NGÖÔØI TÍN HÖÕU CHUÙA KI TOÂ TRONG CHÍNH TRÒ
NGUYEÃN HOÏC TAÄP

Ngaøy 16 thaùng gieâng 2003 vöøa qua, Thaùnh Boä Ñöùc Tin vöøa ban haønh moät Vaên Baûn "Ghi Chuù Tín Lyù veà nhöõng vaán ñeà lieân quan ñeán vieäc daán thaân vaø caùch cö xöû cuûa ngöôøi coâng giaùo trong chính trò "( L'Osservatore Romano, 17.1.2003).

Tröôùc khi ñeà caäp ñeán noäi dung cuûa Vaên Baûn treân, coù leõ chuùng ta neân xaùc ñònh töø ngöõ vaø thôøi ñieåm Vaên Baûn ñöôïc coâng boá ñeå ñaùnh giaù moät caùch chính ñaùng hôn noäi dung quan troïng maø Thaùnh Boä Ñöùc Tin muoán gôûi ñeán moïi ngöôøi coâng giaùo treân theá giôùi.

Tröôùc heát Vaên Baûn ñöôïc coâng boá döôùi hình thöùc " Ghi Chuù Tín Lyù" ( Nota doctrinalis). Vôùi hình thöùc vöøa keå, " Nota doctrinalis", Thaùnh Boä Tín Lyù xaùc ñònh tính caùch quan troïng cuûa noäi dung ñöôïc chöùa trong Vaên Baûn. Ñaây laø nhöõng ñieàu Giaùo Hoäi muoán xaùc nhaän coù lieân quan ñeán Tín Lyù. Giaùo Hoäi coù yù tuyeân boá duøng quyeàn giaùo huaán cuûa mình ñoái vôùi caùc tín höõu Chuùa Ki Toâ, chôù khoâng phaûi laø nhöõng vaán ñeà ñöa ra ñeå hoûi yù kieán hay baøn caûi (questio disputata).

Döôùi daïng thöùc " Ghi Chuù Tín Lyù" nhö vöøa noùi, Giaùo Hoäi coâng boá Vaên Baûn haøm chöùa yù nghóa coù tính caùch baét buoäc vaø caùc tín höõu phaûi löu taâm, vì laø nhöõng vaán ñeà lieân quan ñeán Ñöùc Tin. Veà thôùi gian tính, Ghi Chuù Tín Lyù ñöôïc coâng boá ngaøy 16.01.2003, ngaøy leã Chuùa Gieâsu laø Vua. Coù leõ khoâng maáy ngöôøi trong chuùng ta bieát laø ngaøy leã long troïng möøng Chuùa Gieâsu laø Vua, ñöôïc Ñöùc Giaùo Hoaøng Pio XI thieát laäp naêm 1925 vôùi chuû yù töông ñoái hoùa hai bieán coá ñaùnh daáu ñaëc bieät tình traïng chính trò luùc ñoù: cuoäc caùch maïng Coäng Saûn ôû Nga 1919 ñöôïc ngöôøi Coäng Saûn raàm roä tuyeân boá laø " vó ñaïi" vaø cuoäc chieán thaéng khaûi hoaøn traøn vaøo Roma ( marcia sul Roma) cuûa phe Phaùt Xít YÙ, do Mussolini laõnh ñaïo. Hai yù thöùc heä ñoäc taøi vaø phi daân chuû ñoù ñöôïc ñaët döôùi chaân Chuùa Gieâsu Vua, Vò laõnh ñaïo vaø Vua duy nhaát cuûa caû vuõ truï. Choïn ngaøy 16.01, leã Chuùa Gieâsu Vua, Giaùo Hoäi coù yù nhaéc laïi cho chuùng ta raèng moïi quyeàn naêng ñeàu phaùt xuaát töø Thieân Chuùa: "Omnis potestas a Deo".

Veà noäi dung, Vaên Baûn Ghi Chuù Tín Lyù ñöôïc gôûi ñeán nhöõng ngöôøi tín höõu Chuùa Ki Toâ ñang daán thaân trong chính trò, khoâng phaûi nhö laø moät baûn vaên noùi leân moái töông quan giöõa luaân lyù vaø chính trò, cho baèng coù muïc ñích ñònh höôùng caùc tín höõu Chuùa Ki Toâ ñöùng tröôùc moät vaøi vaán ñeà luaân lyù trong cuoäc soáng daân chuû: " Xaõ hoäi vaên minh cuûa chuùng ta hieän nay ñang ôû trong moät chu kyø vaên hoùa phöùc taïp, ñaùnh daáu moät thôøi ñaïi vöøa keát thuùc vaø traïng thaùi baáp beânh cuûa moät thôøi ñaïi môùi vöøa loù daïng ôû chaân trôøi. Nhieàu cuoäc chinh phuïc quan troïng maø chuùng ta ñang chöùng kieán thuùc ñaåy con ngöôøi böôùc ñi treân con ñöôøng tích cöïc maø nhaân loaïi ñaõ thöïc hieän ñöôïc nhöõng böôùc tieán hoùa vaø ñaït ñöôïc nhöõng ñieàu kieän soáng xöùng ñaùng cho con ngöôøi hôn.

Söï taêng tröôûng yù thöùc traùch nhieäm ñoái vôùi caùc Quoác Gia chöa ñöôïc phaùt trieån laø moät daáu hieäu quan troïng, ñieàu ñoù chöùng toû raèng chuùng ta caøng ngaøy caøng coù yù thöùc veà coâng ích. Nhöng cuøng chung vôùi nhöõng böôùc tieán vöøa keå, chuùng ta khoâng theå im laëng tröôùc nhöõng moái nguy maø moät vaøi khuynh höôùng vaên hoùa ñang muoán quy höôùng caùc neàn laäp phaùp vaø töø ñoù quy höôùng caùch cö xöû cuûa nhöõng theá heä töông lai" ( ñoaïn 2).

Giaùo Hoäi khoâng choái nhöõng tieán boä maø nhaân loaïi ñaõ ñaït ñöôïc nhôø vaøo theå cheá daân chuû caøng ngaøy caøng ñöôïc baønh tröôùng vaø lôùn maïnh khaép nôi, nhöng ñoàng thôøi Giaùo Hoäi nhaän thaáy raèng mình khoâng theå nhaém maét tröôùc nhöõng khuynh höôùng vaên hoùa ñang ñe doïa, lôïi duïng nhöõng thaønh quaû ñaõ ñaït ñöôïc ñeå laøm baêng hoaïi theå cheá daân chuû trong töông lai. Töø ñoù ñöa ñeán vaán ñeà ngöôøi tín höõu Chuùa Ki Toâ trong chính trò.

Moät ñaøng, ngöôøi tín höõu khoâng theå khoâng tham döï chính trò, ñaøng khaùc hoï phaûi ñoái phoù vôùi nhöõng khuynh höôùng vaên hoùa mô hoà toái nghóa, khieán nhöõng nhaø laøm luaät coù nhöõng choïn löïa caàn phaûi ñaët vaán ñeà hay khieán cho hoï coù nhöõng löïa choïn khoâng theå chaáp nhaän ñöôïc veà phöông dieän luaân lyù.
Caâu hoûi ñöôïc ñaët ra ñoái vôùi ngöôøi tín höõu Chuùa Ki Toâ trong chính trò laø laøm sao coù theå trung thaønh vôùi löông taâm cuûa mình hay vôùi nhöõng giaù trò baát khaû nhöôïng?

Do ñoù Vaên Baûn Ghi Chuù Tín Lyù ñöôïc tuyeân boá ñeå laøm saùng toû vaán ñeà. Noäi dung cuûa Baûn Ghi Chuù Tín Lyù ñöôïc trình baøy döôùi boán ñeà taøi:
- taïo moät taâm hoàn luaân lyù cho chính trò,
- moät vaøi ñònh höôùng trong moâi tröôøng daân chuû ña nguyeân,
- baûn tính Ki Toâ giaùo vaø gia nhaäp ñaûng phaùi chính trò,
- ñaëc tính traàn theá cuûa chính trò.

1 - Taïo moät linh hoàn luaân lyù cho theå cheá daân chuû.
Boån phaän ñaàu tieân cuûa ngöôøi tín höõu Chuùa Ki Toâ laø taïo moät linh hoàn luaân lyù cho theå cheá daân chuû, haøn gaén söï raïn nöùt nguy hieåm giöõa luaân lyù vaø chính trò. Thôøi kyø vaøng son cuûa yù thöùc heä khoâng töôûng xaõ hoäi chuû nghóa thöïc höõu ( socialismus realis) ñaõ chaám döùt naêm 1991, ít nhöùt laø ñoái vôùi ñaïi ña soá caùc Quoác Gia treân theá giôùi, yù thöùc heä duy nhöùt hieän taïi laø theå cheá daân chuû ña nguyeân.

Nhöng vôùi tö caùch ñoäc toân hieän taïi, theå cheá daân chuû ña nguyeân ñang coù khuynh höôùng ñoàng nhaát hoùa caùc neàn vaên hoùa khaùc, xoaù boû ñi khoâng ít gia taøi phong phuù caùc giaù trò veà con ngöôøi. Nhöôïc ñieåm cuûa daân chuû töï do laø pha laån töï do vôùi töông ñoái hoùa luaân lyù. Moïi khuynh höôùng chính trò, vaên hoùa, luaân lyù, toân giaùo ñeàu ñöôïc coi laø coù giaù trò nhö nhau, chính danh (leùgittime) nhö nhau, trong khi ñoù thì töï do laø quyeàn coù theå choïn löïa vaø haønh ñoäng baát cöù nhöõng gì mình thích, chæ coù moät giôùi haïn duy nhöùt laø toân troïng töï do cuûa ngöôøi khaùc.

Baûn Ghi Chuù Tín Lyù ñöùng taùch rôøi quan nieäm daân chuû nhaân nhöôïng vaø caù nhaân chuû nghóa vöøa keå, quaû quyeát raèng: " Töï do chính trò khoâng phaûi, cuõng nhö khoâng theå ñöôïc ñaët treân neàn taûng quan nieäm töông ñoái chuû nghóa cho raèng moïi quan nieäm veà con ngöôøi ñeàu coù giaù trò chaân lyù nhö nhau vaø giaù trò nhö nhau" (ñoaïn 3).

Kinh nghieäm cho thaáy raèng lyù thuyeát vöøa keå thu heïp ñôøi soáng daân chuû thaønh thöïc duïng hoaøn toaøn. Caùc cô cheá Quoác Gia khoâng coøn haønh xöû moät caùch trong saùng ñeå phuïc vuï coâng ích vaø trôû thaønh duïng cuï cuûa quyeàn löïc vaø phe nhoùm, laøm maát ñi tinh thaàn Quoác Gia ñoái vôùi nguôøi laõnh ñaïo cuõng nhö ñoái vôùi daân chuùng. Töø nhöõng yù nghó vöøa keå, chuùng ta coù theå keá luaän raèng vaán ñeà daân chuû hieän taïi laø vaán ñeà luaân lyù.

Ngoaøi ra lyù do phaûi taïo cho chính trò moät linh hoàn luaân lyù laø do nhöõng ñoøi hoûi khaån thieát tröôùc nhöõng keát quaû maø khoa hoïc vaø kyõ thuaät ñaõ vaø ñang ñaït ñöôïc: "Nhöõng chinh phuïc maø khoa hoïc ñaït ñöôïc, cho pheùp con ngöôøi tieán ñeán ñöôïc nhöõng muïc ñích laøm cho löông taâm phaûi giao ñoäng vaø ñoøi hoûi phaûi tìm ra nhöõng giaûi ñaùp ñeå ñaùp öùng moät caùch trung thöïc vaø chaéc chaén nhöõng nguyeân taéc luaân lyù.

Nhöng treân thöïc teá, chuùng ta ñang chöùng kieán nhieàu döï aùn phaùp luaät, baát keå ñeán söï soáng coøn vaø töông lai cuûa nhieàu daân toäc trong tieán trình phaùt trieån vaên hoùa vaø neáp soáng cuûa mình, ñang coù yù ñònh phaù vôû quyeàn baát khaû xaâm phaïm cuûa con ngöôøi " (ñoaïn 4). Noùi moät caùch noâm na, baûn Ghi Chuù Tín Lyù löu yù ngöôøi tín höõu veà theå cheá daân chuû töï do hieän taïi, nhöùt laø töï do quaù trôùn cuûa moät vaøi traøo löu vaên hoùa khoâng coøn ñeám xæa ñeán ñòa vò sieâu vieät cuûa con ngöôøi vaø ñang ñaøo thaûi taän goác reå ñôøi soáng daân chuû, baèng caùch ñaùnh maát ñi giaù trò cuûa nhöõng cöù ñieåm ñònh chuaån.

Ñöùc Giaùo Hoaøng Gioan Phaoloà II möôøi naêm tröôùc ñaây cuõng ñaõ ñeà caäp ñeán nhöõng nguy hieåm vöøa keå: "ÔÛ nhieàu quoác gia, sau söï suïp ñoå cuûa nhöõng yù thöùc heä troùi buoäc chính trò vaøo quan nieäm ñoäc taøi veà theá giôùi - chuû thuyeát Maùt Xít laø moät trong nhöõng yù thöùc heä ñoù- hieän nay moät moái nguy hieåm khaùc khoâng keùm phaàn traàm troïng ñang ñe doïa, do quan nieäm choái boû nhöõng quyeàn caên baûn cuûa nhaân vò con ngöôøi. Ñoù laø moái nguy cô caáu keát giöõa daân chuû vaø töông ñoái hoùa luaân lyù. Moái nguy vöøa keå xoaù boû ñi moïi cöù ñieåm ñònh chuaån luaân lyù vaø, taän cuøng hôn nöõa, moïi cöù ñieåm ñeå coù theå ñònh chuaån ñaâu laø söï thaät" (Thoâng Ñieäp Veritatis Splendor (1993), n. 101).

Vôùi thaùi ñoä töông ñoái luaân lyù nhö vöøa keå, moïi chuyeän thoaùi hoùa huû baïi laø ñieàu coù theå xaõy ra ñöôïc: "Neáu khoâng coù chaân lyù cuoái cuøng, ñeå höôùng daãn vaø ñònh höôùng chính trò, moïi tö töôûng vaø moïi xaùc tín ñeàu coù theå trôû thaønh duïng cuï ñeå phuïc vuï quyeàn luïc. Moät theå cheá daân chuû khoâng coù giaù trò caàn phaûi toân troïng, laø theå cheá coù theå bieán thaønh yù thöùc heä toaøn trò hieån nhieân deã daøng hay laø moät theå cheá toaøn trò aån naáp, nhö lòch söû chöùng minh" (ÑTC Gioan Phaoloà II, Centesimus Annus ( 1991), n. 46).

Vaø Ghi Chuù Tín Lyù giaûi thích theâm: "moät ñaøng, ngöôøi daân coù theå töï coi nhöõng löïa choïn luaân lyù cuûa mình laø nhöõng löïa choïn hoaøn toaøn töï laäp, ñaøng khaùc caùc nhaø laäp phaùp cho raèng hoï toân troïng quyeàn töï do löïa choïn vöøa keå, khi hoï soaïn thaûo ra nhöõng ñaïo luaät maø khoâng caàn quan taâm gì ñeán caùc nguyeân taéc luaân lyù töï nhieân, ñeå bieåu ñoàng tình vôùi moät vaøi khuynh höôùng vaên hoùa hay luaân lyù taïm thôøi, laøm nhö theå quan nieäm naøo lieân quan ñeán ñôøi soáng ñeàu coù giaù trò nhö nhau" ( ñoaïn 2).

Giaùo Hoäi khoâng heà nghi ngôø raèng theå cheá daân chuû laø moät theå cheá baûo ñaûm höõu hieäu hôn cho ngöôøi daân tham gia vaøo ñôøi soáng chính trò cuûa xöù sôû. Tuy nhieân Giaùo Hoäi khoâng queân nhaán maïnh raèng khoâng theå coù daân chuû, neáu daân chuû khoâng ñaët neàn taûng treân quan nieäm ñuùng ñaén veà con ngöôøi: "Ñoái vôùi nguyeân taéc naày - Ghi Chuù Tín Lyù xaùc quyeát - ngöôøi tín höõu Chuùa Ki Toâ daán thaân trong chính trò khoâng theå coù moät nhaân nhöôïng naøo, neáu khoâng, hoï khoâng ñang laøm chöùng ñöùc tin Ki Toâ giaùo nôi traàn theá, thieáu söï hôïp nhöùt giöõa caùc Ki Toâ höõu vôùi nhau vaø laø thaùi ñoä baát nhaát ñoái vôùi löông taâm cuûa chính hoï. Chính söï toân troïng ñoái vôùi nhaân vò laøm cho ngöôøi daân coù theå tham gia thieát thöïc vaøo theå cheá daân chuû" ( ñoaïn 3).

Do ñoù tröôùc nhöõng khuynh höôùng taán coâng choáng laïi nhaân vò con ngöôøi, ngöôøi tín höõu "coù quyeàn vaø nhieäm vuï can thieäp ñeå nhaéc laïi yù nghóa saâu xa cuûa ñôøi soáng vaø traùch nhieäm maø moïi ngöôøi phaûi coù ñeå baûo veä" ( ñoaïn 4). Ñieàu ñoù coù nghóa laø taïo moät linh hoàn luaân lyù cho theå cheá daân chuû.

2 - Ñònh höôùng cho moâi tröôøng daân chuû ña nguyeân.
Cuõng chính nhöõng lyù do ñöa ñeán vieäc ngöôøi tín höõu Chuùa Ki Toâ töø choái thaùi ñoä töông ñoái luaân lyù laø nhöõng lyù do neàn taûng cho quan nieäm ña nguyeân vaø ña daïng trong daân chuû.

Ghi Chuù Tín Lyù trình baøy moät söï phaân bieät quan troïng: "ña nguyeân khoâng lieân heä gì ñeán caùc nguyeân taéc luaân lyù. Nhöõng nguyeân taéc luaân lyù laø nhöõng nguyeân taéc phaùt xuaát töø baûn chaát vaø do vai troø neàn taûng cuoäc soáng xaõ hoäi, khoâng theå " maëc caû" ñöôïc ( non negotiabilis)" ( ñoaïn 3).

Ña nguyeân coù theå hieåu "laø nhöõng chieán thaät chính trò khaùc nhau, do vieäc coù theå caét nghóa nhieàu caùch khaùc nhau moät vaøi nguyeân taéc caên baûn cuûa lyù thuyeát chính trò, nhöõng kyõ thuaät phöùc taïp caàn thieát ñoái vôùi phaàn lôùn caùc vaán ñeà chính trò" (id.). Hieåu nhö vaäy, ña daïng cuûa caùc vieäc choïn löïa chính trò khoâng nhöõng chính ñaùng, maø coøn caàn thieát cho ñôøi soáng daân chuû. Bôûi vì ña nguyeân, ña daïng phaùt xuaát töø chính baûn theå cuûa chính trò. Chính trò ñöôïc ñònh nghóa laø laø "ngheä thuaät cuûa khaû dó " (possibilitatis ars), bôûi leõ chính trò phaûi chaïm traùn vaø giaûi quyeát nhöõng vaán ñeà phuùc taïp, bò aûnh höôûng bôûi nhieàu ñieàu kieän thöïc teá veà xaõ hoäi, vaên hoùa, kinh teá vaø cuûa nhieàu laõnh vöïc khaùc nöõa.

Ai coù theå töï cho mình laø naém vöõng heát moïi khía caïnh cuûa tình theá chính trò, neân ñeå giaûi quyeát khoâng caàn giaûi phaùp naøo khaùc hôn laø giaûi phaùp do chính mình ñeà ra? Trong chính tröôøng, ñeå giaûi quyeát moät vaán ñeà coù nhieàu yù kieán chính tri khaùc nhau, nhieàu khi ñoái ngöôïc nhau, ngay caû giöõa nhöõng ngöôøi coù cuøng nhöõng öôùc voïng veà giaù trò vaø lyù töôûng nhö nhau. Do ñoù khoâng ai coù theå phuû nhaän ñöôïc "töï do chính ñaùng cuûa caùc tín höõu coâng giaùo laø coù quyeàn choïn , giöõa nhöõng khuynh höôùng chính trò thích hôïp vôùi ñöùc tin vaø leà luaät luaân lyù, löïa choïn giaûi phaùp naøo theo tieâu chuaån cuûa mình thích hôïp hôn cho caùc nhu caàu lôïi ích chung" (ñoaïn 3).

Nhieäm vuï cuûa ngöôøi tín höõu Chuùa Ki Toâ phaûi haønh ñoäng trung thöïc vôùi ñöùc tin vaø caùc nguyeân taéc caên baûn cuûa luaân lyù, khoâng caûn trôû hoï coù phaùn ñoaùn khaùc nhau veà phöông thöùc thích hôïp, muïc ñích öu tieân, hieäu naêng hay chuaån ñònh khoân ngoan ñoái vôùi chöông trình cuûa chính ñaûng hay chính quyeàn. Treân 30 naêm qua, Ñöùc Giaùo Hoaøng Phaoloà VI cuõng ñaõ ñeà caäp: "Trong caùc tröôøng hôïp thöïc teá vaø lieân heä ñeán tình lieân ñôùi trong kinh nghieäm soáng cuûa moãi ngöôøi, caàn phaûi nhìn nhaän tính caùch chính ñaùng cuûa caùc vieäc choïn löïa khaùc nhau. Moät ñöùc tin Ki Toâ giaùo duy nhaát coù theå höôùng daãn nhöõng cuoäc daán thaân khaùc nhau" (Phaoloà VI, Octogesima Adveniens, n.50).

Cuõng trong chieàu höôùng ñoù Ghi Chuù Tín Lyù xaùc ñònh moät caùch roû reät hôn: "Coù theå coù nhieàu chính ñaûng, trong ñoù caùc Ki Toâ höõu coù theå choïn chieán ñaáu ñeå thi haønh quyeàn vaø nhieäm vuï xaây döïng ñôøi soáng vaên minh cho xöù sôû hoï" ( ñoaïn 3). Vieäc choïn löïa ñoù tuøy thuoäc vaøo löông taâm vaø tính nhaïy caûm veà caùc vaán ñeà xaõ hoäi - vaên hoaù cuûa moãi ngöôøi: "Giaùo Hoäi khoâng coù boån phaän ñöa ra nhöõng giaûi phaùp thöïc teá - caøng khoâng theå laø nhöõng giaûi phaùp duy nhöùt - ñoái vôùi caùc vaán ñeà traàn theá maø Chuùa giao cho trí phaùn ñoaùn töï do vaø coù traùch nhieäm cuûa moãi ngöôøi, daåu cho Giaùo Hoäi coù quyeàn vaø nhieäm vuï ñöa ra nhöõng phaùn ñoaùn luaân lyù ñoái vôùi nhöõng thöïc taïi traàn theá, khi ñöùc tin vaø leà luaät luaân lyù ñoøi buoäc" (id.).

3 - Baûn tính Ki Toâ giaùo vaø gia nhaäp chính ñaûng.
Tuy nhieân ña nguyeân ña daïng khoâng coù nghóa laø döõng döng, sao cuõng ñöôïc. Baûn tính Ki Toâ giaùo boù buoäc raát roû reät. Do ñoù maët daàu tính caùch chính ñaùng cuûa nhöõng löïa choïn khaùc nhau, nhöng caàn phaûi yù thöùc raèng khoâng phaûi baát cöù chöông trình , baát cöù chính ñaûng, baát khuynh höôùng chính trò naøo cuõng phuø hôïp vôùi caùi nhìn Ki Toâ giaùo vaø vôùi giaùo huaán cuûa Giaùo Hoäi. Ñieàu ñoù ñaët ngöôøi Ki Toâ höõu tröôùc moät vaán naïn heä trong: laøm theá naøo coù theå vaãn trung thaønh vôùi baûn tính Ki Toâ giaùo, vôùi lyù töôûng cuûa mình, neáu mình thuoäc veà moät chính ñaûng hay moät khuynh höôùng chính trò trong ñoù mình khoâng ñöôïc pheùp dieån taû hoaøn haûo caùc giaù trò maø mình toân troïng, trong ñoù söï toân troïng phöông thöùc daân chuû ñaët mình tröôùc nhöõng löïa choïn ñoái ngöôïc laïi nhöõng giaù trò khoâng theå töø choái ñöôïc cuûa mình, nhö phaåm giaù toaøn dieän con ngöôøi, maïng soáng con ngöôøi, gia ñình, giaùo duïc, töï do toân giaùo, hoaø bình?

Ghi Chuù Tín Lyù ñoøi buoäc ngöôøi Ki Toâ höõu phaûi can ñaûm laøm chöùng tröôùc coâng chuùng: "Ngöôøi coâng giaùo, trong tröôøng hôïp naày, coù quyeàn vaø boån phaän roû raøng phaûi can thieäp ñeå noùi leân yù nghóa saâu xa cuûa ñôøi soáng vaø keâu goïi moïi ngöôøi coù traùch nhieäm ñoái vôùi ñôøi soáng. Ngöôøi tín höõu Chuùa Ki Toâ coù "chính traùch nhieäm baét buoäc phaûi choáng laïi" moïi luaät leä ñuôïc coi laø phöông haïi ñeán ñôøi soáng con ngöôøi" (ñoaïn 4).

Nhöõng nhaân chöùng thoâi, chöa ñuû! Trong khi coâng khai xaùc nhaän mình baát ñoàng yù kieán vaø tuyeân boá hoaøn toaøn uûng hoä caùc giaù trò luaân lyù khoâng theå khöôùc töø ñöôïc, ngöôøi Ki Toâ höõu trong chính trò coøn phaûi xöû duïng nhöõng phöông tieän maø theå thöùc daân chuû cho pheùp ñeå ñaït ñöôïc keát quaû thöïc teá toát ñeïp nhöùt coù theå trong nhöõng hoaøn caûnh khaùc nhau. Ghi Chuù Tín Lyù laáy laïi lôøi giaùo huaán cuûa ÑTC Gioan Phaoloà II veà ñaïo luaät phaù thai: "moät nghò vieân, maø chính kieán caù nhaân cuûa mình tuyeät ñoái choáng laïi phaù thai roû raøng ñöôïc moïi ngöôøi bieát, coù theå daønh söï uûng hoä cuûa mình moät caùch chính ñaùng cho nhöõng ñaïo luaät nhaèm haïn cheá nhöõng tai haïi cuûa nhöõng ñaïo luaät ñoù vaø giaûm thieåu caùc haäu quaû khoâng toát ñeïp treân bình dieän vaên hoùa vaø luaân lyù coâng coäng" (Evangelium Vitae (1995), n.73).

Moät hình thöùc xöû duïng caùc phöông tieän daân chuû khaùc moät caùch khoân ngoan ñöôïc Ñöùc Hoàng Y Carlo Maria Martini baøn ñeán. Dó nhieân nguyeân taéc luaân lyù laø nhöõng nguyeân taéc luaân lyù tuyeät ñoái , baát di dòch, vaø haønh ñoäng chính trò phaûi baét nguoàn töø caùc nguyeân taéc ñoù, nhöng cuõng dó nhieân laø " haønh ñoäng chính trò (...) khoâng phaûi chæ nhaèm thöïc hieän töùc thôøi caùc nguyeân taéc luaân lyù tuyeät ñoái, maø laø thöïc hieän ñöôïc coâng ích cuï theå coù theå trong moät hoaøn caûnh xaùc ñònh" (Card. Carlo Maria Martini, "La Politica, via alla santitaø" (1998), in Martini C.M., Il Padre di tutti. Lettere, discorsi e interventi 1998, Bologna, EDB, 1999, p.290).

Noùi caùch khaùc, haønh ñoäng chính trò luoân luoân thöïc hieän coâng ích moät caùch tuaàn töï, tuøy theo nhöõng ñieàu kieän thöïc teá coù theå cuûa hoaøn caûnh. Ngöôøi Ki Toâ höõu coù theå phaïm moät loãi laàm to lôùn, neáu töø boû chính trò vì sôï "hoen oá" baûn tính Ki Toâ höõu cuûa mình hoaëc "beá quan toûa caûng" trong traïng thaùi ñöùng "taùch bieät ngoaïn muïc vaø trong saùng", töø choái moïi ñoái thoaïi ñoái vôùi baát cöù ai, "nhöõng böôùc tieán tích cöïc, daãu cho tuaàn töï, coù giaù trò hôn laø söï ñoùng kín quyeát lieät cuûa nhöõng phaùn quyeát:"khoâng", bôûi leõ thaùi ñoä ñoù khoâng lôïi ích gì veà laâu veà daøi (...). Khoâng phaûi moïi böôùc tieán chaäm chaïp ñeàu chaéc chaén laø moät cuoäc nhöôïng boä, boû cuoäc. Ngoaøi ra coøn coù caùi nguy laø, muoán ñöôïc caùi toái haûo, ngöôøi ta coù theå xuoâi tay ngoài chôø laøm cho tình traïng caøng ngaøy caøng bieán thaønh teä haïi hôn cho cuoäc soáng xöùng ñaùng vôùi con ngöôøi" (Card. C.M. Martini, C'eø un tempo per tacere e un tempo per parlare (1995), Centro Ambrosiano, Milano 1995, 22s).

4 - Ñaëc tính traàn theá cuûa chính trò.
Laøm theá naøo ñeå coù phöông caùch haønh xöû hoaø hôïp giöõa boån phaän phaûi trung thaønh vôùi baûn tính Ki Toâ giaùo vaø caùc quy taéc chính trò? Ñoù laø ñieàu Ghi Chuù Tín Lyù tieán theâm moät böôùc nöõa ñeå höôùng daãn ngöôøi tín höõu trong chính trò.

Muoán coù söï hoøa hôïp vöøa keå, caàn phaûi bieát "trung gian ñieàu giaûi" (mediatio) giöõa luaân lyù, tín lyù vaø chính trò, ñeå traùnh hình thöùc "cheá ñoä giaùo phaåm trò" (clericalismus) cuûa nhöõng ai muoán aùp duïng tröïc tieáp caùc giaù trò Ki Toâ giaùo vaøo laõnh vöïc traàn theá, ñaøng khaùc cuõng ñeå traùnh thaùi ñoä thuï ñoäng "naèm khoanh voû oác" (quicumquismus) cuûa nhöõng ai khoâng coøn ñeám xóa gì ñeán löông taâm, nhaân nhöôïng tröôùc quyeàn theá ñeå ñöôïc höôûng moät vaøi aân hueä töùc thôøi.

Ghi Chuù Tín Lyù ñöùng taùch bieät khoûi "cheá ñoä giaùo phaåm trò" cuõng nhö "thaùi ñoä naèm khoanh voû oác" baèng caùch tuyeân boá laïi nhöõng yù thöùc môùi veà tín lyù vaø muïc vuï cuûa Coâng Ñoàng Vatican II, cuõng nhö cuûa caùc Vò Chuû Chaên , nhöùt laø veà vaán ñeà xaõ hoäi. Cuõng nhö nhöõng thöïc taïi traàn theá khaùc, chính trò coù ñaëc tính theá tuïc (laiciteù) cuûa mình: chính trò coù coâng ích laø muïc ñích, coù nhöõng quy taéc vaø phöông tieän töï laäp, maø ñöùc tin vaø laõnh vöïc sieâu nhieân khoâng theå can thieäp tröïc tieáp giuùp ñôû gì ñöôïc.

Töø ñöùc tin chuùng ta khoâng theå ruùt ra tröïc tieáp moät khuoân maãu toå chöùc xaõ hoäi, haønh phaùp hay chính ñaûng. Ñöùc tin khoâng theå baõi mieãn cho ngöôøi tín höõu traùch nhieäm vaø maïo hieåm trong hoaït ñoäng chính trò, cuõng nhö baõi mieãn cho hoï khoûi nhoïc taâm tìm kieám nhöõng caùch thöùc "trung gian ñieàu giaûi" (mediatio) maø cuoäc soáng chính trò ñoøi buoäc.

Ñoù laø yù nghóa taïi sao Hieán Cheá Gaudium et Spes khuyeân baûo ngöôøi tín höõu giaùo daân: "Hoï (ngöôøi tín höõu giaùo daân) neân troâng ñôïi ôû caùc linh muïc aùnh saùng vaø söùc maïnh thieâng lieäng. Nhöng hoï ñöøng nghó raèng caùc chuû chaên cuûa hoï coù thaåm quyeàn ñeå ñöa ra giaûi ñaùp thieát thöïc vaø laäp töùc ñoái vôùi moïi vaán ñeà, ngay caû ñoái vôùi vaán ñeà heä troïng coù theå xaõy ra cuõng vaäy, hay ñoù laø söù maïng cuûa caùc vò. Ñuùng hôn, ñöôïc soi saùng bôûi ñöùc khoân ngoan Ki Toâ giaùo, luoân chuù taâm moät caùch trung thaønh ñeán lôøi giaûng huaán cuûa chuû chaên, chính hoï haõy ñöùng ra nhaän laõnh traùch nhieäm cuûa mình" (Gaudium et Spes, n.43,2).

Theo Ghi Chuù Tín Lyù thì ñaëc tính traàn theá cuûa laõnh vöïc theá tuïc laø "ñaëc tính töï laäp cuûa laõnh vöïc daân söï vaø chính trò ñoái vôùi laõnh vöïc toân giaùo vaø Giaùo Hoäi(...), giaù trò maø laõnh vöïc daân söï vaø chính trò ñaït ñöôïc vaø ñöôïc Giaùo Hoäi nhìn nhaän vaø laø thaønh phaàn maø kho taøng vaên minh cuûa con ngöôøi coù ñöôïc" (ñoaïn 6).

Baûn Ghi Chuù Tín Lyù cuõng ghi laïi lôøi giaûng huaán cuûa Ñöùc Giaùo Hoaøng Gioan Phaoloà II nhaân Ngaøy Theá Giôùi Cho Hoaø Bình: "Ñoàng hoùa leà luaät toân giaùo vôùi luaät leä daân söï laø thöïc söï boùp ngheït töï do toân giaùo vaø giôùi haïn hay khoâng coâng nhaän ngay caû caùc quyeàn baát khaû nhöôïng cuûa con ngöôøi." (Giovanni Paolo II, Messaggio per la celebrazione della Giornata Mondiale della Pace 1991, IV, AAS 83 ( 1991), 410-421).

Vaø baûn Ghi Chuù Tín Lyù keát luaän: "Söï coâng nhaän caùc quyeàn daân söï vaø chính trò cuõng nhö cung caáp caùc phuïc vuï coâng coäng khoâng theå bò aûnh höôûng bôûi caùc xaùc tín hay caùc caùch haønh xöû hieäu naêng trong laõnh vöïc toân giaùo cuûa nguôøi daân" (ñoaïn 6).

Noùi nhö vaäy, baûn Ghi Chuù Tín Lyù löu yù, töï laäp ñoái vôùi laõnh vöïc toân giaùo khoâng coù nghóa laø töï laäp ñoái vôùi laõnh vöïc luaân lyù. Caùc giaù trò luaân lyù caên baûn (ñoái vôùi ñôøi soáng xaõ hoäi, coâng baèng, töï do, hoøa bình, toân troïng ñôøi soáng vaø toân troïng quyeàn caùc quyeàn khaùc ñoái vôùi nhaân vò con ngöôøi) phuø hôïp vôùi tín lyù Ki Toâ giaùo khoâng coù nghóa laø nhöõng giaù trò ñoù ñöông nhieân trôû thaønh nhöõng giaù trò cuûa " cheá ñoä giaùo phaåm trò " hay giaûm bôùt ñi tính caùch chính ñaùng (leùgitimiteù) daân söï vaø ñaëc tính traàn theá (laiciteù) cuûa vieäc daán thaân chính trò.

Ñaøng khaùc, vôùi nhöõng ñieàu ñöôïc gôûi ñeán caùc tín höõu Chuùa Ki Toâ, Ghi Chuù Tín Lyù xaùc nhaän: "Giôùi Chuû Chaên cuûa Giaùo Hoäi khoâng coù yù xöû duïng quyeàn löïc chính trò, cuõng khoâng coù yù töø choái töï do cuûa ngöôøi tín höõu coâng giaùo ñoái vôùi caùc vaán ñeà traàn theá. Traùi laïi caùc Ngaøi muoán, nhö laø chính boån phaän cuûa caùc Ngaøi ñoøi buoäc, daïy doã vaø soi saùng löông taâm caùc tín höõu, nhöùt laø ñoái vôùi nhöõng tín höõu daán thaân vaøo ñôøi soáng chính trò, ñeå cho haønh ñoäng cuûa hoï luoân luoân nhaèm phuïc vuï thaêng tieán toaøn veïn con ngöôøi vaø coâng ích" (ñoaïn 6).

Do ñoù ñaëc tính traàn theá vaø töï laäp cuûa ngöôøi tin höõu Chuùa Ki Toâ daán thaân chính trò vaãn toàn taïi nguyeân veïn. Vôùi moät nhaûn quan xa hôn nöõa veà töông lai, baûn Ghi Chuù Tín Lyù khuyeán khích ngöôøi tín höõu trong chính trò coù moät caùi nhìn môû roäng: "Khoâng ñaày ñuû vaø haïn heïp, neáu coù ai nghó raèng vieäc daán thaân cuûa ngöôøi tín höõu chæ ñôn giaûn nhaèm vaøo vieäc thay ñoåi caùc cô cheá hieän taïi" (ñoaïn 7). Ngöôøi tín höõu khoâng theå xoa tay thoûa maõn vôùi vieäc ñôn giaûn ñaït laø ñöôïc keát quaû naày hay muïc ñích kia, maø khoâng nghó gì ñeán vieäc phaûi tham gia vaøo vieäc soaïn thaûo döï aùn toaøn phaàn ñeå toå chöùc xaõ hoäi. Ngöôøi tín höõu ñöôïc keâu goïi "trung gian ñieàu giaûi" (mediatio) caùc giaù trò luaân lyù caên baûn, laø nhöõng giaù trò thuoäc kho taøng Ki Toâ giaùo, thaønh nhöõng giaù trò cho con ngöôøi, ñöôïc moïi ngöôøi chaáp nhaän. Ngöoøi tín höõu toân troïng tính caùch ña nguyeân vaø ña daïng, ñaëc tính traàn theá vaø tính caùch hôïp phaùp daân chuû, khoâng ñöôïc pheùp "döõng döng ñöùng ra beân leà" laõnh vöïc thieâng lieâng vaø vaên hoùa.

Laøm nhö vaäy hoï ñang laøm tieâu hao ñeán söù maïng nhaân chöùng Phuùc AÂm cuûa hoï vaø bieán caùc noå löïc daán thaân chính trò cuûa ho daàn daàn trôû thaønh voâ hieäu löïc. Noùi caùch khaùc, ngöôøi tín höõu ñöôïc keâu goïi "hoäi nhaäp vaên hoùa" (inculturation), "trung gian ñieàu giaûi" caùc giaù trò cuûa kho taøng Ki Toâ giaùo vaøo laõnh vöïc vaên hoùa vaø chính trò.

menu