 |
Ñöùc Maria |
|
Ñöùc Maria |
Muïc Luïc
Ñònh nghóa "tín ñieàu"
I. Ñöùc Maria, Meï Thieân
Chuùa vaø Trinh Nöõ
1.1. Ñöùc Maria laø Meï Thieân Chuùa
1.2. Ñöùc Trinh Nöõ
II. Söï thaùnh thieän nguyeân
thuûy vaø maàu nhieäm leân trôøi
2.1. Söï thaùnh thieän nguyeân thuûy hay Ñöùc
Maria voâ nhieãm.
2.2. Ñöùc Maria hoàn xaùc leân trôøi
III. Ñöùc Maria trong coâng
trình cöùu ñoä vaø trong phuïng vuï
3.1. Coâng trình cöùu ñoä
3.2. Vieäc toân suøng
Moät tín ñieàu laø moät söï nhaéc nhôû chuùng ta veà moät ñieåm thieát yeáu cuûa maïc khaûi, caàn naém chaéc, lieân quan tôùi moät nhu caàu hay moät cuoäc khuûng hoaûng, caùch rieâng khi coù tranh chaáp.
Ñeå moät ñieàu ñöôïc coi laø
tín ñieàu thì caàn 2 ñieàu kieän:
1. ñieàu ñoù caàn coù trong Maïc khaûi töø thôøi caùc thaùnh Toâng ñoà,
caùch minh nhieân hay maëc nhieân.
2. ñöôïc Giaùo hoäi nhìn nhaän laø nhö vaäy.
Caùc tín ñieàu ñöôïc xaùc nhaän trong moät hoaøn caûnh lòch söû chính xaùc. Neáu tín ñieàu quy chieáu veà moät caùi gì tuyeät ñoái thì vieäc trình baøy khoâng coù tham voïng hoaøn toaøn, ñaày ñuû, khoâng theå trình baøy caùch khaùc ñöôïc. Chuùng coù theå ñöôïc trình baøy laïi, mieãn laø noùi leân ñöôïc caùi thieát yeáu cuûa tín ñieàu.
Taàm quan troïng cuûa moät giaùo lyù khoâng ñöôïc ñaùnh giaù theo söï long troïng cuûa vieäc ñònh tín _ Khoâng phaûi taát caû caùc ñieàu chuùng ta vöõng tin, ñeàu ñaõ ñöôïc phaùn quyeát "töø treân ngai toøa", theo hình thöùc phaùp lyù, nhö maàu nhieäm Chuùa Kitoâ phuïc sinh chaúng haïn, bôûi vì ñoù laø ñieàu hieån nhieân ñaàu tieân vaø chính goác reã cuûa ñöùc tin.
Khoâng neân taùch Ñöùc Maria khoûi Chuùa Kitoâ vaø khoûi Giaùo Hoäi. Ñöùc Maria gaén lieàn vaøo Chuùa Kitoâ nhö naèm trong chöông trình Thieân Chuùa cöùu ñoä nhaân loaïi trong Chuùa Kitoâ vaø nhö khuoân maãu cuûa Giaùo hoäi cuûa Chuùa Kitoâ. Caùc ñieåm tín lyù lieân quan tôùi Ñöùc Maria coù theå saép vaøo ba loaïi, moät loaïi höôùng chuùng ta veà moät giai ñoaïn lòch söû. Caùc ñieàu caên baûn nhaát ñöôïc Taân Öôùc xaùc nhaän vaø ñöôïc caùc Giaùo phuï trình baøy roõ raøng.
1.1 Ñöùc Maria laø Meï Thieân Chuùa
Ñieàu naøy ñöôïc aùm thò trong saùch Tin Möøng = Ñöùc Maria laø Meï Ñaáng maø thaùnh Mattheâu goïi laø "Thieân Chuùa ôû vôùi chuùng ta" (Mt 1,23 vaø 18,20), "Meï Ñöùc Chuùa" (Lc 1,42; 2,11). Caùc töø ñoù trong caùc Tin Möøng thôøi thô aáu, phaûi ñöôïc hòeåu theo nghóa maïnh. Chuùng muoán ghi vaøo trong trí chuùng ta: Ñöùc Gieâ-su Kitoâ, moät haøi nhi beù boûng, yeáu ñuoái, mang teân Gieâ-su = Thieân Chuùa cöùu, khoâng phaûi chæ laø moät ngöôøi giöõa loaøi ngöôøi (Lc 2,5-7), maø coøn laø Thieân Chuùa ôû vôùi Thieân Chuùa. Coù söï ñoàng hoùa roõ raøng, maëc daàu Taân Öôùc traùnh cho Ñöùc Kitoâ töôùc hieäu Thieân Chuùa (tröø ôû Ga 20,28 vaø hai baûn vaên trong Thaùnh Phao-loâ coøn tranh luaän. Ngöôøi ta daønh danh hieäu Thieân Chuùa cho Cha vaø ngöôøi ta tuyeân xöng thaàn tính cuûa Ñöùc Kitoâ baèng caùch noùi "Ñöùc Gieâ-su laø Ñöùc Chuùa" (Rm 10,9; 1 Cr 12,3; Cl2,6)
1.1.1. Theotokios
Töôùc hieäu Meï Thieân Chuùa xuaát hieän ôû Ai caäp töø theá kyû thöù ba. Theotokios (Hy laïp) chuyeån coâng thöùc coáp masnu-ti (aùp duïng cho Isis) nhöng vôùi moät yù nghóa khaùc: khoâng phaûi ngöôøi ñaøn baø ñaõsinh ra thaàn linh, maø ngöôøi ñaøn baø ñaõ sinh ra, trong lòch söû, Con Thieân Chuùa, Ñaáng coù tröôùc loaøi ngöôøi.
Töôùc hieäu Theotokos lan truyeàn beân Taây phöông trong theá kyû thöù boán. Thaùnh Gioan ñaõ daùm noùi: "Ngoâi Lôøi ñaõ thaønh xaùc phaøm". Ñieåm chung cho hai coâng thöùc laø ñoàng hoùa caùi gì thaàn thieâng, sieâu vieät nhaát (Thieân Chuùa, Ngoâi Lôøi) vôùi caùi gì vaät chaát, phaøm tuïc nhaát (thaân xaùc, sinh nôû). Nhöng caùc tín ñieàu phaûi cho thaáy ñöôïc caùi nghòch lyù cuûa tình yeâu Thieân Chuùa. Phaûi daùm noùi raèng chính Thieân Chuùa, Ngoâi Con Thieân Chuùa, ñaõ yeâu thöông chuùng ta ñeán noãi cheát cho chuùng ta, ñeán noãi chaáp nhaän sinh bôûi moät ngöôøi nöõ, baèng caùch ñaûm nhieäm con ngöôøi, ngaøy caû trong phaàn vaät chaát, phaàn maø thuyeát Platon cuûa Hy laïp vaø caùc thuyeát Ngoä ñaïo coi laø baát xöùng _ Khi Thöôïng phuï Constantinopoli, Nestorioâ, chæ trích bieåu ngöõ nghòch lyù ñoù, oâng bò Coâng ñoàng Epheâsoâ (431) giaûi nhieäm. Coù phaûi vì loøng suøng kính Ñöùc Trinh nöõ maø caùc Nghò phuï ñaõ laøm nhö vaäy khoâng? Khoâng. Troïng ñieåm cuûa cuoäc tranh luaän laø söï thoáng nhaát nôi Ñöùc Kitoâ vaø moät caùch chính xaùc, ñoù laø vaán ñeà chuyeån thoâng ñaëc tính, nghóa laø quy cho Ngoâi Con Thieân Chuùa, caùc ñaëc tính nhaân loaïi nôi Chuùa Kitoâ. Cuoäc röôùc kieäu ôû Epheâsoâ toái hoâm coâng boá, bieåu loä nieàm vui ñöôïc thaáy ñöùc tin chaân chính chieán thaéng vaø Nestorioâ maát chöùc. Ñieàu maø Coâng ñoàng ñònh tín ñoù laø söï thoáng nhaát nôi Ñöùc Kitoâ, vì neáu ngöôøi ta khoâng theå quy veà Con Thieân Chuùa, söï kieän sinh ra vaø cheát vì toäi chuùng ta, thì tình yeâu vaø aân ban cuûa Thieân Chuùa khoâng coøn, ñaõ bò phaûi boäi. Vieäc chæ trích laäp tröôøng Nestoârioâ veà töôùc hieäu Theotokios chæ laø moät khía caïnh cuûa cuoäc tranh luaän saâu xa hôn treân ñaây.
Coâng ñoàng Epheâsoâ khoâng ñöa ra moät ñònh tín veà Ñöùc Maria. Coâng ñoàng pheâ chuaån vieäc duøng töø Theotokos song khoâng ñònh nghóa. Sau naøy, vieäc duøng töø Theotolos môùi coù giaù trò moät tín ñieàu, khi döïa vaøo Thaùnh Xirioâ, caùc coâng ñoàng keá tieáp leân aùn nhöõng keû khoâng chaáp nhaän töø Theotokos. Ñöôïc phoå bieán trong daân Chuùa, Theotokos trôû thaønh troïn taâm cuûa moïi giaùo lyù ñöôïc toaøn theå daân Chuùa ñoùn nhaän, söï kieän naøy khoâng keùm quan troïng moät vieäc ñònh tín.
Trong khi maø Ñoâng phöông duøng Theotokos (Deipara) nhaán maïnh tôùi khía caïnh : Ñöùc Maria sinh haï Chuùa Kitoâ, thì Taây phöông töø thaùnh Ambroâsioâ, laïi thích noùi tôùi Ñöùc Maria laø Meï Thieân Chuùa _ Cuõng moät tín ñieàu, nhöng khía caïnh ñöôïc nhaán maïnh khoâng phaûi laø vieäc sinh haï maø laø quan heä cuûa Ñöùc maria vôùi Thieân Chuùa, Con cuûa Ngöôøi, cuõng laø Con cuûa Cha. Noùi Ñöùc Maria laø Theotokos hay Meï Thieân Chuùa, phaûi chaêng laø laïm duïng öø ngöõ? Sau 15 theá kyû Nestorioâ bò leân aùn, vaän coøn coù ngöôøi thaéc maéc. Phaûi traû lôøi laø khoâng. Moät ngöôøi meï, khoâng phaûi chæ laø meï thaân xaùc ngöôøi maø mình cöu mang; moät ngöôøi cha khoâng phaûi chæ laø ngöôøi cha cuûa tinh truøng ñaõ cho ra caùi phoâi. Hoï laø meï, laø cha cuûa moät ngöôøi. Phuï töû vaø maãu töû laø nhöõng quan heä giöõa hai ngöôøi. Nhö moïi ngöôøi meï, Ñöùc Maria laø Meï cuûa moät Ñaáng, Ñaáng ñoù laø con Thieân Chuùa, laø Thieân Chuùa. Con cuûa Cha ñaõ thaønh con cuûa Ñöùc Maria. Ñoù laø maàu nhieäm laï luøng Thieân Chuùa ñaõ duøng, ñeå ñi vaøo lòch söû nhaân loaïi.
Vieäc naøy ñöôïc thöïc hieän nhôø aân suûng. Ñoù laø teân Ñöùc maria ñaõ nhaän ñöôïc ngaøy Truyeàn tin : Keâcharitomeâneâ, Ñaáng ñöôïc chieáu coá, ñöôïc suûng aùi vaø ñöôïc suûng aùi moät caùch toaøn haûo, ñöôïc ban cho moät aân suûng tuyeät ñoái, beàn bæ, keøm theo moät söï bieán caûi cuûa ngöôøi ñöôïc Thieân Chuùa chieáu coá, "Ñaáng ñaày ôn phöôùc".
Ñöùc Maria ñaõ ñöôïc môøi goïi laøm Meï, khoâng phaûi moät caùch baát ngôø, nhöng moät caùch töï do vaø yù thöùc. Ñöùc maria khoâng phaûi chæ laø moät khí cuï trong tay Thieân Chuùa, nhöng laø ngöôøi ñoái thoaïi, ñoái taùc vôùi Thieân Chuùa do söï saép ñaët cuûa Ngaøi. Ñöùc Maria khoâng boãng nhieân trôû thaønh Meï Thieân Chuùa, Ngöôøi laø göông maãu cuûa loøng tin, cuûa loøng meán, cuûa söï hieäp thoâng vôùi Chuùa Kitoâ, Ngöôøi laøm moät vôùi Chuùa Kitoâ.
Ñöùc Maria ñaõ trôû thaønh Meï Chuùa Kitoâ nhö moïi ngöôøi meï, nghóa laø Ngöôøi ñaõ chòu thai, ñaõ mang thai trong chín thaùng, ñaõ sinh haï (Lc 2,8.12), ñaõ beá boàng, ñaõ cho buù, ñaõ chaêm soùc, nuoâi naáng, daïy doã. Vieäc nhaäp theå cuûa Thieân Chuùa Ngoâi Hai ñaõ dieãn ra "caùch töï nhieân", nhö caùc Giaùo phuï noùi, nghóa laø khoâng laøm xaùo troän caùc quy luaät, ngoaïi tröø ôû moät ñieåm ñöôïc saùch Tin Möøng xaùc nhaän nhöng laïi gaây thaéc maéc vaáp phaïm, laøm nguôøi ta cheá dieãu ngay töø ñaàu, ñoù laø Ñöùc Gieâ-su khoâng sinh bôûi moät ngöôøi nam, meï Ngaøi laø moät Trinh nöõ.
1.1.2. Cô sôû cuûa tín ñieàu.
1.1.2.1. Thaùnh Kinh
Thieân söù truyeàn tin cho Ñöùc Maria, noùi caùch khaù roõ "Baø seõ sinh haï moät con trai... Ngöôøi seõ neân cao caû vaø seõ ñöôïc goïi laø Con Ñaáng Toái cao... vì theá Ñaáng Thaùnh saép sinh ra seõ ñöôïc goïi laø Con Thieân Chuùa" (Lc,1,32-35).
Baø Elidabeùt ñöôïc Chuùa Thaùnh Thaàn linh öùng, ñaõ chaøo Ñöùc Maria laø "Meï Chuùa toâi". YÙ nghóa thaät roõ raøng trong caùc baûn vaên Kinh Thaùnh baø ñoïc, "Ñöùc Chuùa" ñeàu chæ Thieân Chuùa vaø tieáng "Chuùa" ñöôïc duøng tôùi möôøi boán laàn trong chöông, cuõng chæ Thieân Chuùa.
Caùc baûn vaên khaúng ñònh thieân tính cuûa Chuùa Gieâsu thì cuõng khaúng ñònh nhaân tính cuûa Ñöùc Maria (Ga 1,1-3.14; Gl 4,4; Rm 9,5).
1.1.2.2. Truyeàn thoáng
Thaùnh Ignaxioâ Antioâkia (+107 ?) : "Chæ coù moät löông y, baèng xöông thòt vaø thieân lieâng, ñöôïc sinh ra vaø khoâng ñöôïc sinh ra, Thieân Chuùa ñeán trong xaùc phaøm, soáng vaø cheát thöïc, phaùt xuaát töø Ñöùc Maria vaø töø Thieân Chuùa."
T.Ireâneâ, Giaùm muïc Lyon (+202 ?) : "Chính Ñaáng ñoù sinh bôûi Thieân Chuùa Cha, chöù khoâng phaûi Ñaáng khaùc, sinh bôûi Ñöùc Trinh Nöõ. Vaø Kinh Thaùnh laøm chöùng cho hai vieäc sinh ra ñoù: Ngöôøi laø Con Thieân Chuùa, Ngöôøi laø Chuùa chuùng ta; Ngöôøi laø Ngoâi Lôøi cuûa Thieân Chuùa, vöøa laø con cuûa loaøi ngöôøi".
Tertullianoâ (+222 ?) : "Ñaáng Baø sinh ra trong thaân xaùc, chính laø Thieân Chuùa"
T.Ambroâsioâ : "Mang thai Ngoâi Lôøi, Meï Chuùa ñaày Thieân Chuùa (Deo plena est)"
Thaùnh AÂu tinh (+430 ?) : "Ñaáng laøm ra moïi söï, trôû thaønh nôi Baø, Ngoâi Lôøi Thieân Chuùa laøm ngöôøi, nhaän thòt maùu maø khoâng maát thieân tính."
Töôùc hieäu Theotokos ñöôïc phoå bieán trong Giaùo hoäi vaø ñöôïc Coâng ñoàng Epheâso pheâ chuaån _ Coâng ñoàng tuyeân boá "Keû naøo töø choái tuyeân xöng Ñ.Emmanuel laø Thieân Chuùa ñích thöïc vaø do ñoù, Ñöùc Trinh Nöõ thaùnh laø Meï Thieân Chuùa, vì baø ñaõ sinh haï theo xaùc phaøm, Ngoâi Lôøi Thieân Chuùa laøm ngöôøi, keû ñoù khoâng ñöôïc coi laø coøn hieäp thoâng". Coâng ñoàng chung thöù 4 hoïp taïi Canxeâdonia (451) vaø Coâng ñoàng chung thöù 5 hoïp taïi Constantinopoli (553) cuõng laëp laïi phaùn quyeát ñoù.
1.1.2.3. Lyù trí ñöôïc ñöïc tin soi saùng
Haún laø Ngoâi Lôøi coù theå töï taïo cho mình moät thaân xaùc maø khoâng caàn moät trung gian. Nhöng luùc ñoù, Ngöôøi seõ khoâng coøn laø moät ngöôøi thaät söï, Ngöôøi khoâng chia seû thaân phaän laøm ngöôøi nhö chuùng ta nghóa laø cuõng sinh ra, cuõng lôùn leân, cuõng aên reã saâu trong doøng gioáng loaøi ngöôøi.
1.1.3. Ñöùc Maria laø Meï Thieân Chuùa nhö theá naøo?
Trong vieäc sinh haï Chuùa Gieâ-su, Ñöùc Maria ñaõ ñoùng vai troø moät ngöôøi meï nhö moïi ngöôøi meï vôùi con mình. Ngöôøi ñaõ mang thai, ñaõ nuoâi thai nhi baèng maùu thòt mình, ñaõ sinh haï. "Baø seõ thuï thai, sinh haï moät con trai vaø ñaët teân laø Gieâ-su" (Lc 1,31). Vaø nhö moïi ngöôøi meï, Ñöùc Maria tieáp tuïc chaêm soùc, daïy doã Chuùa Gieâ-su (Lc 2,51). Vieäc nhaäp theå cuûa Con Thieân Chuùa Ñöôïc nhieân ra theo luaät töï nhieân, ngoaïi tröø moät ñieåm = khoâng coù söï coäng taùc cuûa ngöôøi nam.
Ñöùc Maria laø Meï Thieân Chuùa ngay töø luùc Ngöôøi thöa xin vaâng. Caùc hoïc giaû coù nhöng yù kieán khaùc nhau veà thôøi ñieåm maø thaân xaùc ñang thaønh hình ñöôïc linh hoaït bôûi linh hoàn. Moät soá theo Thaùnh Toâma, cho raèng phaûi moät thôøi, trong khi ña soá theo Thaùnh Albertoâ Caû cho raèng baøo thai ñaõ nhaän ñöôïc linh hoàn ngay töø ñaàu.
Daàu sao, caùc Giaùo phuï vaø ña soá caùc nhaø thaàn hoïc ñeàu ñoàng yù raèng ngay luùc Ñöùc Maria thöa Fiat thì Ngoâi Lôøi ñaõ nhaäp theå trong loøng trinh nöõ vaø moät thaân xaùc ngöôøi ñaõ khôûi söï hình thaønh, töùc laø coù hoàn thieâng.
1.1.4. Söï cao troïng cuûa Meï Thieân Chuùa.
1.1.4.1. Ñöùc Pioâ trong Toâng saéc Ineffabilis tuyeân xöng Ñöùc Maria voâ nhieãm (1854) vaïch ra quan heä giöõa Chuùa con vaø Meï Ngöôøi trong yù ñònh cuûa Chuùa Cha nhö sau:
"Thieân Chuùa khoân taû, töø thuôû ñôøi ñôøi, ñaõ thaáy tröôùc nhöõng haäu quaû tai haïi cuûa toäi Añam. Vì vaäy, Ngaøi ñaõ muoán hoaøn taát coâng trình töø aùi ñaàu tieân cuûa Ngaøi baèng vieäc cho Con Ngaøi nhaäp theå. Do ñoù, Ngaøi ña õchoïn cho Con moät cuûa ngaøi, moät ngöôøi Meï, moät ngöôøi meï maø chính Thieân Chuùa choïn vaø chuaån bò. Thieân Chuùa haøi loøng veà Ngöôøi ñeán noãi coi Ngöôøi troïng hôn thoï taïo".
Nhö vaäy khi Thieân Chuùa quyeát ñònh cho Ngoâi Lôøi nhaäp theå thì Ngöôøi cuõng tieàn ñiïnh ngöôøi Phuï Nöõ seõ laø Meï Ngöôøi. Thieân Chuùa ñaõ nghó tôùi Chuùa Kitoâ, Thieân Chuùa nghó tôùi Meï Ngöôøi : Chuùng ta thaáy ñöôïc choã ñöùng coù moät khoâng hai cuûa Ñöùc Maria. Trong khi maø khoâng ai trong chuùng ta caàn cho Thieân Chuùa thì Thieân Chuùa ñaõ muoán Ñöùc Maria, Ñöùc maria caùch naøo ñoù caàn cho keá hoaïch cuûa Thieân Chuùa.
1.1.4.2. Neáu Ñöùc Maria lieân keát chaët cheõ vôùi Chuùa Con nhö vaäy thì trong cuoäc khoå naïn cuûa Chuùa Gieâsu, vai troø cuûa Ñöùc Maria mang tính caùch moät söï coäng taùc: Chuùa Gieâsu ñaõ thöïc hieän coâng trình cöùu ñoä qua nhaân tính cuûa Ngöôùi, vôùi thaân xaùc cuûa ngöôøi _ thaân xaùc ñoù, Ngöôøi nhaän ñöôïc töø Ñöùc Maria, do ñoù ngöôøi cuõng goùp phaàn vaøo coâng trình cöùu ñoä, maëc daàu chính ngöôøi cuõng ñöôïc cöùu ñoä vaø Chuùa Kitoâ vaãn laø Ñaáng Cöùu ñoä duy nhaát cho toaøn theå nhaân loaïi.
1.1.4.3. Quan heä cuûa Ñöùc Maria vôùi Ba Ngoâi Thieân Chuùa
Ñöùc Maria keát hôïp vôùi Ngoâi Lôøi, moät söï keát hôïp chæ thua söï keát hôïp giöõa Ngoâi Lôøi vaø nhaân tính nôi Chuùa Gieâsu _ khoâng coù moät söï keát hôïp giöõa Thieân Chuùa vaø moät thoï taïo naøo saâu xa baèng.
Thaät vaäy, Ñöùc Maria laø Meï Ngöôøi: thaân xaùc Ngöôøi do Meï Ngöôøi maø coù: xöông Ngöôøi, thòt Ngöôøi, maùu Ngöôøi, ñôøi soáng cuûa Ngöôøi, ñeán caû tính tình cuûa Ngöôøi, taát caû ñeàu coù aûnh höôûng cuûa Ñöùc Maria, maø khoânh coù söï can thieäp cuûa ngöôøi nam. Ñöùc Maria ñoùng vai troø troïng yeáu trong vieäc hình thaønh baøo thai, trong vieäc phaùt trieån haøi nhi, caû theå xaùc laãn tinh thaàn. Vaø treû Gieâsu ñaõ ñaùp traû söï aân caàn chaêm soùc, daïy doã cuûa Meï moät caùch troïn haûo "Ngöôøi vaâng phuïc caùc Ñaáng".
Nhöng Ngöôøi cuõng laø Con Thieân Chuùa, Ñaáng taïo thaønh, chuû teå muoân vaät, Thieân Chuùa. Noùi theá ñuû thaáy phaåm giaù cao quyù cuûa Ñöùc Maria = phaåm giaù voâ bieân cuûa Con laøm phaåm giaù cuûa Meï neân khoân saùnh.
* Vôùi Chuùa Cha
"Thieân Chuùa ñaõ quyeát ñònh Ñöùc Trinh Nöõ seõ sinh haï trong thôøi gian Ñaáng maø Ngaøi khoâng ngôùt sinh ñôøi ñôøi; baèng caùch ñoù, Ngaøi ñaõ muoán keát hieäp moät caùch naøo ñoù, Ñöùc Maria vaøo vieäc sinh Ngoâi Con. Ngaøi thöïc hieän vieäc ñoù khi laøm cho Ñöùc Maria trôû thaønh Meï Con cuûa Ngaøi". (Bossuet)
Giaùo Hoäi chaøo kính nôi Ñöùc Maria: Ñaáng daõ ñöôïc tieàn ñònh, Ñaáng khoâng vöôùng toäi truyeàn, Ñaáng ñaày aân suûng…
* Vôùi Chuùa Thaùnh Thaàn
"Thaùnh Thaàn seõ xuoáng treân Baø" (Lc 1,34)
Vieäc nhaäp theå cuûa Ngoâi Lôøi laø coâng trình cuûa Ba Ngoâi Thieân Chuùa, nhöng coâng trình naøy ñöôïc gaùn cho Chuùa Thaùnh Thaàn, vì vieäc mang thai laø keát quaû cuûa tình yeâu. Töï baûn chaát, Thieân Chuùa laø Tình Yeâu, nhöng caùch rieâng Thaùnh Thaàn laø Tình Yeâu soáng ñoäng giöõa Chuùa Cha vaø Chuùa Con, lieân keát Cha Con neân moät, vaø Thaùnh Thaàn cuõng ñöôïc ñoå traøn treân chuùng ta ñeå laøm chuùng ta neân moät vôùi Thieân Chuùa vaø neân moät vôùi nhau.
1.1.5. Haäu quaû ñaëc aân Meï Thieân Chuùa
Vì laø Meï Thieân Chuùa neân Ñöùc Maria coù moät ñòa vò ñaëc bieät trong Daân Chuùa. Thaùnh Toâma ñöa ra moät soá nguyeân taéc ñeå giuùp chuùng ta hieåu roõ hôn.
"Khi Thieân Chuùa ñích thaân choïn moät thoï taïo naøo ñoù cho chöùc naêng ñaëc bieät, Ngaøi saép ñaët tröôùc ñeå ngöôøi ñoù chu toaøn caùch xöùng ñaùng söù vuï Ngaøi trao". Phaåm giaù vaø vai troø cuûa Ñöùc Maria vöôït troåi moïi phaåm giaù vaø moïi vai troø, neân Thieân Chuùa phaûi trang bò cho Ngöôøi caùc ñaëc aân thích ñaùng".
Caøng laïi gaàn nguoàn thì caøng chòu aûnh höôûng cuûa nguoàn. Theá nhöng Chuùa Kitoâ chính laø nguoàn aân suûng. "Ñöùc Maria, gaàn Chuùa Kitoâ nhaát xeùt theo nhaân tính, taát phaûi ñöôïc Ngöôøi ban cho ñaày aân suûng hôn ai heát". Khi ngöôøi ta nghó tôùi loøng Thieân Chuùa yeâu thöông Ñöùc Maria vaø loøng Chuùa Gieâsu yeâu thöông Meï Ngöôøi, laøm sao coù theå nghi ngôø raèng Ñöùc Maria khoâng ñöôïc traøn ñaày aân suûng vaø Meï laø ngöôøi coù phuùc treân heát moïi ngöôøi. Ñöùc Maria coù theå ca ngôïi Thieân Chuùa: "Chuùa ñaõ laøm cho toâi muoân vieäc kyø dieäu" (Lc 1,49). Vieäc kyø dieäu ñaàu tieân laø nguyeân nhaân cuûa moïi vieäc kyø dieäu khaùc, ñoù laø ñaõ nhaän Ngöôøi laøm Meï.
Ñöùc Gioan Phao-loâ II ñaõ choïn ngaøy ñaàu naêm döông lòch ñeå toân kính Ñöùc Maria, Meï Thieân Chuùa.
Nhö vieäc soáng laïi vaø caùc pheùp laï cuûa Ngöôøi, vieäc Chuùa sinh ra bôûi moät sinh nöõ, vaãn laø moät thaùch thöùc cho söï khoân ngoan ngöôøi ñôøi. Töø hai theá kyû nay, chuùng laø muïc tieâu cho caùc cuoäc taán coâng cuûa caùc nhoùm duy lyù. Ngöôøi ta ñaõ nghó coù theå traùnh neù baèng caùch giaûi thích raèng Ñöùc Maria "ñoàng trinh thieâng lieâng", treân bình dieän luaân lyù (raát thaùnh, khoâng vöông vaán toäi) chöù khoâng phaûi treân bình dieän sinh hoïc.
Xeùt töø quan ñieåm lòch söû thì vieäc sinh haï Chuùa Gieâsu coù tính caùch baát thöôøng, vì Ñöùc Maria môùi veà nhaø oâng Giuse ñöôïc vaøi thaùng (Mt 1,16-25; Lc 1,34). Truyeàn thoáng Do thaùi coøng ñeå laïi daáu veát trong saùch Tin Möøng (Mc 6,3; Ga 8,41) vaø ñöôïc Celsioâ (tk2) khai trieån, cho ñoù laø keát quaû cuûa moät cuoäc ngoaïi tình. ÔÛ Nadareùt, coù ngöôøi ñaõ nghó theá. Ngoaïi tình hay trinh nöõ, xeùt theo lòch söû thì khoâng coù caùch giaûi thích khaùc.
Laäp tröôøng cuûa Kinh Thaùnh vaø truyeàn thoáng Kitoâ giaùo raát roõ reät : vieäc sinh haï baát thöôøng naøy lieân quan toái vieäc Ñöùc Maria thoï thai maø vaãn coøn ñoàng trinh. Phaûi tôùi theá kyû 19, môùi thaáy xuaát hieän caùc cuoäc tranh luaän veà ñieåm naøy nôi ngöôøi Theä phaûn vaø sang theá kyû 20, nôi ngöôøi coâng giaùo. Nhö vaäy laø cuoäc tranh luaän khoâng do nhöõng ngöôøi Caûi caùch ñaàu tieân.
1.2.1. Chöùng töø Thaùnh Kinh
Vieäc Ñöùc Maria thoï thai vaø vaãn ñoàng trinh laø troïng ñieåm trong caùc Tin Möøng thôøi thô aáu (Mt 1,16-25 vaø Lc 1,28-38; xem 2,5 trong ñoù Ñöùc Maria coøn ñöôïc goïi laø "höùa hoân"; 2,21 vaø nhaát laø 2,49).
Neáu Thaùnh Mattheâu ñaõ baét ñaàu saùch Tin Möøng baèng moät gia phaû (Mt 1,1-16), ñoù laø ñeå laøm chöùng raèng Ñöùc Gieâsu laø "con vua David", moät töôùc hieäu coù tính caùch Meâsia, maø ngöôøi ta ñaõ duøng ñeå toân xöng Chuùa khi Ngöôøi coøng soáng, bôûi vì ngöôøi ta "nghó Ngöôøi laø con oâng Giuse" (Lc 2,23). Nhö vaäy laø Thaùnh Matteâu muoán cho thaáy Ñöùc Gieâsu laø Ñaáng Meâsia vì Ngöôøi quaû xuaát thaân töø doøng doõi David. T.Mattheâu ñaõ caån thaän tìm hoûi hoï haøng vaø nhöõng ngöôøi ñoàng höông vôùi Chuùa. Vieäc naøy khoâng khoù khaên, vì ngöôøi Do thaùi raát chuù troïng tôùi gia phaû, hoï cheâ nhöõng ngöôøi ngoaïi laø "nhöõng ngöôøi khoâng coù oâng baø toå tieân". Nhöng cuoäc tìm kieám cuûa T. Mattheâu cho ngöôøi thaáy laø traùi vôùi yù ñieïnh cuûa Ngöô8øi, Chuùa Gieâsu khoâng phaûi laø con oâng Giuse. Vì vaäy maø danh saùch trong gia phaû bò ñöùt ñoaïn moät caùch ñoät ngoät. Sau 39 laàn laëp coâng thöùc: OÂng Abraham sinh oâng Isaac, oâng Isaac sinh oâng jacob… trong ñoù ngöôøi cha trong theá heä tieáp theo, oâng ñi tôùi moät khaúng ñònh laï luøng : thay vì "oâng Giuse sinh Ñöùc Gieâsu", oâng laïi vieát "oâng Jacop sinh oâng Giuse, choàng cuûa baø Maria, baø laø Meï Ñöùc Gieâsu, cuõng goïi laø Ñaáng Kitoâ".
Vieäc giaùn ñoaïn naøy ñoái vôùi T.Mattheâu vaø nhöõng ngöôøi ñöông thôøi, laø moät vaáp phaïm. Haún ngöôøi ñaõ phaûi suy gaãm laâu giôø ñeå tìm hieåu veà lai lòch Ñöùc Gieâsu. Maëc daàu oâng Giuse khoâng "sinh" Ñöùc Gieâsu, Ñöùc Gieâsu laø con oâng Giuse do thöøa nhaän. Ñöùc Gieâsu laø con oâng Giuse, vaäy laø con vua David _ OÂng Giuse thöøa nhaän theo leänh treân: "Naøy oâng Giuse, laø con chaùu David, ñu ngaïi ñoùn Maria vôï oâng veà, vì Ngöôøi Con baø cöu mang laø do quyeàn naêng Chuùa Thaùnh Thaàn. Baø seõ sinh con trai vaø oâng phaûi ñaët teân cho con treû laø Gieâsu vìn chính Ngöôøi seõ cöùu daân Ngöôøi khoûi toäi cuûa hoï" (Mt 1,20-21).
Thaùnh Giuse khoâng nghi ngôø Ñöùc Maria. OÂng muoán boû Ngöôøi caùch kín ñaùo, bôûi vì oâng laø ngöôøi "coâng chính" (Mt, 1,19). Neáu oâng coi Ngöôøi coù loãi thì luaät buoäc oâng phaûi toá caùo keû ngoaïi tình. Neáu oâng khoâng laøm vì laø ngöôøi coâng chính thì ñoù laø vì khoâng khoâng theå, caùch coâng chính, nhaän laøm cuûa mình, caùi gì khoâng thuoäc veà mình : haøi nhi saép sinh vaø ngöôøi phuï nöõ treân ñoù coù baøn tay nhieäm maàu cuûa Thieân Chuùa (1,18).
Trong Tin Möøng cuûa T.Luca, vieäc Ñöùc Maria mang thai maø vaãn ñoàng trinh, cuõng laø troïng ñieåm cuûa baøi trình thuaät: Ñöùc Maria, ñaõ ñính hoân vôùi moät ngöôøi teân laø Giuse, thuoäc nhaø David (Lc 1,27), laø ngöôøi duy nhaát ñöôïc Thieân söù truyeàn tin (ngöôïc laïi ôû 1,4-23, ngöôøi duy nhaát ñöôïc truyeàn tin laïi laø oâng Giacaria). Ñöùc Maria thöa: "Toâi khoâng bieát ñeán vieäc vôï choàng" (x. chuù giaûi cuûa TOB, ñöôc PVGK laáy laïi). Khoâng nhö oâng Giacaria, Ñöùc maria khoâng bò phaït maø laïi ñöôïc söù thaàn cho bieát "Ngöôøi vaãn ñoàng trinh vì con cuûa Ngöôøi laø Ñaáng Thaùnh vaø laø Con Thieân Chuùa (Lc 1,35). Ngaøi seõ khoâng coù Cha naøo khaùc ngoaøi Thieân Chuùa. Lôøi saám Ñöùc Maria vöøa nhaän, laëp laïi Xh 40,35 noùi veà Thieân Chuùa xuoáng treân vaø trong khaùm Giao öôùc : ÔÛ treän, coù coät maây, daáu chæ cuûa sieâu vieät; ôû trong coù bia ñaù, daáu chæ cuûa Giao öôùc laøm chöøng cho söï hieän dieän cuûa Thieân Chuùa nôi daân Ngöôøi. T. Luca aùp duïng baûn vaên ñoù cho ñöùc Maria - so saùnh :
Xh 40,35 : Coät maây rôïp
boùng treân tröôùng Giao öôùc vaø vinh quang cuûa Giaveâ traøn ngaäp
tröoùng phoøng,
Vaø Lc 1,35 : Quyeàn naêng Ñaáng Toái cao seõ rôïp boùng treân Baø vì
vaäy maø Ñaáng Baø sinh ra, seõ ñöôïc goïi laø Ñaáng Thaùnh, Con Thieân
Chuùa.
Thaùnh Luca tieáp tuïc goïi Ñöùc Maria laø keû ñaõ "ñính hoân" ôû 2,5 (nhö ôû 1,27) luùc Ngöôøi saép sinh Chuùa Gieâsu, sau khi ñaõ veà soáng chung vôùi oâng Giuse nhö Mt 1,18.20.24 cho thaáy, ñeå noùi leân caùch nghòch lyù cuûa tröôøng hôïp naøy.
Mt 1-2 vaø Lc 1-2 laø hai chöùng töø ñoäc laäp. Chuùng thuaät laïi thôøi thô aáu cuûa Chuùa Gieâsu moät caùch khaùc nhau, nhöng laïi gaëp nhau ôû moät soá ñieåm caên baûn: ñoù laø teân ngöôøi ngöôøi teân nôi, thôøi ñieåm vaø nhaát laø cuõng khaúng ñònh raèng nguoàn goác, lai lòch cuûa Ñöùc Gieâsu coù tính caùch baát thöôøng, nghòch lyù, phaûi gaùn khoâng phaûi cho oâng Giuse maø cho Thieân Chuùa, cho Chuùa Thaùnh Thaàn.
Löu yù Thieân Chuùa khoâng ñöôïc trình baøy nhö nguyeân nhaân cuûa vieäc sinh haï baát thöôøng naøy, nhöng moät caùch saâu xa hôn, nhö baûo chöùng raèng haøi nhi sinh ra laø chính Thieân chuùa. Thaùnh Mattheâu vaø Thaùnh Luca ña õduøng moät caùch môùi meû vaø ñoäc ñaùo ñeå dieãn taû moät caùi gì xa laï vôùi taâm thöùc, vaên hoùa cuûa ngöôøi Do thaùi vaø daân ngoaïi, "moät söï vaáp phaïm cho ngöôøi Do thaùi, moät söï ñieân roà cho daân ngoaïi" nhö caùc cuoäc tranh luaän trong caùc theá kyû ñaàu cho thaáy.
Ngöôøi Do thaùi khoâng nghó ñöôïc raèng Ñaáng Meâsia seõ sinh bôûi moät trinh nöõ, hoï khoâng bao giôø hieåu Js 7,14 theo nghóa ñoù. Ngöôøi ngoaïi chæ bieát coù nhöõng cuoäc keát hoân giöõa caùc thaàn linh vaø phuï nöõ, sinh ra nhöõng sieâu nhaân, nhöõng ngöôøi phi thöôøng thuoäc giôùi thaàn linh.
Thaùnh Mattheâu vaø Thaùnh Luca dieãn taû caùi môùi meû cuûa Chuùa Kitoâ moät caùch hoaøn toaøn khaùc _ Hai oâng khoâng gaén vieäc sinh haï Chuùa Gieâsu vôùi Thieân Chuùa Cha, nhö ngöôøi ta coù theå nghó (quan ñieåm bieåu töôïng hay thaàn thoaïi chaúng haïn) nhöng laïi gaùn cho Chuùa Thaùnh Thaàn _ Caû hai ñeàu choïn teân cuûa Thieân Chuùa = ruah (Do thaùi, gioáng caùi), pneuma (hy laïp, gioáng trung) _ Thaàn khí khoâng ñöôïc trình baøy nhö noät taùc nhaân, nhöng nhö Ñaáng baûo chöùng raèng haøi nhi ñuùng laø "Thieân Chuùa ôû vôùi chuùng ta" theo Mt 1,23 hay "Con thieân Chuùa", "Ñaáng thaùnh" theo Lc 1,35 _ ñoái vôùi taát caû hai thaùnh söû, Ñöùc Gieâsu khoâng phaûi laø Thieân Chuùa vì ñaõ ñöôïc Thieân Chuùa sinh ra baèng phoái hieäp vôùi con ngöôøi _ Ñöùc Gieâsu laø Thieân Chuùa ôû vôùi Thieân Chuùa, tröôùc khi thaønh ngöôøi ôû vôùi loaøi ngöôøi.
Vieäc Ñöùc Maria mang thai maø vaãn ñoàng trinh khoâng phaûi laø neàn taûng cuûa nhaàn tính cuûa Chuùa Gieâsu, noù laø daáu chæ. Nhaäp ñeà Tin Möøng thöù 4 ñaët ngay maàu nhieäm tieân höõu (haøm aån nôi Mattheâu vaø Luca) nhöng ñeå ñi tôùi lai lòch thaàn linh cuûa Ngoâi lôøi laøm ngöôøi (1,13), "sinh ra khoâng do khí huyeát, cuõng khoâng do öôùc muoán cuûa nhuïc theå, hoaëc do yù muoán cuûa ngöôøi ñaøn oâng, nhöng do bôûi Thieân Chuùa". Thaùnh Gioan laáy laïi trong phaàn nhaäp ñeà, caùc döõ kieän cuûa Luca 1 ("khoâng do öôùc muoán cuûa ngöôøi", cf "toâi khoâng bieát tôùi ngöôøi nam").
Mattheâu vaø Luca bieát vieäc Ñöùc Maria mang thai maø vaãn ñoàng trinh nhö moät söï kieän, nhôø cuoäc nghieân cöùu gia phaû vaø tìm nôi baø con thaân thuoäc cuûa Ñöùc Maria. Caùc söï kieän thuoäc veà döõ kieän lòch söû cuûa maàu nhieäm Nhaäp theå _ Daân chuùng ôû Nadaret hình nhö ñaõ neâu leân thaéc maéc khi goïi Ñöùc Gieâsu laø con Baø Maria (Mc 6,3; ñöôïc Mt söûa laïi laø con oâng Giuse) _ Cuõng vaäy ôû Ga 7,41, caùc ngöôøi Do thaùi bò Chuùa Gieâsu toá caùo laø khoâng phaûi laø con caùi ñích thaät cuûa Abragam, ñaõ phaûn coâng = "Chuùng toâi ñaâu coù phaûi laø con hoang". T.Mattheâu vaø T.Luca giaûi thích söï kieän nhö oâng Giuse vaø Baø Maria ñaõ laøm, nghóa laø nhìn nhaän vieäc thoï thai maø vaãn ñoàng trinh, thuoäc veà maàu nhieäm cuûa Thieân Chuùa.
Trong phaàn coøn laïi cuûa Taân Öôùc, khoâng bao giôø Ñöùc Gieâsu laïi ñöôïc trình baøy nhö coù moät lai lòdch khaùc, khoâng phaûi laø Thieân Chuùa.
Ít khi Ñöùc Gieâsu ñöôïc keâu laø "con oâng Giuse", tröø trong nhöõng ñoaïn khaúng ñònh roõ raøng vieäc Ñöùc Maria cö mang Ñöùc Gieâsu maø vaãn ñoàng trinh _ vaø vaên maïch cho thaáy nhaän ñònh "Ñöùc Gieâsu, con oâng Giuse" laø do nhöõng ngöôøi choáng ñoái ñöa ra, do ñoù khoâng nhaän ñöôïc (Ga 6,42) hoaëc ñaõ ñuöïc chính Chuùa Gieâsu caûi chính (Lc 2,49) _ Teân oâng Giuse cuõng khoâng coù ngay caû trong Tin Möøng Marcoâ, Phuùc aâm duy nhaát khoâng noùi tôùi vieäc thu thai khoâng coù söï coäng taùc cuûa nam nhaân, traùnh noùi caû tôùi teân cuûa ngöôøi ñöôïc coi laø cha cuûa treû nhoû (Lc 3,23) _ Gl 4,4 noùi tôùi Ñöùc Gieâsu "sinh bôûi moät ngöôøi nöõ", ño ùlaø moät ñieàu ñaùng ghi nhaän. Thaùnh Phaoloâ laø moät nhaø thaàn hoïc veà Phuïc sinh (Cv 9,5; 22,7; 26,15) _ Khi muoán ngöôïc doøng tôùi Nhaäp theå, ngöôøi ñaõ duøng moät töø heát söùc coù yù nghóa: "ñeán". Chuùa Gieâsu tieân höõu, khoâng sinh bôûi moät ngöôøi nam; caùch nhieäm maàu, Ngöôøi "ñeán" trong nhaân loaïi, "ñeán" chöù khoâng phaûi sinh ra, Thaùnh Phaoloâ traùnh duøng töø sinh ra. Caùc giaùo phuï cuõng giaûi thích nhö vaäy. Ñoái vôùi caùc ngaøi; vieäc C. Gieâsu sinh ra bôûi moät Trinh nöõ laø daáu chæ ñaëc bieät cuûa maàu nhieäm nhaäp theå.
1.2.2. Caùc giaûi thích sau naøy.
1.2.2.1. ÔÛ theá kyû thöù 4, caùc giaùo phuï latinh ñaõ ñeà caäp ñeán hai khía caïnh khaùc laø "trong khi sinh ra vaø sau khi sinh ra". Caùi maø caùc ngaøi beânh vöïc caùch maõnh lieät laø söï toaøn vieïn cuûa daáu chæ ñaëc thuø cuûa maàu nhieäm = sinh bôûi Ñöùc Trinh nöõ Maria. Ñöùc Maria laø khuoân maãu troïn haûo cuûa söï trinh khieát (cuûa Giaùo Hoäi nhö cuûa caùc tín höõu). Ñöùc Maria trinh khieát veïn toaøn, caû xaùc laãn hoàn, khoâng coù chuùt tì oá. Caùc Giaùo phuï cuõng nhìn thaáy trong ñoù, daáu chæ cuûa söï veïn toaøn cuûa ñöùc tin vaø söï hoaøn toaøn thuoäc veà moät mình Thieân Chuùa.
Ñieàu ñöôïc khaúng ñònh tröôøc nhaát laø Ñöùc Maria ñoàng trinh cho tôùi khi sinh ra C. Gieâsu. Ñeå cho vieäc sinh haï khoâng laøm giaûm giaù trò cuûa daáu chæ, caùc Giaùo phuï ñaõ baùc boû yù kieán Ñöùc Maria sinh haï trong ñau ñôùn cuûa Tertullianoâ. Caùc ngaøi nghó tôùi moät vieäc sinh nôû khoâng ñau ñôùn nhö caùc baùc só Lieân xoâ ñaõ chuû tröông. Thöïc ra, truyeàn thoáng sinh nôû khoâng ñau ñôùn khoâng naèm trong khaùi nieäm "ñoàng trinh", nhöng noù laø moät daáu chæ _ Coøn daáu chæ toaøn veïn maø moät vaøi Giaùo phuï noùi tôùi, Thieân Chuùa khoâng maïc khaûi cho chuùng ta bieát Ñöùc Maria ñaõ sinh haï caùch naøo. Coâng ñoàng Vatican II ñaõ loaïi caùc laõnh vöïc khoâng kieåm soaùt ñöôïc. Hieán cheá Giaùo Hoäi soá 57 laëp laïi ñoái ca phuïng vuï = "Vieäc sinh haï Chuùa Kitoâ khoâng laøm gaûm maø coøn xaùc nhaän Ñöùc Maria laø Trinh Nöõ".
Vaán ñeà "Ñöùc Maria ñoàng trinh sau khi sinh" ñöôïc Helvidius neâu leân ôû theá kyû thöù 4. OÂng naøy choáng laïi caùc ñaïo só khoå haïnh maø oâng cho laø kieâu caêng vaø khoâng töôûng, vaø oâng khuyeân caùc baø meï ñoâng con haõy noi göông Ñöùc Maria. Thaùnh Ambroâsioâ vaø caùc Giaùo phuï latinh, phaûn öng ngay, caùc ngaøi khaúng ñònh Ñöùc Maria tieáp tuïc ñoàng trinh sau khi sinh Chuùa Gieâsu, nhö truyeàng thoáng vaãn tin nhö vaäy. Caùc Giaùo phuï Hy laïp khoâng quan taâm tôùi luùc Chuùa sinh, nhöng roài caùc ngaøi cuõng xaùc nhaän sau khi sinh, Ñöùc Maria vaãn giöõ mình ñoàng trinh.
Saùch Tin Möøng coù noùi tôùi "anh em Chuùa Gieâsu" (Mc 3,31, vaø song song : Ga 2,12; 7,3.5.10; Cv 1, 14; 1Cr 9,5…) Ñieàu naøy coù theå giaûi thích ñöôïc: töø "anh em" trong tieáng Do thaùi vaø tieáng Hy laïp duøng trong baûn dòch Baûy möôi vaø trong Taân Öôùc, coù nghóa raát roäng bao goàm baø con, hoï haøng (Stk 13,8; 14,14.16; Lv 10,4…)
Chuùng ta bieát teân cuûa 4 ngöôøi anh em cuûa Chuùa Gieâsu : Gia-coâ-beâ vaø Giuse, Simon vaø Giuñeâ _ Boán teân treân vaø "caùc chò em cuûa Ngöôøi" (Mt 13,56) giaû thieát laø hoï phaûi ñoäng. Ngoaøi ra, coøn coù nhöõng ngöôøi ñöôïc gieát qua truyeàn thoáng coå: Chính Tin Möøng cuõng khaúng ñieïnh Giacoâbeâ vaø Giuse laø con moät baø Maria khaùc. Ñöùc Maria thöôøng ñöôïc goïi laø "meï Ñöùc Gieâsu" (Ga 2,1.3; 19,25; Cv 1,14) coøn baø Maria kia luoân luoân ñöôïc keâu laø "Meï oâng Giacoâbeâ vaø oâng Giuse" (Mc 15,40 vaø Mt 27,56) hay "Meï oâng Giuse" (Mc 15,47) hay "meï oâng Giacoâbeâ (Mc 16,1) chính laø ñeå traùnh söï laãn loän. Phaàn khaùc, baø Maria naøy luoân luoân ñöôïc keå teân sau baø Maria, thaønh Magdala. Vò Giaùm muïc thöù hai thaønh Gieârusalem, oâng Simon (x. Mt 13,55) nhö oâng Giacoâbeâ (Cv 12,27; 15,13; 21,18…) cungõ ôû trong soá "anh em" cuûa Chuùa Gieâsu. Nhöng moät taùc giaû coå, Heùseùgippe, ñöôïc Euseøbe daãn, ñaõ noùi roõ oâng Simon laø anh em hoï cuûa Chuùa Gieâsu. Vieäc hai giaùm muïc tieân khôûi cuûa Giaùo ñoaøn meï, thuoäc cuøng moät gia ñình, hình nhö ñaõ gaây phaûn öùng baát lôïi trong dö luaän, coù leõ vì vaäy maø caùc saùch Tin Möøng nhaán maïnh tôùi nhöõng lôøi chæ trích baø con Chuùa Gieâsu = "Anh em Ngöôøi khoâng tin Ngöôøi" (Mt 10,37; Lc 14,26; x.Mc 3,20,21 vaø //)
1.2.2.2. Vieäc Ñöùc Maria ñoàng trinh ñöôïc giaûi thích
theo boái caûnh lòch söû cuûa caùc theá kyû 4 vaø 5.
Thôøi ñoù, coù nhieàu coäng ñoaøn trinh nöõ vaø phong traøo tu ñöùc toâi cuoán nhieàu ngöôøi. Ngöôøi ta khaùm phaù coù moät caùch soáng trieät ñeå ñöùc tin vaø daâng hieán cho Thieân Chuùa maø khoâng theo con ñöôøng thoâng thöôøng = laäp gia ñình, coù con caùc, laø con ñöôøng ñöôïc ñeà cao trong Cöïu Öôùc. Ñaây laø moät dòp ñeå ngöôøi ta soát saéng höôùng veà meï Chuùa Gieâsu, Ñöùc Trinh Nöõ raát thaùnh, Ñaáng ñöôïc hieán thaùnh cho Thieân Chuùa hôn taát caû moïi ngöôøi. Vì vaäy maø chuùng ta coù nhöõng baøi vieát cuûa caùc Giaùo phuï, göûi cho caùc trinh nöõ, trong ño ùcaùc ngaøi ca ngôïi Ñöùc Maria nhö göông saùng ngôøi cuûa caùc trinh nöõ.
1.2.2.3. Theá kyû 19 vaø 20.
Neáu suoát 19 theá kyû, ngöôøi coâng giaùo tin vöõng vaøng Ñöùc Maria ñoàng trinh thì sang theá kyû 20, moät soá toû ra thaéc maéc. Phaûi caét nghóa hieän töôïng naøy baèng söï thay ñoåi naõo traïng toân giaùo sang naõo traïng tuïc hoùa. Caùc tieàn ñeà xöa kia thuaän lôïi cho vieäc nhìn nhaän Ñöùc Meï ñoàng trinh thì nay ngöôøi ta tin "maëc daàu coù pheùp laï". Xöa kia, ngöôøi ta luoân luoân deà cao nhöõng ñaëc aân cuûa Chuùa Kitoâ vaø cuûa Ñöùc Trinh nöõ, thì nay ngöôøi ta xeùt laïi caùc ñaëc aân ñoù, ngöôiø ta muoán coù moät con ngöôøi trung thöïc hôn. Xöa ngöôøi ta coi giôùi tính laø caám kî thìn nay, ngöôøi ta laïi ñeà cao nhö moät giaù trò cô baûn. Xöa ngöôøi ta quí troïng söï ñoàng trinh, nay ngöôøi ta laïi coi ngöôøi soáng ñoàng trinh laø thieáu moät caùi gì. Caùc thieáu nöõ vôùi caëp maét ñaày ngöôõng moä thì nay nhìn vôùi caëp maét ngaïc nhieân, neáu khoâng phaûi laø thöông maïi.
1.2.3. YÙ Nghóa cuûa söï ñoàng trinh.
Nhö vaäy thì söï ñoàng trinh coù choã ñöùng vaø yù nghóa naøo? Söï ñoàng trinh ñaõ ñöôïc caùc giaùo phuï theá kyû thöù 4, thöù 5 vaø caùc nhaø thaàn hoïc theá kyû 20 chuù yù. Giöõa hai thôøi ñieåm ñoù, yù nghóa cuûa söï ñoàng trinh ñaõ bò tính caùch laï kyø che khuaát, do ñoù maø caùc thaéc maéc môùi doàm naûy sinh.
YÙ nghóa ñoù coù ba khía caïnh chính.
1.2.3.1. Vieäc Chuùa Kitoâ sinh ra bôûi moät Trinh nöõ laø moät daáu chæ nhieäm maàu, ñaëc thuø cuûa maàu nhieäm Nhaäp theå, nhö Tin Möøng vaø caùc giaùo phuï ñaõ nhaän thaáy. Ñoù laø daáu chæ raèng Ngöôøi laø Con Moät cuûa Thieân Chuùa, aân ban thuaàn tuùy cuûa Tình yeâu Thieân Chuùa, chöù khoâng phaûi hoa traùi bình thöôøng cuûa tình yeâu nhaân loaïi. Laø Ñaáng taïo thaønh vaø tieân höõu, Ngöôøi trôû thaønh ngöôøi maø khoâng ngöøng laø Thieân Chuùa, ñoàng thôøi Ñöùc Maria trôû thaønh Meï maø khoâng ngöøng laø Trinh nöõ.
1.2.3.2. Ñoù laø moät daáu chæ cöùu ñoä. Thieân Chuùa khoâng döïa vaøo caùc phöông tieän theá traàn. Ngöôøi ñaõ sinh ra khoâng phaûi trong laâu ñaøi nguy nga nhö caùc vua chuùa, Ngöôøi bò ñe doïa tôùi tính maïng, Ngöôøi khoâng döïa treân tieàn baïc nhöng treân söï khoù ngheøo, ñeå loan baùo Tin Möøng cho ngöôøi ngheøo khoå. Ngöôøi khoâng coù nôi truù nguï. Cha meï Ngöôøi ñaõ daâng cuûa leã cuûa ngöôøi ngheøo… Ngöôøi khoâng coù vieân ñaù goái ñaàu. Ngöôøi baét ñaàu söù vuï coâng khai baèng caùch aên chay 40 ngaøy. Caùc quyeàn bính traàn gian ñaõ baùch haïi Ngöôøi, ñaõ gieát Ngöôøi. Meï Ngöôøi vaø chính Ngöôøi ñaõ soáng trong söï ñoäc thaân, moät hình thöùc cuûa ngheøo khoù. Chuùa Kitoâ ñaõ trôû thaønh Ñaáng Cöùu ñoä, khoâng phaûi vì thuoäc doøng hoï vua David nhö Thaùnh Mattheâu coù luùc ñaõ töôøng, nhöng vì laø Con Thieân Chuùa, sinh giöõa loaøi ngöôøi, nhö Ngöôiø ñaõ toû cho thaáy trong Tin Möøng.
Karl Barth baûo maàu nhieäm Nhaäp Theå caàn söï ñoàng trinh cuûa Ñöùc Maria nhö moät daáu chæ = bình thöôøng thì phaûi coù söï can thieäp cuûa ngöôøi ñaøn oâng, ngöôøi ñaøn oâng ñoùng vai troø öu vieät, nhöng trong maàu nhieäm Nhaäp Theå, ngöôøi ñaøn oâng phaûi nhöôøng choã cho Thieân Chuùa.
1.2.3.3. Cuoái cuøng, maàu nhieäm ñoàng trinh cuûa Ñöùc Maria, coøn coù yù nghóa ñoái vôùi chính Ñöùc Maria. Caùc Giaùo phuï ñaõ nhaän thaáy coù moät töông quan saâu xa giöõa loøng tin vaø söï ñoàng trinh. "Ñöùc Maria ñaõ thuï thai Ngöôøi trong daï". Khoâng phaûi ngaãu nhieân maø Thieân Chuùa ñaõ ñaët Ñöùc Maria vaøo theá phaûi tin vaøo maàu nhieäm, Ngöôøi trôû thaønh Meï Thieân Chuùa, do moät mình Thieân Chuùa, chæ nhôø ôn cuûa Ngöôøi, chæ döïa vaøo loøng tin, daán thaân vôùi taâm tình yeâu meán cuûa "Ngöôøi nöõ tyø Thieân Chuùa" (Lc 1,38). Söï ñoàng trinh cuûa Ñöùc Maria dieãn taû nieàm tin yeâu phoù thaùc trieät ñeå nôi Thieân Chuùa cuûa Ngöôøi. Loøng tin cuûa Ngöôøi, aân hueä nhöng khoâng cuûa Thieân Chuùa, ña lõaøm cho Thieân Chuùa sinh nôi traøn gian. Ñoù chính laø söù maïng cuûa loøng tin. Ñöùc Maria laø moät cöïc ñieåm, nô phaùt xuaát cuûa Thieân Chuùa laøm ngöôøi, gaén lieàn vôùi tieáng Fiat truyeàn tin.
Hai tín ñieàu khaùc ñaõ ñöôïc coâng boá trong thôøi hieän ñaïi, ñoù laø tín ñieàu voâ nhieãm ngaøy 8.12.1854 vaø tín ñieàu Ñöùc Maria hoàn xaùc leân trôøi ngaøy 1.11.1950. Hai tín ñieàu treân khoâng döïa treân cô sôû Kinh Thaùnh minh nhieân, do ñoù coù vaán ñeà veà maët ñaïi keát. Phaàn khaùc, hai tín ñieàu naøy cuõng khoâng naèm ôû trong taâm cuûa loøng tin. Tuy nhieân, ñaây laø nhöõng tín ñieàu ñöôïc xaùc ñònh moät caùch long troïng nhö moät tín ñieàu.
Ñöùc Pioâ IX ñaõ coâng boá tín ñieàu veà söï thaùnh thieân nguyeân thuûy cuûa Ñöùc Maria, ñeå chaán döùt caùc cuoäc tranh luaän daèng dai veà söï kieän Ñöùc Maria coù hay khoâng vöôùng maéc toäi ngay töø ñaàu _ Ngay töø ñaàu nghóa laø ngay töø luùc thuï thai trong loøng meï, nhö teân moät leã coù ôû Taây phöông töø theá kyû thöù 12. Sau cuoäc caùch maïng, Giaùo Hoäi ôû theá kyû 19 thaáy caàn phaûi neâu leân ñeå moïi ngöôøi chieâm ngöôõng, hình aûnh tinh tuyeàn cuûa Ñöùc Maria, maàm moáng cuûa Hoäi thaùnh.
Ñöùc Pioâ XII ñaõ muoán moïi ngöôøi höôùng veà Ñöùc Maria nhö hình aûnh caùnh chung cuûa vinh quang cuûa nhöng keû ñöôïc cöùu thoaùt, cuûa toaøn theå Hoäi Thaùnh.
Hai ñònh tín treân aên khôùp vôùi nhau. Chuùng xaùc nhaän Giaùo Hoäi trong moäi gia ñoaïn, töø söï tinh tuyeàn nguyeân thuûy cho tôùi vinh quang chung cuøng = Ñöùc Maria ñaõ ñi tröôùc Giaùo hoäi beân caïnh Chuùa Kitoâ sinh ra, beàn caïnh Chuùa Kitoâ sinh thì treân thaäp giaù vaø vaøo luùc Thaàn Khí ñöôïc ban xuoáng.
2.1. Söï thaùnh thieän nguyeân thuûy hay Ñöùc Maria voâ nhieãm.
2.1.1. Khaùi nieäm.
Ñaây laø ñaëc aân Thieân Chuùa ban cho Ñöùc Maria khoâng maéc toäi truyeàn, ngay töø giaây phuùt ñaàu tieân coù ngöôøi. Töø khi coù, ngöôøi rong traéng veïn toaøn = Ngöôøi khoâng vöôùng maéc toäi maø Adong ñeå laïi cho con chaùu, laøm cho moïi ngöôøi sinh ra trong traïng thaùi ñoái nghòch vôùi Thieân Chuùa, bò töôùc maát ñôøi soánt sieâu nhieân, khoâng coù ôn thaùnh vaø nhöõng naêng löïc keøm theo (nhaân ñöùc thieân phuù, ôn Chuùa Thaùnh Thaàn), thay vì nhö Thieân Chuùa muoán, nghóa laø baïn höõu, con caùi Thieân Chuùa, thoâng phaàn vaøo ñôøi soáng thaàn linh, trôû neân ñeàn thôø Chuùa Ba Ngoâi.
Toâng saéc Ineffabilis 8.12.1954 cuûa Ñöùc Pioâ IX xaùc ñònh caùc ñieåm phaûi tin treân, chæ tuyeân boá caùch ngaén goïn Ñöùc Maria khoâng vöôùng maéc toäi toå truyeàn, do ñoù, Ngöôøi thaùnh thieän ngay töø ñaàu.
Toâng saéc ghi nhaän Ñöùc Maria ñöôïc ñaëc aân treân töø giaây phuùt ñaàu tieân thuï thai trong loøng meï.
Toâng saéc cuõng xaùc ñònh raèng Ñöùc Maria ñöôïc Thieân Chuùa gìn giöõ khoûi vöôùng maéc toäi truyeàn vì coâng nghieäp Chuùa Kitoâ.
Döôùc ñaây laø baûn vaên:
"Laáy quyeàn cuûa Chuùa Gieâsu Kitoâ, cuûa hai thaùnh toâng ñoà
Pheâroâ vaø Phaoloâ vaø quyeàn cuûa Ta, Ta tuyeân boá, xaùc nhaän vaø ñònh
tín raèng giaùo lyù döôùi ñaây laø moät giaùo lyù ñöôïc Thieân Chuùa
maïc khaûi vaø do ñoù, phaûi ñöôïc taát caû moïi tín höõu tin vöõng
vaøng vaø luoân maõi, ñoù laø: do moät ñaëc aân laï luøng cuûa Thieân
Chuùa toaøn naêng vaø vì thaáy tröôùc coâng nghieäp cuûa Chuùa Gieâsu
Kitoâ, Ñaáng cöùu ñoä loaøi ngöôøi, Ñöùc trinh nöõ dieãm phuùc maria,
ngay töø giaây phuùt thuï thai ñaàu tieân, ñaõ ñöôïc gìn giöõ cho khoûi
vöông maéc moïi tì oá cuûa nguyeân toäi."
Coâng thöùc ngaén nguûi treân laø keát quaû cuûa nhieàu theá kyû suy tö thaàn hoïc, ñaøo saâu tín lyù. Moät soá bieán coá ñaõ goùp phaàn thuùc ñaåy vieäc coâng boá tín ñieàu: 1830 Ñöùc Maria hieân ra vôùi chò Catherine Laboureù, moät taäp sinh Nöõ töû Baùc aùi, ôû Phoá Caàu Paris. Moät böùc aûnh kyû nieäm, vôùi hình Ñöùc Maria vaø nhöõng doøng chöõ: "Laïy Ñöùc voâ nhieãm thu thai, xin caàu cho chuùng con laø keû chaïy ñeán cuøng Ñöùc Meï", ñöôïc phoå bieán, laøm cho nhieàu ngöôøi trôû laïi neân ñöôïc goïi laø aûnh pheùp laï. Moät phong traøo naûy sinh trong Giaùo Hoäi, vaän ñoäng xin Ñöùc Giaùo hoaøng tuyeân boá giaùo lyù thoï thai voâ nhieãm laø moät moät tín ñieàu.
1846, Hoàng y Gioan Maria Mastai Ferrati leân ngoâi Giaùo hoaøng, danh hieäu Pioâ IX _ Ngaøi coù loøng suøng kính caùch rieâng Ñöùc Maria _ Ngaøi taùn thaønh vieäc caùc giaùm muïc Hoa Kyø choïn Ñöùc Maria voâ nhieãm laøm quan thaày quoác gia Hoa Kyø, cho pheùp kính phuïng vuï rieâng kính Ñöùc Maria voâ nhieãm vaø cho laäp moät ban tö vaán goàm 20 nhaø thaàn hoïc ñeå cöùu xeùt vaán ñeà.
1094, theo yù kieán cuûa caùc hoàng y vaø caùc tham vaán, Ñöùc Giaùo Hoaøng göûi moät thoâng ñieäp cho caùc giaùm muïc treân theá giôùi xin caàu nguyeän vaø cho bieát yù kieán cuûa caùc Ngaøi vaø cuûa daân Chuùa veà vieäc coù neân ñònh tín Ñöùc Maria voâ nhieãm khoâng _ 630 Giaùm muïc ñaõ traû lôøi, trong soá ñoù coù 546 thuaän, 84 thaáy chöa neân, trong soá naøy chæ coù 4 hay 5 laø choáng.
Ngay töø 1851 Ñöùc Giaùo Hoaøng ñaõ trao cho moät UÛy ban thaàn hoïc nhieäm vuï soaïn thaûo saéc chæ. Sau nhieàu thaùng laøm vieäc. UÛy ban ñaõ trình leân Ñöùc Giaùo Hoaøng baûn döï thaûo, baûn döï thaûo ñöôïc trao cho caùc chuyeân vieân cöùu xeùt, söûa ñi söûa laïi 6 laàn, cuoái cuøng, ngaøy 1.12.1954 Ñöùc Giaùo Hoaøng ñaõ hoïp cô maät vieän, döï thaûo ñöôïc thoâng qua.
Ngaøy 8.12.1954 tröôùc maët 140 Giaùm Muïc vaø 49 Hoàng Y vaø ñaùm ñoâng tín höõu, Ñöùc Giaùo Hoaøng ñaõ cöû haønh thaùnh leã troïng theå. Sau Phuùc AÂm, Kính Veni Creator ñöôïc xöôùng leân vaø roài töø treân toøa Thaùnh Pheâroâ, Ñöùc Giaùo Hoaøng coâng boá tín ñieàu.
Ngaøy 25.3.1958, ôû hang Massabielle, Loä Ñöùc, Ñöùc Maria hieän ra vôùi coâ Bernadetta, xaùc nhaän "Ta laø Ñaáng voâ nhieãm."
2.1.2. Côû sôû tín ñieàu
Toâng saéc xaùc nhaän ñaây laø moät chaân lyù ñöôïc Thieân Chuùa maïc khaûi, nhö vaäy phaûi coù cô sôû, ít nhaát laø maëc nhieân, trong Thaùnh Kinh vaø Thaùnh truyeàn, hay ít nhaát laø moät trong hai.
2.1.2.1. Thaùnh Kinh
* STK 3,15
"Ta seõ ñaët haän thuø giöõa ngöôi vaø ngöôøi ñaøn baø, giöõa
doøng gioáng ngöôi vaø doøng gioáng noù. Doøng gioáng noù seõ ñaïp ñaàu
ngöôi, coøn ngöôi seõ taùp laïi goùt chaân."
Ngöôøi ñaøn baø ñaây laø Ñöùc Maria. Kinh Thaùnh khoâng noùi roõ laø söï ñoái nghòch giöõa Satan vaø Ñöùc Maria coù tính caùch trieät ñeå, tuyeät ñoái. Nhöng caùc Chuù giaûi cuûa caùc giaùo phuï cho hieåu ñieàu ñoù, khi caùc ngaøi quy vieäc chieán thaéng Satan cho hai Ñaáng maø caùc ngaøi goïi laø Adong môùi vaø Evaø môùi: ñoù laø moät caùch ñònh raèng vaø Evaø môùi khoâng heà bao giôø bò ma quæ ñoâ hoä.
Toâng saéc vieát:
"Caùc giaùo phuï vaø hoïc giaû Kitoâ daïy raèng, qua lôøi saám Thaàn
linh (STK 3,15), Thieân Chuùa cho moïi ngöôøi thaáy roõ tröôùc ñaáng
Cöùu ñoä giaøu loøng thöông xoùt, Ñöùc Gieâsu Kitoâ, Con Moät cuûa Ngaøi
vaø Meï dieãm phuùc cuûa Ngöôøi, Ñöùc Trinh Nöõ Maria, ñoàng thôøi toû
baøy moät caùch laï luøng moái haän thuø chung cuûa caû hai ñoái vôùi ma
quæ."
"Vì theá, Toâng saéc keát, nhö Chuùa Kitoâ trung gian giöõa Thieân
Chuùa vaø loaøi ngöôøi ñaõ duøng nhaân tính Ngöôøi ñaõ ñaûm nhaän,
ñeå huûy boû aùn phaït chuùng ta vaø treo noù treân thaäp giaù, cuõng vaäy
Ñöùc Trinh Nöõ raát thaùnh, keát hôïp vôùi Ngöôøi caùch maät thieát vaø
khoâng theå taùch rôøi ñöôïc, vôùi Ngöôøi vaø nhôø Ngöôøi, laø keû
thuø cuûa con raén ñoäc vaø ñaõ thaéng noù hoaøn toaøn baèng caùch daãm
naùt ñaàu noù, döôùi chaân trinh khieát cuûa Ngöôøi."
* Lôøi chaøo cuûa Thieân söù Gabirieâ vaø lôøi chaøo cuûa baø Elidabet (Lc 1,28-42).
"Kính chaøo Baø ñaày ôn phuùc, Thieân Chuùa ôû cuõng Baø" "Em ñöôïc chuùc phuùc trong moïi ngöôøi nöõ vaø con loøng em ñöôïc chuùc phuùc."
Origeânoâ (+254) ñaõ nhaän xeùt vaø sau naøy, thaùnh Ambroâsioâ (+397) cuõng voïng laïi, raèng lôøi chaøo cuûa Thieân söù laø moät caùi gì laï luøng, chö heà nghe thaáy trong Kinh Thaùnh. Töø Hy laïp Keâkaritoâmeâneâ phaûi ñöôïc dòch laø "traøn ñaày ôn phuùc" _ Cuõng vaäy, lôøi chaøo "ñöôïc chuùc phuùc trong moïi ngöôøi nöõ" cuûa baø Elidabeth döôùi taùc ñoäng cuûa Chuùa Thaùnh Thaàn, laøm nghó tôùi nhöõng aân hueä laï luøng cuûa Thieân Chuùa ban cho Ñöùc Maria.
Toâng saéc khoâng döïa vaøo caùc
baûn vaên treân, nhöng ñöïa vaøo truyeàn thoáng chuù giaûi cuûa caùc giaùo
phuï:
"Caùc giaùo phuï vaø caùc hoïc giaû Kitoâ, xeùt kyõ raèng vaøo luùc
loan baùo cho Ñöùc Trinh Nöõ dieãm phuùc, phaåm giaù khoân taû Meï Thieân
Chuùa, thieân söù Gabirie noùi nhaân danh Thieân Chuùa vaø do leänh cuûa
Ngaøi, chaøo Ñöùc Maria "ñaày aân suûng", caùc giaùo phuï daïy
raèng qua lôøi chaøo long troïng vaø ñaëc bieät treân, moät lôøi chaøo chöa
heà nghe thaáy, Meï Thieân Chuùa ñöôïc giôùi thieäu nhö laø nôi taäp trung
moïi ôn Thieân Chuùa, nhö laø nôi ñöôïc trang bò moïi aân hueä Chuùa
Thaùnh Thaàn… cho neân chöa bao giôø bò chuùc döõ, nhöng vôùi con cuûa
Ngöôøi, khoâng ngôùt ñöôïc chuùc laønh. Ñöùc maria ñaõ ñöôïc baø
Elidabet, döôùc söï thuùc ñaåy cuûa Chuùa Thaùnh Thaàn, chaøo "Em
ñöôïc chuùc phuùc trong moïi ngöôøi nöõ vaø Con loøng em ñöôïc chuùc
phuùc"
2.1.2.2. Truyeàn thoáng
Töø khôûi thuûy Kitoâ giaùo cho ñeán coâng ñoàng Epheâsoâ (431) coù moät nieàm tin maëc nhieân vaøo söï thaùnh thieän nguyeân thuûy cuûa Ñöùc Maria. Ngöôøi ñöôïc ca ngôïi nhö baø Evaø môùi (T. Giustinoâ +165, T. Ereâneâ 202, Tertullianoâ 222?…) nhö ñaáng ñaày traøn aân suûng (t. Epiphan +403…)
Coâng ñoàng ñaõ xaùc nhaän töôùc hieäu Theotokos. Tieáp theo sau ñoù, ngöôøi ta vieát veà Ñöùc Maria, Meï Thieân Chuùa vaø khoâng queân noùi leân nieàm tin vaøo Ñöùc Maria hoaøn toaøn thaùnh thieän, khoâng maéc veát nhô nguyeân thuûy.
* Thôøi trung ñaïi, vaàn ñeà ñöôïc ñem ra tranh luaän.
Vì khoâng muoán nhaän coù ngoaïi teä cho ñieàu maø hoï cho laø chaân lyù truyeät ñoái (Moïi ngöôøi ñeàu maéc toäi truyeàn vaø moïi ngöôøi ñeàu caàn ôn cöùu ñoä cuûa Chuùa Kitoâ) neân T. Benañoâ ôû theá kyû 12, Alexandre Haleøs, T. Toâma, T. Bonaventura ôû theá kyû 13 daïy raèng Ñöùc Maria quaû ñaõ ñöôïc thaùnh hoùa tröôùc khi sinh, nhöng khoâng ñöôïc thaùnh hoùa ngay töø ñaàu, ñieàu naøy theo caùc ngaøi khoâng coù trong maïc khaûi.
Chaân phöôùc Taymond Lulle (+1315) vaø Duns Scott (+1308) ñaõ phaûn öùng laïi moät caùch maõnh lieät _ Ñaëc bieät Duns Scott cho raèng nhìn nhaän söï voâ nhieãm thoï thai khoâng coù nghóa laø taùch Ñöùc Maria khoûi ôn cöùu ñoä cuûa con cuûa Ngöôøi _ coù ôn cöùu ñoä giaûi thoaùt khoûi toäi, nhöng cuõng coù ôn cöùu ñoä ngaên ngöøa vöôùng maéc toäi.
Maëc daàu coù cuoäc tranh luaän giöõa hai tröôøng phaûi, coâng ñoàng Bale (1439) laø "ly giaùo", coù aûnh höôûng lôùn treân vieäc uõng oc61 nieàm tin, khi tuyeân boá "Giaùo lyù daïy raèng Ñöùc Maria nhôø ñaëc aân rieâng Thieân Chuùa gìn giöõ, ñaõ khoâng bao giôø vöôùng maéc toäi nguyeân toå, laø moät giaùo lyù ñaïo ñöùc, phuø hôïp vôùi söï thôø phöôïng trong Giaùo hoäi, vôùi ñöùc tin coâng, giaùo vôùi leõ phaûi vaø vôùi Kinh Thaùnh… chuùng toâi xeùt caàn phaûi môùi goïi toaøn theå caùc tin höõu Chuùa Kitoâ… ca ngôïi taï ôn Thieân Chuùa toaøn naêng veà ôn vô nhieãm thoï thai cuûa Ñöùc Trinh nöõ…" (Foi catholique P.227).
* Ñöùc Giaùo Hoaøng Sixtoâ IV cho xaây nhaø nguyeän Sixtine, ñeå kính nhôù Vieäc Ñöùc Maria thuï thai voâ nhieãm.
* Coâng ñoàng Trentoâ (1546), khi khaúng ñònh moïi ngöôøi ñeàu maéc toäi toå toâng tuyeàn, tuyeân boá; "Coâng ñoàng khoâng coù yù bao goàm trong saéc leän naøy Ñöùc Trinh Nöõ Maria dieãm phuùc vaø voâ nhieãm, Meï Thieân Chuùa."
* Nieàm tin vaøo Ñöùc Maria voâ nhieãm caøng ñöôïc uûng hoä. Naêm 1645, Doøng Phanxicoâ choïn Ñöùc Maria voâ nhieãm laøm quan thaày, tröôùc ñoù, Doøng ñaõ cam keát long troïng baûo veä ñaëc aân Meï voâ nhieãm. Caùc doøng chieán só Taây Ban Nha cuõng cam keát nhö vaäy. Giaùo lyù ñöôïc caùc thaùnh vaø caùc nhaø thaàn hoïc noåi tieáng beânh vöïc: T. Canisius (+1597), T. Bellaronin (+1621) T. Alphonso Rodriguez (+1617), Vasquez (+1621), Bossuet, Bourdaloue, Olier, T. Vinh Sôn, T. Gioan Lasan, T. Eudes, A. Alphonso Luguori, T. Pierre Fourier…
2.1.2.3. Leã Ñöùc Maria voâ nhieãm
Cuoán theá kyû thöù 7, beân Ñoâng phöông, ngöôøi ta möøng leã thuï thai cuûa Ñöùc Maria vaøo ngaøy 9.12. Leã ñöôïc phoå bieán trong ñeá quoác phöông Ñoâng, mieàn Nam nöôùc YÙ thuoäc Ñeá quoác phöông Ñoâng neân cuøng möøng leã ngaøy 9.12, trong khi beân Anh, ngöôøi ta laïi möøng leã ngaøy 8.12.
ÔÛ khôûi thuûu, ñaây khoâng phaûi laø leã thoï thai voâ nhieãm nhöng laø ñeå kyû nieäm vieäc thieân söù baùo tin cho baø Anna, baø seõ mang thai vaø nhöõng giaây phuùt ñaàu tieân Cuûa Ñöùc Maria trong loøng Meï.
Sang theá kyû 12, leã ñöôïc phoå bieán beân caùc nöôùc Taây phöông sang theá kyû 14, leã ñöôïc cuû haønh trong caùc doøng tu naêm 1879, nhaân dòp kyû nieäm 15 naêm tuyeân boá tín ñieàu, Ñöùc Leo XIII naâng leã leân baät leã troïng baät nhaát.
2.2. Ñöùc Maria hoàn xaùc leân trôøi
2.2.1. Ngaøy 1.11.1950, Ñöùc Giaùo Hoaøng Pioâ XII ñaõ tuyeân boá tín ñieàu, Ñöùc Maria hieän dieän treân trôøi caû xaùc laãn hoàn, naèm trong maëc khaûi. "Laáy quyeàn cuûa Chuùa Gieâsu Kitoâ, cuûa hai thaùnh Pheâroâ vaø Phaoloâ toâng ñoà vaø quyeàn cuûa toâi, toâi tuyeân boá, xaùc nhaän vaø ñònh tín raèng Ñöùc Maria, Meï voâ nhieãm Thieân Chuùa troïn ñôøi ñoàng trinh, cuoái cuoäc ñôøi ngöôøi, ñaõ ñöôïc ñöa vaøo vinh qunag treân trôøi, caû xaùc laãn hoàn" (Toâng ñoà Minificentissimus Deus).
Ñònh tín khoâng ñeà caäp tôùi caùi cheát cuûa Ñöùc Maria - Cheát vaø leân trôøi laø hai söï kieän khaùc nhau, khoâng nhaát thieát phaûi raøng buoäc vaøo nhau.
2.2.2. Cô sôû Thaùnh Kinh
Khoâng coù nhöõng baûn vaên minh nhieân coù nhöõng hình aûnh coù theå gôïi yù cho chuùng ta.
2.2.2.1. Cöïu Öôùc: Hoøm bia Giao öôùc
Kinh Thaùnh gôïi yù coù moät söï lieân heä giöõa hoøm bia vaø Ñöùc Maria. Thaät theá, thieân söù baùo cho Ñöùc Maria: "Quyeàn naêng Ñaáng toái cao seõ bao phuû baø" (Lc 1,35) laøm nhôù tôùi ñaùm maây bao phuû nhaø taïm vaø khaùm thôø (Xh,50,2.3.21.34-35). Lôøi cuûa baø Elidabet do Thaùnh Thaàn linh höùng, cuõng phuø hôïp vôùi lôøi vua David: "Laøm sao khaùm Chuùa toâi (Yahaweh) laïi tôùi nhaø toâi ñöôïc? (2 Sm 6,9)". "Laøm sao Meï Chuùa Toâi laïi tôùi nhaø toâi? (Lc 1,43) Vaø roài: "Khaùm Yave ôû laïi nhaø David ba thaùng (2 Sm 6,11) vaø "Ñöùc Maria ôû vôùi baø Elidabet khoaûng ba thaùng".
Nhieàu taùc giaû ñaõ nhìn thaáy trong khaùm moät hình boùng Ñöùc Maria: Seùverien, Giaùm muïc (+408): "Ñöùc Maria laø khaùm khoâng theå hö ñöôïc. Ngöôøi ñaõ cöu mang Ngoâi Lôøi, ñaõ chöùa ñöïng bia ñaù Tin Möøng." T. Germanoâ thaønh Constantinopoli (+733), T. Teodorettoâ (+826)… cuõng nghó nhö vaäy.
Nhöng khaùm chæ laø hình boùng cuûa Ñöùc Maria vì thaân xaùc cuûa Ngöôøi: nhö khaùm chöùa ñöïng Manna, loøng daï Ñöùc Maria cöu mang Ngoâi Lôøi nhaäp theå. Theá nhöng, goã cuûa khaùm laø moät thöù ñoà quyù, khoâng hö naùt neân thaân xaùc Ñöùc Maria cuõng khoâng hö ñöôïc. Caùc Giaùo phuï aùp duïng caâu 8 Tv 131: "Xin haõy choåi daäy, laïy Chuùa, vaøo nôi Ngaøi nghæ Ngaøi vaø khaùm uy thieâng cuûa Ngaøi" cho Chuùa Kitoâ vaø Ñöùc Maria. Ñöùc Maria vôùi thaân xaùc, ôû beân caïnh Chuùa Kitoâ.
Caùc Giaùo phuï vaø caùc taùc
giaû thöôøng nhaéc tôùi khaùm khi noùi veà cuoäc an nghæ cuûa Ñöùc Maria,
nhö vaäy laø gôïi y Ngöôøi ñaõ veà trôøi caû xaùc laãn hoàn:
= "Hoâm nay, khaùm thaùnh cuûa Thieân Chuùa haèng soáng ñöôïc ñaët
trong ñeàn thôø Thieân Chuùa. Laøm sao thaân xaùc ñaõ cöu mang chính söï
soáng laïi coù theå hö naùt ñöôïc?" (T. Gioan Damasceøne +749).
= "Hoâm qua, khaùm thaùnh, daùt vaøng, ñöôïc chuyeån töø ngoâi nhaø
traàn gian vaøo Gieârusalem thieân quoác" (T. Theodoro Studite +826).
Theo caùc chuù giaûi cuûa caùc
giaùo phuï vaø taùc giaû thì vò hoân theâ trong saùch Nhaõ Ca, aùm chæ
Giaùo Hoäi hay linh hoøn trung tín, ñöôïc keát hôïp maät thieát vôùi
Thieân Chuùa vaø Chuùa Kitoâ. Nhöng linh hoàn naøo trung tín cho baèng Ñöùc
Maria vaø Ngöôøi laø nguyeân maãu cuûa Giaùo Hoäi:
= "Saùch Nhaõ Ca (3,6) ñaõ tieân baùo veà Ñöùc Maria. Kìa Baø naøo
töø sa maïc ñi leân, nhö theå trong nhöõng coät maây, ngaùt höông moäc
döôïc!" (T. Andreù thaønh Creta +740)
= "Ngöôøi tieán leân, vi trinh nöõ vinh quang, tay caàm ñeøn choùi
saùng, laøm caùc thieân thaàn phaûi taám taéc khen ngôïi vaø hoûi nhau: Kìa
baø naøo ñang tieán leân saùng choùi nhö raïng ñoâng?" (T. Benañoâ
1153)
Sau khi daõn saùch Nhaõ Ca 8,5 "Kìa ba naøo töø sa maïc ñi leân, töïa mình vaøo ngöôøi yeâu cuûa naøng", T. bonaventura vieát tieáp: "Coù theå döïa vaøo ñoù noùi ñöôïc raèng Ñöùc Maria ôû treân trôøi vôùi thaân xaùc".
Thieân söù chaøo Ñöùc Maria "ñaày ôn phöôùc" (Lc 1,28). Theo toâng saét ñònh ín Ñöùc Maria voâ nhieãm thoï thai thì lôøi chaøo treân ñaây phaûi ñöôïc hieåu nhö bao goàm ñaëc aân khoâng vöông maéc toäi nguyeân toå. Nhöng trong caùc haäu quaû cöù söï cuûa toäi nguyeân toå, coù söï hö naùt cuûa thaân xaùc. Ñöùc Maria ñöôïc gìn giöõ khoâng vöôùng maéc toäi neân thaân xaùc Ngöôøi khoâng hö naùt ñöôïc. Ñaáng "ñaày ôn phuùc" khoâng theå moät luùc naøo ñoù, rôi vaøo söï thaát suûng.
Baø Elidabet "ñaày ôn Chuùa Thaùnh Thaàn" ñaõ tuyeân xöng Ñöùc Maria "ñöôïc chuùc phuùc hôn moïi ngöôøi nöõ" vaø "con loøng baø ñöôïc chuùc phuùc" (Lc 1,41-42).
Nhöng laøm sao caùc Ñaáng coù theå coi laø ñöôïc Thieân Chuùa chuùc phuùc, neáu caùc Ñaáng coù moät chuùt vöông vaán naøo vôùi toäi nguyeân toå ñaõ bò Thieân Chuùa chuùc döõ? Ñeå Ñöùc Maria thöïc söï ñöôïc chuùc phuùc, Ngöôøi phaûi ñöôïc chuùc phuùc vôùi caû con ngöôøi, töùc laø vôùi caû thaân xaùc.
Caùc taùc giaû thöôøng aùo duïng thò kieán cuûa Ngöôøi ñaøn ba trong saùch khaûi huyeàn chöông XII cho Ñöùc Maria. Caùc nhaø chuù giaõi baûo thò kieán ñoù chæ Giaùo Hoäi môùi ñuùng vì moät soá chi tieát chæ thích hôïp vôùi Giaùo Hoäi. Tuy nhieân, Ñöùc Maria laø hình aûnh cuûa Giaùo Hoäi.
Caùc baûn vaên treân khoâng khaúng ñònh minh nhieân maàu nhieäm Ñöùc Maria ôû treân trôøi caû caùc laãn hoàn, nhöng nhö Toâng saéc noùi, coù theå "döïa vaøo ñoù ñeå heù thaáy ñieàu Thieân Chuùa muoán maëc khaûi".
2.2.3. Truyeàn thoáng
Trong 5 theá kyû ñaàu, taâm tö cuûa Giaùo hoäi taäp trung vaøo Chuùa Kitoâ neân khoâng laï gì caùc maàu nhieäm veà Ñöùc Maria ñöôïc ñaët ôû haøng thöù.
Nhöng ôû caùc theå kyû sau, chuùng ta coøn thaáy ghi laïi moät soá chöùng taù trong vaên chöông, phuïng vuï.
= (T. Germain thaønh Constantimopoli
+733): "Thaân xaùc raát quyù vaø raát thaùnh ñaõ chöùa ñöïng söï
soáng khoâng bò nhö naùt, ñöôïc Chuùa Kitoâ, Ñaáng cöùu ñoä toaøn naêng
gìn giöõ, vì Ngaøi ñaõ ñöôïc caáu thaønh nhôø thòt xöông trinh khieát
naøy" (T. Modeste)
"Thaân xaùc trinh khieát naøy khoâng theå hö naùt trong moà ñöôïc vì
thaân xaùc naøy laø bình chöùa ñöïng chính Thieân Chuùa, laø ñeàn thôø
soáng ñoäng cuûa Con Moät Thieân Chuùa, laø thaân xaùc ñaõ cöu mang Thieân
Chuùa. OÂi trinh nö vinh hieån! Ngaøi ñaõ loâi keùo Meï tôùi vôùi Ngaøi,
khoâng ñeå Meï phaûi hö naùt… Moät ngöôøi con hieáu thaûo muoán coù
meï mình beân caïnh: Nhö vaäy thaät hôïp lyù khi ñaày tình con thaûo ñoái
vôùi Meï hieàn, Ngaøi röôùc Meï veà beân Ngaøi… Meï ñaõ ñöôïc
ñaët trong moà, nhöng moà troáng laøm chöùng raèng Meï ñaõ veà trôøi"
= (T. Gioan Ñamasceøne +749): "Ñaáng ñaõ ñoùn tieáp Ngoâi Lôøi Thieân
Chuùa vaøo trong loøng daï thì cuõng phaûi ñöôïc Con Ngöôøi ñoùn tieáp
vaøo nhaø taïm ñôøi ñôøi"
Vieäc maàu nhieäm Ñöùc Maria hoàn xaùc leân trôøi ñöôïc sôùm cöû haønh
trong caùc phuïng vuï cho thaáy nieàm tin naøy ñöôïc phoå bieán roäng raõi
nhö toâng saéc nhaän ñònh.
2.2.4. Caùc lyù do thaàn hoïc
2.2.4.1 Lyù do döïa treân söï cao troïng cuûa Ñöùc Maria: Ngöôøi laø Meï Thieân Chuùa.
Ñöùc Maria ñaõ cöu mang, nuoâ naáng Ngoâi Lôøi nhaäp theå _ thòt maùu Chuùa Gieâsu laø thòt maùu Ñöùc Meï. Laøm sao Chuùa Kitoâ laïi coù theå ñeå cho thaân xaùc Meï Ngaøi ra hö naùt? Chuùa Kitoâ khoâng theå ñöôïc haïnh phuùc hoaøn toaøn treân trôøi neáu khoâng coù Meï Ngaøi beân Ngaøi. Loøng hieáu kính ñoái vôùi cha meï laø moät giôùi raên, Neáu Chuùa cho ngöôøi ta soáng laïi ngaøy sau heát thì Chuùa coù theå cho Meï Ngöôøi soáng laïi tröôùc.
Caùc giaùo phuï coù lyù khi nhaán maïnh: Laø Meï Thieân Chuùa ñoøi Ñöùc Maria, moät khi hoaøn taát söù maïng nôi traàn gian, phaûi ñöôïc ñoái xöû caùch xöùng ñaùng, neáu khoâng tính caùch cuûa Meï Thieân Chuùa khoâng ñaày ñuû yù nghóa.
2.2.4.2. "Vì moät ngöôøi maø toäi loãi ñaõ xaâm nhaäp traàn gian vaø toäi gaây neân söï cheát, nhö theá söï cheát ñaõ lan traøn tôùi moïi ngöôøi bôûi moät ngöôøi ñaõ phaïm toäi" (Rm 5,12). Theá nhöng Ñöùc Maria khoâng vöôùng maéc toäi, vaäy Ngöôøi ôû ngoaøi voøng kieàm toûa cuûa söï cheát.
Laäp luaän treân caàn ñöôïc uyeån chuyeån hôn. Vieäc linh hoàn lìa xaùc (töùc laø cheát) cöù söï, laø haäu quaû cuûa toäi nguyeân toå. Nhöng töï noù, söï cheát chæ laø moät quy luaät töï nhieân: thaân xaùc laø vaät chaát neân phaûi suy moøn, hö naùt. Cho neân töï nhieân maø xeùt thì Ñöùc Maria cuõng phaûi cheát, nhöng ngöôøi ta coù theå nghó Thieân Chuùa coù theå ban ñaëc aân cho Ñöùc Maria khoûi cheát.
Tuy nhieân, nhö Chuùa Gieâsu, Con Ngöôøi, Ñöùc Meï coù theå muoán lieân ñôùi loaøi ngöôøi, chaáp nhaän caùi cheát - vaø caùi cheát töï nguyeän cuûa Ñöùc Maria trôû thaønh caùi cheát ñeïp loøng Thieân Chuùa.
Duø Ñöùc Maria coù phaûi böôùc qua ngöôûng cuûa cuûa söï cheát hay khoâng thì ñaëc aân voâ nhieãm thoï thai cuõng ñoøi hoûi thaân xaùc ngöôøi khoâng theå löu laïi trong moà hay hö naùt "Hai ñaëc aân naøy lieân keát chaët cheõ vôùi nhau" (Toâng saéc Munificentissimus).
2.2.4.3. Do möu chöôùc cuûa ma quæ, Adam vaø doøng gioáng oâng cöù söï, phaûi cheát. Nhöng töø khôûi thuûy (Stk 3,15), Thieân Chuùa ñaõ höùa cho ngöôøi nöõ chieán thaéng con raén ñoäc: neáu phaûi hö naùt trong moà nhö phaàn phaït cuûa nguyeân toå thì söï chieán thaéng seõ khoâng toaøn veïn.
2.2.4.4. Ñoái vôùi moät con ngöôøi, tinh thaàn nhaäp theå, thì haïnh phuùc khoâng theå chæ cho linh hoàn, maø thaân xaùc cuõng phaûi coù phaàn, neân "Ñöùc Maria khoâng dieãm phuùc hoaøn toaøn neáu Ngöôøi khoâng ôû treân trôøi vôùi caû thaân xaùc. (T. Bonaventura, ñöôïc Toâng saéc laëp laïi).
2.2.5. Nhaân xeùt
2.2.5.1 Caùc Ñöùc Giaùo Hoaøng ñaõ ñònh tín moät caùch ngaén goïn, cuï theå.
* Ñöùc Pioâ vôùi tín ñieàu Ñöùc Maria voâ nhieãm thoï thai.
Ñöùc Trinh Nöõ dieãm phuùc Maria, ngay töø giaây phuùc ñaàu tieân thuï thai trong loøng meï, nhôø ôn Chuùa vaø do ñaëc aân cuûa Thieân Chuùa toaøn naêng, vaø vì nhöõng coâng nghieäp cuûa Chuùa Gieâsu Kitoâ, Ñaáng cöùu ñoä traàn gian, ñaõ ñöôïc gìn giöõ cho khoûi vöôùng maéc moïi tì oá cuûa nguyeân toäi.
Ñöùc Giaùo Hoaøng khoâng chæ xaùc nhaän ñònh tín raèng Ñöùc Maria khoâng vöôùng maéc toäi, ngay töø ñaàu. Ñöùc Giaùo Hoaøng noùi roõ laø Ñöùc Maria ñöôïc gìn giöõ cho khoûi vöôùng maéc vaø Ngöôøi ñaõ ñöôïc cöùu chuoäc nhôø coâng nghieäp cuûa Chuùa Gieâsu Kitoâ _ Vaøo phuùt choùt, ngay tröôùc luùc coâng boá, Ñöùc Giaùo Hoaøng ñaõ töï yù boû ñoaïn noùi veà vieäc "truyeàn linh hoàn vaøo chi tieát trong baûn vaên döôïc soaïn, ñeå traùnh ñi vaøo chi tieát.
* Ñöùc Pioâ XII ñaõ ñònh
tín tín ñieàu Ñöùc Maria hoàn xaùc leân trôøi trong hai haøng nhö sau:
"Vaøo cuoái cuoäc ñôøi döông theá, Ñöùc Maria, Meï Thieân Chuùa
Voâ Nhieãm, ñaõ ñöôïc ñöa veà trôøi (assumpta) caû xaùc laãn hoàn
trong vinh qung Thieân Chuùa".
Ñöùc Giaùo Hoaøng khoâng noùi luùc naøo, ôû ñaâu. Ngöôøi chæ noùi: "Vaøo cuoái cuoäc ñôøi döông theá", baèng caùch ñoù Ñöùc Giaùo Hoaøng traùnh xaùc nhaän Ñöùc Maria coù cheát hay khoâng vaø bieán coùá "veà trôøi" xaûy ra ngay töùc khaéc hay sau moät thôøi gian. Ñöùc Giaùo Hoaøng cuõng khoâng noùi "caát leân", Ngöôøi traùnh moïi caùch caét nghóa coù tính caùch khoâng gian. Ngöôøi chæ baûo Ñöùc Maria ñaõ veà trôøi "caû xaùc laãn hoàn" (Chuùng ta gaëp caùch noùi naøy trong Thaùnh Kinh khi Thaùnh Kinh noùi veà oâng Heânoác vaø oâng Elia; ñoäng töø "laquah" laø laáy, ñem, ñöa ñi. Tv 73 noùi "Ngaøi seõ `laáy' (ñem, ñöa) con vaøo trong vinh quang cuûa Ngaøi". Caùc töôùc hieäu cho thaáy lyù do cuûa söï toân vinh tröôùc cuûa Ñöùc Maria: Ñöùc Maria ña õñöôïc toân vinh vôùi Chuùa Kitoâ, caû xaùc laãn hoàn, co moät söï chieáu coá ñaëc bieät cuûa Thieân Chuùa.
2.2.5.2. Hai tín ñieàu Ñöùc Maria voâ nhieãm vaø Ñöùc Maria hoàn xaùc veà trôøi, laø nhö moät söï hoäi nhaäp luùc khôûi ñaàu vaø giôø sau heát cuûa Ñöùc Maria: luùc khôûi ñaàu khi taát caû chæ laø aân phuùc, giôø sau heát khi maø aân phuùc ñaõ ñöôïc phaùt huy thaønh vinh quang, trong Chuùa Kitoâ phuïc sinh.
Treân ñaây laø nhöõng tín ñieàu ñaõ ñöôïc quyeàn giaùo huaán cuûa Giaùo Hoäi baûo ñaûm. Ñöùc Maria coøn choå ñöùng nöõa trong nieàm tin vaø trong phuïng vuï.
3.1. Coâng trình cöùu ñoä
Caùc saùch Tin Möøng taû laïi vai troø cuûa Ñöùc Maria, töø luùc Chuùa sinh ra tôùi Cana, tôùi nuùi Soï vaø tôùi leã Hieän Xuoáng. Ngöôøi ta tin Ngöôøi ôû beân Chuùa Kitoâ vinh hieån, nieàm tin naøy ñöôïc tuyeân xöng ngay töø theá kyû thöù 4. Söï theå nhö vaäy vì Thieân Chuùa cöùu loaøi ngöôøi khoâng phaûi töø treân cao vaø töø xa, moät caùch gia tröôûng, nhöng töø beân trong, khoâng nhöõng baèng caùch laøm ngöôøi maø coøn loâi keùo ngöôøi khaùc, nhöõng anh em Ngöôøi, vaøo coâng trình cöùu ñoä. Con Thieân Chuùa khôûi söï baèng vieäc laøm ngöôøi, khoâng phaûi moät caùch baág ngôø nhöng vôùi söï coäng taùc töï do cuûa Ñöùc Maria (Lc 1,26-38). Ñaây laø moät söï kieän quan troïng, noù cho thaáy taàm quan troïng thöôøng bò che khuaát cuûa caùc phuï nöõ trong coâng trình cöùu chuoäc. Baø Elidabet (Lc 1,39-45) cuõng coù moät choã ñöùng ñaët bieät, baø cho thaáy thaùi ñoä kính troïng cuûa Thieân Chuùa ñoái vôùi con ngöôøi maø Ngöôøi muoán cöùu trong moät söï hieäp thoâng yeâu thöông vaø haønh ñoäng töï nguyeän.
Sau heát, khi ñi tôùi cuøng ñoaïn ñöôøng ñöông theá, ngöôøi ta vaãn khoâng heát gaén boù vôùi theá giôùi naøy. Nhö thaùnh nöõ Teâreâsa Lisieux, Ñöùc Maria chæ coù theå muoán "daønh caû cuoäc soáng treân Thieân Ñaøng ñeå laøm ôn cho ngöôøi döôùi theá."
Ñaây laø moät laõnh vöïc Giaùo Hoäi ñeå töï do, Coâng ñoàng Trento khoâng thaáy caàn phaûi ñònh tín vì vaøo giöõa theá kyû 16, caùc nhaø Caûi caùch vaãn coøn toân kính Ñöùc Maria.
Vaøo ñaàu theá kyû 20, coù moät traøo löu muoán Giaùo Hoäi ñöa ra moät ñònh tín, nhöng khoâng thaønh coâng. Nhìn nhaän Ñöùc Maria nhö vò Trung gian cho moïi ngöôøi, ñaët ra moät soá vaán ñeà cho Thaùnh boä ñöùc tin: Ñöùc Maria hình nhö khoâng ñoùng vai troø trung gian caùc aân hueä trong Cöïu Öôùc, nhö vaäy, khoâng theå laø "Trung gian cho moïi ngöôøi" ñöôïc? Ôn Thaùnh hoùa laø söï soáng Thieân Chuùa truyeàn thaúng vaøo taâm hoàn, bieán caûi taâm hoàn, laøm sao Ñöùc Maria laø trung gian ñöôïc?
Nhieàu ngöôøi muoán Giaùo Hoäi coâng boá nhö moät tín ñieàu "vieäc ñoàng coâng cöùu chuoäc" cuûa Ñöùc Maria, nhöng ôû ñaây cuõng khoù khaên, vì chæ coù Chuùa Kitoâ laø Thieân Chuùa, môùi coù theå thöïc hieän coâng trình cöùu chuoäc. Chæ mình Ngöôøi cheát, chæ mình Ngöôi leân trôøi veà cuøng Cha (Ga 20,17), chæ mình Ngöôøi môùi soáng laïi.
Coâng ñoàng Vatican II yù thöùc ñöôïc caùc khoù khaên, neân traùnh töø "ñoàng coâng cöùu chuoäc" _ Coâng ñoàng nhaéc laïi söï hieäp thoâng cuûa Ñöùc Maria vôùi Chuùa Kitoâ, laøm cho Ngöôøi thaønh ngöôøi ñaàu tieân trong soá nhöõng ngöôøi maø Thaùnh Phaoloâ goïi laø coäng söï vieän hay ngöôøi trôï löïc Thieân Chuùa ban (1Cr 3,9). Ñöùc Maria ñaõ coäng taùc vôùi Thieân Chuùa trong vieäc Ngoâi Lôøi nhaäp theå, Ngöôøi tieáp tuïc coäng taùc vaøo vieäc khai sinh vaø lôùn leân cuûa thaàn mình maàu nhieäm Chuùa Kitoâ. Chính vai troø cuûa Ñöùc Maria trong coâng trình cöùu ñoä ñoù laøm cho ngöôøi ta ñaõ möôïn nhieàu töôùc hieäu ñeå toân vinh Ngöôøi.
= Nöõ traïng sö nhö T.
Ireneâ ôû theá kyû thöù hai, ñaõ toân xöng Ñöùc Maria, töôùc hieäu noùi
leân vieäc baàu cöû cuûa Ñöùc Maria, Ñaáng trôï löïc cho Adam môùi (x.
Stk 2,20), vò Trôï taù Chuùa Kitoâ nhö ngöôøi ta noùi vaøo theá kyû möôøi
ba, Ñaáng phuø trôï nhö caùc giaùo phuï Hy laïp noùi.
= Nöõ Vöông: töôùc coù töø thôøi caùc Giaùo phuï vaø ñöôïc ÑGH
Pioâ XII tuyeân xöng trong thoâng ñieäp Adcoeli reginam.
= Ñaáng Ñoàng coâng cöùu chuoäc, ñeå noùi leân söï lieân keát cuûa
Ñöùc Maria vôùi Chuùa Kitoâ, Ñaáng Cöùu chuoäc. Nhieàu nhaø thaàn hoïc cho
raèng, töôùc hieäu naøy che ñaäy söï tuøy thuoäc cuûa Ñöùc Maria vaøo ôn
cöùu chuoäc, vôùi tö caùch laø thuï taïo vaø keû ñöôïc cöùu chuoäc.
Hai giaûi phaùp ñöôïc trình cho
Coâng ñoàng:
- Traùnh noùi tôùi trung gian nhö Ñöùc Hoàng y Bea, Chuû tòch UÛy Ban Ñaïi
keát yeâu caàu.
- Noùi roõ, ngay caû ñònh tín, nhö moät soá khaùc ñeà nghò.
Coâng ñoàng ñaõ choïn moät giaûi phaùp trung dung: Caét nghóa cho thaáy Giaùo hoäi duøng caùc töø treân theo nghóa naøo.
"Trong Giaùo Hoäi, Ñöùc Nöõ Trinh ñöôïc keâu caàu qua caùc töôùc hieäu: Traïng sö, vò baûo trôï, Ñaáng phuø hoä vaø Ñaáng trung gian. Tuy nhieân phaûi hieåu caùc töôùc hieäu aáy theá naøo ñeå khoâng theâm bôùt gì vaøo vinh döï vaø hieäu naêng cuûa Ñaáng trung gian duy nhaát" (LG 62).
Coâng ñoàng nhaán maïnh tôùi söï kieän laø vieäc duøng töôùc hieäu Trung gian khoâng ñöôïc laøm suy yeáu giaùo lyù T. Phaoloâ veà Chuùa Kitoâ nhö Ñaáng Trung gian duy nhaát (1 Tm 2,5) vaø Coâng ñoàng ñaët söï coäng taùc cuûa Ñöùc Maria treân bình dieän hieäp nhaát vôùi Chuùa Kitoâ. Nhôø söï hieäp nhaát naøy maø Ñöùc Maria coù theå noùi vôùi Chuùa Kitoâ. Nhôù söï hieäp nhaát naøy maø Ñöùc Maria coù theå nôùi vôùi Chuùa Kitoâ: "Söï gì cuûa Meï laø cuûa con" vaø Chuùa Kitoâ coù theå ñaùp laïi: "söï gì cuûa con laø cuûa Meï". Vì Chuùa Kitoâ ñaõ tôùi ñeå neân söï hôïp nhaát maø Ñöùc maria laø maãu möïc.
Coâng ñoàng ñaõ muoán möôïn moät töôùc hieäu khaùc, töôùc hieäu Meï loaøi ngöôøi, ñeå noùi veà vai troø cuûa Ñöùc Maria trong coâng trình cöùu ñoä. Vì coù nhöõng cuoäc tranh luaän caùc töôùc hieäu khaùc, ñaëc bieät hai töôùc hieäu Trung gian vaø Ñoàng coâng cöùu chuoäc, neân Coâng ñoàng döøng laïi nôi töôùc hieäu Meï loaøi ngöôøi; töôùc hieäu naøy ñöôïc moät soá ngò phuï uûng hoä, muoán thaáy Coâng Ñoàng long troïng tuyeân boá. Nhöng nhö caùc töôùc hieäu khaùc, töôùc hieäu "Meï loaøi ngöôøi" cuõng gaëp khoù khaên: Ñöùc Maria laø "Meï caùc tín höõu" hay "meï loaøi ngöôøi", nhö Ngöôøi laø Meï Chuùa Kitoâ _ Baûn vaên coâng ñoàng vieát: "Meï Thieân Chuùa vaø Meï loaøi ngöôøi", laëp laïi chöõ Meï ñeå cho thaáy hai töôùc hieäu khoâng cuøng moät cô sôû vaø khoâng cuøng moät yù nghóa. Ñöùc Maria laø Meï Thieân Chuùa vì ñaõ sinh haï Ngoâi Lôøi nhaäp theå, nhö moïi phuï nöõ sinh con laø meï ngöôøi con mình sinh. Ñöùc Maria laø Meï chuùng ta moät caùch khaùc, Ngöôøi Meï laø meï chuùng ta caùch thieâng lieâng: trong Chuùa Kitoâ, chuùng ta ñaõ ñöôïc nhaän laø con Ñöùc Maria. Ñöùc Maria ñaõ trôû neân Meï Thieân Chuùa do ñaëc aân Thieân Chuùa ngaøy sinh haï Chuùa Gieâsu thì Ñöùc Maria cuõng ñaõ trôû neân Meï loaøi ngöôøi sau moät quaù trình daøi hôn, phöùc taïp hôn. Quaù trình ñoù khôûi söï vôùi lôøi caàu nguyeän göông maãu cuûa Ngöôøi, laøm cho Ngöôøi coøn hôn caû baø Ñeâbora, xöùng ñaùng vôùi töôùc hieäu "Meï ôû Israel" (Tp 5,7). Khi trôû thaønh Meï Chuùa Kitoâ, ñaàu cuûa thaân mình, tröôûng töû cuûa Giaùo Hoäi, Ñöùc Maria ñaõ nhaän laøm Meï loaøi ngöôøi, nhöng anh em cuûa Chuùa Kitoâ. Nhöng Ngöôøi trôû thaønh Meï vaøo giôø Chuùa Kitoâ thöïc sö trôû thaønh thuû lónh vaø ñaàu cuûa nhaän loaïi, qua caùi cheát cuûa Ngaøi, baèng caùch thoâng hieäp vaøo cuoäc khoå naïn cuûa Ngaøi, Ñöùc Maria coù maët treân nuùi soï khi Giaùo hoäi ñöôïc sinh ra töø caïnh söôøng Chuùa Kitoâ bò löôõi ñoøng thaâu qua (Ga 19,34). Chính luùc ñoù laø luùc maø Ñöùc Maria lónh nhaän söù maïng. Ngöôøi trôû thaønh Meï cuûa ngöôøi moân ñeå vaøo luùc maø Ngöôøi maát ngöôøi con duy nhaát cuûa Ngöôøi. "Chuùa Gieâsu thaáy Meï Ngaøi vaø caïnh baø, ngöôiø moân ñeä yeâu daáu thì noùi cuøng meï: Ngaøy laø Con Baø vaø töø luùc ñoù, ngöôøi moân ñeä ñöa Baø veà nhaø" Ga 19,25-27).
3.2.1. Coøn moät laõnh vöïc quan troïng tuy chöa ñöôïc xaùc ñònh veà maët tín lyù, ñoù laø laõnh vöïc toân suøng daønh cho Ñöùc Maria. Töø theá kyû thöù 16, ngöôøi ta coù thoùi quen noùi tôùi "vieäc toân suøng Ñöùc Maria." Ñöùc Phaoloâ VI cuõng ñaõ duøng bieåu ngöõ ñoù trong toâng huaán Marialis Cultus (1974) nhöng ngöôøi ñaõ löu yù toân suøng chöù khoâng phaûi phuïng töï, chæ coù moät vieäc phuïng töï trong Kitoâ Giaùo, baét nguoàn töø Chuùa Kitoâ vaø nhô øNgaøi maø neân höuõ hieäu vaø vieäc toân kính Ñöùc Maria phaûi hoäi nhaäp vaøo vieäc phuïng töï Chuùa Kitoâ. Ñieàu naøy quan troïng ñeå söï thaät ñöôïc toân troïng vaø coâng cuoäc ñaïi keát khoâng bò caûn trôû.
3.2.2. Ñöùc Maria xuaát hieän tröôùc nhaát trong leã Giaùng sinh (tk thöù 3): Ngöôøi ta ñoïc caùc baøi Tin Möøng lieân quan tôùi Ngöôøi. Töø theá kyû 14, nhieàu giaùo ñoaøn, tröôùc hoaëc sau Giaùng sinh, ñeå nhôù Ñöùc Maria, ñaõ ñoïc baøi Tin Möøng Truyeàn tin trong thaùnh Leã - Leã truyeàn tin chæ coù töù theá kyû thöù 6 nhöng tröôùc ñoù, ñaõ coù nhöõng baøi giaûng veà Tin Möøng Truyeàn Tin. Thôøi ñoù, ngöôøi ta ñaõ keâu caàu Ñöùc Maria baèng caùch laëp laïi lôøi thieân söù "Hôõi Coâ Maria, haõy möøng vui, Ñöùc Chuùa ôû cuøng Coâ" hay lôøi baø Elidabet "Em thaät coù phöôùc hôn moïi ngöôøi nöõ" (Lc 1,28-42). Kinh Kính möøng phaùt sinh töø ñoù, sau naøy ñöôïc boå tuùc theâm vôùi ñaùp ca thôøi trung ñaïi: "Thaùnh Maria, Ñöùc Meï Chuùa Trôøi…"
3.2.3. Ñöùc Maria cuõng coù ñòa vò ñaëc bieät trong lòch Phuïng vuï caùc thaùnh. Ngay töø theá kyû thöù 2, Giaùo Hoäi ñaõ kyû nieäm ngaøy gioã caùc vò töû ñaïo, ñöôïc goïi laø dies natalis, ngaøy caùc ngaøi sinh treân trôøi _ Töø theá kyû thöù 4, ngöôøi ta töï hoûi vaäy ngaøy sinh treân trôøi cuûa Ñöùc Maria laø ngaøy naøo. Naêm 377, moät taùc giaû bieát nhieàu veà caùc truyeàn thoáng Ñoâng phöông, Epiphane, tuyeân boá khoâng roõ. Coù theå laø khoâng muoán döïa vaøo caùc nguïy thö ñaõ coù. Nhö vaäy laø maõi tôùi ñaàu theá kyû thöù 5, môùi coù leã an nghæ cuûa Ñöùc Maria, sau naøy laø leã meï veà trôøi. Tieáp theo seõ coù moät soá leã möøng khaùc: leã sinh nhaät, leã thoï thai, leã daâng mình vaøo ñeàn thôø.
3.2.4. Coù theå hoûi taïi sao Giaùo hoäi laïi ñeå moät thôøi gian tröôùc khi ñöa Ñöùc Maria vaøo trong phuïng vuï? Nhö treân ñaõ thaáy, Ñöùc Maria tôùi sau caùc vò töû ñaïo khoâng phaûi vì thieáu loøng ñaïo ñöùc maø vì thôøi ñoù, daân ngoaïi chaïy theo caùc nöõ thaàn, laäp caùc ñeàn thôø, coù caùc nghi thöùc cuùng baùi. Giaùo Hoäi khoâng muoán ngöôùi ta bieán Ñöùc Maria thaønh moät nöõ thaàn. Vì vaäy maø T. Epiphane toû ra nghieâm khaéc vôùi caùc phuï nöõ daâng cho Ñöùc Maria nhöõng chieác baùnh nhoû. Ngöôøi coi ñoù laø moät haønh vi thôø quaáy, ñieàu maø caùc phuï nöõ coù leõ ñaõ khoâng nghó tôùi, hoï chæ coi laø moät cöû chæ toân kính Ñöùc Maria.