ñi, ai khoâng muoán ñi lao ñoäng thì ôû nhaø nghæ. Phaàn anh naøy (noù chæ anh Chuyeân höôùng veà boïn cai tuø), toâi caám caùc ñoàng chí  khoâng ai ñöôïc ñuïng ñeán anh naøy. Anh khoâng muoán ñi lao ñoäng thì cöù ñeå anh ôû nhaø. Ñoàng chí tröïc traïi, ñoàng chí cöù xöôùng teân caùc ñoäi, ai khoâng ñi lao ñoäng thì boû qua."

Teân tröïc traïi haáp taáp xöôùng ñoäi "21" – Ñoäi 21 luïc tuïc ñöùng daäy ñi lao ñoäng...
Thua lôùn!...
Roài cöù theá maø tieáp tuïc cho ñeán heát caùc ñoäi.
ÔÛ laïi quaûng tröôøng chæ coøn anh Chuyeân bình tónh döôùi caëp maét cuù voï cuûa boïn cai tuø.

***

Khoâng ai ñuïng ñeán anh Chuyeân, phaûi!
Chæ coù cuøm saét ñuïng ñeán chaân anh, coøng soá 8 ñuïng ñeán tay anh, vaø muøi xuù ueá aåm thaáp trong haàm ñaù bao truøm laáy anh, cuõng nhö haén ñaõ chòu ñöïng töø toái hoâm qua.

Khoûi caàn anh Chuyeân keå laïi, haén ñaõ theo doõi moïi bieán chuyeån xaûy ra treân ñaàu haén, haén ñaõ nghe taát caû, vaø haén cuõng ñaõ hieåu taát caû.
Haén thì thaàm: "caùm ôn anh Chuyeân! Thaät em raát caûm ñoäng vì anh em khoâng boû rôi em, khoâng boû rôi... MEÏ VIEÄT NAM!!!"

***

Saùng muøng 5 Teát, haàm ñaù tieáp ñoùn theâm "con môùi": anh Phaùt!
Teân an ninh traïi ñaõ tuyeân boïc baûn aùn, gheùp toäi anh Phaùt "ñaõ ñeå cho höùng nhaïc vaøng chi phoái tö töôûng vaø haønh ñoäng trong ñeâm muøng 3 Teát, laøm lung laïc tö töôûng quyeát taâm hoïc taäp caûi taïo cuûa caùc caûi taïo vieân", vaø neâu aùn phaït "cuøm moät chaân, haï möùc aên xuoáng coøn 9 kiloâ/thaùng."

***

Saùng muøng 6 Teát, teân Vinh hí ha hí höûng ñöùng tröôùc ñaùm tuø tuï hoïp tröôùc giôø ñi lao ñoäng tuyeân ñoïc: "Leänh baét".
Quaùi! Ñaõ ôû tuø maø coøn coù "leänh baét" nöõa!
Hai anh Traàn Danh Sang vaø Nguyeãn vaên Hoaøng töï Hoài bò "baét laïi" ñöa ñi bieät giam trong phoøng toái ôû khu B, bò gheùp toäi "xuùi giuïc vaø chuû möu cuoäc taïo loaïn trong caùc ngaøy Teát Nguyeân Ñaùn".
Anh Sang nguyeân laø luaät sö thôøi "nguïy", toå chöùc "Phong Traøo Ñoøi Nhaân Quyeàn" taïi Vieät Nam vaø bò baét naêm 1978.
Anh Hoaøng nguyeân laø giaûng sö ñaïi hoïc Saigon bò baét vì toäi... phaûn ñoäng, cuõng naêm 1978.

***

Haén thaéc maéc taïi sao bò nhoát haàm ñaù 3 ngaøy roài, chöa "ñi laøm vieäc" laàn naøo, anh Chuyeân vaø Phaùt cuõng vaäy, laøm sao maø boïn cai tuø laïi ra "leänh baét" luaät sö Sang vaø giaùo sö Hoaøng? Caû 3 cuøng baøn taùn, khoù hieåu!
Haén nghó ngay ñeán boïn choù saên (antennes).
Anh Chuyeân vaø Phaùt cuõng ñoàng yù vôùi haén, nhöng coøn theâm: "Toäi nghieäp hai oâng Sang vaø Hoaøng! Hai oâng laø daân trí thöùc vaø coù uy tín, neân boïn noù cöù "baét ñaïi" cho chaén aên: ‘thaø gieát laàm coøn hôn tha soùt’ laø chính saùch cuûa boïn noù maø".

Haén suy nghó veà caâu anh Phaùt vöøa noùi, haén chôït hieåu ra raèng "deâ huùc caøn" kieåu trí thöùc chöa ñuû ñeå ñoái ñaàu vôùi boïn caàm suùng trong tay.
Vaø trong giaác nguû meät moûi teâ raàn ñoâi tay vaø caùnh chaân, haén mô thaáy MEÏ VIEÄT NAM, tay thì nhö ñang muoán lieäng xa caây suùng, tay thì oâm boù luùa vaøng... mæm cöôøi haân hoan nhìn con daân Meï ca vang khuùc khaûi hoaøn...

Ñaøo Coác Loäc Coâ

menu