THÁCH ĐỐ HÔM NAY
TRÊN CUỘC ĐỜI  CHA THÁNH GIOAN LA SAN 

Joseph Lê Văn Vinh

 Thiên Chúa là Đấng tốt lành vô cùng, đến độ sau khi tạo dựng nên chúng ta, Ngài c̣n muốn tất cả chúng ta hiểu biết chân lư và ơn cứu độ của Ngài (1Tm 2:4). Trong suốt ḍng lịch sử, Thiên Chúa đă kiên tŕ dơi bước theo mỗi con người để từng bước một dẫn đưa họ vào con đường yêu thương của Ngài. Thiên Chúa không tỏ hết cho mọi người thấy được toàn bộ dự tính của Ngài trong cùng một lúc; nhưng Ngài đă áp dụng đường lối sư phạm tiệm tiến: Tri chỉ – Tri túc".

Kinh Thánh người Do Thái đă kể lại khi xưa trong sa mạc, Thiên Chúa đă nuôi dân Do Thái bằng Manna từng ngày, vừa đủ, dân không phải tích lũy và cũng không hề thiếu thốn (Xh 16:16-21).

C̣n với Phaolô, khi ông xin Chúa cất khỏi ông cái dầm đâm vào thân xác làm ông đau khổ, th́ Thiên Chúa đáp lời: "Ơn Ta đă đủ cho ngươi" (2Cr 12: 8-9).

Đó chính là tinh thần tín thác mà chính Đức Giêsu truyền dạy cho tất cả các môn sinh của Ngài qua: Kinh Lạy Cha, dụ ngôn về "Hoa đồng, chim trời"… làm chứng điều này. Và đây một lần nữa đường lối sư phạm tiệm tiến đó lại được Thiên Chúa thể hiện một cách rơ nét trong cuộc đời của Cha Thánh Gioan La San. Một cách kiên tŕ và đầy hiệu quả, Thiên Chúa đă dần dần hoán cải biến đổi Cha La San từ một linh mục giàu sang thuộc hàng trưởng giả trở nên một sư huynh nghèo hèn của giới b́nh dân.

Phần cha Gioan La San với ḷng tin yêu phó thác trong chay tịnh và kinh nguyện, ngài đă biện phân các biến cố và từng bước một đáp trả lại lời mời gọi của Thiên Chúa. Mối t́nh, mới nh́n thoáng qua tưởng chừng như đầy sóng gió giữa Thiên Chúa và Cha Gioan La San cuối cùng đă đạt tới chóp đỉnh của yêu thương ḥa hợp và trổ sinh hoa trái dồi dào là hội Ḍng các Sư Huynh, công cuộc giáo dục giới trẻ và sứ mạng chia sẻ đang hiện diện tích cực trong Giáo hội và thế giới hôm nay.

Chính trong mối "lương duyên" ấy, ơn gọi La San được kết tinh, sinh ra và lớn lên trong cuộc đời mỗi Sư huynh trẻ hôm nay… xin cùng các Sư huynh trẻ chiêm ngắm t́nh yêu, quyền năng của Thiên Chúa và sự đáp trả của các Sư huynh trẻ qua cuộc đời của cha thánh Gioan La San. 

1. Thiên Chúa mời gọi cha thánh Gioan La San từ bỏ… 

Khi xưa, Thiên Chúa dẫn dụ cha thánh Gioan La San vào quỹ đạo của Người qua trung gian một nhân vật tốt bụng, đầy nhiệt t́nh với công cuộc giáo dục các trẻ em nghèo, đó là ông Nyel… Ông xin cha thánh Gioan La San giúp mở một trường nam sinh miễn phí cho các trẻ nghèo. Nhờ tài năng, uy tín và ḷng tận tụy của cha thánh Gioan La San, một trường học đă mau chóng mở trong xứ đạo St. Maurice. Sự thành công này mở dần cho một loạt các trường miễn phí khác tại các xứ đạo…

Trường nhiều, thầy giáo ít, họ lại không đủ năng lực v́ chưa được chuẩn bị đầy đủ cho công việc dạy học… Ông Nyel, phần thích mở thêm các trường mới hơn là theo dơi nâng đỡ các thầy, củng cố các trường đă lập ra. Các thầy bơ vơ, hụt hẫng, đâm chán nản… những công tŕnh tốt đẹp, hữu ích trên đang có nguy cơ bị sụp đổ.

Thiên Chúa đă để như vậy! Người thúc đẩy cha Gioan La San can thiệp tích cực hơn và quyết liệt hơn vào công cuộc giáo dục. Người đi bước đầu bằng cách sử dụng những đức tính tốt nhân bản của một con người có nền giáo dục cao nơi cha thánh Gioan La San để đưa ngài vào kế hoạch yêu thương của Ngài. Lo cho trẻ một cách anh hùng và táo bạo, có thể nói là ngược hẳn lại với quan niệm xă hội thời đó về vấn đề giai cấp, giàu nghèo… Cha Gioan La San từ bỏ địa vị qúy tộc của ḿnh, chức Kinh sĩ, bán hết của cải bố thí cho người nghèo, để hạ ḿnh xuống sống chung và sống như các thầy, vốn là những dân quê nghèo hèn, ít học, có những lối sống, cách cư xử của người b́nh dân, quê mùa, thô lỗ. Sau cùng cha thánh Gioan La San đă tâm t́nh: "Nếu tôi biết trước rằng việc lo cho công cuộc thuần túy bác ái, mà tôi làm cho các thầy giáo đây, buộc tôi phải sống chung với họ, th́ tôi đă bỏ cuộc rồi. Bởi v́, một cách hết sức tự nhiên, trong những giai đoạn đầu, tôi coi họ c̣n thua kém cả các gia nhân trong nhà tôi. Chỉ nguyên việc nghĩ phải sống chung với họ đủ làm cho tôi khổ sở rồi" (B.1, 169)

Cha Gioan La San phải khó khăn lắm mới vượt thắng những thành kiến của xă hội, những áp lực của gia đ́nh và nhất là phải nỗ lực vượt thắng chính bản thân Ngài… Và rồi với cầu nguyện, với ơn Chúa cùng với tinh thần đức tin, một cộng đoàn huynh đệ các nhà giáo bắt đầu thành h́nh, tất cả đều hết ḷng lo cho công cuộc giáo dục đám trẻ nghèo…

Dưới cái nh́n nhân loại chúng ta tưởng rằng hiến chế của cha Gioan La San đă trọn hảo, Ngài không c̣n ǵ để từ bỏ, ngoại trừ mạng sống của Ngài. Nhưng với Thiên Chúa th́ khác, Thiên Chúa là Đấng Tuyệt đối nên Người đă tinh luyện cha Gioan La San lần cuối để biến đổi Ngài thành một Sư huynh trọn vẹn. Thật vậy, giữa cha Gioan La San và các Sư huynh của Ngài vẫn c̣n một yếu tố ngăn cách quan trọng mà sức người không sao vượt được, đúng hơn không ai nghĩ đến việc phải loại trừ yếu tố này ra khỏi cha Gioan La San. Đó là thừa tác vụ linh mục, Gioan La San dù sao vẫn là một linh mục, ngài có những công việc mục vụ phải làm và trong nhiều trường hợp, việc mục vụ này phải được đặt ưu tiên vượ trên việc dạy lớp, điều này không thể thông chia cho các Sư huynh được. Vậy để trở nên một Sư huynh trọn vẹn, Ngài phải từ bỏ thừa tác vụ linh mục ư? Dù có táo bạo đến đâu đi nữa th́ nguyên chỉ nghĩ đến việc này Cha Gioan La San cũng đă không dám, nói chi đến thực hành. Điều ǵ con người không dám làm hoặc không dám nghĩ tới, nhưng nếu việc đó thực sự hữu ích cho chương cứu độ phổ quát của Chúa th́ chính Chúa sẽ đảm nhận và Chúa đă gởi đến biến cố quyết định này vào Thứ Tư Tuần Thánh năm 1719, lúc cha Gioan La San đang hấp hối trên giường bệnh. Do cái nh́n thiển cận của một số người và do thiếu điều tra cẩn thận, giáo quyền đă rút lại không cho cha Gioan La San được ban phép giải tội, một biện pháp kỷ luật với một linh mục… Cha Gioan La San bị hạ xuống tận bùn đen, lột Gioan La San trần trụi như Chúa Giêsu trên thập giá… "Hiến vật đă sẵn sàng để được sát tế… phải làm cho nó nên tinh tuyền. Tôi thờ lạy trong mọi sự Thánh ư của Chúa đối với tôi." (B.2 trang 174)

Đó là lời nói cuối cùng của Ngài vào ngày 7 tháng 4 năm 1719, trùng ngày thứ Sáu Tuần Thánh, một sự trùng hợp đầy ư nghĩa, rồi Ngài thong dong về tŕnh diện Chúa như một Sư huynh đơn hèn của một hội ḍng Anh Em chuyên lo giáo dục trẻ nghèo mà Chúa đă nhờ Ngài thiết lập và củng cố. 

2. Sự đáp trả của các Sư huynh trẻ tại Việt Nam. "Ơn gọi La San" 

a. Ơn gọi La San

 Các anh em trẻ chúng tôi từ khắp các miền trên đất nước Việt Nam thân yêu từ bắc chí nam tụ về nơi đây, mỗi anh em xuất thân từ mỗi hoàn cảnh sống khác nhau, nhiều tŕnh độ khác nhau, và cùng nhiều sự khác biệt khác. Mỗi anh em trẻ chúng tôi được Thiên Chúa dẫn dắt vào "thế giới của trẻ nghèo" để anh em từ dấn thân này đến dấn thân khác tuy mang tính "cá vị", nhưng điều lạ lùng là mỗi anh em trẻ chúng tôi đều từ bỏ tất cả dù không mănh liệt như cha thánh Gioan La San thốt lên: "Này con đây, con đến để thực thi ư Cha" (Dt 10:9). Vâng , mỗi anh em trẻ chúng tôi như những phân số đều có chung mẫu số, nhưng làm sao lại trở nên những phân số đồng dạng La San?

Đến nay, anh em trẻ chúng tôi chắc rằng nếu ngay hôm nay Gioan La San, kinh sĩ thành Reims, ra tiền đường nhà thờ chánh ṭa, đứng ngắm nh́n xă hội chúng ta, Ngài sẽ bị "xúc cảm" như ba trăm năm trước đây. Hẳn Ngài sẽ thấy trong ḷng nhiều người, sự đi t́m ư nghĩa cho đời sống, sự đói khát công b́nh và liên đới, sự ước ao nồng nhiệt được cảm nghiệm t́nh mến của một Thiên Chúa muốn cho mọi người được cứu rỗi, hẳn Ngài cũng sẽ thấy bao nhiêu người trẻ và lớn mà phẩm chất và quyền lợi đang bị phỉ báng ở b́nh diện người với người trong quốc gia và thế giới. Ngài sẽ thấy nhiều người nghèo đang bị ruồng bỏ, không ai lo cho. Ngày hôm nay, năm 1996, chúng tôi chắc rằng Gioan La San cũng sẽ từ bỏ chức Kinh sĩ . Hẳn Ngài cũng sẽ sống cộng đoàn với họ: họ sẽ gọi nhau là "anh em". Anh em để sống t́nh huynh đệ dễ thông truyền: Anh em đối với nhau, đối với môn sinh của ḿnh và đối với tất cả những ai muốn liên kết với họ trong công việc. (Thư luân lưu 435 trang14)

Chính trong tinh thần của cha Gioan La San đó mà anh em chúng tôi cùng chung và liên kết trong ơn gọi La San hiến cả hết cuộc đời để lo cho trẻ nghèo tại Việt Nam, từ nay anh em chúng tôi nên đồng dạng với tên gọi là Sư huynh "Anh Em trường Kitô". 

b. Sứ mạng 

Anh em chúng tôi vui mừng về ơn gọi đặc thù đa dạng phong phú của chúng tôi và những trách vụ ơn gọi bao hàm. Sự ǵ hợp nhất chúng tôi? Là chúng tôi cùng qui tâm nơi cha thánh Gioan La San. Sự thuộc về gia đ́nh La San thúc giục chúng tôi làm việc để đáp lại những nhu cầu giáo dục của giới trẻ.

Quả thật, anh em trẻ chúng tôi vui mừng và hănh diện để nói lên "Tôi là tôi tớ của Đức Giêsu Kitô, tôi được gọi làm tông đồ và dành riêng để loan báo Tin mừng của Thiên Chúa cho giới trẻ" (Rm 1:1).

Đây cũng là điều mà Tỉnh Ḍng đă khẳng định: "Người tu sĩ La San là người được Thiên Chúa chọn để "sai đi", để là người "thừa sai" loan báo Tin Mừng nước Thiên Chúa". Như thế cứu cánh của sứ mạng là mở mang nước Thiên Chúa, là đem lại ơn cứu rỗi đến cho những người c̣n đang ở "xa ơn cứu rỗi", qua một công việc mà thánh Gioan La San đặt vào hàng "thừa tác vụ": thừa tác vụ giáo dục, thừa tác vụ này phải thông phần vào sứ mạng Phúc âm hóa của Giáo hội (Tài liệu báo cáo t́nh h́nh Tỉnh Ḍng 1991-1995).

Mặt khác, đời sống chung của anh em trường Kitô như một cộng đoàn huynh đệ, cũng mang chiều kích sứ mạng mà Công đồng Vatican II gọi là sứ mạng chứng nhân, muốn nói đến đời sống Kitô hữu như là một hiện diện thầm lặng nhưng hoạt động giữa ḷng một thế giới thù nghịch. Người ta xây đắp những cộng đoàn kiểu mẫu để phục vụ và những cộng đoàn huynh đệ (Hiến chế La San 74). Một điều cũng đáng quan tâm trong sứ mạng La San hiện nay là trước hiện trạng xă hội Việt Nam có các trẻ em nghèo, chúng phải vào đời sớm để kiếm ăn, thiếu thốn: kiến thức, tinh thần, t́nh cảm, … bị lợi dụng, bị lừa gạt vào đường tội lỗi, không chỉ các trẻ em nghèo mà ngay cả các trẻ em nhà giàu, con ông cháu cha, được nương chiều, cung phụng… chúng đă lao vào ăn chơi, sa đọa và phạm pháp.

Nếu như xưa, cha Gioan La San lập trường ở Rouen cho các trẻ hạng trụy lạc, cho những gia đ́nh có con hư thân, xấu nết, trị không nổi, giải bày mối khổ tâm với Ngài. Đây thật là một việc bạc nghĩa, nhưng Ngài v́ thương hại tương lai của đất nước mà quyết hy sinh với môn đệ để phát minh "trường cảm hóa"… Kết quả rất thỏa măn cho gia đ́nh và cho trẻ, chẳng những cải tà quy chính, các tâm hồn này c̣n nên gương lành cho trẻ khác nữa (La San tam bách chu niên 1651-1951).

Nh́n lại thực trạng xă hội Việt Nam hôm nay có cho phép các anh em La San lập lại mô thức của cha thánh Gioan La San khi xưa, hay rập theo các mô thức giáo dục của các trường nhà nước đang hiện hành? Đây quả là một vấn đề nan giải, phụ thuộc vào nhiều yếu tố bên ngoài… nhưng cho dù khó khăn thế nào, anh em La San chúng tôi đều xác tín mạnh mẽ rằng "bằng bất cứ giá nào, cách nào phải giải phóng trẻ bằng giáo dục".

Chính trong xác tín đó cùng với cầu nguyện và ơn Chúa, anh em La San chúng tôi đă không để "cái khó bó cái khôn". Các lớp t́nh thương, lớp dạy nghề, lớp các nhóm sinh viên, nhóm thanh lao công và những mô thức mà anh em chúng tôi chưa có "khả năng" là các nhà mở, các câu lạc bộ cho các trẻ em đường phố. Những cuộc đồng hành đặc biệt (Thư luân lưu 435 – trang 52). Quả là một vấn đề bức xúc hiện nay, hay là nói một cách mạnh hơn đây là một tiếng chuông cảnh tỉnh cho hiện trạng giáo dục Việt Nam. Đây không phải là vấn đề của riêng ai mà là cho tất cả những ai đang ưu tư lo lắng về tương lai nơi giới trẻ, tương lai của Việt Nam.