Luaän-Giaûi veà Naêm Giaùp-Thaân Khaûi-Chính Phaïm Kim-Thö

Theo saùch töû-vi töôùng-soá cuûa Ñoâng-Phöông, teân cuûa moãi naêm aâm-lòch laø moät teân keùp. Chöõ thöù nhaát cuûa teân keùp naøy laø teân cuûa moät ngoâi trong Thieân-Can hay Thaäp-Can (Giaùp, AÁt, Bính, Ñinh, Maäu, Kyû, Canh, Taân, Nhaâm, vaø Quí) vaø chöõ thöù hai cuûa teân keùp naøy laø teân cuûa moät ngoâi trong Ñòa-Chi hay Thaäp-Nhò-Chi (Tyù, Söûu, Daàn, Maõo, Thìn, Tî, Ngoï, Muøi, Thaân, Daäu, Tuaát, vaø Hôïi). Theo caùch naøy, teân naêm Giaùp-Thaân laø do chöõ "Giaùp" ôû ngoâi thöù nhaát cuûa haøng Thieân-Can hay Thaäp-Can vaø chöõ "Thaân" ôû ngoâi thöù chín cuûa haøng Ñòa-Chi hay Thaäp-Nhò-Chi keát-hôïp vôùi vôùi nhau maø thaønh. Thieân-Can vaø Ñòa-Chi keát-hôïp vôùi nhau töôïng-tröng cho söï giao-hoøa cuûa trôøi vaø ñaát.

Trong 60 naêm aâm-lòch, ta coù 5 naêm Thaân vaø 6 naêm baét ñaàu baèng chöõ Giaùp nhö sau: Bính-Thaân (1956), Maäu-Thaân (1968), Canh-Thaân (1980), Nhaâm-Thaân (1992), vaø Giaùp-Thaân (2004); Giaùp-Ngoï (1954), Giaùp-Thìn (1964), Giaùp-Daàn (1974), Giaùp-Tyù (1984), Giaùp-Tuaát (1994), vaø Giaùp-Thaân (2004).

Theo saùch töû-vi vaø caùc töï-ñieån, chöõ "Thaân" khoâng coù nghóa laø con khæ maø chæ laø teân cuûa ngoâi thöù chín trong haøng Ñòa-Chi nhö ñaõ ñeà-caäp ôû treân. Theo chöõ Haùn, "khæ" ñöôïc goïi laø "haàu" vieát khaùc haún vôùi chöõ "Thaân." Trong soá 12 ngoâi trong Thaäp-Nhò-Chi, khoâng coù moät ngoâi naøo coù nghóa laø con vaät cuûa "12 con giaùp" maø chuùng ta gaùn cho noù. Traùi laïi, teân cuûa "12 con giaùp" laïi ñöôïc giaûi nghóa theo chöõ Haùn nhö sau: "thöû" laø chuoät, "ngöu" laø traâu, "hoå" laø coïp, "mieâu" laø meøo, "long" laø roàng, "xaø" laø raén, "maõ" laø ngöïa, "döông" laø deâ, "haàu" laø khæ, "keâ" laø gaø, "khuyeån" laø choù, vaø "trö" laø heo hay lôïn. Tuy-nhieân, theo caùch giaûi-ñaùp vaø taäp-quaùn cuûa ngöôøi Vieät ta, khi baøn tôùi töû-vi töôùng-soá, ngöôøi ta ñeàu hieåu ngay "tyù" laø chuoät, "söûu" laø traâu, "daàn" laø coïp, "maõo" laø meøo, "thìn" laø roàng, "tî" laø raén, "ngoï" laø ngöïa, "muøi" laø deâ, "thaân" laø khæ, "daäu" laø gaø, "tuaát" laø choù, vaø "hôïi" laø heo hay lôïn. Ñaây laø ñieåm heát söùc ñaëc-bieät maø ta caàn phaûi löu-yù.

Ngoaøi nghóa cuûa chöõ "thaân" ñaõ keå ôû treân (ngoâi thöù chín cuûa haøng Ñòa-Chi), chöõ "thaân" coøn coù caùc nghóa nhö sau: thaân ngöôøi, thaân hình, thaân-theå, thaân caây, thaân aùo, thaát thaân (maát trinh-tieát), tu thaân, xuaát thaân, thaân baïi danh lieät, tieàn thaân (kieáp tröôùc), thaân-thuû (baûn-laõnh); thaân-danh (danh-giaù con ngöôøi); thaân haäu (sau luùc cheát); thaân-phaän (phaän mình); thaân theá (ñôøi cuûa töøng ngöôøi); thaân-maät, baïn thaân, thaân-aùi, thaân-caän, thaân-gia, thaân-tín, thaân-thieát, thaân-tình, thaân-thieän(yeâu meán, gaàn guõi); song thaân, thaân-maãu, thaân-phuï (chæ cha meï); thaân-thuoäc, thaân huynh-ñeä, thaân-baèng, thaân-nhaân, thaân-thích, thaân-vöông (hoï-haøng, anh em, chuù baùc) ; thaân söï (vieäc keát-hoân); thaân-haønh, thaân-chinh, thaân-chính, thaân-ngheânh, thaân nhaõn khaùn kieán (chính mình. . .); thaân thuûy (hoân) ; vaên-thaân, thaân-haøo, thaân-só (giaûi muõ quan vaên duøng ñeå chæ ngöôøi coù vaên-hoïc vaø ñòa-vò taïi ñòa-phöông); thaân oan, thaân minh, thaân chöùng (laøm cho roõ-reät, giaõi-baøy, baøy-toû); thaân ngaâm (ngaâm, ñoïc, reân-ræ); keùo daøi ra, vaø duoãi thaúng ra.

Naêm Quyù-Muøi saép qua vaø naêm Giaùp-Thaân saép ñeán. Ngaøy muøng 1 thaùng Gieâng naêm Giaùp-Thaân laø ngaøy Teát ta, nhaèm ngaøy 22 thaùng 1 naêm 2004. Khôûi ñaàu cuûa naêm aâm lòch laø thaùng gieâng (1) ta bao giôø cuõng laø Thaùng Daàn. Thaùng baåy(7) ta laø Thaùng Thaân. Töø 3 giôø tôùi 5 giôøi chieàu laø Giôø Thaân. Coøn ngaøy naøo laø "Ngaøy Thaân," ta phaûi xem aâm-lòch (lunar calendar) môùi bieát ñöôïc. Neáu ai sinh trong naêm Thaân thi coù tuoåi goïi laø Tuoåi Thaân, neáu sinh vaøo khoaûng töø 3 giôø tôùi 5 giôø chieàu thì giôø sinh laø Giôø Thaân.

Haïn Tam-Tai cuûa nhöõng ngöôøi coù tuoåi Thaân caùc naêm Daàn, Maõo, vaø Thìn.
Naêm haïn cuûa tuoåi Thaân laø naêm Ngoï, naêm xung cuûa tuoåi Thaân laø naêm Daàn. Nhöõng con caùi ñöôïc sinh vaøo thaùng Tî (thaùng tö) vaø vaøo giôø Thaân (töø 3 giôø ñeán 5 giôø chieàu) thì raát khoù nuoâi.

Phaàn ñoâng nhöõng ngöôøi sinh vaøo naêm Thaân thaät laø taøi-gioûi, gaëp nhieàu may-maén, laøm aên phaùt-taøi, tình-duyeân toát ñeïp, vaø coù nhieàu baïn-beø. Lyù do laø theo nghóa cuûa chöõ "thaân" nhö ñaõ ñöôïc ñeà-caäp ôû treân, chuùng ta thaáy chöõ "thaân" coù raát nhieàu nghóa tuyeät vôøi nhö: thaân-thieän, thaân-maät, thaân-thieát, thaân-aùi, thaân-caän, thaân-gia, thaân-tín, thaân-tình, thaân-thieän, thaân-maãu, thaân-phuï, thaân-thuoäc, thaân-baèng, thaân-nhaân, thaân-thích, thaân-vöông, vaên-thaân, thaân-haøo, thaân-só, v.v.

Trong soá nhöõng anh-huøng cöùu quoác cuûa daân-toäc Vieät, chuùng toâi coøn nhôù coù ba vò sinh vaøo naêm Thaân. Ñoù laø Ñaïi-Ñeá Quang-Trung, Thöôïng-Coâng Leâ Vaên Duyeät, vaø nhaø caùch-maïng Phan Chaâu Trinh.

- Quang-Trung Ñaïi-Ñeá sanh vaøo giôø Tuaát ngaøy 5 thaùng 5 naêm Nhaâm-Thaân (1752). Ngaøi laø vò anh huøng cuûa daân-toäc Vieät ñaõ laäp chieán-coâng raát oai-huøng vaø oanh lieät vaøo ñaàu naêm Kyû-Daäu (1789). Ngaøi coi 20 vaïn quaân Thanh nhö ñaøn chuoät nhaét, muoán baét luùc naøo cuõng ñöôïc. Daân nhaø Haùn raát sôï oai cuûa ngaøi vì theá maø ôû phíabeân kia bieân giôùi caùch nöôùc ta haøng hai ba muoi daëm khoâng coù moät boùng ngöôøi lai vaõng. Tieác thay, Vua Quang-Trung vì yeåu meänh neân ngaøi ñaõ taï-theá vaøo naêm 1792, thoï 40 tuoåi. Daân Vieät ai cuõng haõnh-dieän vôùi söï chieán-thaéng cuûa ngaøi thaät laãy-löøng ôû Thaêng-Long trong vieäc tieâu-dieät 20 vaïn quaân Thanh taïi Goø Ñoáng-Ña.

- Taû-Quaân Leâ Vaên Duyeät sinh naêm Giaùp-Thaân, 1764, taïi vuøng thoân-daõ gaàm vaøm Traø-Loït, thuoäc Laøng Hoøa-Khaùnh, Myõ-Tho. OÂng laø danh-töôùng hieån-haùch vì coù taøi-ñöùc vaø uy-vuõ sieâu-quaàn. OÂng khoâng phaûi chæ laø moät vò töôùng taøi maø coøn laø moät nhaø chính-trò loãi-laïc. OÂng laøm Toång-Traán Gia-Ñònh ñöôïc 12 naêm (1820-1832) cho ñeán ngaøy 30 thaùng 7 naêm Nhaâm-Thìn (25-8-1832) thì bò taï-theá, thoï 68 tuoåi.

- Cuï Phan Chaâu Trinh hieäu Taây-Hoà, bieät-hieäu Hy-Maõ, sanh vaøo ngaøy 3 thaùng 8 naêm Nhaâm-Thaân, 1872, taïi Laøng Taây-Loäc, Huyeän Tieân-Phöôùc, Phuû Tam-Kyø, Tænh Quaûng-Nam. Cuï Phan Chaâu Trinh laø nhaø chính-trò taøi-ba loãi-laïc. Cuï coøn laø nhaø chính-trò ñaàu-tieân ñeà-xöôùng veà daân-quyeàn vaø coù ñöôøng-loái tranh ñaáu thaät tuyeät-vôøi! Cuï laø ngöôøi laõnh-ñaïo Phong-Traøo Duy-Taân töø naêm Maäu-Thaân, 1908. Trong khi coâng-vieäc ñang tieán-haønh toát ñeïp thì cuï laâm bònh vaø taï-theá taïi Saøi-Goàn vaøo ngaøy 24-3-1926, thoï 54 tuoåi, ñeå laïi bao noãi thöông tieác trong loøng cuûa toaøn daân Vieät.

Caên cöù vaøo söï tuaàn-hoaøn cuûa vuõ-truï, theo aâm-lòch, ngöôøi ta tin laø cöù 60 naêm thì nhöõng vieäc gì ñaõ xaûy-ra tröôùc ñaây laïi baét ñaàu taùi-dieãn, nhaát laø veà maët thieân-vaên (astronomy) vaø ñòa ly (geùography, geomancy).

3. Caùch Tính Tuoåi cuûa Ngöôøi Vieät Thaät Laø Vaên-Minh

Nhöõng ai coù tuoåi Giaùp-Thaân thì naêm Giaùp-Thaân naêm nay, 2004, ñöôïc 61 tuoåi ta hay 60 tuoåi Taây. Lyù do laø cöù 60 naêm môùi coù moät naêm Giaùp-Thaân. Naêm Giaùp-Thaân ñaõ qua laø naêm 1944 vaø Naêm Giaùp-Thaân saép tôùi laø naêm 2064. Ngoaøi ra, neáu tính tuoåi theo Taây-lòch thì sau moät naêm keå töø ngaøy sinh ra, ñöùa treû môùi ñöôïc moät tuoåi; coøn neáu tính tuoåi theo aâm-lòch thì khi vöøa sinh ra ñöùa treû ñaõ ñöôïc moät tuoåi. Ñaây laø söï vaên minh cuûa ngöôøi Vieät ta. ÔÛ Vieät Nam, vöøa ñöôïc sinh ra, ñöùa treû ñaõ coù moät tuoåi bôûi vì caùc cuï tính tuoåi cuûa treû töø khi chuùng môùi baét ñaàu ñöôïc thaønh hình trong buïng meï. Ngaøy nay ôû Baéc Myõ naøy, ngöôøi ta vaãn chöa coâng nhaän nhaân quyeàn cuûa caùi baøo thai trong buïng meï. Chính vì theá maø maõi moät naêm sau ngaøy sinh, ñöùa beù ôû Baéc Myõ naøy môùi ñöôïc moät tuoåi. Tröôùc ñaây, treân hai ngaøn naêm,vaøo ñôøi Huøng Vöông, Vua Huøng-Vöông Thöù 6 ñaõ coâng- nhaän baøo-thai laø moät ngöôøi. Töø ngaøn xöa,Vieät Nam ta quaû thaät ñaõ coù truyeàn-thoáng vaên- minh vaø nhaân-quyeàn hôn haún caùc nöôùc treân theá giôùi baây giôø. Theá maø boïn xaâm-laêng Coäng-Saûn Vieät-Nam ñaõ duøng theá-löïc ngoaïi-bang, haän-thuø ñaáu-tranh giai-caáp, vaø chuyeân-chính voâ-saûn ñeå ñaày-aûi toaøn-theå daân Vieät trong nöôùc xuoáng haøng choù ngöïa ñeán noãi hoï khoâng ñöôïc höôûng tí töï-do, daân-chuû, vaø nhaân-quyeàn. Boïn CSVN thaät laø daõ-man vaø vong-baûn! Thaät laø moät ñieàu tuûi-hoå cho toå-tieân ta vaø laø ñieàu ñau loøng cho caû daân-toäc Vieät vaäy!

4.Thaønh-Ngöõ, Ca-Dao,vaø Thô Noùi veà Chöõ"Thaân"vôùi Nghóa Laø "Mình, Voùc":

Thaân coâ, theá quaû.
Thaân löøa öa naëng.
Thaân löôn bao quaûn laám ñaàu.
Thaân traâu traâu lo, Thaân boø boø lieäu.
Thaân oác oác ñeo, Thaân reâu reâu baùm.
Ñaõ mang laáy nghieäp vaøo thaân, Cuõng ñöøng traùch laãn trôøi gaàn trôøi xa (Kieàu).
Nghó thaân phuø theá maø ñaâu, Boït trong beå khoå, beøo ñaàu beán meâ (Cung-Oaùn).
Thaân coøn chaúng tieác, tieác gì ñeán duyeân (Kieàu).
Thaân em nhö taám luïa ñaøo, Phaát-phô giöõa chôï bieát vaøo tay ai (ca-dao).
Thöông thay thaân-phaän quaû döøa, Non thì khoeùt maét, giaø cöa laáy ñaàu (ca-dao).

Chöõ "Thaân" khoâng coù nghóa laø "khæ." Chöõ "khæ" laø chöõ maø ngöôøi Vieät mình thöôøng kieâng khoâng noùi tôùi trong ngaøy Teát ñeå traùnh bò xui-xeûo bôûi vì gioáng khæ laø gioáng vaät coù hình daùng nhö ngöôøi nhöng troâng raát gheâ-tôûm vaø döõ-tôïn. Khæ coøn coù tính raát noùng- naûy, keùm chòu-ñöïng, quaù loá veà beà ngoaøi, hay baét-chöôùc, gian-manh, vaø aùc ñoäc. Loaøi khæ deã bò ngöôøi ta sai khieán ñeå laøm chuyeän baäy-baï. Bôûi vì lyù-do naøy maø daân ta coù nhöõng caâu tuïc-ngöõ nhö sau:
Nhaên nhö khæ.
Baét chöôùc nhö khæ.
Nhaên nhö khæ aên göøng.
Ñöôøi-öôi giöõ oáng.
Ñoà khæ.
Ñoà con khæ!
Ñoà khæ gioù!
Khæ giaø.
Laøm troø khæ.
Laøm boä khæ.
Khæ ôi laø khæ!

Chính vì theá maø caùc nhaø nho goïi khæ laø "haàu" vaø chöõ "khæ" thöôøng ñöôïc ñoïc laø "khôûi" coù nghóa laø daáy leân nhö "khôûi binh" vaø "khôûi söï." Caùc danh-töø keùp sau ñaây ñeàu baét ñaàu baèng chöõ "khæ" nhöng khi ñoïc ngöôøi ta ñoïc laø "khôûi": khæ-binh (daáy quaân), khæ-coâng (baét ñaàu laøm coâng-taùc), khæ-ñaàu (baét ñaàu), khæ-ñieåm (choã baét ñaàu), khæ-nghóa (daáy vieäc nghóa), khæ-nguïy (noåi leân laøm loaïn), khæ-phaùt (baét ñaàu), khæ-phuïc (laïi ñöôïc ra laøm quan sau khi bò caùch chöùc), khæ-saéc (coù veû höng-vöôïng), khæ-söï (baét ñaàu laøm vieäc), khæ thaûo (baét ñaàu thaûo ra), vaø khæ xöôùng (xöôùng leân tröôùc tieân).

Vì noùi tôùi "khæ" moïi ngöôøi ñeàu chaùn-naûn neân chuùng toâi khoâng noùi nhieàu veà "khæ" trong naêm môùi naøy maø chæ noùi nhöõng ñieàu caàn phaûi noùi maø thoâi.

1.Thaønh-Ngöõ veà Con Khæ (Ñöôøi-Öôi vaø Vöôïn):

Nhaên nhö khæ./ Baét chöôùc nhö khæ./ Nhaên nhö khæ aên göøng. / Ñöôøi-öôi giöõ oáng. / Daïy khæ treøo caây. / Ñoà khæ. / Ñoà con khæ! / Ñoà khæ gioù! / Khæ giaø. / Laøm troø khæ. / Chim keâu vöôïn hoùt. / Nuoâi ong tay aùo, nuoâi khæ doøm nhaø. / Giô con maét khæ. / Ngöôøi ñoäi loát khæ. / Khæ ôi laø khæ! / Kheùo rung caây nhaùt khæ. / Laøm boä khæ. / Caàm khæ moät ngaøy bieát muùa. / Caùo ñoäi loát coïp, ngöôøi ñoäi loát khæ.

2. Ca Dao vaø Thô Lieân Quan Deán Naêm Thaân vaø Khæ (Nôõm, Tieàu, Ngôïm, Ñöôøi-Öôi, vaø Vöôïn):

Maõ ñeà döông cöôùc anh huøng taän, - Thaân Daäu lieân laïi kieán thaùi bình.
Ngöôøi ta tuoåi Ngoï, tuoåi Muøi, - Toâi nay ngaäm-nguøi mang laáy tuoåi Thaân.
Tuoåi Thaân thì keä tuoåi Thaân, - Sinh ñuùng giôø Daàn vaãn söôùng nhö tieân!
Bao giôø cho khæ ñeo hoa, - Cho voi ñaùnh saùp, cho gaø nhuoäm raêng.
Con choù cheâ khæ laém loâng, - Khæ laïi cheâ choù aên dong aên daøi.

Hoïc troø daêm ñöùa, nöûa ngöôøi nöûa ngôïm nöûa ñöôøi-öôi! (Thô Cao Baù Quaùt)

Ngoï Muøi töôi ñeïp nhö sao, - Tuoåi Thaân roõ khæ theá naøo, nôõm thay!
Kìa ai tuoåi söôùng Ngoï cuøng Muøi, - Phaän haåm ñaày Thaân luoáng ngaäm-nguøi.
Meï ñeû con tieàu sanh nôõm khæ, - Nheø Thaân maø ñaët hoùa neân xui.
Chieàu chieàu eùn lieäng treân trôøi, - Ruøa boø döôùi ñaát, khæ ngoài treân caây.
Maù ôi ñöøng gaû con xa, - Chim keâu vöôïn hoùt bieát nhaø maù ñaâu.
Ñeâm ñoâng tröôøng nghe vöôïn ru con, - Vöôïn hoùt ru con, caù khe laån boùng, chim luoàn coãi caây.
Ñeâm ñoâng tröôøng, em nghe con vöôïn caàm canh, - Nghe khim khuyeân toå, nghe anh khuyeân naøng.

Ve keâu, vöôïn hoùt naøo taøy, - Loït tai, Hoà cuõng nhaên maøy rôi chaâu. (Truyeän Kieàu,caâu 2571-2572)

Chim keâu vöôïn hoùt boán beà nöôùc non (Luïc Vaân Tieân)

Vöôïn daâng quaû cuùng, chim ñöa hoa möøng (Phan Traàn)

III. Caùc Söï Kieän Xaûy Ra ôû Nhöõng Naêm Giaùp-Thaân trong Lòch-Söû

Nhaân naêm Giaùp-Thaân, chuùng ta neân oân laïi nhöõng söï-kieän ñaõ xaûy ra trong nhöõng naêm Giaùp-Thaân cuûa hai ngaøn naêm ñaõ qua ñeå "oân coá tri taân."

1. Naêm Giaùp-Thaân, 864

Nöôùc Nam-Chieáu ôû phiaù nam nöôùc ta hay sang cöôùp nöôùc ta. Vaøo naêm Giaùp-Thaân, 864, Cao Bieàn, vò quan cuûa nhaø Döông, ñöôïc Vua Ñöôøng sai sang Giao-Chaâu (nöôùc ta) ñeå ñaùnh quaân Nam-Chieáu ñeå tieáp-tuïc ñoâ-hoä nöôùc ta nhö cuõ. Ñaây laø baèng chöùng laø quaân ngoaïi-quoác, nhaát laø boïn nöôùc Taøu, maø giuùp ta töùc laø chuùng coù yù ñoà ñoâ-hoä hôn laø giuùp moät caùch voâ-vò-lôïi.

2. Naêm Giaùp-Thaân, 1044

Vaøo ñôøi Nhaø Lyù (1010-1226), Lyù Thaùi-Toâng (1028-1054) leân laøm vua ñaõ ñöôïc 13 naêm maø nöôùc Chieâm-Thaønh cöù sang quaáy-nhieãu ôû maët beå. Chính vì theá maø vaøo naêm Giaùp-Thaân, 1044, Vua Lyù Thaùi-Toâng ngöï-giaù ñaùnh Chieâm-Thaønh. Quaân Chieâm-Thaønh thua chaïy, quaân ta baét ñöôïc hôn 5.000 ngöôøi vaø 30 con voi. Töôùng Chieám-Thaønh laø Quaùch Gia-Gi cheùm quoác-vöông cuûa haén ta laø Saï Ñaåu vaø ñem ñaàu quoác-vöông sang trình Vua Lyù Thaùi-Toân ñeå xin caàu haøng.

Vaøo ñôøi Vua Lyù Thaùnh-Toâng (1054-1072), vì nöôùc Chieâm-Thaønh cöù sang quaáy-nhieãu, vaøo naêm Kyû-Daäu (1069), Vua Lyù Thaùnh-Toâng thaân-chinh sang ñaùnh Chieâm-Thaønh baét ñöôïc Vua Chieâm-Thaønh laø Cheá-Cuû. Theá-Cuû daâng ba chaâu ñeå chuoäc toäi: Chaâu Ñòa-Lyù, Chaâu Ma-Linh, vaø Chaâu Boá-Chính. Vua Lyù Thaùnh-Toâng laáy ba chaâu aáy vaø cho Cheá-Cuû veà nöôùc. Vaøo naêm Quyù-Muøi (1103), ôû Dieãn-Chaâu (thuoäc Ngheä-An) coù Lyù Giaùc laøm phaûn. Lyù Thöôøng Kieät vaøo ñaùnh, Lyù Giaùc thua boû chaïy sang Chieâm-Thaønh roài ñem Quoác-Vöông cuûa Chieâm-Thaønh laø Cheá Ma-Na sang ñaùnh laáy laïi ba chaâu. Vaøo naêm sau, töùc laø naêm Giaùp-Thaân, 1104, Vua Lyù Nhaân-Toâng (1072-1127) sai Lyù Thöôøng Kieät sang ñaùnh Chieâm-Thaønh. Cheá Ma-Na bò thua vaø xin traû laïi ba chaâu nhö cuõ. Lyù Thöôøng Kieät laø vò danh-töôøng loãi-laïc cuûa nöôùc ta vaøo thôøi ñoù.

4. Naêm Giaùp-Thaân, 1164

Khi tröôùc, nöôùc Taøu goïi nöôùc ta laø Giao-Chæ-Quaän roài ñoåi laø Giao-Chaâu. Vaøo ñôøi Nhaø Ñöôøng, nöôùc ta bò ñaët teân laø An-Nam Ñoâ-Hoä-Phuû. Vaøo thôøi kyø Töï-Chuû Thôøi-Ñaïi cuûa nöôùc ta(939-1802), töùc laø thôøi-kyø thoáng-nhaát, baét ñaàu töø ñôøi Nhaø Ngoâ (939-967), khi Vaïn-Thaéng-Vöông leân ngoâi Hoaøng-Ñeá, töùc laø Ñinh Tieân-Hoaøng-Ñeá (968-979), nöôùc ta coù quoác-hieäu laø Ñaïi-Coà-Vieät. Sau ñoù, Vua Lyù Thaùnh-Toâng ñoåi thaønh Ñaïi-Vieät. Tuy nhieân, nöôùc Taøu vaãn phong cho vua ta laø Giao-Chæ Quaän-Vöông. Maõi tôùi naêm Giaùp-Thaân (1164), Vua Nhaø Toáng môùi ñoåi Giao-Chæ-Quaän thaønh An-Nam Quoác vaø phong cho Lyù Anh-Toâng laøm An-Nam Quoác-Vöông (1138-1175). Nöôùc ta trôû thaønh nöôùc An-Nam khôûi ñaàu töø naêm Giaùp-Thaân, 1164.

5. Naêm Giaùp-Thaân, 1224

Veà ñôøi Nhaø Lyù(1010-1226), Lyù Hueä-Toâng (1211-1224) khoâng coù con trai maø chæ coù hai con gaùi laø Thuaän-Thieân Coâng-Chuùa vaø Chieâu-Thaùnh Coâng-Chuùa. Thuaän-Thieân Coâng-Chuùa ñaõ laáy choàng coøn Chieâu-Thaùnh Coâng-Chuùa môùi coù 7 tuoåi. Hueä-Toâng bò beänh maõi khoâng khoûi maø laïi yeâu thöông Chieâu-Thaùnh Coâng-Chuùa neân môùi laäp coâ con gaùi naøy leân laøm Thaùi-Töû. Vaøo thaùng 10 naêm Giaùo-Thaân (1224), Vua Hueä-Toâng truyeàn ngoâi cho Chieâu-Thaùnh Coâng-Chuùa ñeå trôû thaønh Thaùi-Thöôïng-Hoaøng roài vaøo tu ôû chuøa Chaân-Giaùo laáy hieäu laø Hueä-Quang Thieàn-Sö. Chieâu-Thaùnh Coâng-Chuùa leân ngoâi töùc laø Vua Lyù Chieâu Hoaøng (1224-1226). Baáy giôø moïi vieäc trieàu-chính ñeàu do Traàn Thuû Ñoä quyeát-ñònh vaø aâm-möu soaùn-ñoaït cô-nghieäp Nhaø Lyù. Chính vì theá maø Traàn Thuû Ñoä cho chaùu laø Traàn Caûnh vaøo cung laøm chöùc Chính-Thuû ñeå duï-doã Lyù Chieâu-Hoaøng. Sau Traàn Thuû Ñoä baét Lyù Chieâu-Hoaøng phaûi truyeàn ngoâi cho choàng vaøo naêm 1226. Nhaø Lyù ñeán ñaây laø chaám döùt, truyeàn ngoâi ñöôïc 9 ñôøi, keùo daøi 216 naêm.

6. Naêm Giaùp-Thaân, 1284

-Vua Nhaân-Toâng (1279-1293) raát thoâng-minh vaø quaû-quyeát. Trong trieàu-ñaïi naøy, töø vua quan cho chí toaøn daân ñeàu moät loøng ñoaøn-keát vôùi nhau neân töø naêm Giaùp-Thaân (1284) ñeán naêm Maäu-Tí (1288) hai laàn quaân Moâng-Coå sang ñaùnh phaù nöôùc ta, chuùng ñeàu bò quaân ta ñaùnh cho tan naùt.

Khi nghe tin Nguyeân-Chuû chuaån bò sai Thoaùt Hoan ñem quaân sang ñaùnh nöôùc ta baèng caùch giaû vôø möôïn ñöôøng cuûa nöôùc ta sang ñaùnh Chieâm-Thanh, Vua Nhaân-Toâng phong cho Höng-Ñaïo Vöông Traàn Quoác Tuaán laøm Tieát-Cheá ñeå thoâng lónh toaøn quaân ñi choáng giaëc Nguyeân. Vaøo naêm Giaùp-Thaân (1284), Traàn Quoác Tuaán truyeàn hòch cho caùc vöông-haàu trieäu-taäp 20 vaïn quaân-só taïi beán Ñoâng-Boä-Ñaàu ñeå ñieåm-duyeät. Ngay sau ñoù, Vua Nhaân-Toâng cho trieäu taát caû caùc boâ-laõo daân-gian ñeán hoäi-hoïp taïi Ñieän Dieân-Hoàng (Hoäi-Nghò Dieân-Hoàng) ñeå baøn xem neân hoaø hay neân ñaùnh. Caùc boâ-laõo ñeàu ñoàng-thanh xin ñaùnh. Chính vì theá maø Vua Nhaân-Toâng quyeát yù khaùng-cöï quaân Moâng-Coå.

Môùi ñaàu sang ñaùnh nöôùc ta, quaân Nguyeân (quaân Moâng-Coå) coøn maïnh neân ñaõ thaéng moät vaøi traän. Thaáy nguy hieåm cho daân, Vua Nhaân-Toâng ñònh xin haøng, nhöng Höng-Ñaïo-Vöông taâu raèng: "Neáu beä-haï muoán haøng thì tröôùc tieân haõy cheùm ñaàu toâi ñi ñaõ roài sau seõ haøng." Nhôø theá maø nhaø vua môùi tieáp-tuïc choáng quaân Nguyeân. Höng-Ñaïo-Vöông beøn chieâu-taäp binh-maõ ñöôïc hôn 20 vaïn quaân vaø soaïn quyeån Binh-Thö Yeáu-Löôïc. Toaøn theå quaân lính ñeàu laáy möïc thích vaøo caùnh tay hai chöõ "Saùt Ñaùt" (gieát quaân Moâng-Coå). Khi Töôùng Traàn Bình Troïng bò quaân Nguyeân baét, Thoaùt Hoan thaáy Traàn Bình Troïng laø töôùng gioûi neân khuyeân oâng ta veà haøng vaø phong cho laøm Vöông Ñaát Baéc. Traàn Bình Troïng quaùt leân traû lôøi: "Ta thaø laøm quæ nöôùc Nam chöù khoâng theøm laøm Vöông Ñaát Baéc. Ta ñaõ bò baét thì coù moát caùi cheát maø thoâi, can gì maø phaûi hoûi loâi-thoâi." Thoaùt Hoan thaáy duï Traàn Bình Troïng khoâng ñöôïc beøn sai quaân ñem cheùm. Sau ñoù, nhôø coù Höng-Ñaïo- Vöông luoân-luoân vöõng taâm tìm keá choáng giaëc, kieân-cöôøng lo lieäu vieäc nöôùc, bieát ñôïi thôøi trong vieäc duïng binh, bieát thöøa theá tieán thoaùi, vaø bieát söû-duïng caùc töôøng taøi nhö Traàn Nhaät Duaät, Thöôïng-Töôùng Traàn Quang-Khaûi, Traàn Quoác-Toaûn, vaø Phaïm Nguõ-Laõo ñeå choáng quaân Nguyeân. Quaân ta ñaõ thaéng 4 traän: Traän Haøm-Töû-Quan (phaù quaân Toa-Ñoâ), Traän Chöông-Döông-Ñoä (khoâi-phuïc Thaêng-Long), Traän Taây-Keát (cheùm ñöôïc Toa-Doâ), vaø Traàn Vanï-Kieáp (Thoaùt Hoan phaûi chui vaøo caùi oâng ñoàng ñeå troán chaïy veà Taøu) neân quaân ta ñaõ ñuoåi 50 vaên quaân Moâng-Coå ra ngoaøi bôø-coõi ñeå chính-ñoán giang-sôn nhö cuõ.

7. Naêm Giaùp-Thaân, 1404

Sau khi Leâ Quyù Ly chieám ngoâi nhaø Traàn vaøo naêm Canh-Thìn (1400), haén ta ñoåi hoï laø hoï Hoà. Hoï "Hoà" laø doøng-doõi nhaø Ngu beân Taøu cho neân Hoà Quyù-Ly ñaët quoác-tòch laø Ñaïi-Ngu. Vaøo naêm Taân-Tî, 1401, Hoà Quyù-Ly nhöôøng ngoâi cho ñöùa con laø Hoà Haùn-Thöông. Ñeán naêm Giaùp-Thaân, 1404, coù ngöôøi daân teân laø Traàn Khang ñoåi teân laø Traàn Thieân-Bình vaø xöng laø con Vua Ngheä-Toâng (vua nhaøTraàn) ñeå dsnh Yeân-Kinh taâu vôùi vua Thaønh-Toå nhaø Minh laø Hoà Quyù-Ly tieám-nghòch ngoâi vua cuûa Vua Ngheä-Toâng. Töø ñaáy, nhaø Minh möôïn tieáng ñaùnh nhaø Hoà ñeå chieám ñaát An-Nam (Vieät-Nam).

8. Naêm Giaùp-Thaân, 1524

Vaøo naêm Giaùp-Thaân, 1524, Maïc Ñaêng Dung ñem quaân vaøo ñaùnh hoï Trònh ôû Thanh-Hoùa, Chuùa Trònh-Tuy bò thua traän roài cheát, Maïc Ñaêng Dung baét Vua Leâ Chieâu-Toâng ñem veà Ñoâng-Haø (thuoäc Huyeän Thoï-Xöông) roài gieát cheát. Vua Leâ Chieâu-Toâng laøm vua ñöôïc 11 naêm, thoï 26 tuoåi. Caùch 3 naêm sau (Ñinh-Hôïi, 1527), Maïc Ñaêng Dung baét caùc quan thaûo baøi chieáu truyeàn ngoâi cho nhaø Maïc. Vaän nhaø Leâ bò suy-baïi, nhöng coâng-ñöùc cuûa Vua Thaùi-Toå vaø Vua Thaùnh-Toâng laøm cho moïi ngöôøi vaãn nhôù ôn nhaø Leâ. Chính vì theá maø tuy nhaø Maïc ñaõ cöôùp ngoâi vua nhöng cuõng khoâng ñöôïc laâu beàn. Veà sau hoï Trònh tuy coù chuyeân-quyeàn nhöng cuõng chæ giöõ ngoâi chuùa, chöù khoâng daùm cöôùp ngoâi vua.

9. Naêm Giaùp-Thaân, 1644

Leâ Duy-Höõu, con Vua Leâ Thaàn-Toâng, ñöôïc vua cha nhöôøng ngoâi cho vaøo naêm Giaùp-Thaân, 1644, töùc laø Vua Leâ Chaân-Toâng, nieân-hieäu Phuù-Thaùi (1644-1649). Vua Leâ Chaân-Toâng chæ trò-vì ñöôïc 5 naêm thì maát vaøo naêm 1649, thoï19 tuoåi. Bôûi vì Leâ Chaân-Toâng khoâng coù con neân Trònh Traùng môøi Thaùi-Thöôïng-Hoaøng Leâ Thaàn-Toâng veà laøm vua laàn thöù hai.

10. Naêm Giaùp-Thaân, 1884

- Hoøa-Öôùc Fournier: Chính-Phuû Phaùp sai Trung-Taù Fournier sang Thieân-Taân ôû Trung-Hoa ñeå cuøng vôùi Lyù Hoàng Chöông kyù hoøa-öôùc vaøo ngaøy 18 thaùng 4 naêm Giaùp-Thaân, 1884. Hoøa-öôc naøy aán-ñònh laø nöôùc Taøu thuaän ruùt quaân khoûi Baéc-Kyø vaø chaáp-nhaän cho Phaùp ñöôïc töï-do xeáp-ñaët moïi vieäc ôû Vieät-Nam.

- Vua Kieán-Phuùc trò-vì chæ ñöôïc 6 thaùng thì bò beänh maát vaøo ngaøy 6 thaùng 4 naêm Giaùp-Thaân, 1884. Sau ñoù, ngöôøi con nuoâi thöù ba cuûa Vua Döïc-Toâng laø Öng Lòch, em cuûa Chaùnh-Moâng, ñöôïc Nguyeãn Vaên Töôøng vaø Toân-Thaát Thuyeát laäp leân laøm vua vaø laáy nieân-hieäu laø Haøm-Nghi.

- Hoøa-Öôùc Patenoâtre: Vaøo ngaøy 13 thaùng 5 naêm Giaùp-Thaân (6-6-1884), OÂng Paâtenoâtre (ñaïi-dieän cuûa Phaùp) cuøng vôùi caùc oâng Nguyeãn Vaên Töôøng, Phaïm Thaän Duaät, vaø Toân-Thaát Phan (ñaïi-dieän cuûa Trieàu-Ñình Hueá) kyù tôø hoøa-öôùc ñeå coâng-nhaän cuoäc baûo-hoä cuûa Phaùp vaø chia nöôùc ta ra laøm 2 khu-vöïc: Trung-Kyø vaø Baéc-Kyø. Trieàu-Ñình Hueá luùc baáy giôø do Vua Haøm-Nghi trò vì vaø moïi vieäc ñeàu do hai quan phuï-chính laø Nguyeãn Vaên Töôøng vaø Toân-Thaát Thuyeát ñònh-ñoaït.

- Khi Vua Töï-Döùc baêng haø, con nuoâi thöù nhaát cuûa Vua Töï-Döùc laø Öng-Chaân leân ngoâi laáy hieäu laø Duïc-Ñöùc. Vua Duïc-Ñöùc chæ laøm vua ñöôïc 3 ngaøy thì bò Nguyeãn Vaên Töôøng vaø Toân-Thaát Thuyeát pheá boû ñeå laäp Hoàng-Daät leân ngoâi, töùc laø Vua Hieäp-Hoøa, keå töø ngaøy 23-7-1883. Duïc-Ñöùc bò ñem giam vaøo nguïc toái taïi Thöøa-Thieân roài bò boû ñoùi maø cheát vaøo ngaøy 6 thaùng 9 naêm Giaùp-Thaân, 1884.

11. Naêm Giaùp-Thaân, 1944

- Vaøo ngaøy 28-3-1944 (Giaùp-Thaân), caùc toå-chöùc caùch-maïng Vieät-Nam truù-nguï ôû beân Trung-Quoác (vì nöôùc nhaø bò giaëc Phaùp vaø giaëc Nhaät chieám ñoùng) ñaõ tham döï hoäi-nghò Lieãu-Chaâu ñeå baàu ra Chaùnh-Phuû Coäng-Hoøa Vieät-Nam Laâm-Thôøi. Toå-chöùc Chính-Phuû Coäng-HoøaVieät-Nam Laâm-Thôøi naøy do Tröông Boäi Coâng laøm Chuû-Tòch. Caùc uûy-vieân cuûa chính-phuû goàm coù Nguyeãn Haûi Thaàn, Vuõ Hoàng Khanh, Boà Xuaân Luaät, Tuøng Sôn, Nghieâm Keá Toå, vaø coù caû söï hieän-dieän cuûa teân Hoà taëc (Hoà Chí Minh) trong ñoù nöõa. Muïc-tieâu cuûa chính-phuû naøy laø keâu goïi ñoàng-baøo trong vaø ngoaøi nöôùc noåi daäy choáng quaân xaâm-laêng Phaùp vaø Nhaät. Tuy nhieân, nhöõng caáp chæ-huy cuûa caùc ñaûng-phaùi quoác-gia thôøi baáy giôø khoâng nhaän ra thuû-ñoaïn gian-manh cuûa teân Hoà taëc neân teân Hoà taëc ñaõ lôïi-duïng toå-chöùc chính-phuû naøy ñeå phaùt-trieån vaø cuûng-coá Maët-Traän Vieät-Minh haàu laøm tay sai cho Nga Coäng ñeå xaâm-laêng Vieät-Nam vaø caû Ñoâng-Döông.

12. Naêm Giaùp-Thaân, 2004 vaø AÁt Daäu, 2005

Vaøo hai naêm Giaùp-Thaân (2004) vaø naêm AÁt- Daäu tôùi ñaây, nöôùc ta seõ ñöôïc thaùi-bình, töï-do, daân-chuû, vaø nhaân-quyeàn vì "Maõ ñeà döông cöôùc anh huøng taän, / Thaân Daäu lieân-laïi kieáng thaùi-bình."

Giaùp-Thaân khôûi-phaùt vinh-quang,
Xaây neàn daân-chuû nhaân-quyeàn töï-do!
Toaøn-daân tröø-khöû giaëc Hoà,
Ñeå cho haïnh-phuùc aám-no muoân ñôøi!

Côø Vaøng phaát-phôùi khaép nôi,
Thaùi-bình thònh-trò thaûnh-thôi voâ cuøng!
Truyeàn-thoáng phong-tuïc Tieân-Roàng
Giuùp daân phaán-khôûi töø trong ra ngoaøi!

Ngoï Muøi giaëc ñaõ taøn-phai,
Giaùp-Thaân AÁt-Hôïi lieân-lai thaùi-bình!

Canada
thaùng Chaïp naêm Quyù-Muøi, 2003

Taøi-Lieäu Tham-Khaûo

Traàn Troïng Kim,Vieät-Nam Söû-Löôïc,Trung-Taâm Hoïc-Lieäu xuaát baûn,Saøigon,1971.

Leâ Queá Laâm, Vieät-Nam Thaéng vaø Baïi, Ngoïc Thu xuaát-baûn, Sydney, 1993.

OÂn Nhö Nguyeãn-Vaên-Ngoïc, Tuïc-Ngöõ Phong-Giao, Soáng-Môùi xuaát-baûn, 1979.

Thieân Löông, Töû-Vi Nghieäm-Lyù Lyù Meänh Hoïc, Giaùp-Daàn, 1974 (trong saùch khoâng thaáy ñeà teân nhaø xuaát-baûn vaø nôi xuaát-baûn)