LAØM SAO THA THÖÙ ?
Tha thöù ñeå chöõa laønh - Chöõa laønh ñeå tha thöù 

Jean Monbourquette
Tuû saùch
CHO MOÄT TÖÔNG LAI TOÁT ÑEÏP HÔN

Cha Jean Monbourquette OMI laø giaùo sö Muïc Vuï ôû Ñaïi Hoïc Saint-Paul ôû Ottawa - Canada, Ñieàu phoái vaø huaán luyeän vieân Trung taâm Gia Ñình vaø Coäng ñoàng. Cöû nhaân Thaàn hoïc, Cao hoïc Trieát, Cao hoïc veà Giaùo duïc ÑH Ottawa, Cao hoïc Taâm lyù laâm saøng ÑH San Francisco, Tieán só Taâm lyù ÑH Los Angeles. Taùc giaû cuoán saùch baùn chaïy nhaát Aimer, Perdre et Grandir.

Lôøi noùi ñaàu

Laøm ngöôøi, ai maø chaúng coù luùc laàm loãi : laàm loãi mình gaây neân cho keû khaùc, laàm loãi keû khaùc gaây ra cho mình, hoaëc voâ tình hoaëc coá yù ; vaø laàm loãi naøo cuõng gaây neân moät veát thöông. Laàm loãi caàn ñöôïc tha thöù vaø veát thöông caàn ñöôïc chöõa laønh. Nhöng LAØM SAO THA THÖÙ ? Laøm sao chöõa laønh ? Ñoù laø vaán ñeà. Nhaát laø khi söï xuùc phaïm ñeán töø nhöõng ngöôøi thaân yeâu, nhöõng ngöôøi mình tin töôûng, nhöõng ngöôøi ñaùng ra phaûi ñöùng veà phía mình..., thì veát thöông laïi caøng ñau ñôùn vaø söï tha thöù trôû neân caøng khoù !

Pheâroâ hoûi Chuùa Gieâsu : "Thöa Thaày, khi anh em loãi phaïm ñeán con, thì con phaûi tha thöù cho hoï maáy laàn ? Coù tôùi baûy laàn chaêng ?" Chuùa Gieâsu ñaùp : "Thaày khoâng noùi laø baûy laàn, nhöng laø tôùi baûy möôi laàn baûy" (Mt.18, 21-22). Chuùa coøn baûo : "Neáu moãi ngaøy, anh em con xuùc phaïm ñeán con tôùi baûy laàn, vaø baûy laàn noù trôû laïi vôùi con maø noùi Toâi hoái haän thì haõy tha cho noù" (Lc.17,4). Ngaøi coøn ñi xa hôn nöõa : "Khi con ñang daâng cuûa leã nôi baøn thôø maø söïc nhôù ngöôøi anh em loãi phaïm ñeán con, thì haõy ñeå cuûa leã laïi ñoù, ñi laøm hoøa vôùi ngöôøi anh em tröôùc ñaõ roài baáy giôø trôû laïi daâng cuûa leã cuûa con" (Mt.5, 23-24).

Ñieàu ñoù quaû thaät khoâng deã : Mình coù loãi maø ñi laøm hoøa ñaõ khoù, huoáng chi khi ngöôøi khaùc coù loãi vôùi mình vaø mình laø naïn nhaân ! Vì "khi moät ngöôøi caûm thaáy bò thöông toån, ngöôøi aáy seõ bò caùm doã ñaàu haøng cô cheá taâm lyù cuûa söï töï aùi vaø traû thuø, baát chaáp lôøi môøi goïi cuûa Chuùa Gieâsu" (Söù ñieäp Muøa Chay 2001 cuûa ÑTC Gioan Phaoloâ II). Khoù, nhöng caàn thieát bieát bao, vì "tha thöù vaø xin thöù tha taïo ra moät phaåm chaát môùi trong quan heä giöõa ngöôøi vôùi ngöôøi, ngaên chaën voøng xoaùy troân oác cuûa thuø haän vaø traû thuø, traû oaùn, vaø beû gaõy xieàng xích toäi loãi troùi buoäc trong taâm tö nhöõng ngöôøi thuø haän nhau.... khoâng coù con ñöôøng naøo khaùc hôn laø tha thöù vaø xin thöù tha" (Söù ñieäp ...).

Cuõng chính vì theá maø Ñöùc Thaùnh Cha Gioan Phaoloâ II ñaõ choïn chuû ñeà cho Ngaøy Hoøa Bình Theá Giôùi naêm 2002 laø "Khoâng coù tha thöù thì seõ khoâng coù Hoøa Bình". Trong thôøi gian qua, ñaõ coù hai chuû ñeà lieân quan ñeán Tha Thöù. Ñoù laø chuû ñeà cuûa söù ñieäp Hoøa Bình naêm 1975 : "Hoøa Giaûi laø con ñöôøng daãn ñeán Hoøa Bình"; vaø chuû ñeà cuûa naêm 1997 : "Haõy trao ban tha thöù, baïn seõ nhaän laïi Hoøa Bình". Trong lôøi môøi goïi haõy tha thöù, ÑTC Gioan Phaoloâ II baøn veà vaøi ñieàu kieän caàn ñöôïc nhìn nhaän vaø thöïc hieän, ngoõ haàu hoøa bình coù theå coù ñöôïc. Nhöõng ñieàu kieän ñoù laø söï ñoái thoaïi thaønh thaät vaø lieân læ, söï chaáp nhaän traùch nhieäm vaø söï nhìn nhaän söï töï do con nguôøi. Giaùo Hoäi ñi theo con ñöôøng "thanh taåy kyù öùc" caùch can ñaûm vaø khieâm toán, ñaët heát nieàm tin töôûng vaøo tình thöông nhaân töø cuûa Chuùa, vaø khuyeán khích theá giôùi haõy tin töôûng vaøo söùc maïnh cuûa söï thaät vaø tình thöông.

Nhö theá tha thöù laø moät noå löïc vöøa nhaân baûn vöøa thieâng lieâng, laø moät hôïp taùc khoâng nhöõng giöõa keû gaây neân xuùc phaïm vaø ngöôøi bò xuùc phaïm, maø coøn giöõa con ngöôøi vôùi Thieân Chuùa. Tha thöù bao haøm caû laõnh vöïc theå chaát, laãn taâm lyù vaø thieâng lieâng, huy ñoäng moïi phaàn vaø moïi quan naêng cuûa con ngöôøi mình, neân tieán trình tha thöù vöøa daøi vöøa phöùc taïp vaø khoù khaên, coù khi phaûi luyeän taäp voøng lui voøng tôùi nhieàu laàn vaø can ñaûm baét ñaàu trôû laïi ôû moät giai ñoaïn naøo ñoù hoaëc ngay caû töø ñaàu, moãi khi thaát baïi, duø vieäc taäp luyeän ñoâi khi nhö ñoùng kòch !

Vieäc naày coøn tuøy thuoäc moät yeáu toá quan troïng khaùc nöõa laø thôøi gian : phaûi coù thôøi gian cho haït caùt bieán thaønh ngoïc trai, phaûi coù thôøi gian cho vieäc toát tích luûy thaønh nhaân ñöùc, phaûi coù thôøi gian cho noãi ñau dòu xuoáng, veát thöông lieàn seïo vaø ñöôïc laønh, phaûi coù thôøi gian cho tha thöù thaønh töï nguyeän vaø thöïc hieän ñöôïc, ñoát giai ñoaïn laø thaát baïi vaø hoûng vieäc.

Thaønh thaät thuù nhaän baûn thaân toâi ñaõ traûi qua nhieàu kinh nghieäm khoù khaên vaø thöông ñau trong laõnh vöïc naày, neân khi  baïn thaân töø Canada gôûi cho cuoán LAØM SAO THA THÖÙ ? (Comment pardonner ?) cuûa Jean Monbourquette o.m.i, do nhaø xuaát baûn NOVALIS aán haønh, thì nhö "bao nhieâu naêm meät nhoøa, mình tìm maø tìm khoâng ra, theá nhöng baây giôø thaønh baïi tuøy ta", toâi ñaõ ñoïc say meâ töøng doøng töøng trang. Höôûng ñöôïc nhieàu lôïi ích trong vieäc chöõa laønh vaø lôùn leân nhôø tha thöù vaø ñöôïc tha thöù, toâi xin ñöôïc phoûng dòch, thích nghi vaø thay ñoåi moät soá chi tieát caàn thieát ñeå chia seû vôùi ngöôøi khaùc, nhö moät öôùc voïng vaø moät ñoùng goùp cho Giaùo Hoäi vaø Xaõ Hoäi cuûa chöông trình CHO MOÄT TÖÔNG LAI TOÁT ÑEÏP HÔN. Neáu chæ coù moät ngöôøi caûm thaáy ñöôïc ích töø coâng vieäc naày thoâi, thì toâi cuõng ñaõ maõn nguyeän laém roài, vaø heát loøng taï ôn Ba Ñaáng.

Hueá, leã Ñöùc Meï Daâng Mình 2001

Micae-Phaoloâ Traàn Minh Huy pss

muïc luïc

Lôøi Töïa

Laøm sao tha thöù ? Ñoù laø moät vaán naïn toâi quan taâm töø 10 naêm nay. Chính toâi ñaõ vaáp phaûi söï khoù tha thöù vaø toâi cuõng ñaõ gaëp cuøng vaán ñeà ñoù nôi caùc ñoïc giaû, beänh nhaân vaø nhöõng ngöôøi toâi thaùp tuøng thieâng lieâng.

Taùc phaåm naày laø keát quaû cuûa moät cuoäc nghieân cöùu vaø suy tö laâu daøi ñöôïc nuoâi döôõng ñoàng thôøi bôûi nhöõng kinh nghieäm laâm saøng beân caïnh nhieàu ngöôøi vaø nhöõng kieán thöùc veà taâm lyù vaø thieâng lieâng cuûa toâi. YÙ höôùng cuûa toâi khi vieát taùc phaåm naày thaät roõ raøng : cung caáp moät chæ daãn thöïc haønh ñeå hoïc tha thöù theo tieán trình 12 giai ñoaïn.

Nhieàu ngöôøi hoûi toâi : "Nhöng taïi sao laïi 12 giai ñoaïn ? Nhieàu quaù !" Ñuùng vaäy, toâi coâng nhaän nhö theá. Bôûi vì caùc baïn nghi ngôø, toâi khoâng ñi vaøo ngay. Ñoù laø kinh nghieäm toâi ñaõ khaùm phaù ñöôïc raèng moät soá ngöôøi duø raát muoán tha thöù laïi caûm thaáy bò aùch taéc vaøo nhöõng thôøi ñieåm nhaát ñònh trong tieán trình cuûa hoï.

Phaûi ñoïc taùc phaåm naày theá naøo ? Tröôùc heát, ñieàu quan troïng laø ñoïc giaû phaûi chuù yù ñeán tieán trình caù nhaân vaø caùch thöùc tha thöù cuûa mình. Coù nhöõng ngöôøi seõ ñoïc löôùt qua caû cuoán saùch ngay moät maïch. Moät soá khaùc laïi thích nhaët laáy ñoù ñaây nhöõng chæ daãn theo nhu caàu moãi luùc cuûa hoï. Caùc chöông naày coù veû ñaõ ñöôïc ñoïc qua roài, trong khi nhöõng chöông khaùc coù veû môùi vaø chöa heà ñoïc. Neáu ñoïc giaû nhaän thaáy moät chöông naøo thích hôïp, thì haõy ñeå thôøi giôø hoïc hoûi caën keû hôn vaø ñem ra thöïc taäp. Ñoïc giaû seõ coù theå bieát roõ hôn caùc traïng thaùi taâm hoàn cuûa mình, xaùc ñònh caùc aùch taéc, tìm ñöôïc phöông theá giaûi quyeát chuùng vaø ñi töø thaønh coâng naày ñeán thaønh coâng khaùc. Nhö theá, toâi coù theå noùi vôùi moãi ngöôøi : "Chuùc may maén suoát cuoäc haønh trình noäi taâm nhaèm khaùm phaù moät söï tha thöù chöõa laønh vaø giuùp lôùn leân".

Cuoán LAØM SAO THA THÖÙ naày nhaém ñeán ai ? Noù coá yù ñöôïc vieát cho soá lôùn ñoïc giaû coù theå, duø hoï laø tín höõu hay khoâng. Baïn seõ nhaän thaáy gôïi höùng kitoâ giaùo trình baøy trong ñoù raát roõ. Coù theå moät soá ngöôøi khoâng söû duïng töø ngöõ "Thieân Chuùa" khi moâ taû khía caïnh thieâng lieâng cuûa söï tha thöù. Hoï cöù thoaûi maùi duøng töø ngöõ naøo caûm thaáy thích hôïp nhaát tuøy theo ñònh höôùng thieâng lieâng cuûa mình, chaúng haïn "Ñaáng Sieâu Vieät", "Sieâu Ngaõ", "Suoái Nguoàn hay Naêng Löïc Thaàn Linh", "Tình Yeâu Voâ Ñieàu Kieän" v.v...

muïc luïc

PHAÀN THÖÙ NHAÁT : NHÖÕNG SUY TÖ vaø ÑÒNH HÖÔÙNG veà BAÛN CHAÁT cuûa THA THÖÙ

Giôùi thieäu toång quaùt

"Anh tìm daïy caùi gì veà mình khi vieát moät cuoán saùch veà tha thöù ?" Caâu hoûi naày cuûa moät ngöôøi baïn maø toâi vöøa thoå loä döï tính cuûa mình ñeán vôùi toâi thaät baát ngôø vaø ñaõ baét toâi suy nghó. Cho ñeán luùc ñoù, toâi cöù töôûng laø mình ñaõ quyeát ñònh vieát cho nhöõng ngöôøi khaùc veà tha thöù. Nhôø suy nghó, toâi nhaän thaáy raèng toâi daán thaân vaøo cuoäc phieâu löu naày tröôùc heát laø cho chính toâi. Suoát ba naêm, toâi ñaõ vaät loän khoâng thaønh coâng trong vieäc muoán chöõa laønh moät veát thöông tình caûm. Toâi töôûng tìm ñöôïc trong moät söï tha thöù naøo ñoù thuaàn tuùy do yù chí moät giaûi ñaùp pheùp laï cho moïi noãi cay ñaéng cuûa mình. Khoâng coù tröôøng hôïp ñoù. Toâi ñaõ khoâng ñaït ñöôïc söï bình an noäi taâm haèng tìm kieám.

Khaùm phaù naày laø moät trong nhöõng bieán coá chính thuùc ñaåy toâi thöïc hieän vaø theo ñuoåi cuoäc nghieân cöùu veà traïng thaùi ñoäng cuûa tha thöù. Baáy giôø toâi töï hoûi taïi laøm sao toâi ñaõ khoâng thoaùt khoûi ñöôïc moái oaùn haän cuûa mình, maëc daàu ñaõ raát thieän chí vaø nhieàu coá gaéng. Toâi coù caûm töôûng nhö ñaõ phung phí thôøi gian vaø nghò löïc trong nhöõng nghieàn ngaãm voâ ích veà quaù khöù.

Toâi caøng muoán tha thöù thì laïi caøng ít thaønh coâng. Toâi chìm ñaém trong vuõng laày caùc caûm xuùc troän laãn sôï haõi, maëc caûm toäi loãi vaø töùc giaän. Ñoâi khi giöõa söï hoån loaïn noäi taâm ñoù naåy leân nhöõng nhieät tình nhaân haäu ngaén nguûi vaø nhöõng luùc ñöôïc giaûi phoùng noäi taâm thoaùng qua. Luùc khaùc, toâi caûm nhaän nieàm hy voïng vöôït thaéng ñöôïc loøng muoán baùo thuø cuûa mình, nhöng nieàm hy voïng aáy mau choùng bò daäp taét bôûi nhöõng ñôït boät phaùt cuûa baïo löïc vaø töï aùi bò toån thöông. Baáy giôø toâi hieåu ñöôïc raèng mình ñang coøn ôû giai ñoaïn taäp teãnh trong ngheä thuaät tha thöù, maëc daàu ñaõ traûi qua nhieàu naêm daøi ñaøo taïo toân giaùo, trieát hoïc, thaàn hoïc vaø muïc vuï. Do ñoù toâi baét ñaàu ñoïc veà ñeà taøi naày, caät vaán kinh nghieäm rieâng cuûa toâi cuõng nhö kinh nghieäm cuûa nhöõng ngöôøi toâi höôùng daãn vaø cuûa caùc beänh nhaân cuûa toâi. Toâi muoán döùt khoaùt khaùm phaù ra caùi gì laøm aùch taéc tieán trình tha thöù cuûa toâi. Lieäu cuoái cuøng toâi coù theå nhìn thaáy ñöôïc cuoái ñöôøng haàm khoâng ?

Moät bieán coá khaùc trôû neân quyeát ñònh : Toâi chöùng kieán moät söï chöõa laønh taâm lyù, keå caû theå lyù, baát chôït xaûy ñeán theo sau moät cuoäc taäp luyeän tha thöù. Toâi ñaõ nhaän vaøo taâm lyù trò lieäu moät ngöôøi ñaøn oâng 55 tuoåi, laø moät giaùo sö ñaïi hoïc, coù moät nieàm tin toân giaùo saâu saéc. Nieàm say meâ coâng vieäc vaø nhöõng vaán ñeà gia ñình cuûa oâng ñaõ laøm cho oâng suy suïp trong söï traàm uaát, daãn ñeán beänh loeùt bao töû. Sau möôøi laàn gaëp, beänh nhaân cuûa toâi ñaõ hoïc ñöôïc töï giaûi thoaùt mình khoûi noãi ñau baèng caùch dieãn taû ra caùch minh baïch söï thaát voïng, bò töôùc ñoaït vaø töùc giaän ñoái vôùi ngöôøi vôï say röôïu, ñöùa con trai naïn nhaân cuûa ma tuùy vaø ñöùa con gaùi say meâ ñieân khuøng moät chaøng trai maø oâng gheùt cay gheùt ñaéng. Söï hoài thöùc tieán daàn leân naày, döïa treân söï chaáp nhaän nhöõng tình caûm tieâu cöïc cuûa mình ñaõ cung öùng cho oâng moät naâng ñôõ roõ reät. Sau moät chuoãi trò lieäu maø toâi caûm thaáy döôøng nhö heát caùch, toâi ñaõ nghó ñeán kyõ thuaät chieác gheá troáng, hay ñuùng hôn laø nhöõng chieác gheá troáng, maø moãi chieác thay theá cho moät thaønh phaàn trong gia ñình cuûa oâng. Toâi gôïi yù oâng tha thöù cho moãi ngöôøi trong boïn hoï. Ñoù laø moät cuoäc gaëp gôõ raát caûm kích. Nhieàu laàn, beänh nhaân cuûa toâi ñaõ khoùc nöùc nôû luùc noùi leân lôøi tha thöù cuûa mình. Vaø caùch töï phaùt, chöù chaúng phaûi xin xoû gì, ñeán löôït mình, oâng ñaõ xin moãi ngöôøi trong boïn hoï tha thöù cho oâng veà söï vaéng maët quaù nhieàu vaø söï thieáu quan taâm noùi chung cuûa oâng. Hai tuaàn sau buoåi trò lieäu aáy, oâng baùo cho toâi hay raèng caùc veát loeùt daï daøy cuûa oâng ñaõ lieàn seïo. Toâi töï hoûi khoâng bieát caét nghóa laøm sao söï tha thöù ñaõ coù theå coù haäu quaû chöõa laønh ngay caû nhöõng beänh theå lyù ?

Thænh thoaûng coù nhöõng ngöôøi vieát chia seû vôùi toâi caùc khoù khaên hoï caûm nhaän trong vieäc tha thöù. Moïi ngöôøi ñeàu ñoàng yù veà veû ñeïp vaø söï caàn thieát cuûa tha thöù, nhöng luoân töï hoûi laøm sao ñeå ñaït tôùi ñöôïc lyù töôûng ñoù. Chuùng ta gaëp bieát bao nhieâu ngöôøi thaát voïng tröôùc söï khoâng theå tha thöù cuûa hoï. Hoï coù caûm töôûng nhö ñang tieán veà moät ngoâi sao, maø hoï caøng tieán laïi gaàn thì noù laïi caøng ñi xa ra.

Caùi thöôøng laøm gay gaét theâm caûm giaùc baát löïc nhö theá, chính laø vieäc trình baøy nhöõng göông tha thöù ñaùng ngöôõng moä hôn laø baét chöôùc ñöôïc. Laøm sao daùm nghó mình coù theå baét chöôùc Ñöùc Thaùnh Cha Gioan-Phaoloâ II tha thöù cho keû aùm saùt mình, hay Ghandi daïy baát baïo ñoäng vaø tha thöù ñoái vôùi nhöõng keû baùch haïi mình, hoaëc hôn nöõa Ñöùc Gieâsu bò ñoùng ñinh naøi xin Thieân Chuùa tha thöù cho caùc lyù hình ? Beân caïnh nhöõng con ngöôøi tha thöù vó ñaïi aáy, khoâng ai nghó mình coù taàm côõ ñoù. Ngöôøi ta thaáy mình nhö ñöôïc sai ñi caâu caù voi maø chæ trang bò baèng moät caàn caâu yeáu ôùt.

Tuy nhieân, söï tha thöù chieám moät choã trung taâm trong neàn tu ñöùc cuûa caùc toân giaùo lôùn, ñaëc bieät laø kitoâ giaùo. Toâi khoâng daùm töï phuï raèng vieäc toâi ñang suy tö seõ tìm ñöôïc ngoân ngöõ tinh teá vaø chính xaùc cuoái cuøng cho vaán ñeà tha thöù. Chuû taâm cuûa toâi thaät khieâm toán. Tröôùc heát toâi muoán vaïch roõ moät soá quan nieäm sai laàm veà söï tha thöù. Ngöôøi ta ñaët vaøo döôùi töø ngöõ "tha thöù" naày nhöõng thöïc taïi xa laï vôùi noù, ñeán ñoåi nhieàu ngöôøi quaù voàn vaû tha thöù caûm thaáy bò rôi vaøo nhöõng ngoõ cuït taâm lyù vaø thieâng lieâng.

Baïn seõ tìm thaáy trong phaàn thöù nhaát nhöõng yù nieäm lyù thuyeát veà baûn chaát cuûa söï tha thöù ñeå khoûi rôi vaøo baåy cuûa nhöõng söï tha thöù giaû taïo vaø sai laàm, ñoàng thôøi ñeå giuùp baïn hieåu ñöôïc haønh vi tha thöù cuûa baïn. Trong phaàn thöù hai, toâi xin ñeà nghò moät loái sö phaïm veà tha thöù theo moät tieán trình 12 giai ñoaïn. Toâi xaùc tín raèng moät dieãn tieán nhö theá seõ daãn ñöa caùc coõi loøng bò toån thöông khaùm phaù ñöôïc trong söï tha thöù  nguoàn bình an vaø giaûi thoaùt noäi taâm haèng mong öôùc.

muïc luïc

Chöông I : Taàm quan troïng cuûa söï tha thöù trong ñôøi soáng chuùng ta

Baïn muoán luoân luoân ñöôïc haïnh phuùc ? - Haõy tha thöù.
Henri Lacordaire

Duø sao ñi nöõa, nhöõng bieán coá trong cuoäc soáng haøng ngaøy chöùng toû roõ raøng raèng söï tha thöù vaø hoøa giaûi caàn thieát bieát bao cho söï canh taân caù nhaân vaø xaõ hoäi. Ñieàu naøy khoâng chæ ñuùng trong quan heä giöõa caù nhaân vôùi nhau maø coøn trong phaïm vi caùc coäng ñoàng vaø caùc daân toäc.
Gioan Phaoloâ II

Tha thöù vaãn luoân coù tính caùch thôøi söï, caû trong theá giôùi tuïc hoùa cuûa chuùng ta. Khoâng caàn phaûi maát nhieàu thôøi gian laéng nghe ngöôøi khaùc thoå loä môùi nhaän ra söï caàn thieát noùng boûng cuûa tha thöù. Quaû thöïc, chaúng ai thoaùt khoûi nhöõng toån thöông do maát maùt, chaùn naõn, phieàn muoän, ñau buoàn vì tình, phaûn boäi, v.v... Nhöõng khoù khaên trong cuoäc soáng chung ñöôïc tìm thaáy raát nhieàu ôû khaép moïi nôi : nhöõng xung ñoät giöõa vôï choàng, trong gia ñình, giöõa nhöõng ngöôøi yeâu phaûi chia tay, giöõa vôï choàng ly thaân - ly dò, giöõa chuû vaø thôï, giöõa baïn beø, giöõa laùng gieàng, giöõa caùc chuûng toäc hay quoác gia. Moät ngaøy naøo ñoù, taát caû ñeàu caàn ñeán söï tha thöù haàu taùi laäp hoøa bình vaø tieáp tuïc chung soáng vôùi nhau. Trong cuoäc leã kyû nieäm 50 naêm thaønh hoân, coù ngöôøi hoûi bí quyeát cuûa ñoâi vôï choàng. Ngöôøi vôï traû lôøi : "Sau moät cuoäc caûi vaû, khoâng bao giôø chuùng toâi ñi nguû maø khoâng xin loãi laãn nhau".

Ñeå khaùm phaù ra taát caû taàm quan troïng cuûa tha thöù trong caùc moái töông quan nhaân loaïi, chuùng ta haõy thöû töôûng töôïng moät theá giôùi khoâng coù tha thöù seõ nhö theá naøo. Ñaâu laø nhöõng haäu quaû traàm troïng cuûa noù ? Coù leõ ngöôøi ta seõ bò keát buoäc trong boán choïn löïa sau ñaây, maø chuùng ta seõ khaûo saùt caën keû hôn :
Duy trì maõi trong mình vaø trong keû khaùc sai traùi ñaõ phaûi chòu,
Soáng trong söï oaùn giaän,
Baùm chaët vaøo quaù khöù,
Traû thuø.

1. Duy trì maõi trong mình vaø keû khaùc söï döõ ñaõ phaûi chòu :

Khi ai bò taùc haïi ñeán toaøn boä theå lyù, tinh thaàn hay thieâng lieâng, thì coù caùi gì ñoù nghieâm troïng saûn sinh nôi ngöôøi aáy. Moät phaàn höõu theå cuûa hoï bò va chaïm, xeù naùt, bò hoen oá vaø xuùc phaïm, döôøng nhö söï ñoäc aùc cuûa keû taán coâng ñaõ ñoäng ñeán caùi toâi thaâm saâu cuûa mình. Hoï trôû neân coù khuynh höôùng baét chöôùc keû xuùc phaïm ñeán mình, döôøng nhö bò laây nhieãm phaûi moät thöù vi truøng truyeàn nhieãm. Caên cöù vaøo moät thöù baét chöôùc ít nhieàu coù yù thöùc ñoù, hoï bò ñun ñaåy, ñeán phieân mình, toû ra ñoäc aùc, khoâng nhöõng chæ ñoái vôùi keû xuùc phaïm, maø caû ñoái vôùi chính mình vaø keû khaùc. Moät ngöôøi ñaøn oâng soáng vôùi moät ngöôøi ñaøn baø môùi ly dò ít laâu chia seû vôùi toâi nhöõng khoù khaên oâng ta caûm thaáy trong cuoäc soáng chung cuûa hoï. OÂng noùi : "Ñoâi khi toâi coù caûm töôûng nhö naøng baét toâi phaûi traû giaù cho nhöõng ñieàu baäy baï maø ngöôøi choàng cuõ cuûa naøng ñaõ baét naøng phaûi chòu ñöïng".

Söï baét chöôùc keû taán coâng mình laø moät cô cheá töï veä raát phoå bieán trong khoa taâm lyù. Bôûi moät phaûn xaï sinh toàn, naïn nhaân ñoàng nhaát hoùa vôùi teân lyù hình. Trong cuoán phim Ñan Maïch tuyeät vôøi Peùleù, le conqueùrant, ngöôøi ta khoâng trình baøy roõ laøm sao moät ñöùa treû dòu daøng nhö Peùleù laïi thích thuù laáy roi quaát tuùi buïi ñöùa baïn chaäm trí cuûa noù. Moïi söï trôû neân roõ raøng khi nhôù laïi raèng Peùleù chæ taùi dieãn treân moät ñöùa treû voâ toäi caùi loái öùng xöû cuûa thaèng giöõ trang traïi ñaõ haï nhuïc Peùleù vôùi nhöõng laèn roi trong quaù khöù. Chuùng ta cuõng tìm thaáy cuøng hieän töôïng ñoù trong phim sinh hoïc cuûa Lawrence d'Arabie. Chuùng ta chöùng kieán söï thay ñoåi taän caên tính tình cuûa vò anh huøng. Sau khi bò tra taán, oâng ta trôû neân moät ngöôøi hoaøn toaøn khaùc. Töø moät tính tình oân hoøa vaø nhaân aùi, oâng trôû neân hung haêng vaø taøn baïo. Bieát bao keû taán coâng tình duïc vaø laïm duïng thoâ baïo chæ laø laëp laïi nhöõng haønh ñoäng hung baïo maø chính hoï ñaõ phaûi gaùnh chòu trong thôøi thô aáu chaêng ? Trong vieäc ñieàu trò coù tính caùch gia ñình, chuùng ta thöôøng nhaän thaáy raèng trong nhöõng hoaøn caûnh bò öùng suaát, treû con  chaáp nhaän theo nhöõng loái öùng xöû töông töï vôùi nhöõng loái öùng xöû cuûa cha meï chuùng. Cuõng theá, chuùng ta coù tröôùc maét göông cuûa nhöõng nöôùc söû duïng cho caùc daân toäc khaùc chính nhöõng saùch löôïc phi nhaân maø chính hoï ñaõ phaûi chòu ñöïng trong thôøi gian bò baùch haïi.

Toâi khoâng coù yù noùi ôû ñaây veà söï traû thuø chính hieäu, nhöng muoán neâu roõ nhöõng phaûn xaï tieàm aån trong voâ thöùc caù nhaân hoaëc taäp theå. Chính vì theá, trong vieäc tha thöù, chuùng ta khoâng chæ döøng laïi ôû choã khoâng traû thuø, nhöng coøn phaûi daùm ñi cho tôùi taän goác reã cuûa nhöõng khuynh höôùng baïo löïc leäch laïc ñeå ñaùnh baät chuùng ra khoûi mình, vaø ñeå chaän ñöùng caùc haäu quaû taøn phaù cuûa chuùng tröôùc khi quaù muoän. Bôûi vì nhöõng thieân höôùng thuø nghòch vaø thoáng trò keû khaùc nhö theá coù nguy cô ñöôïc truyeàn chuyeån töø theá heä naày qua theá heä khaùc, trong caùc gia ñình cuõng nhö trong caùc neàn vaên hoùa. Chæ coù söï tha thöù môùi coù theå beû gaõy nhöõng phaûn öùng daây chuyeàn naày, chaän ñöùng nhöõng haønh vi laëp ñi laëp laïi cuûa vieäc traû thuø, haàu bieán ñoåi chuùng thaønh nhöõng haønh vi saùng taïo söï soáng.

2. Soáng trong moät moái oaùn giaän thöôøng kyø :

Bieát bao nhieâu ngöôøi ñau khoå phaûi soáng trong moät moái oaùn giaän thöôøng kyø. Haõy laáy tröôøng hôïp cuûa nhöõng ngöôøi ly dò. Nhöõng cuoäc nghieân cöùu môùi ñaây veà caùc haäu quaû veà laâu veà daøi cuûa vieäc ly dò ñaõ minh chöùng raèng moät soá lôùn nhöõng vôï choàng ñaõ ly dò, ñaëc bieät caùc baø vôï, vaãn coøn tieáp tuïc nuoâi döôõng trong loøng nhieàu noãi oaùn giaän ñoái vôùi ngöôøi phoái ngaãu cuõ, ngay caû sau möôøi laêm naêm chia tay. Trong kinh nghieäm laâm saøng cuûa toâi, toâi naêng coù cô hoäi ñeå nhaän thaáy raèng moät soá phaûn öùng tình caûm quaù trôùn chæ laø söï phuïc hoaït cuûa moät toån thöông quaù khöù khoâng ñöôïc chöõa laønh cho ñuùng.

Quaû theá, soáng buoàn giaän, duø laø caùch voâ thöùc, laøm tieâu hao nhieàu nghò löïc vaø nuoâi döôõng côn öùng suaát thöôøng kyø. Chuùng ta seõ hieåu roõ hôn caùi gì xaûy ra neáu nhôù luoân trong trí söï khaùc bieät giöõa söï oaùn giaän saûn sinh ra öùng suaát vaø söï töùc giaän khoâng laøm ñieàu ñoù. Söï töùc giaän laø moät xuùc caûm töï noù voâ thöôûng voâ phaït vaø seõ bieán tan moät khi ñaõ ñöôïc boäc loä ra, trong khi ñoù söï oaùn giaän vaø thuø nghòch toàn taïi nhö moät thaùi ñoä töï veä luoân luoân caûnh giaùc choáng laïi moïi söï taán coâng coù thöïc hoaëc töôûng töôïng. Nhö theá keû bò cheá ngöï vaø haï nhuïc trong buoåi thô aáu seõ trôû neân nhaát quyeát khoâng bao giôø ñeå bò ngöôïc ñaõi nöõa. Noù thöôøng xuyeân ñeà cao caûnh giaùc. Hôn nöõa, noù coù khuynh höôùng phaùt minh ra nhöõng chuyeän aâm möu hay taán coâng khaû dó choáng laïi noù. Chæ coù söï chöõa laønh ñöôïc thöïc hieän saâu xa bôûi vieäc tha thöù môùi coù theå mang laïi phöông döôïc cho tình traïng caêng thaúng noäi taâm naày.

Söï oaùn giaän möng muû töø moät thöông toån khoâng ñöôïc chöõa laønh ñuùng caùch cuõng coù nhöõng haäu quaû gaây haïi khaùc. Noù laø nguyeân do cuûa nhieàu chöùng beänh taâm theå lyù. Söï öùng suaát taïo neân bôûi oaùn giaän taán coâng ngay vaøo heä thoáng mieãn dòch. Heä thoáng mieãn dòch luoân luoân ôû tình traïng baùo ñoäng seõ khoâng coøn bieát khaùm phaù ra keû thuø nöõa. Noù khoâng coøn nhaän ra caùc taùc nhaân gaây beänh nöõa. Noù coøn taán coâng ngay caû caùc boä phaän laønh maïnh maø noù ñöôïc coi nhö phaûi baûo veä. Ngöôøi ta giaûi thích nhö theá veà söï phaùt sinh nhieàu chöùng beänh nhö  chöùng vieâm khôùp, chöùng xô cöùng ñoäng maïch, chöùng xô cöùng töøng maûng, nhöõng beänh veà tim maïch, tieåu ñöôøng, v.v… Giöõa nhöõng chieán löôïc töï veä choáng laïi nhöõng haäu quaû coù haïi cuûa söï oaùn giaän, baùc só Redford khuyeân thöïc taäp thöôøng xuyeân tha thöù trong cuoäc soáng moãi ngaøy.

Sau khi moâ taû caùc cuoäc nghieân cöùu khoa hoïc khaùc nhau veà moái lieän heä nhaân quaû giöõa caùc traïng thaùi tình caûm tieâu cöïc vaø söï xuaát hieän beänh ung thö, baùc só Carl Simonton daønh caû moät chöông saùch Gueùrir envers et contre tous chöùng minh raèng söï tha thöù vaãn laø phöông tieän toát nhaát ñeå vöôït thaéng noãi oaùn giaän gaây haïi cuûa mình. Nhôø moät kyõ thuaät tranh aûnh taâm thaàn, oâng môøi nhöõng ngöôøi bò ung thö caàu chuùc ñieàu toát laønh cho oâng hay baø naøo ñaõ laøm hoï bò toån thöông. Nhöõng ai söû duïng moät kyõ thuaät nhö vaäy ñaõ caûm nhaän moät söï giaûm bôùt roõ reät côn öùng suaát cuûa hoï. Hoï caûm thaáy maïnh meû hôn ñeå choáng laïi beänh hoaïn cuûa mình. Thaät laø ngaïc nhieân moät tieáp caän ñôn giaûn nhö theá vôùi söï tha thöù laïi coù theå laøm phaùt sinh nhöõng haäu quaû sinh phuùc döôøng aáy.

3. Baùm chaët vaøo quaù khöù :

Ngöôøi khoâng muoán tha thöù hay khoâng theå tha thöù seõ soáng thôøi khaéc hieän taïi moät caùch khoù khaên. Y khö khö baùm chaët vaøo quaù khöù, vaø bôûi chính söï kieän ñoù, töï buoäc toäi mình laøm hoûng hieän taïi, hôn nöõa laøm aùch taéc töông lai cuûa mình. Trong vôû dieãn Le voyage dans la nuit cuûa Eugene O'Neill, Mary Tyrone bò kieät löïc vì cöù nghieàn ngaãm khoâng ngöøng moät quaù khöù naëng neà vaø kheùp chaët vôùi tha thöù. Naøng trôû thaønh moät gaùnh naëng vaø moät nguoàn phieàn muoän cho caùc phaàn töû trong gia ñình. Choàng naøng khoå sôû van xin : "Maria ôi, vì tình yeâu thieân ñaøng, xin em haõy queân quaù khöù ñi!". Naøng ñoáp laïi : "Taïi sao ? Laøm sao em coù theå queân ñi ñöôïc ? Quaù khöù, chính laø hieän taïi, khoâng. Quaù khöù, cuõng chính laø töông lai. Chuùng ta ñeàu coá gaéng thoaùt ra khoûi ñoù, nhöng cuoäc ñôøi laïi khoâng cho pheùp mình". Tröôùc söï baát löïc tha thöù cuûa mình, ñôøi soáng naøng bò ñoâng cöùng. Vieäc nhôù laïi quaù khöù trôû veà laøm taêng theâm noãi ñau khoå coá höõu cuûa naøng. Thôøi khaéc hieän taïi bò taû tôi trong nhöõng söï nghieàn ngaãm voâ ích : thôøi gian troâi ñi khoâng haïnh phuùc, nieàm vui coù theå coù ñöôïc töø nhöõng quan heä con ngöôøi bò môø nhaït. Töông lai bò bít laïi vaø ñe doïa : khoâng coøn nhöõng moái lieân heä tình caûm môùi, khoâng coøn nhöõng döï tính môùi… Cuoäc soáng ñoùng neo trong quaù khöù.

Kinh nghieäm laâm saøng cuûa toâi vôùi nhöõng ngöôøi ñau buoàn vì caùi cheát hay söï chia ly vôùi moät ngöôøi thaân yeâu chöùng minh cho toâi thaáy raèng söï tha thöù  laø ñaù thöû vaøng cho pheùp kieåm chöùng xem söï thanh thoaùt ñoái vôùi moät ngöôøi yeâu meán ñaõ ñaït tôùi cuøng chöa. Sau khi giuùp ngöôøi ñoù nhaän ra veát thöông, lau chuøi vuõ truï tình caûm vaø khaùm phaù ra yù nghóa veát thöông cuûa y, toâi môøi y thöïc hieän moät cuoäc tha thöù : tha thöù cho chính mình, ñeå loaïi boû nôi y moïi daáu veát cuûa maëc caûm toäi loãi, vaø tha thöù cho ngöôøi thaân yeâu ñaõ khuaát, ngoõ haàu xua ñuoåi moïi noãi oaùn giaän coøn laïi gaây neân bôûi söï chia lìa. Trong ñoäng thaùi cuûa tang cheá, söï tha thöù phoâ baøy moät giai ñoaïn quan troïng vaø quyeát ñònh. Chính noù chuaãn bò cho taâm hoàn böôùc sang giai ñoaïn keá tieáp, ñoù laø giai ñoaïn thöøa keá di saûn maø ngöôøi thoï tang laáy laïi ñöôïc taát caû nhöõng gì noù ñaõ yeâu quí nôi ngöôøi kia. Sau naày toâi seõ moâ taû caëên keû hôn giai ñoaïn thöøa keá naày cuõng nhö nghi thöùc cho pheùp nhaän laõnh di saûn aáy.

4. Traû thuø :

Nhöõng di haïi ñaàu tieân cuûa cuoäc soáng khoâng tha thöù chaúng mang laïi gì laøm thoûa loøng caû, nhö chuùng ta vöøa nhaän ñònh. Ñaâu laø di chöùng cuûa söï traû thuø ? Noù coù ñöa ra nhöõng vieãn aûnh trieån nôû hôn khong ? Chaéc chaén noù laø caâu traû lôøi coù tính caùch baûn naêng nhaát, töï phaùt nhaát ñoái vôùi ñieàu laêng nhuïc. Tuy nhieân, JM. Pohier vieát raèng tìm buø tröø noãi ñau khoå cuûa mình baèng caùch gaây ñau khoå cho keû xuùc phaïm mình, chính laø nhìn nhaän cho söï ñau khoå moät taàm möùc thaàn dieäu maø coøn laâu noù môùi coù. Dó nhieân vieäc nhìn thaáy keû xuùc phaïm mình bò haï nhuïc vaø ñau khoå taïo neân cho ngöôøi traû thuø moät vui khoaùi say meâ. Noù thoa moät thöù daàu thôm taïm thôøi leân noãi ñau rieâng tö vaø leân noãi nhuïc nhaõ cuûa y. Noù laøm cho ngöôøi bò xuùc phaïm coù caûm giaùc nhö khoâng coøn caûm thaáy coâ ñôn trong noãi baát haïnh nöõa. Nhöng seõ phaûi traû giaù naøo ? Ñoù laø moät söï thoûa maõn ngaén nguûi khoâng coù trieån nôû thöïc söï vaø khoâng coù tính saùng taïo trong caùc moái quan heä.

Moät caùch naøo ñoù, traû thuø laø moät thöù coâng lyù coù tính caùch baûn naêng ñeán töø caùc thaàn linh sô khai cuûa voâ thöùc. Noù nhaèm taùi laäp moät söï bình ñaúng ñaët neàn taûng treân noãi ñau khoå gaây ra cho caû hai beân. Trong truyeàn thoáng Dothaùi giaùo, luaät phaït baèng ngang danh tieáng "maét ñeàn maét, raêng ñeàn raêng" coù muïc ñích quy ñònh vieäc traû thuø. Noù muoán giaûm nheï nhöõng lôøi noùi cuûa Lamek, con trai Cain, ñaõ tuyeân boá vôùi caùc baø vôï : "Ta ñaõ gieát moät maïng ngöôøi vì moät veát thöông, moät ñöùa treû vì moät saày söôùt. Phaûi, Cain seõ ñöôïc traû thuø gaáp baûy laàn, nhöng Lamek seõ ñöôïc baûy möôi laàn baûy!" (Stk.4, 23-24). Baûn naêng traû thuø laøm muø quaùng keû nhöôïng boä noù. Laøm sao coù theå löôïng ñònh ñöôïc giaù trò chính xaùc cuûa moät ñau khoå ñeå ñoøi hoûi ngöôøi coù loãi phaûi chòu moät ñau khoå töông ñöông ? Quaû thöïc, keû xuùc phaïm vaø ngöôøi bò xuùc phaïm ñeàu khoâng ngöøng leo thang, khieán caøng ngaøy caøng khoù phaùn ñoaùn söï ngang nhau cuûa caùc thöông toån. Haõy laáy ví duï coå ñieån nôï maùu cuûa ngöôøi ñaûo Corse trong ñoù caùi cheát cuûa nhöõng ngöôøi voâ toäi cöù keá tuïc töø theá heä naày sang theá heä khaùc. Dó nhieân nhöõng söï traû thuø trong cuoäc soáng haèng ngaøy cuûa chuùng ta ít ñaãm maùu hôn. Nhöng khoâng phaûi laø ít thieät haïi hôn ñoái vôùi caùc moái quan heä giöõa ngöôøi vôùi ngöôøi.

Khi ôû trong baàu khí traû thuø, ngöôøi ta thöôøng queân ñi taùc ñoäng phaù hoaïi cuûa söï traû thuø treân toaøn theå moâi tröôøng. Chaúng haïn, ôû moät hoïc hieäu kia, söï xung ñoät caù nhaân giöõa vò giaùm ñoác vaø moät giaùo sö   ñaõ bieán thaønh moät traän chieán giöõa hai laäp tröôøng cuûa ñoaøn giaùo sö. Nhieät ñoä ngôø vöïc vaø öùng xöû khoâng coâng minh lan ra caû nôi caùc hoïc vieân. Baàu khí laøm vieäc vaø hoïc taäp vì theá maø ngaøy caøng trôû neân naëng neà vaø khoù nhoïc. Cuõng caàn phaûi ghi nhaän taàm quan troïng tieân quyeát cuûa moät thaùi ñoä tha thöù nôi caùc nhaân vaät naém giöõ quyeàn bính. Neáu hoï ñeå bò loâi keùo bôûi tinh thaàn tröøng phaït nhaân danh xaõ hoäi cuûa mình thì söï xung ñoät seõ ñaït tôùi nhöõng taàm möùc kinh khuûng vaø khoâng theå kieåm soaùt ñöôïc nôi nhöõng ngöôøi thuoäc quyeàn cuûa hoï.

Thoûa maõn maø söï traû thuø mang laïi keùo daøi raát ngaén nguûi. Noù khoâng theå naøo buø tröø noåi caùc thieät haïi maø noù seõ gaây neân trong heä thoáng caùc moái quan heä giöõa ngöôøi vôùi ngöôøi. Ngoaøi ra, söï traû thuø seõ phaùt ñoäng nhöõng chu kyø baïo löïc khoù maø beû gaõy. Noãi aùm aûnh phuïc thuø chaúng ñoùng goùp gì ñeå chöõa laønh veát thöông cuûa ngöôøi bò xuùc phaïm, song hoaøn toaøn ngöôïc laïi, noù ñaààu ñoäc y. Hôn nöõa, khoâng neân nghó raèng chæ nguyeân quyeát ñònh khoâng traû thuø kieán taïo ñöôïc söï tha thöù. Tuy nhieân, noù vaãn laø böôùc ñaàu tieân quan troïng vaø coù tính caùch quyeát ñònh ñeå daán thaân treân con ñöôøng tha thöù.

muïc luïc

Chöông II : Moät chuyeän nguï ngoân veà söï tha thöù : Alfred vaø Adeøle

Laøm caùch naøo ñeå nhaän thöùc moät söï thay ñoåi nghieâm tuùc ñôøi soáng? Tröôùc heát, ta phaûi môû loøng ta cho nhöõng söù ñieäp ñaùnh ñoäng taâm linh cuûa phuïng vuï. Thôøi kyø daãn ñeán Muøa Phuïc Sinh ñem laïi cho ta moät moùn quaø quyù giaù cuûa Chuùa vaø moät cô hoäi hieám coù ñeå ñöa ta laïi gaàn Ngaøi, thay ñoåi noäi taâm vaø laéng nghe tieáng Ngaøi töø trong ta.
Gioan Phaoloâ II

ÔÛ bìa moät ngoâi laøng nhoû eâm ñeàm noåi leân moät trang traïi maø nhaø cöûa môùi sôn queùt. Ñoù laø trang traïi cuûa Alfred, moät con ngöôøi töï haøo, thanh lieâm vaø hôi ba hoa. Thaân ngöôøi to lôùn nhöng gaày, caèm thon, muõi khoaèm, oâng ñöôïc daân chuùng vöøa kính troïng vöøa sôï. Hôi ba hoa, nhöng khi oâng noùi laø ñeå tuyeân boá nhöõng caâu chaâm ngoân veà giaù trò cuûa coâng vieäc hay söï nghieâm tuùc cuûa cuoäc ñôøi.

Baø Adeøle, vôï oâng, luoân coù nuï cöôøi nieàm nôû vaø gioïng noùi duyeân daùng. Daân chuùng thoaûi maùi khi coù maët baø. Baø aâm thaàm ñau khoå beân caïnh moät ngöôøi choàng deø seûn lôøi noùi vaø vuoát ve. Naøng nuoái tieác trong loøng laø ñaõ cöôùi moät ngöôøi quaù ham vieäc, voán ñaõ töøng laøm cho ngöôøi cha quaù coá cuûa naøng ngöôõng phuïc. Chaéc chaén Alfred ñaõ laøm cho naøng soáng thoaûi maùi vaø haèng trung thaønh vôùi naøng, nhöng vì quaù buø ñaàu vaøo coâng vieäc, chaøng chæ daønh cho naøng quaù ít thôøi gian thaân maät vaø vui thuù.

Moät hoâm, Alfred quyeát ñònh ruùt ngaén ngaøy soáng. Thay vì laøm vieäc ñeán toái mòt, chaøng trôû veà nhaø sôùm hôn döï tính. Tröôùc söï söûng soát, chaøng baét ñöôïc quaû tang Adeøle vôùi moät ngöôøi ñaøn oâng laùng gieàng ngay treân giöôøng nguû cuûa vôï choàng chaøng. Ngöôøi ñaøn oâng mau leï nhaûy qua cöûa soå chaïy troán, coøn Adeøle luùng tuùng quøy suïp döôùi chaân Alfred van xin tha thöù. Alfred ñöùng khöïng nhö moät pho töôïng : maët traéng baïch vì phaån noä, moâi thaâm leân vì giaän döõ, nhöng neùn giöõ ñöôïc laøn soùng caûm xuùc taán coâng mình. Thaáy mình bò caém söøng nhö vaäy, tình caûm cuûa chaøng ñi töø bò laêng nhuïc ñeán töùc giaän, qua moät noãi ñau saâu xa. Khoâng phaûi laø ngöôøi lôùn tieáng, chaøng chæ bieát im laëng. Nhöng oâng nghó ngay raèng thaùi ñoä im laëng seõ laøm cho Adeøle bò moät söï haønh haï lôùn hôn moïi lôøi noùi hay cöû chæ baïo löïc.

Khoâng hieåu vì sao vuï vieäc Adeøle ñöôïc lan truyeàn trong laøng vaø nhöõng keû "xaáu mieäng" tha hoà maø taùn höôu taùn vöôïn. Ngöôøi ta ñoaùn tröôùc raèng Alfred seõ ñoøi chia tay. Nhöng, ñeå laøm thaát baïi nhöõng chuyeän ngoài leâ ñoâi maùch ñoù, thì naày ñaây vaøo leã troïng ngaøy Chuùa nhaät, Alfred ñi vaøo loái giöõa, ñaàu ngöôùc cao, vôùi Adeøle böôùc lon ton theo sau. Laø moät tín höõu toát, oâng döôøng nhö ñaõ hieåu nhöõng lôøi cuûa Kinh Laïy Cha : "Xin tha thöù cho chuùng con nhö chuùng con tha thöù cho nhöõng keû xuùc phaïm chuùng con". Nhöng caùi vinh quang tha thöù cuûa Alfred ñöôïc kín ñaùo nuoâi döôõng bôûi söï xaáu hoå cuûa Adeøle.

ÔÛ nhaø, Alfred tieáp tuïc khôi löûa hieàm thuø, baèng thaùi ñoä caâm laëng vaø nhöõng caùi lieác nhìn ñaày khinh mieät ñoái vôùi nöõ toäi nhaân. Tuy nhieân, treân trôøi khoâng ñeå bò gieãu côït bôûi nhöõng veû beân ngoaøi cuûa nhaân ñöùc, neân voäi vaû sai moät thieân thaàn ñeán vöïc daäy tình traïng naày. Cöù moãi laàn Alfred phoùng caùi nhìn cöùng raén vaø toái taêm treân Adeøle thì thieân thaàn ñeå rôi vaøo traùi tim oâng moät hoøn soûi to baèng cuùc aùo. Moãi laàn nhö theá, Alfred caûm nhaän moät nhoùi ñau khieán maët oâng phaûi nhaên nhoù. Quaû tim oâng chæu naëng ñeán ñoåi oâng phaûi khom ngöôøi böôùc ñi vaø phaûi khoù nhoïc öôõn coå ra ñeå thaáy roõ phía tröôùc.

Moät hoâm ñang caét luùa, Alfred nhìn thaáy moät nhaân vaät saùng laùng ñöùng töïa vaøo haøng raøo baûo oâng : "Alfred, ngöôi xem ra quaù ñoïa roài." Baát thaàn nghe moät ngöôøi laï goïi teân mình, Alfred hoûi ngöôøi laø ai vaø muoán gì. Thieân thaàn noùi vôùi oâng : "Phaûi, ta bieát ngöôi ñaõ bò vôï löøa doái vaø söï só nhuïc haønh haï ngöôi. Nhöng ngöôi ñang thöïc hieän moät söï traû thuø tinh vi, maø noù laøm cho chính ngöôi phaûi suy suïp tinh thaàn". Alfred caûm thaáy mình bò ñoaùn ñuùng neân cuùi ñaàu xuoáng thuù nhaän : "Toâi khoâng theå laáy ra khoûi ñaàu oùc caùi tö töôûng bò nguyeàn ruûa naày : laøm sao naøng ñaõ löøa doái toâi, moät ngöôøi choàng trung thaønh vaø quaûng ñaïi nhö theá ? Ñoù laø moät con ñó, naøng ñaõ laøm nhô baãn caùi giöôøng cuûa vôï choàng !" Noùi nhöõng lôøi ñoù, Alfred nhaên maët ñau ñôùn. Baáy giôø thieân thaàn ñeà nghò giuùp ñôõ oâng, nhöng Alfred quaû quyeát raèng khoâng ai coù theå naâng ñôõ oâng khoûi gaùnh naëng cuûa mình : "Hôõi ngöôøi laï maët, duø oâng coù theå toaøn naêng ñi nöõa, oâng seõ khoâng bao giôø coù theå xoùa ñi caùi gì ñaõ xaûy ra ñöôïc". Thieân thaàn baûo oâng : "Ngöôi coù lyù, Alfred aï, khoâng ai coù theå thay ñoåi ñöôïc quaù khöù, nhöng töø baây giôø ngöôi coù khaû naêng nhìn quaù khöù moät caùch khaùc. Ngöôi haõy nhaän dieän veát thöông cuûa mình, chaáp nhaän söï töùc giaän vaø só nhuïc cuûa ngöôi. Roài töø töø, ngöôi haõy baét ñaàu thay ñoåi caùi nhìn cuûa ngöôi treân Adeøle. Phaûi chaêng chæ moät mình naøng laø coù loãi ? Haõy nhôù laïi söï döõng döng cuûa ngöôi ñoái vôùi naøng. Haõy ñaët mình vaøo hoaøn caûnh cuûa naøng. Ngöôi caàn nhöõng con maét môùi vaø thaàn dieäu ñeå nhìn noãi baát haïnh cuûa ngöôi döôùi moät aùnh saùng môùi".

Alfred khoâng thöïc söï hieåu, nhöng oâng tin töôûng vaøo thieân thaàn. Laøm sao oâng choïn löïa laøm khaùc ñöôïc vôùi gaùnh naëng thieâu ñoát traùi tim ? Thieáu phöông tieän, oâng hoûi vò khaùch laøm sao coù theå thay ñoåi caùi nhìn cuûa oâng. Thieân thaàn baét ñaàu chæ daãn cho oâng theá naày : "Tröôùc khi nhìn Adeøle, haõy laøm giaûn ra caùc neáp gaáp treân traùn, nhöõng neùt nhaên quanh mieäng vaø nhöõng thôù thòt khaùc nôi khuoân maët ngöôi. Thay vì nhìn thaáy nôi Adeøle moät ngöôøi ñaøn baø xaáu xa, haõy thaáy moät ngöôøi vôï ñang caàn söï dòu daøng. Haõy nhôù laïi ngöôi ñaõ ñoái xöû laïnh nhaït vaø cöùng coûi vôùi naøng nhö theá naøo. Haõy nhôù laïi loøng quaûng ñaïi vaø nhieät huyeát cuûa naøng maø ngöôi raát yeâu quí ngay buoåi ñaàu hai ngöôøi yeâu nhau. Ñoåi laïi moãi caùi nhìn ñöôïc ñoåi môùi, ta seõ caát khoûi traùi tim ngöôi moät cuïc soûi".

Alfred chaáp nhaän cuoäc trao ñoåi trong khi bieän hoä cho söï vuïng veà töï nhieân cuûa mình. Töø töø töøng chuùt, caùch chaäm chaïp, nhöng khoâng phaûi laø khoâng coá gaéng caùch yù thöùc, oâng chuyeân chuù nhìn Adeøle vôùi nhöõng caùi nhìn môùi. Noãi ñau trong loøng oâng môø nhaït ñi daàn daàn. Adeøle xem ra ñöôïc bieán ñoåi troâng thaáy : töø ngöôøi vôï baát trung, naøng trôû thaønh moät con ngöôøi dòu daøng vaø ñaùng yeâu maø oâng ñaõ bieát vaøo muøa xuaân tình yeâu cuûa hoï. Chính Adeøle cuõng caûm nhaän ñöôïc söï thay ñoåi. Ñöôïc naâng ñôõ, naøng tìm laïi ñöôïc tính khí toát laønh vaø nuï cöôøi töôi vui cuûa mình. Ñeán löôït mình, Alfred  töï caûm nhaän ñaõ hoaøn toaøn thay ñoåi. Con tim coøn saây söôùt vì caùc hoøn soûi ñi qua traøn ngaäp moät söï dòu daøng saâu xa. Caûm xuùc môùi meû ngaäp traøn coøn laøm chaøng lo sôï. Nhöng moät chieàu noï, ñaàm ñìa nöôùc maét chaøng oâm Adeøle trong voøng tay, khoâng noùi moät lôøi. Pheùp laï tha thöù vöøa ñöôïc hoaøn taát.

muïc luïc

Chöông III : Vaïch traàn nhöõng quan nieäm sai laàm veà tha thöù 

Chuùng ta tha thöù quaù ít vaø laõng queân quaù nhieàu.
Baø Swetchine

Keâu caàu söï tha thöù cuûa Thieân Chuùa cho Giaùo Hoäi vaø cho toäi loãi cuûa con caùi Giaùo Hoäi. Chuùng ta ñeàu bieát raèng toäi loãi cuûa caùc Kitoâ höõu ñaõ nhuoäm ñen khuoân maët khoâng tì veát. Tuy nhieân, caäy troâng vaøo loøng thöông xoùt Chuùa, khoâng nhôù ñeán toäi cuûa hoái nhaân, chuùng ta seõ coù theå quay laïi chính ñaïo vôùi loøng töï tin.
Gioan Phaoloâ II

Tröôùc khi nghó ñeán tha thöù, ñieàu khaån thieát laø phaûi côûi boû khoûi chuùng ta nhöõng yù töôûng sai laàm veà tha thöù. Chuùng ta nguïp laën trong vaên hoùa kitoâ giaùo, neân, vì thieáu bieän phaân, moät soá giaù trò bò laây nhieãm bôûi nhöõng loái giaûi thích yù nhò nhöng khoâng quan troïng. Söï tha thöù cuõng khoâng thoaùt khoûi meùo moù ñoù, nhöng coøn traàm troïng hôn : moät soá "thaày tu ñöùc" baûo döôõng baèng chöõ vieát hay lôøi noùi nhöõng yù töôûng sai laàm veà söï tha thöù. Ñaùng tieác laø nhö vaäy, trong khi tha thöù, yeâu caän nhaân, vaø nhaát laø yeâu keû thuø chieám choã trung taâm trong giaùo huaán Phuùc AÂm vaø caùc truyeàn thoáng tu ñöùc khaùc. Chính vì theá, ñieàu caáp baùch laø phaûi toá caùo nhöõng quan nieäm sai laàm ngöôøi ta ñaõ taïo ra quanh söï tha thöù hay söï söû duïng tha thöù. Nhôø ñoù, chuùng ta coù theå traùnh ñöôïc nhöõng ngoõ cuït thuoäc laõnh vöïc taâm lyù vaø thieâng lieâng : nhöõng chaùn naõn, baát coâng, aûo töôûng thieâng lieâng, phaûn boäi chính mình, aùch taéc trong phaùt trieån nhaân baûn vaø toân giaùo.

Ñoïc chöông naày, coù theå moät soá ñoïc giaû caûm thaáy bò ñaûo loän trong caùch thöùc hoï quan nieäm vaø thöïc haønh tha thöù. Thaät khoù khaên ñeå khaùm phaù ñöôïc laø mình ñaõ bò laàm veà baûn chaát cuûa tha thöù, vaø ñaùng buoàn laø ñieàu ñoù laïi keùo daøi trong nhieàu naêm. Nhöng ta coù theå naøo ñoå röôïu môùi vaøo baàu da cuõ ? Xaây moät toøa nhaø môùi maø khoâng doïn maët baèng vaø ñaøo loã ñeå ñaët neàn moùng vöõng chaéc ?

1. Tha thöù khoâng phaûi laø queân ñi :

Bieát bao laàn chuùng ta ñaõ nghe nhöõng lôøi nhö theá naày : "Toâi khoâng theå tha thöù cho noù, bôûi vì toâi khoâng theå queân ñi ñöôïc", hoaëc laø "Anh haõy queân taát caû chuyeän ñoù ñi", "Chò haõy laät sang trang môùi", "Ñöøng theøm döøng laïi ôû ñieàu laêng nhuïc ñoù, haõy tieáp tuïc cuoäc ñôøi cuûa baïn". Kieåu noùi vaø haønh ñoäng nhö vaäy laø khoâng loái thoaùt. Lyù do thaät ñôn giaûn : Vieäc queân ñi bieán coá ñau thöông, duø coù theå queân ñöôïc ñi nöõa, seõ caûn trôû vieäc tha thöù, bôûi vì chuùng ta khoâng coøn bieát mình tha thöù caùi gì. Hôn nöõa, neáu tha thöù coù nghóa laø queân, thì caùi gì seõ xaûy ñeán cho nhöõng ngöôøi ñöôïc phuù baåm moät trí nhôù tuyeät vôøi ? Söï tha thöù khoâng coù loái vaøo tôùi hoï ñöôïc. Do ñoù, tieán trình cuûa tha thöù ñoøi hoûi moät trí nhôù toát vaø moät yù thöùc thaät roõ raøng veà ñieàu xuùc phaïm ; neáu khoâng, vieäc moå xeû con tim maø tha thöù ñoøi hoûi seõ khoâng coøn coù theå ñöôïc nöõa.

Duøng söï queân ñi ñeå thöû nghieäm tha thöù laø moät sai laàm. Thaät ra laø ngöôïc laïi. Söï tha thöù giuùp kyù öùc chöõa laønh. Vôùi söï tha thöù, hoaøi nieäm veà thöông toån seõ maát ñi tính cay ñoäc cuûa noù. Bieán coá ñau thöông seõ daàn daàn bôùt coù maët vaø aùm aûnh ; veát thöông seõ daàn daàn lieàn seïo ; söï gôïi laïi ñieàu xuùc phaïm khoâng coøn gaây ñau ñôùn nöõa. Chính vì theá, kyù öùc ñaõ ñöôïc chöõa laønh töï giaûi phoùng vaø coù theå ñaàu tö vaøo moät caùi gì khaùc hôn laø tö töôûng laøm tinh thaàn suy suïp cuûa ñieàu xuùc phaïm.

Vaäy nhöõng ngöôøi khaúng ñònh "Toâi tha thöù, nhöng toâi khoâng theå queân ñi ñöôïc" chöùng toû hoï coù moät söùc khoeû taâm thaàn thaät toát. Hoï ñaõ hieåu ñöôïc raèng tha thöù khoâng ñoøi hoûi chöùng queân ñieàu xuùc phaïm. Traùi laïi, khi noùi nhö theá, hoï muoán chæ roõ laø hoï quyeát ñònh khoâng coøn tin töôûng vaø ôû laïi thöôøng xuyeân vôùi nhöõng canh chöøng cuûa hoï, ñoù laø baèng chöùng hoï ñaõ khoâng chaám döùt tieán trình tha thöù cuûa hoï.

2. Tha thöù khoâng coù nghóa laø phuû nhaän :

Khi nhaän moät cuù ñau, moät trong nhöõng phaûn öùng thoâng thöôøng nhaát laø laøm cho mình ra daïn daøy vôùi ñau ñôùn vaø caûm xuùc doàn daäp. Phaûn öùng töï veä naày thöôøng maëc laáy hình thöùc cuûa moät söï cöï tuyeät khoâng nhaän ñieàu xuùc phaïm. Neáu phaûn xaï töï veä vaãn toàn taïi thì cuoái cuøng noù seõ trôû thaønh beänh hoaïn. Ngöôøi bò toån thöông seõ caûm thaáy bò öùng suaát, baêng giaù trong loøng, khoâng bieát gì xaûy ñeán cho mình trong phaàn lôùn thôøi gian. Y thöôøng khoâng caûm thaáy caàn ñöôïc chöõa laønh, cuõng chaúng caàn ñeán tha thöù. Roõ raøng luùc aáy, noå löïc tha thöù khoâng phaùt huy ñöôïc hieäu quaû, bao laâu maø ngöôøi trong cuoäc töø choái nhìn nhaän ñieàu xuùc phaïm vôùi di chöùng ñau ñôùùn cuûa noù.

Toâi raát ngaïc nhieân thaáy nhöõng "thaày tu ñöùc" khoâng nhaän coù moät trôû ngaïi naøo ñoái vôùi söï tha thöù. Traùi laïi, hoï kieám tìm moät con ñöôøng duy nhaát phaûi daãn ñeán tha thöù. Edith Stauffer laø moät thí duï. Trong cuoán Amour inconditionnel et pardon, baø laáy höùng töø Boä Luaät Esseùnien ñeå ñònh nghóa tha thöù : "Tha thöù, chính laø huûy boû moïi yeâu saùch, ñieàu kieän vaø chôø ñôïi khoûi trí khoân, vì chuùng laøm aùch taéc thaùi ñoä cuûa tình yeâu". Phaûi chaêng baø muoán noùi raèng ñeå tha thöù, tröôùc heát phaûi choái boû moät phaàn chính mình ? Moät söï tha thöù töông töï khoâng chæ töông ñöông vôùi moät doàn neùn taâm lyù vôùi taát caû nhöõng haäu quaû maø chuùng ta ñaõ bieát sao ? Duø ñöôïc taùc ñoäng bôûi "Tình yeâu voâ ñieàu kieän", söï tha thöù ñoøi hoûi moät söï doàn neùn hay caét cuït moät phaàn cuûa chính mình ñoái vôùi toâi xem ra raát nguy hieåm.

Phaûi chaêng ñoù laø moät tieáp caän quaù thieâng lieâng hoùa söï tha thöù khoâng ñeå yù ñeán vai troø cuûa tính xuùc caûm ? Toâi ñaõ nhaän thaáy nhöõng haäu quaû tai haïi trong tröôøng hôïp cuûa Claudette. Ngöôøi ñaøn baø naày coù nhöõng trieäu chöùng traàm uaát : öùng suaát, lo aâu, maát nguû, bieáng aên, maëc caûm coù loãi. Choàng baø ngang nhieân ñi laïi coâng khai vôùi moät tình nhaân treû. Claudette vaø caùc con baø caûm thaáy bò nhuïc nhaõ saâu xa. Ñaày khieám nhaõ, ngöôøi choàng ñaõ ruùt heát taøi khoaûn gia ñình ñeå soáng cuoäc ñôøi ngoâng cuoàng vôùi ngöôøi baïn gaùi môùi. Khi toâi hoûi Claudette veà tình traïng caûm tính cuûa baø, baø traû lôøi ngay raèng nhôø vaøo nhöõng gì moät vò höôùng daãn thieâng lieâng vieát, baø ñaõ tha thöù cho choàng baø.

Luoân luoân theo lôøi khuyeân cuûa vò höôùng daãn ñoù, baø coá gaéng cho choàng baø ñaày "nhöõng ñieàu tích cöïc" ñeå ñoái nghòch laïi nhöõng xuùc caûm "tieâu cöïc" cuûa baø, trong ñoù söï töùc giaän coù theå huûy dieät baø. Toâi buoäc loøng noùi ngöôïc laïi nhöõng lôøi khuyeân cuûa vò höôùng daãn baø vaø toâi ñaõ maïnh meû khích leä baø khoâng ñöôïc khoâng bieát tôùi söï xaáu hoå vaø töùc giaän cuûa baø, nhöng phaûi tìm ra cho chuùng nhöõng caùch theá coù theå chaáp nhaän ñöôïc ñeå boäc loä ra.

Baáy giôø, Claudette môùi hieåu raèng baø chöa ôû traïng thaùi coù theå tha thöù ñöôïc. Tröôùc heát caàn phaûi toân troïng xuùc caûm cuûa baø. Theo lôøi khuyeân cuûa toâi, baø tìm ñöôïc phöông theá caùng ñaùng noãi töùc giaän vaø söï xaáu hoå cuûa mình : baèng caùch laøm vieäc nhaø, baø lôïi duïng ñeå ñaäp thaät maïnh vaøo nhöõng taám thaûm, vöøa ñeå bay buïi ra, vöøa ñeå tieâu hao löôïng areânalin thaëng dö. Söï chaáp nhaän tieäm tieán noãi töùc giaän, roài söï xaáu hoå thaáy mình bò choàng haï nhuïc cho pheùp Claudette ñöôïc giaûi thoaùt khoûi nhöõng taán coâng cuûa lo aâu vaø maëc caûm coù loãi caùch beänh hoaïn.

3. Tha thöù yeâu saùch nhieàu hôn moät haønh vi yù chí :

Ñaây laø hai caûnh quen thuoäc. Caûnh thöù nhaát : moät ñöùa con trai bò nhoát trong nhaø baét phaûi xin loãi chò noù vì ñaõ luïc loïi nhaät kyù roài sau ñoù choïc gheïo nhöõng cuoäc tình choùng qua cuûa chò. Caûnh thöù hai : moät coâ giaùo taùch rieâng hai ñöùa treû ñang caûi nhau trong saân chôi vaø buoäc chuùng laäp töùc phaûi tha thöù laãn cho nhau. Phaûi chaêng yù töôûng ñaàu tieân cuûa chuùng ta veà tha thöù cuõng sinh ra töø kinh nghieäm töông töï cuûa treû con ?

Moät soá nhaø giaùo duïc cuûa chuùng ta ñöa ra söï tha thöù nhö moät coâng thöùc thaàn dieäu coù khaû naêng söûa chöõa heát moïi loãi laàm. Chaúng heà löu yù ñeán kinh nghieäm soáng caûm tính cuûa treû, söï tha thöù bò giaûn löôïc vaøo moät haønh vi ñôn giaûn cuûa yù chí coù khaû naêng thu xeáp moïi xung ñoät moät caùch töùc thôøi vaø döùt ñieåm. Vaøo thôøi ñaïi naày, chuùng ta khoâng theå khoâng hoaøi nghi giaù trò cuûa moät söï tha thöù giaû taïo nhö theá. Mieäng noùi tha thöù nhöng maø loøng thì khoâng coù ñoù. Noù ñöôïc duøng ñeå laøm dòu ñi noãi lo laéng cuûa nhaø giaùo duïc hôn laø giaùo duïc ñöùa treû.

Chuùng ta khoù maø thoaùt khoûi söï tha thöù ma thuaät vaø töùc thôøi tuoåi aáu thô. Caùi aûo töôûng naày cho chuùng ta moät thöù caûm giaùc toaøn naêng treân vuõ truï caûm xuùc cuûa mình ! Veà sau chuùng ta ñaõ phaûi xuoáng nöôùc. Chuùng ta ñaõ caûm thaáy raát thaát voïng vaø ngay caû coù loãi khi khoâng coøn coù khaû naêng taïo ra cuøng moät ma löïc thaàn dieäu nhö theá. Sai laàm vaãn laø coi tha thöù nhö moät haønh vi yù chí ñôn thuaàn, thay vì xem tha thöù nhö laø keát cuoäc cuûa taäp luyeän. Moät söï hoaøn thaønh nhö theá laâu hay mau tuøy theo söï thöông toån, nhöõng phaûn öùng cuûa ngöôøi gaây ra xuùc phaïm vaø caùc nguoàn naêng löïc cuûa ngöôøi bò xuùc phaïm. Dó nhieân yù chí ñöôïc môøi goïi ñoùng vai troø raát lôùn trong vieäc naày, nhöng noù khoâng kieän toaøn ñöôïc moät mình coâng vieäc cuûa tha thöù. Taát caû moïi quan naêng ñeàu ñöôïc huy ñoäng trong vieäc tha thöù : caûm tính, con tim, trí tueä, phaùn ñoaùn, trí töôûng töôïng, ñöùc tin, v.v…

4. Tha thöù khoâng theå bò truyeàn khieán :

Hoaëc tha thöù laø töï do vaø töï nguyeän, hoaëc khoâng coù tha thöù. Nhöng côn caùm doã thaät lôùn lao, nhaát laø nôi moät soá nhaø giaûng thuyeát, laø baét buoäc ngöôøi ta tha thöù moät caùch töï do ! Baø meï gia ñình naày khoâng lyù luaän toát hôn khi baø hoûi toâi laøm theá naøo baø coù theå eùp buoäc con cuûa baø hoïc haønh moät caùch töï do. Moät hoâm, toâi nghe baøi giaûng cuûa moät vò Giaùm muïc trong thaùnh leã truyeàn hình ngaøy Chuùa nhaät. Luùc ñaàu vò muïc töû giaûi thích raèng tha thöù laø moät haønh ñoäng cao caû cuûa loøng quaûng ñaïi, nhöng sau ñoù laïi baét ñaàu tröôït xuoáng baèng caùch nhaán maïnh söï baét buoäc cuûa kitoâ giaùo trong vieäc tha thöù. Baøi dieãn vaên cuûa ngaøi ñöôïc ñaùnh daáu baèng nhöõng thaønh ngöõ nhö "phaûi tha thöù", "ta phaûi tha thöù cho keû khaùc", "giôùi raên yeâu thöông keû thuø", "qui taéc coâng giaùo"… Hình aûnh thu treân cöû toïa chöùng toû thính giaû khoù chòu. Ngöôøi ta ñoaùn hoï ñang coù cuoäc tranh caûi noäi taâm : yù muoán tha thöù vaáp phaûi nhöõng tình caûm vaø caûm xuùc khoâng boäc loä ra nhöng cuõng ñoøi phaûi ñöôïc laéng nghe.

Khoâng neân giaûn löôïc söï tha thöù, cuõng nhö baát cöù thöïc haønh ñaïo ñöùc naøo, vaøo moät boù buoäc luaân lyù. Laøm nhö theá laø lieàu ñaùnh maát ñi ñaëc tính nhöng khoâng vaø töï phaùt cuûa tha thöù. Tuy nhieân ñoù laø caùi maø moät soá thöïc haønh kitoâ giaùo thöøa nhaän. Ñaây laø moät baèng chöùng hieån nhieân nhaát : caùc tín höõu coâng giaùo, nam cuõng nhö nöõ, haèng ngaøy ñoïc Kinh Laïy Cha, nhöng chaúng heà yù thöùc raèng moät söï giaûi thích sai laàm caâu "xin tha thöù cho chuùng con, nhö chuùng con tha thöù cho nhöõng keû ñaõ xuùc phaïm chuùng con" ñoàng hoùa söï tha thöù vôùi moät haønh ñoäng coâng lyù ñöôïc ñoøi hoûi. Hoï nghó raèng nhaát thieát hoï phaûi ñaët ra moät cöû chæ tha thöù tröôùc khi chính hoï ñöôïc Thieân Chuùa tha thöù. Hoï queân ñi raèng söï tha thöù cuûa Thieân Chuùa khoâng bò ñieàu kieän bôûi nhöõng söï tha thöù ngheøo naøn cuûa con ngöôøi. Hoï taïo ra cho mình hình aûnh thaûm haïi naøo veà Thieân Chuùa theá ? Ñoù laø hình aûnh moät con ngöôøi tính toaùn kieåu buoân baùn, leä thuoäc vaøo luaät coù ñi coù laïi.

Coøn hôn theá nöõa, söï "boù buoäc" tha thöù trong Kinh Laïy Cha coøn ñeå hieåu ngaàm raèng trong tröôøng hôïp khoâng coù söï tha thöù veà phía mình thì con ngöôøi phaûi gaùnh chòu hình phaït laø ñeán löôït noù khoâng ñöôïc tha thöù. Luùc aáy chuùng ta nghó raèng mình ôû trong tinh thaàn giôùi raên Cöïu öôùc hôn theo lôøi keâu goïi yeâu thöông töï phaùt vaø nhöng khoâng cuûa Taùm Moái Phuùc Thaät. Ñeå traùnh söï haøm nghóa trong coâng thöùc "Xin tha thöù nhöõng xuùc phaïm cuûa chuùng con nhö …", toâi ñoïc trong yù nghóa nhöõng lôøi cuûa thaùnh Phaoloâ : "Nhö Chuùa ñaõ tha thöù cho anh em, anh em cuõng haõy laøm nhö vaäy" (Cl.3,13). Trong cuøng caûm höùng aáy, moät ngöôøi baïn noùi leân coâng thöùc mình thích hôn sau ñaây : "Xin tha thöù cho chuùng toâi nhöõng xuùc phaïm cuûa chuùng toâi, ngoõ haàu chuùng toâi coù theå tha thöù cho nhöõng ngöôøi ñaõ xuùc phaïm ñeán chuùng toâi ".

5. Tha thöù khoâng coù nghóa laø tìm laïi ñöôïc mình nhö tröôùc khi bò xuùc phaïm :

Khi toâi keå cho moät ngöôøi baïn gaùi laø nhaø taâm lyù raèng toâi ñang vieát moät cuoán saùch veà tha thöù, thì naøng raát ñoåi tö löï. Naøng thuù nhaän raèng naøng caûm thaáy baát löïc khoâng theå tha thöù cho moät ngöôøi baïn gaùi ñaõ phaûn boäi loøng tin cuûa naøng vì ñaõ thoå loä nhöõng lôøi taâm söï cuûa naøng ra. Naøng noùi : "Toâi khoâng theå tha thöù cho coâ ta ñöôïc, bôûi vì toâi caûm thaáy baát löïc khoâng theå laïi trôû neân cuøng moät ngöôøi baïn nhö cuõ ñoái vôùi coâ ta". Döôùi con maét naøng, tha thöù coù nghóa laø hoøa giaûi vaø hoøa giaûi coù nghóa laø "trôû laïi nhö tröôùc". Chuùng ta thöôøng laãn loän tha thöù vôùi hoøa giaûi, döôøng nhö haønh ñoäng tha thöù heä taïi vieäc taùi laäp caùc moái quan heä gioáng heät nhöõng moái quan heä chuùng ta ñaõ coù tröôùc khi laàm loãi. Trong nhöõng lieân heä thaân maät ruoät thòt, chung soáng vaø laøm vieäc, thì hoøa giaûi phaûi laø haäu quaû bình thöôøng cuûa tha thöù. Nhöng töï baûn chaát, tha thöù khoâng ñoàng nghóa vôùi hoøa giaûi, bôûi vì tha thöù coù lyù do hieän höõu cuûa noù maø khoâng coù hoøa giaûi.

Chaúng haïn chuùng ta coù theå tha thöù cho moät ngöôøi vaéng maët, ñaõ cheát hay khoâng heà bieát maët. Hieån nhieân trong tröôøng hôïp naày, söï hoøa giaûi laø khoâng theå coù ñöôïc. Toâi bieát coù nhöõng cha meï ñaõ tha thöù nhö theá cho keû saùt nhaân gieát cheát con cuûa hoï, maø hoï chaúng heà troâng thaáy, cuõng chaúng heà bieát maët keû gieát ngöôøi aáy. Trong nhöõng trò lieäu veà tang cheá, thöïc haønh thoâng duïng laø xin ngöôøi chòu tang tha thöù cho ngöôøi thaân ñaõ khuaát. Khi lieân quan ñeán nhöõng laïm duïng vaø haõm hieáp, ngöôøi ta khuyeân naïn nhaân chaám döùt quan heä vôùi keû taán coâng ñeå töï baûo veä mình. Ñieàu ñoù khoâng coù nghóa laø loaïi tröø vieäc tha thöù trong moät töông lai coù theå.

Nhöng laø sai laàm khi nghó raèng moät khi ñaõ tha thöù thì coù theå tìm laïi mình nhö tröôùc vôùi keû xuùc phaïm mình. Sau khi ñaõ laøm moùn tröùng traùng, ngöôøi ta coù theå thu hoài laïi nhöõng quaû tröùng ñöôïc sao ? Sau khi ñaõ nöôùng baùnh, ngöôøi ta coù laïi boät sao ? Khoâng theå naøo trôû lui laïi ñaøng sau, sau khi ñaõ chòu moät laàm loãi. Hoaëc laø ngöôøi ta coá gaéng laøm cho mình tin raèng ñaõ khoâng coù gì xaûy ra vaø nhö vaäy ngöôøi ta taùi laäp quan heä trong söï doái traù, hoaëc laø ngöôøi ta lôïi duïng xung ñoät ñeå duyeät xeùt laïi phaåm chaát cuûa moái quan heä vaø laïi ñöa ra moái quan heä vôùi nhöõng neàn taûng môùi vöõng chaéc hôn.

6. Tha thöù khoâng ñoøi hoûi ngöôøi ta phaûi töø choái quyeàn lôïi cuûa mình :

Sau moät cuoäc dieãn thuyeát trong ñoù toâi ñaõ noùi veà tha thöù nhö moät giai ñoaïn quan troïng trong ñoäng thaùi tang cheá, moät baø Dothaùi ñeán noùi vôùi toâi : "Cha neân thaän troïng khi noùi veà tha thöù. Thaät laø nguy hieåm vaø gheâ tôûm nöõa khi tha thöù cho nhöõng keû baát löông, chaúng haïn cho nhöõng keû baïo löïc taán coâng tình duïc. Nhö theá chaúng phaûi laø moät caùch naøo ñoù khuyeán khích chuùng taùi phaïm sao ?" Ñoái vôùi baø naày vaø nhieàu ngöôøi thì tha thöù coù nghóa laø töø choái caùc quyeàn lôïi cuûa mình vaø vieäc coâng lyù ñöôïc thöïc hieän. Xeùt veà haäu quaû thì nhö theá hoùa ra xui khieán nhöõng keû xuùc phaïm vaø nhöõng keû ñoäc aùc tieáp tuïc maõi nhöõng baát coâng cuûa chuùng. Bernard Shaw ñaõ chaúng noùi tha thöù laø "choã aån nuùp cho nhöõng keû baát löông" sao ? Ñoâi khi caùc kitoâ höõu cuõng bò traùch cöù moät ñieàu töông töï, laø ñoàng hoùa tha thöù vôùi moät hình thöùc thoaùi lui tröôùc nhöõng yeâu saùch cuûa coâng lyù, nhaát laø khi hoï coù khuynh höôùng quaù deã daøng ñöa ra caû "maù beân kia".

Vaán ñeà noåi baät ôû ñaây laø nhöõng töông quan giöõa coâng lyù vaø tha thöù. Chuùng ta seõ ñi thaät xa, neáu muoán baøn ñeán caùch thích hôïp. Chæ caàn baùo hieäu raèng tha thöù tröôùc heát phaùt xuaát töø loøng khoan dung nhöng khoâng, trong khi coâng lyù nhaèm taùi laäp treân neàn taûng khaùch quan caùc quyeàn lôïi cuûa ngöôøi bò thieät haïi. Ñieàu ñoù khoâng coù nghóa laø trong khi tha thöù laø ngöôøi ta töø choái aùp duïng coâng lyù. Ñoù laø ñieàu toâi ñaõ laøm cho moät ngöôøi ñaøn baø hieåu, khi baø vieát thö noùi cho toâi hay choàng baø ñoøi ly dò maø töø choái moïi buø ñaép cho baø veà hai möôi naêm laøm vieäc trong ñôøi soáng vôï choàng. Duø vôùi moät baát coâng toû töôøng nhö theá, baø saün saøng tha thöù taát caû cho oâng ta. Baø vieát : "Ngay caû khi toâi ñaõ nuoâi daïy caùc con vaø laøm vieäc raát thaønh coâng trong ngheà ngoaïi giao, toâi khoâng muoán gaây cho chaøng thieät haïi naøo. Toâi tha thöù cho chaøng ñaõ boû rôi toâi khoâng coù moät xu, baét caùc con toâi ñi vaø ngay caû vaát boû toâi ñeå ñeán vôùi moät ngöôøi ñaøn baø khaùc treû hôn".

Theo yù toâi, moät thaùi ñoä nhö theá, duø xem ra ñeïp ñeû vaø quaûng ñaïi ñaáy, che ñaäy nhieàu noãi sôï haõi vaø heøn nhaùt tröôùc ngöôøi ñaøn oâng ñöôïc giaû thieát laø "ñaïi nhaân" ñoù. Toâi ñaõ traû lôøi cho ngöôøi ñaøn baø ñoù raèng : "Baø ñaõ laãn loän tha thöù vôùi coâng lyù. Baø haõy choïn cho baø moät luaät sö gioûi. Haõy laøm cho caùc quyeàn lôïi cuûa baø ñöôïc toân troïng. Vaø sau ñoù, baø seõ quyeát ñònh xem baø coù coøn thöïc söï muoán tha thöù khoâng". Baø ñaõ laøm nhö vaäy.

Söï tha thöù khoâng chieán ñaáu choáng baát coâng laø moät daáu hieäu yeáu ñuoái vaø dung thöù sai laàm, vaø coøn laâu môùi laø daáu hieäu cuûa söùc maïnh vaø can ñaûm. Caùi ñoù chæ khuyeán khích söï toàn taïi cuûa toäi aùc thoâi. Ñoù laø caùi maø moät soá ngöôøi coù traùch nhieäm ñaõ khoâng hieåu khi ñaõ ñöôïc thoâng tin ñaày ñuû veà nhöõng laïm duïng tình duïc veà phía "chöùc saéc" maø caùc ngaøi ñaõ khoâng can thieäp ñuùng luùc vaø höõu hieäu, keå caû trong caùc toân giaùo.

7. Tha thöù cho keû khaùc khoâng coù nghóa laø bieän giaûi cho y :

"Toâi tha thöù cho ngaøi, ñoù khoâng phaûi laø loãi cuûa ngaøi". Ñoù laø moät quan nieäm sai laàm khaùc veà söï tha thöù. Sai laàm, bôûi vì tha thöù khoâng töông ñöông vôùi bieän giaûi cho ngöôøi khaùc, nghóa laø caát ñi cho hoï khoûi moïi traùch nhieäm luaân lyù. Caùc lyù do vieän côù khoâng thieáu ñeå bieän minh cho vieäc laøm ñoù : aûnh höôûng cuûa di truyeàn, cuûa giaùo duïc, cuûa moâi tröôøng vaên hoùa, v.v… Neáu xeùt nhö theá, thì coù leõ khoâng ai phaûi chòu traùch nhieäm veà caùc hoaït ñoäng cuûa mình heát, bôûi vì chaúng ai höôûng ñöôïc moät töï do thaät ñaày ñuû caû. Phaûi chaêng vaãn coøn trong chieàu höôùng leäch laïc ñoù maø ngöôøi ta thöôøng giaûi thích caâu noùi bình daân "Hieåu heát laø tha thöù heát" ? Roài cöù theá maø quyeát ñònh lôø ñi moïi toäi aùc.

Lôøi bieän giaûi sai laàm thöôøng mang daùng daáp moät thuû ñoaïn kheùo leùo vaø che ñaäy maø ngöôøi ta söû duïng ñeå laøm nheï ñi noãi ñau cuûa mình. Bò thuyeát phuïc raèng keû xuùc phaïm khoâng coù traùch nhieäm seõ ít naëng neà ñeå chòu ñöïng hôn laø bieát raèng noù ñaõ gaây ra ñieàu sai loãi vôùi taát caû söï hieåu bieát vaø töï do. Nhöng söï bieän giaûi deã daøng coù theå trôû thaønh con dao hai löôõi. Neáu ñaøng naày noù laøm giaûm nheï, thì ñaøng kia noù haï giaù vaø khinh bæ chính keû gaây ra xuùc phaïm. Noù leùn luùt khaúng ñònh : "Maày khoâng ñuû thoâng minh ñeå gaây neân moät loãi laàm nhö theá ñaâu". Noùi chung laïi, noù goùp phaàn haï nhuïc hôn laø giaûi thoaùt. Gabriel Marcel minh hoïa roõ raøng ñieåm ñoù trong vôû kòch saân khaáu La Graâce. Françoise, ngöôøi vôï baát trung, khoâng coøn coù theå chòu ñöïng ñöôïc lôøi giaûng giaûi cuûa Geùrard, choàng baø, ñang coá gaéng minh oan cho baø khoûi toäi caùch voâ ích. Geùrard noùi vôùi vôï : "Anh khoâng phaûi tha thöù cho em… lyù do caùc haønh ñoäng cuûa em laø ôû ngoaøi em maø". Françoise, nhuïc nhaõ, baùc laïi : "Khoâng, khoâng phaûi nhö vaäy !… Toâi thaø cheát coøn hôn !"

8. Tha thöù khoâng phaûi laø minh chöùng mình troäi hôn veà maët luaân lyù :

Moät soá loaïi tha thöù haï nhuïc hôn laø giaûi thoaùt. Caùi gì xaûy ra trong nhöõng tröôøng hôïp ñoù ? Söï tha thöù coù theå ñöôïc bieán thaùi thaønh moät cöû chæ tinh vi cuûa söï troäi hôn veà maët luaân lyù, "moät söï ngaïo ngheã thöôïng ñaúng". Döôùi daùng veû beà ngoaøi cuûa loøng haøo hieäp, noù coù theå che ñaäy moät baûn naêng quyeàn löïc. Laøm sao giaûi thích raèng keû tha thöù tìm caùch mang laáy nhöõng daùng veû cuûa söï cao thöôïng giaû doái ? Chính laø vieäc y coá gaéng che ñaäy ñieàu ñeâ tieän saâu xa cuûa mình. Y coá töï baûo veä mình khoûi söï xaáu hoå vaø bò loaïi boû ñang xaâm chieám y. Y coá che ñaäy söï só nhuïc cuûa mình döôùi vò theá treân tröôùc cuûa keû caû bò toån thöông, nhöng ñaày quaûng ñaïi vaø bao dung.

Caùm doã tha thöù ñeå loeø quaàn chuùng thaät lôùn lao. Keû tha thöù phoâ tröông söï cao caû luaân lyù cuûa mình laø keû bò xuùc phaïm ñeå laøm noåi baät hôn söï heøn haï cuûa keû gaây neân xuùc phaïm. Vaäy, caøng söû duïng söï tha thöù vaøo nhöõng muïc ñích aáy thì caøng roõ raøng töï chaâm bieám mình. Söï tha thöù ñích thöïc cuûa coõi loøng ñöôïc kieän toaøn trong söï khieâm toán vaø môû ra con ñöôøng hoøa giaûi chaân thöïc. Ngöôïc laïi, söï tha thöù giaû taïo chæ duy trì moät töông quan giöõa keû thoáng trò vaø ngöôøi bò trò. Chính laø ñeå choáng laïi söï tha thöù cao ngaïo ñoù maø Edmeùe, nhaân vaät cuûa vôû kòch Un homme de Dieu cuûa Gabriel Marcel, ñaõ phaûn khaùng. Naøng ñaõ thaát trung vôùi choàng, laø moät muïc sö Tin Laønh. Sau khi ñaõ chòu ñöïng söï tha thöù cao ngaïo ñoù keùo daøi nhieàu naêm thaùng, naøng khoâng coøn chòu ñöïng ñöôïc nöõa vaø theùt leân : "Thöù cao thöôïng taâm hoàn reû tieàn ñoù laøm toâi gheâ tôûm". Vaø Claude ñaùp laïi : "Reû tieàn ö ! Nhöng khi anh ñaõ tha thöù cho em …". Edmeùe caét ngang : "Neáu anh ñaõ khoâng tha thöù cho toâi vì yeâu toâi, anh muoán toâi laøm chi vôùi söï tha thöù cuûa anh ?"

Söï tha thöù chæ duøng ñeå chöùng minh veû tròch thöôïng luaân lyù ñöôïc thöïc haønh bôûi ba kieåu "chuyeân nghieäp". Tröôùc heát, caùi khoâng ñöøng ñöôïc : tha thöù ñoái vôùi nhöõng loãi nhoû moïn nhaát. Hai laø maëc caûm coù loãi. Noù ñaàu ñoäc hoaøn caûnh ñeå thích thuù toû ra khoan hoàng vaø ñeø naëng leân ngöôøi khaùc baèng söï tha thöù. Ba laø naïn nhaân chung thaân maø thí duï thoâng thöôøng nhaát laø vôï cuûa ngöôøi choàng nghieän röôïu. Baø tính loâi keùo thieän caûm vaø vinh döï nôi nhöõng ngöôøi chung quanh laø baø ñaõ hy sinh soáng vôùi ngöôøi ñaøn oâng gheâ tôûm ñoù vaø khoâng ngöøng tha thöù cho chaøng cöù say söa maõi nhö vaäy.

Do ñoù, khoâng phaûi laø moät bieåu döông quyeàn löïc, söï tha thöù ñích thöïc laø moät daáu hieäu cuûa söùc maïnh noäi taâm. Quaû thöïc, caàn phaûi coù söùc maïnh noäi taâm ñeå nhaän bieát vaø chaáp nhaän söï deã bò thöông toån cuûa mình vaø khoâng muoán che ñaäy noù döôùi nhöõng daùng veû cuûa loøng töø taâm giaû doái. Coù theå luùc khôûi ñaàu, ngöôøi ta coù theå bò taùc ñoäng bôûi nhu caàu toû ra thöôïng phong baèng caùch tha thöù. Nhöng suoát trong tieán trình tha thöù, ngöôøi tha thöù coù nhieàu cô hoäi toû ra caûnh giaùc ñeå thanh taåy caùc ñoäng löïc laøm hoûng moïi noå löïc quaûng ñaïi cuûa mình.

9. Tha thöù khoâng heä taïi vieäc truùt ñoå cho Thieân Chuùa:

"Tha thöù thuoäc veà Thieân Chuùa". Chaéc baïn ñaõ töøng nghe giaûi thích caâu chaâm ngoân naày döôøng nhö con ngöôøi khoâng coù gì phaûi laøm caû trong haønh ñoäng tha thöù. Ñoù laø moät vieän côù ñeå truùt ñoå vaøo Thieân Chuùa traùch nhieäm cuûa chính mình ! Nhöng nhö theá laø sai, bôûi vì trong laõnh vöïc tha thöù cuõng nhö trong moïi laõnh vöïc khaùc, Thieân Chuùa khoâng laøm thay cho chuùng ta ñieàu gì xuaát phaùt töø saùng kieán cuûa con ngöôøi.

Môùi ñaây coù ngöôøi noùi vôùi toâi raèng vieäc tha thöù ñoái vôùi y raát deã daøng : "Neáu ngöôøi naøo laøm toån thöông toâi, toâi voäi vaøng caàu xin Chuùa tha thöù cho ngöôøi ñoù. Nhö vaäy toâi khoâng phaûi ñeå mình bò haønh haï bôûi moïi thöù caûm xuùc phieàn naõo, noåi noùng, oaùn giaän hay só nhuïc". Lôøi tuyeân xöng ñöùc tin ñoù tuyeät dieäu thay, nhöng toâi khoâng khoûi töï hoûi veà söùc khoeû taâm thaàn cuûa moät con ngöôøi nhö theá. Thay vì caùng ñaùng kinh nghieäm soáng naëng neà ñoù cuûa mình, y ñaõ truùt ñoå cho Thieân Chuùa. Toâi tin vaøo söï caàn thieát phaûi chaïy ñeán vôùi sieâu nhieân nhö moät yeáu toá thieát yeáu cuûa söï tha thöù, nhöng toâi cuõng tin khoâng keùm raèng tröôùc heát ngöôøi ta phaûi töï chuaãn bò mình treân bình dieän con ngöôøi cho vieäc ñoùn nhaän aân suûng cuûa Chuùa. Söï tha thöù cuøng luùc vöøa laø hoaït ñoäng cuûa con ngöôøi vöøa laø hoaït ñoäng cuûa Thieân Chuùa. Töï nhieân vaø aân suûng khoâng loaïi tröø nhau, traùi laïi chuùng hôïp taùc vôùi nhau vaø kieän toaøn nhau.

Nhöõng bieám hoïa veà tha thöù nhö theá khoâng phaûi laø giaû töôûng maø laø raát thaät. Trong cuoán Is Human Forgiveness Possible?, John Patton cho raèng nhöõng söï meùo moù trong vieäc tha thöù nhö theá khieán oâng thaát voïng veà khaû naêng tha thöù nôi con ngöôøi. OÂng nghó raèng toát hôn neân kyù thaùc hoaøn toaøn nôi Thieân Chuùa laø Ñaáng duy nhaát coù theå tha thöù. Chính vì vaäy, thay vì töï laøm khoå mình vì muoán tha thöù, ngöôøi bò xuùc phaïm phaûi taäp trung nghò löïc mình vaøo vieäc yù thöùc raèng "söï tha thöù ñaõ ñöôïc thöïc hieän nôi Ngaøi". Laäp tröôøng cuûa John Patton ñoái vôùi toâi xem ra quaù ñaùng vaø khoâng theå giöõ vöõng ñöôïc. Noù khoâng löu yù chuùt naøo veà söï ñoùng goùp cuûa con ngöôøi trong vieäc tha thöù, duø khieâm toán maáy ñi nöõa.

Cuoái cuøng, chuùng ta phaûi nhôù raèng neáu daán thaân vaøo con ñöôøng tha thöù ñích thöïc ñoøi hoûi nhieàu can ñaûm, thì traùnh nhöôïng boä cho nhöõng aûo aûnh cuûa nhöõng tha thöù giaû doái cuõng yeâu saùch can ñaûm khoâng keùm.

muïc luïc

Chöông IV : Tha thöù, moät cuoäc phieâu löu nhaân baûn vaø thieâng lieâng

Tha thöù, chính laø söï cao caû trong thöôøng nhaät
Vladimir Jankelevitch

Vieäc töø boû "caùi toâi" laø khoù khaên. Tuy nhieân, khoâng coù gì laø khoâng theå khi ta coù theå tín thaùc vaøo söï trôï giuùp cuûa Thieân Chuùa ban cho ta "qua söï hieäp thoâng vôùi con ngöôøi cuûa Ñöùc Kitoâ.
Gioan Phaoloâ II

Trong moät cuoäc chieán tranh giöõa hai nöôùc, coù tieáng ñoàn traïi ñòch vöøa taäu ñöôïc moät vuõ khí ñaùng sôï. Baáy giôø ngöôøi ta giao cho caùc ngöôøi muø ñoät nhaäp traïi ñòch ñeå doø xeùt vuõ khí bí maät ñoù. Nhôø taät nguyeàn giuùp ñôõ, hoï coù theå laïi gaàn duïng cuï chieán tranh môùi maø khoâng gaây neân nghi ngôø naøo. Ñoù laø con voi khoång loà maø hoï moø maãm khaûo saùt. Luùc trôû veà traïi, moãi ngöôøi laøm phuùc trình cuûa mình. Teân maät thaùm ñaàu tieân ñaõ khaûo saùt caùi loã tai tuyeân boá : "Ñoù laø moät vaät raát lôùn vaø saàn suøi, roäng vaø coù theå gaáp ñöôïc nhö moät thaám thaûm". Ngöôøi thöù hai thaêm doø caùi voøi baùc laïi : "Khoâng phaûi, ñuùng hôn laø gioáng moät caùi oáng roång". Ngöôøi thöù ba thaêm doø moät caùi chaân quaû quyeát ngöôïc laïi laø moät coät truï lôùn vaø chaén chaén. Cöù nhö vaäy tieáp tuïc, moãi ngöôøi ñi töø moät giaûi thích noùi ngöôïc laïi giaûi thích cuûa caùc baïn cuøng ñi quan saùt.

Chuùng ta ñaõ ñoaùn hieåu cuõng khoâng thích hôïp nhö theá khi dieãn taû söï tha thöù baèng moät trong nhöõng khía caïnh cuûa noù, gioáng nhö giaûn löôïc vieäc moâ taû con voi baèng caùc phaàn chi theå cuûa noù. Trong khi coá gaéng moâ taû nhöõng thaønh phaàn caáu taïo coát yeáu cuûa tha thöù, lieäu toâi coù laøm toát hôn ñöôïc nhöõng ngöôøi ñi tröôùc khoâng ?

Töø ngöõ "tha thöù" nhö quen duøng trong ñôøi soáng haèng ngaøy laø ñaùnh löøa. Noù khoâng dieãn dòch ñuùng thöïc taïi phöùc taïp maø noù phaûi chæ ñònh. Ña phaàn noù noùi ñeán moät haønh vi yù chí töùc thì vaø bieät laäp vôùi boái caûnh cuûa noù. Nhöng söï tha thöù ñích thöïc laø hôn nhö vaäy ! Moät ñaøng, noù hôn laø moät haønh vi coá gaéng cuûa yù chí ; qui trình cuûa tha thöù keâu goïi ñeán taát caû caùc quan naêng khaùc cuûa con ngöôøi. Ñaøng khaùc, khoâng phaûi laø moät haønh vi trong choác laùt, söï tha thöù ñöôïc xaây döïng trong thôøi gian vaø chia töøng chaëng daøi hay ngaén. Noù bao goàm moät thôøi gian tröôùc, moät thôøi gian trong vaø moät thôøi gian sau.

Haønh ñoäng tha thöù ñoøi hoûi caû moät loâ ñieàu kieän caàn thieát lieân quan ñeán nhau : thôøi gian, nhaãn naïi vôùi chính mình, kìm neùn öôùc muoán hieäu quaû cuûa mình, söï kieân trì trong quyeát ñònh ñi cho tôùi cuøng. Khi tìm kieám nhöõng loái dieãn taû thích hôïp nhaát thì nhöõng thaønh ngöõ naày lieàn ñeán trong ñaàu oùc toâi : hoaùn caûi noäi taâm, haønh höông taâm hoàn, nhaäp moân vaøo tình yeâu keû thuø, tìm kieám töï do noäi taâm… Taát caû nhöõng thaønh ngöõ naày phaûn aùnh söï caàn thieát cuûa moät haønh trình.

Vaø ñaây laø nhöõng neùt lôùn nhöõng thaønh phaàn caáu taïo chính yeáu cuûa söï tha thöù : 

1. Söï tha thöù baét ñaàu bôûi quyeát ñònh khoâng traû thuø :

Moät ngaïn ngöõ noùi : "Con ñöôøng daøi nhaát baét ñaàu töø böôùc ñaàu tieân". Böôùc ñaàu tieân phaûi laøm treân ñöôøng daøi tha thöù laø quyeát ñònh khoâng traû thuø. Khoâng phaûi laø moät quyeát ñònh laáy theo ñaø höng phaán noàng nhieät cuûa duy yù chí, maø laø ñöôïc ñoïc cho bôûi yù muoán chöõa laønh vaø lôùn leân.

Khoâng caàn trôû laïi vôùi moïi noãi thaát voïng vaø khoán khoå maø söï traû thuø saûn sinh ra. Chuùng nghieâm troïng ñeán ñoä chaúng ai muoán, duø baûn naêng môøi goïi. Jean Delumeau noùi leân yù nghó cuûa moät thi só Cuba bò tuø cuûa Fidel Castro trong hai möôi hai naêm : "Ñoái vôùi oâng, tha thöù chính laø beû gaõy moái baïo löïc chaèng chòt, laø töø choái chieán ñaáu vôùi nhöõng khí giôùi haän thuø cuûa ñoái phöông, laø vaãn cöù töï do hay laø trôû neân töï do ngay caû khi bò xieàng xích". Trong cuøng taâm traïng ñoù, Jean Marie Pohier vieát : "Tha thöù heä taïi caùi gì ?- Khoâng baét phaûi traû giaù". Duø ñònh nghóa naày coù tieâu cöïc, thì quyeát ñònh khoâng traû thuø vaãn laø ñieåm khôûi haønh cuûa moïi tha thöù ñích thöïc.

2. Tha thöù ñoøi hoûi moät söï trôû veà vôùi chính mình :

Nhö ñaïp chaân vaøo toå kieán, söï xuùc phaïm gaây neân roái loaïn vaø kinh hoaøng. Söï hoøa ñieäu an bình cuûa ngöôøi bò thöông toån vì theá maø bò xaùo troän, söï thanh tónh bò ñaûo loän, söï toaøn veïn noäi taâm bò ñe doïa. Nhöõng maët yeáu caù nhaân cho ñeán ñoù ñöôïc che ñaäy nay töùc khaéc loä dieän. Nhöõng lyù töôûng, neáu khoâng muoán noùi laø nhöõng aûo töôûng veà töø taâm vaø quaûng ñaïi bò thöû thaùch. Boùng toái nhaân caùch loä ra. Nhöõng caûm xuùc töôûng laø ñaõ trò ñöôïc giôø hoaûng loaïn vaø noåi leân döõ doäi. Ngöôøi ta ñaønh baát löïc vaø nhuïc nhaõ tröôùc söï xaáu hoå cuûa mình. Nhöõng veát thöông cuõ khoâng ñöôïc chöõa laønh ñuùng caùch goùp tieáng laïc ñieäu vôùi nhöõng aâm höôûng xaáu.

Baáy giôø côn caùm doã töø choái yù thöùc veà söï ngheøo naøn noäi taâm vaø chaáp nhaän noù thaät laø lôùn lao. Nhieàu thuû ñoaïn ñaùnh laïc muïc tieâu vaøo cuoäc ñeå ngaên caûn laøm vieäc ñoù : choái boû, troán chaïy vaøo duy hoaït ñoäng, coá queân ñi, ñoùng vai naïn nhaân, tieâu phí nghò löïc ñeå tìm laïi thuû phaïm, tìm moät tröøng phaït töông xöùng vôùi ñieàu laêng nhuïc, töï caùo buoäc mình ñeán suy suïp tinh thaàn, laøm cho mình cöùng raén leân hay ñoùng vai anh huøng khoâng theå lay chuyeån vaø haøo hieäp…

Nhöôïng boä cho nhöõng thuû ñoaïn nhö theá seõ laøm phöông haïi ñeán söï thaønh coâng cuûa tha thöù, laø caùi ñoøi hoûi giaûi phoùng chính mình tröôùc khi giaûi phoùng keû gaây neân xuùc phaïm. Khuyeân neân laëng leõ tha thöù maø khoâng baän taâm chi ñeán vieäc trôû laïi vôùi caùc traïng thaùi taâm hoàn cuûa mình laø moät lôøi khuyeân xaáu, bôûi vì söï tha thöù taát yeáu phaûi ngang qua söï yù thöùc veà mình, vaø bôûi söï khaùm phaù ra söï ngheøo naøn noäi taâm cuûa mình: hoå theïn, gaït boû, baïo löïc, traû thuø, öôùc muoán döùt ñi cho xong. Moät caùi nhìn trong saùng vaø ñuùng ñaén hôn veà chính mình laø moät döøng chaân boù buoäc treân con ñöôøng khuùc khuyûu cuûa tha thöù. Thoaït ñaàu moät caùi nhìn nhö theá gaây sôï haõi, ngay caû daãn ñeán thaát voïng. Giai ñoaïn khoù khaên nhöng khoâng theå thieáu, bôûi vì söï tha thöù cho keû khaùc nhaát thieát phaûi ñi qua söï tha thöù cho chính mình.

3. Tha thöù treân ñöôøng tìm kieám moät caùi nhìn môùi veà caùc moái töông quan giöõa ngöôøi vôùi ngöôøi :

Ñoái vôùi Christian Duquoc, tha thöù laø lôøi môøi ñeán vôùi trí töôûng töôïng. Chuùng ta khoâng bieát noùi gì toát hôn, duø ñieàu ñoù gaây ngaïc nhieân. Quaû thöïc trí töôûng töôïng ñoùng moät vai troø thieát yeáu trong tieán trình tha thöù. Chính taùc giaû naày cuõng vieát : "Söï tha thöù dieãn taû söï ñoåi môùi naày : noù taïo neân moät khoâng gian trong ñoù caùi luaän lyù noäi taïi ñoøi phaûi coù nhöõng töông ñöông phaùp lyù khoâng thi thoá ñöôïc. Tha thöù khoâng phaûi laø queân ñi quaù khöù, noù laø may ruûi cuûa moät töông lai khaùc vôùi caùi töông lai ñöôïc aùp ñaët bôûi quaù khöù hay kyù öùc". Vaäy ñeå daán thaân vaøo con ñöôøng tha thöù, ñieàu quan troïng laø phaûi öôùc mô moät theá giôùi toát ñeïp hôn, trong ñoù coâng lyù vaø caûm thoâng ngöï trò. Taát caû coâng cuoäc saùng taïo neân moät theá giôùi môùi phaûi chaêng khoâng baét ñaàu bôûi nhöõng töôûng töôïng ngoâng cuoàng nhaát ?

Nhö vaäy söï tha thöù veà phe vôùi töôûng töôïng. Noù bao goàm moät yù muoán saùng taïo, hay ñuùng hôn laø taùi taïo. Miguel Rubio noùi leân taát caû caùi ñoäc ñaùo : "Tha thöù khoâng phaûi laø moät cöû chæ cuûa thoùi quen phoå bieán nhaát, cuõng khoâng phaûi laø moät taäp quaùn thöôøng ngaøy. Ñuùng hôn ñoù laø moät caùnh hoa giaáu kín, ñoäc ñaùo, nôû ra moãi laàn treân moät noãi ñau vaø chieán thaéng chính mình".

Saùng taïo khoâng phaûi laø laøm neân moät caùi gì ñoù töø khoâng coù gì sao ? Caùi khoâng coù gì töø ñoù phaùt xuaát söï tha thöù, chính laø caùi thieáu thoán hay caùi troáng roång maø laàm loãi ñaõ ñem vaøo trong caùc moái töông quan giöõa con ngöôøi vôùi con ngöôøi. Söï tha thöù ñaûo ngöôïc tình theá vaø taïo neân moät töông quan môùi vôùi ngöôøi phaïm loãi. Ñöôïc giaûi thoaùt khoûi nhöõng raøng buoäc ñau ñôùn vôùi quaù khöù, ngöôøi tha thöù coù theå cho pheùp mình soáng troøn ñaày caùi hieän taïi vaø tieân lieäu cho töông lai nhöõng töông quan môùi vôùi keû gaây neân xuùc phaïm ñeán mình.

Baây giôø y taäp ñöôïc thoâi nhìn vôùi "con maét xaáu" oaùn giaän vaø baét ñaàu thaáy vôùi ñoâi maét môùi meû. Luùc aáy, trong taâm lyù trò lieäu, ngöôøi ta noùi ñeán "ñaët khung laïi". Nhö töø ngöõ chæ ñònh, ñoù laø nhìn thaáy bieán coá ñau thöông trong moät khung caûnh môû roäng. Cho tôùi luùc naày, ngöôøi ta bò giôùi haïn nôi thöông toån, khoâng theå nhìn thaáy caùi gì khaùc, traùi tim ñaày oaùn giaän. Baây giôø ngöôøi ta ngaång ñaàu leân ñeå pheâ phaùn moïi söï trong moät vieãn aûnh ñuùng hôn vaø roäng lôùn hôn. Taàm maét roäng lôùn vaø môû ra treân moät thöïc teá roäng lôùn hôn vaø ñaåy lui nhöõng giôùi haïn cuûa chaân trôøi. Söï xuùc phaïm ñaõ chieám moät choã xaâm laán baét ñaàu maát ñi taàm quan troïng trong caùi nhìn cuûa nhöõng khaû theå hieän höõu vaø haønh ñoäng môùi meû. Nhöng coâng cuoäc khoâng döøng laïi ôû ñoù.

4. Tha thöù tin vaøo giaù trò cuûa ngöôøi gaây neân xuùc phaïm :

Ñeå ñaït tôùi tha thöù, ñieàu thieát yeáu laø phaûi tieáp tuïc tin töôûng vaøo phaãm giaù cuûa keû ñaõ gaây ra thöông toån, baùch haïi hay phaûn boäi. Ngay luùc ñoù thì chaéc chaén laø raát khoù thöïc hieän. Keû gaây ra laàm loãi xuaát hieän nhö moät teân ñoäc aùc maø ta keát aùn. Nhöng moät khi ñöôïc chöõa laønh, thì gioáng nhö tröôøng hôïp Alfred, caùi nhìn taùc haïi veà ngöôøi khaùc coù theå ñöôïc thay ñoåi. Ñaøng sau con quaùi vaät, ngöôøi ta khaùm phaù ra moät höõu theå doøn moûng vaø yeáu ñuoái nhö chính mình, moät con ngöôøi coù khaû naêng thay ñoåi vaø thaêng tieán.

Hôn nöõa, tha thöù khoâng phaûi chæ laø ñöôïc giaûi thoaùt khoûi gaùnh naëng ñau ñôùn cuûa mình, nhöng cuõng chính laø giaûi thoaùt ngöôøi khaùc khoûi gaùnh naëng phaùn ñoaùn aùc yù vaø nghieâm khaéc maø ta coù veà hoï, chính laø khoâi phuïc ngöôøi khaùc tröôùc maét mình trong phaãm giaù con ngöôøi cuûa ho. Jean Delumeau ñaõ tìm ñöôïc nhöõng lôøi leõ haïnh phuùc ñeå noùi leân ñieàu ñoù : "Tha thöù laø töï do, giaûi phoùng vaø taùi taïo. Noù laøm cho chuùng ta neân môùi. Noù mang laïi nieàm vui vaø töï do cho nhöõng ai bò ñeø beïp döôùi gaùnh naëng loãi laàm cuûa mình. Tha thöù chính laø moät haønh ñoäng tín nhieäm ñoái vôùi moät höõu theå ngöôøi, chính laø noùi "vaâng" vôùi ngöôøi anh em cuûa chuùng ta".

Trong cuøng höôùng aáy, Jon Sobrino nhìn thaáy trong söï tha thöù moät haønh ñoäng yeâu thöông ñoái vôùi keû thuø, moät haønh ñoäng coù khaû naêng hoaùn caûi chính keû thuø ñoù : "Tha thöù cho keû xuùc phaïm chuùng ta laø moät haønh ñoäng yeâu thöông ñoái vôùi ngöôøi coù toäi maø chuùng ta muoán giaûi thoaùt khoûi noãi baát haïnh rieâng cuûa hoï, laø haønh ñoäng yeâu thöông keû maø ta khoâng muoán vónh vieån ñoùng cöûa töông lai".

Taát caû nhöõng caùi ñoù thaät ñeïp ñeû, nhöng coù lieàu lónh khoâng khi muoán ñi xa nhö theá ? Keû gaây neân xuùc phaïm coù goàng mình leân vaø töø choái söï giaûi thoaùt maø ngöôøi ta hieán daâng cho y ? Ta coù ñeå laøm cho mình bò toån thöông laàn thöù hai vì söï töø choái ñöôïc tha thöù cuûa y ? Söï lieàu lónh laø chaéc chaén. Coù ñaùng chòu nhö vaäy khoâng ? Söï tha thöù ñích thöïc ñoøi hoûi moät söï chieán thaéng treân noãi sôï bò só nhuïc theâm moät laàn nöõa. Chính ñieàu ñoù khieán Jean Marie Pohier vieát : "Chính vì theá maø tha thöù thaät khoù, bôûi vì ngöôøi ta sôï".

Ñeán ñoù, ta coù lyù do khoâng ñeå töï hoûi laø haønh ñoäng tha thöù coù vöôït quaù söùc rieâng con ngöôøi khoâng ?

5. Tha thöù phaûn aùnh loøng thöông xoùt cuûa Chuùa :

Quaû thöïc, tha thöù thuoäc veà hai laõnh vöïc : laõnh vöïc cuûa con ngöôøi vaø laõnh vöïc cuûa Thieân Chuùa. Trong yù nieäm veà tha thöù, coù hai sai laàm lôùn caàn phaûi traùnh. Sai laàm thöù nhaát heä taïi vieäc giaûm tröø tha thöù vaøo moät öùng xöû thuaàn tuùy vaø ñôn giaûn mang tính chaát con ngöôøi, ñöôïc taùc ñoäng bôûi sôï haõi hay thöông haïi. Moät nhaø taâm lyù ñoàng hoùa tha thöù vôùi moät hình thöùc cuûa thuû ñoaïn töï veä. Ñoái vôùi oâng, söï tha thöù giöõa con ngöôøi vôùi nhau ñöôïc ñieàu khieån bôûi sôï traû ñuõa vaø huûy dieät laãn nhau. Trieát gia Hylaïp Seùneøque thaáy trong söï thöông haïi ñoäng löïc chính cuûa tha thöù. OÂng toùm taét tö töôûng cuûa mình trong moät coâng thöùc baát huõ : "Con haõy tha thöù cho ngöôøi yeáu hôn con vì thöông haïi y, vaø con haõy tha thöù cho ngöôøi maïnh hôn con vì thöông haïi con".

Sai laàm kia laø coi tha thöù nhö laø ñaëc quyeàn cuûa chæ moät mình Thieân Chuùa. Khi aáy ngöôøi ta ñeå ít choã cho saùng kieán cuûa con ngöôøi. Hoï khaúng ñònh : "Chæ moät mình Thieân Chuùa coù theå tha thöù" hoaëc "Tha thöù laø vieäc cuûa Thieân Chuùa". Ñoù laø nhöõng coâng thöùc ñeå ít choã cho traùch nhieäm cuûa con ngöôøi. Dó nhieân ñoù laø vieäc cuûa Thieân Chuùa, neáu ngöôøi ta hieåu raèng Thieân Chuùa laø nguoàn toái haäu cuûa söï tha thöù ñích thöïc, nhö truyeàn thoáng Dothaùi giaùo, Kitoâ giaùo vaø Hoài giaùo daïy. Nhöng söï tha thöù khoâng ñöôïc thöïc hieän maø khoâng coù söï hôïp taùc cuûa con ngöôøi.

Söï tha thöù naèm ôû giöõa baûn leà nhaân loaïi vaø thaàn linh. Ñieàu quan troïng laø phaûi toân troïng hai yeáu toá caáu thaønh naày, neáu khoâng seõ caét xeùn söï tha thöù khoûi yeáu toá chính yeáu naày hoaëc yeáu toá kia. Cuõng veà ñieåm naày, Jean Delumeau ñaõ tìm ñöôïc nhöõng töø ngöõ chính xaùc. OÂng khaúng ñònh raèng söï tha thöù "thieát laäp neân gaïch noái duy nhaát coù theå coù giöõa con ngöôøi vôùi nhau vaø giöõa con ngöôøi vôùi Thieân Chuùa. Caùi caàu voàng giöõa Thieân Chuùa vaø con ngöôøi, chính laø söï tha thöù".

Cho ñeán ñaây, chuùng ta ñaõ khaûo saùt phaàn cuûa con ngöôøi trong vaán ñeà tha thöù : quyeát ñònh khoâng baùo thuø, trôû veà vôùi chính mình ñeå töï chöõa laønh, saùng taïo neân moät traät töï môùi, vaø cuoái cuøng laø giaûi phoùng ngöôøi anh em hay ngöôøi chò em cuûa mình. Taát caû nhöõng phaän vuï ñoù xem ra haàu nhö ôû beân kia söùc ngöôøi. Coù lyù, bôûi chöõ "tha thöù", nhö nghóa töø nguyeân cuûa noù gôïi leân, coù nghóa laø cho caùch sung maõn, cuõng nhö "laøm hoaøn haûo" nghóa laø laøm caùch sung maõn. Vaäy tha thöù mang yù töôûng sung maõn naày, bôûi vì noù dieãn taû moät hình thöùc tình yeâu ñöa tôùi thaùi cöïc, töùc yeâu meán baát chaáp söï xuùc phaïm phaûi gaùnh chòu. Ñeå kieän toaøn, ñieàu ñoù ñoøi hoûi nhöõng söùc maïnh thieâng lieâng vöôït quaù söùc con ngöôøi.

Kinh nghieäm soáng thieâng lieâng trong tieán trình tha thöù ñöôïc ñaët vaøo trong moät boä ghi khaùc cuûa hieän höõu vaø haønh ñoäng. ÔÛ möùc ñoä naày, caùi toâi caù vò boû rôi söï kieåm soaùt caù vò treân hoaøn caûnh. Noùi caùch khaùc, noù laøm cho mình trôû neân deã caûm thuï vôùi ngöôøi voâ danh vaø vôùi caùi baát ngôø, neáu noù muoán ñi vaøo pha cuoái cuøng cuûa söï tha thöù.

Chính laø nhôø moät "thuï ñoäng tích cöïc" maø noù trôû neân chaêm chuù vôùi hoaït ñoäng cuûa Thaàn Khí, thoåi ôû ñaâu vaø khi naøo Ngaøi muoán. Luùc ñoù, coâng vieäc nhaãn naïi vaø töï yù cuûa taâm lyù nhöôøng choã cho söï chôø ñôïi côûi môû vaø traøn ñaày hy voïng cuûa moät tha thöù, khoâng ñeán töï mình nhöng töø moät Ñaáng Khaùc.

Söï töø boû yù muoán quyeàn löïc, nghóa laø muoán laø taùc nhaân duy nhaát cuûa tha thöù, seõ ñi xa hôn ngöôøi ta nghó. Caùc nghieân cöùu treân quaû quyeát raèng neáu muoán thaønh coâng trong haønh ñoäng tha thöù thì phaûi töø boû caû yù muoán tha thöù cuûa mình. Thoûa loøng bieát bao khi coù theå khaúng ñònh vôùi veû chieán thaéng "Toâi tha thöù cho anh". Nhöng söï tha thöù trong pha cuoái cuøng khoâng heà bieát ñeán moät töï phuï nhö theá. Noù ñöôïc thöïc hieän kín ñaùo, khieâm toán, laëng leõ. Noù khoâng phaùt xuaát töø caûm tính hay caûm xuùc, nhöng boäc loä saâu xa töø con ngöôøi vaø con tim ñöôïc Thaàn Khí taùc ñoäng. Noù coù moät caùi gì ñoäc ñaùo, khoâng coù gì chung vôùi tính ña caûm. Lewis Smedes khaúng ñònh : "Söï tha thöù coù moät tình caûm, moät maøu saéc, moät khí haäu ñaëc bieät, khaùc vôùi moïi haønh ñoäng saùng taïo khaùc trong danh muïc caùc töông quan nhaân baûn".

Nhö chuùng ta nhaän ñònh, söï tha thöù ñaët ra moät thaùch ñoá coù thöïc. Thaùch ñoá duy trì moái caêng thaúng giöõa taâm lyù vaø thieâng lieâng. Vaäy moät sö phaïm tha thöù ñaày ñuû vaø ñöôïc soi saùng phaûi löu yù ñieàu ñoù vaø chính ñoù laø caùi maø toâi muoán phaân boá tieán trình tha thöù ra thaønh möôøi hai giai ñoaïn.

Toâi khoâng muoán keát thuùc chöông naày maø khoâng trích daãn baûn vaên cuûa Philippe Le Touzeù moâ taû caùch tuyeät vôøi hoaït ñoäng saùng taïo cuûa Thieân Chuùa trong vieäc tha thöù. Ñaây laø ñieàu oâng noùi veà caùc nhaân vaät cuûa Bernanos, bieät danh laø ngoân söù cuûa tha thöù : "Caùc thaùnh cuûa Bernanos xuoáng taän vöïc thaúm cuûa "loøng thöông xoùt dòu daøng" naày. Tha thöù laø chính Thieân Chuùa, ngöôøi cha nhaân haäu cuûa ñöùa con trai hoang ñaøng, Tình Yeâu nhöng khoâng thuaàn tuùy. Tình Yeâu laø saùng taïo, traøn traøo ra khoûi mình, vaø tha thöù laø khí cuï cuûa coâng cuoäc saùng taïo ñöôïc tieáp noái, phuïc höng, laøm môùi. ÔÛ ñaâu con ngöôøi laøm phaùt sinh cheát choùc thì tha thöù laïi tung toeù ra söï soáng".

muïc luïc

Chöông V : Laøm sao löôïng ñònh nhöõng ñieàu xuùc phaïm ?

Ngöôøi ta tha thöù nhö hoï yeâu thöông.
Honoreù de Balzac

Ngöôøiø Kitoâ höõu caàn taïo ra hoøa bình ngay caû khi caûm thaáy mình laø naïn nhaân cuûa ngöôøi sinh söï voâ lyù. Chuùa ñaõ haønh xöû nhö theá.
Gioan Phaoloâ II

Moät ngöôøi trong soá cöïu nöõ sinh vieân cuûa toâi ñaõ vieát : "Thöa cha, sau khi suy nghó chín muoài, cuoái cuøng con quyeát ñònh vieát cho cha ñeå tha thöù cho cha vì ñaõ cho con "troâi" trong cuoäc thi vöøa roài". Toâi raát ñoåi ngaïc nhieân vì söï ngaây ngoâ vaø gioïng ñieäu töï do quaù trôùn cuûa naøng. Toâi khoâng hieåu taïi sao toâi laïi phaûi ñöôïc tha thöù vì moät thaát baïi maø naøng ñaùng phaûi chòu. Baây giôø toâi môùi hieåu raèng khoâng nhöõng chæ coù nhöõng tha thöù giaû traù maø cuõng coøn coù nhöõng lyù do giaû traù ñeå tha thöù nöõa. Nhö trong tröôøng hôïp vöøa trích daãn, ngöôøi ta lieàu mình taàm thöôøng hoùa söï tha thöù vaø söû duïng tha thöù caùch khoâng yù thöùc. Vaäy caàn thieát phaûi coù bieän phaân roõ raøng giöõa nhöõng hoaøn caûnh phaûi tha thöù vaø nhöõng hoaøn caûnh khoâng coù gì phaûi naïi ñeán thöïc haønh thieâng lieâng troïng ñaïi naày.

Chuùng ta haõy xem vaøi thí duï trong ñoù söï tha thöù khoâng coù lyù do gì hieän höõu, bôûi vì ngöôøi ta xöùng ñaùng traû giaù cho haønh ñoäng cuûa mình. Toâi laùi xe vöôït quaù toác ñoä vaø phaûi nhaän moät bieân baûn phaït vi caûnh ; toâi ñaùnh baïc vaø bò thua ; toâi bò oâng chuû khieån traùch vì treã giôø laøm vieäc quaù nhieàu. Ñoù laø bao nhieâu hoaøn caûnh khieán toâi phaûi bò thaát voïng, töùc giaän, toån thöông trong töï aùi cuûa toâi. Nhöng chuùng ta coù thöïc söï tin raèng vieân caûnh saùt, chuû soøng baïc vaø oâng chuû phaûi xin loãi toâi veà nhöõng ñieàu só nhuïc maø toâi ñaõ töï chuoác laáy cho mình khoâng ? Caâu traû lôøi quaù roõ raøng roài. Söï tha thöù chæ ñöôïc thöïc haønh trong tröôøng hôïp cuûa nhöõng xuùc phaïm baát coâng thoâi. Tuy nhieân cuõng chính trong nhöõng hoaøn caûnh ñoù, lôøi xin loãi seõ bò baét buoäc, neáu vieân caûnh saùt ñaõ maéng chöûi toâi, chuû soøng baïc ñaõ gian laän vaø oâng chuû ñaõ só nhuïc toâi coâng khai.

1. Nhöõng xuùc phaïm bôûi nhöõng ngöôøi ñöôïc yeâu thöông : 

Söï tha thöù maëc laáy nhöõng maøu saéc vaø hình thöùc khaùc nhau tuøy theo do nhöõng ngöôøi thaân tình hay chæ laø nhöõng khaùch laï gaây neân. Ai coù theå laøm chuùng ta bò toån thöông saâu xa hôn nhöõng ngöôøi ñöôïc chuùng ta yeâu thöông ? Chuùng ta ñaõ keát deät vôùi hoï nhöõng moái lieân heä tình caûm. Moät caùch naøo ñoù hoï ñaõ laøm neân moät phaàn cuûa chuùng ta. Chuùng ta ñaõ bao boïc hoï baèng moät vaàng quang lyù töôûng vaø roài chuùng ta nghó laø coù theå chôø ñôïi raát nhieàu vaøo hoï. Chính vì theá, tính nghieâm troïng cuûa thöông toån do tính nghieâm troïng khaùch quan cuûa xuùc phaïm ñöôïc keå laø nheï hôn so vôùi söï cao caû cuûa nhöõng chôø ñôïi, duø nhöõng chôø ñôïi naày coù thöïc hieän ñöôïc hay khoâng.

Nhöõng tröôøng hôïp chôø ñôïi quaù möùc thaät laø nhieàu. Con caùi lyù töôûng hoùa cha meï chuùng nhö theá, roàiø ñoøi hoûi ôû cha meïï söï bao dung vaø tình yeâu voâ ñieàu kieän. Ñoái laïi, phaàn ñoâng cha meï mong öôùc con caùi seõ hoaøn toaøn ñaùp öùng ñuùng kyû luaät cuûa mình vaø thöïc hieän thay mình nhöõng moäng öôùc maø mình ñaõ thaát baïi trong vieäc cuï theå hoùa ra trong cuoäc soáng cuûa chính mình. Cuõng theá, tình yeâu ñam meâ thaät phong phuù trong nhöõng öôùc mô khoâng thöïc teá. Caùc vôï choàng vaø nhöõng tình nhaân hy voïng luoân luoân ñöôïc ñoaùn hieåu trong nhöõng öôùc muoán cuûa hoï maø khoâng caàn phaûi boäc loä ra. Hoï muoán luoân luoân ñöôïc hieåu, ñöôïc yeâu meán, ñöôïc taùn döông, ñöôïc an toaøn nhôø söï hieän dieän thöôøng xuyeân cuûa ngöôøi phoái ngaãu. Toâi ñeå baïn lieät keâ ra nhöõng chôø ñôïi vaø hy voïng tieàm aån ñöôïc nuoâi döôõng bôûi nhöõng tình nhaân, cha meï, con caùi, chò em, anh em vaø baïn beø. Ñieàu quan troïng phaûi löu yù nôi ñaây laø söï tha thöù ñoùng moät vai troø khoâng theå thieáu ñöôïc trong caùc moái lieân heä thaân tình, tuøy cöôøng ñoä cuûa chuùng vaø soá laàn nhöõng cô hoäi va chaïm nhau.

Dó nhieân caàn phaûi giöõ cho khoûi bieán thaønh bi kòch nhöõng buoàn chaùn nho nhoû hay nhöõng noãi thaát voïng choùng qua haèng ngaøy : Ngöôøi choàng veà treã giôø côm chieàu hay nhôù laàm ngaøy sinh nhaät cuûa vôï ; treû con laøm baån saøn nhaø vöøa môùi röûa xong ; ngöôøi söû duïng sau cuøng xe chung cuûa gia ñình ñaõ queân ñoå xaêng. Luùc naày chaéc ai cuõng caûm thaáy khoù chòu, bò töôùc ñoaït vaø ngay caû baïo löïc nöõa. Khoâng neân quaù quan troïng hoùa nhöõng raéc roái coûn con nhö theá. Nhöng cuõng khoâng ñöôïc hoaøn toaøn khoâng bieát ñeán. Chuùng coù theå laø daáu hieäu cuûa moät vaán ñeà trong quan heä vôùi nhau maø ta phaûi xem xeùt, giaûi quyeát vaø coù theå ñieàu chænh baèng moät söï tha thöù. Ñoù cuõng laø tröôøng hôïp, neáu, sau khi ñaõ löu yù caùc vò höõu traùch veà nhöõng sai soùt cuûa hoï, maø nhaän thaáy khoâng coù chuùt thay ñoåi naøo trong caùch ñieàu haønh cuûa hoï. Luùc aáy caàn xem xeùt hoaøn caûnh vaø giaûi quyeát noù, duø phaûi naïi ñeán söï tha thöù, neáu caàn.

Xaûy ra laø nhöõng söï kieän khoâng ñaùng keå cuûa cuoäc soáng haèng ngaøy coù theå daãn ñeán nhöõng haäu quaû nghieâm troïng. Moät baùc só giaûi phaåu taâm söï vôùi toâi raèng oâng nghó phaûi ly thaân vôùi vôï vì naøng laø moät ngöôøi nguû quaù muoän. Thöôøng khi vaøo giöôøng laø naøng ñaùnh baät oâng daäy khoûi giaác nguû quí baùu cuûa oâng. Ñoâi khi coøn raát sôùm, naøng ñaõ ñaùnh thöùc oâng daäy ñoøi noùi chuyeän, nhaát laø ñeå thu xeáp moät baát hoøa. Ngöôøi ñaøn oâng toäi nghieäp laïi caàn nhöõng ñeâm nghæ ngôi ñeå taäp trung tinh thaàn vaø söï kheùo leùo cuûa ñoâi tay. Cöù xaûy ra nhö vaäy khieán oâng ñaâm gheùt baø vôï ñeán ñoä nghó raèng baø muoán huûy dieät ngheà nghieäp cuûa oâng.

Coù nhöõng söï thieáu quan taâm coøn nghieâm troïng hôn nöõa. Haõy nghó ñeán nhöõng söï phaûn boäi vaø thieáu thaønh thaät giöõa nhöõng ngöôøi yeâu nhau. Caùc laàm loãi cuûa hoï gaây neân nhöõng thöông toån ñau ñôùn vaø keùo daøi, bôûi vì ngöôøi ta thöôøng nghó caùch töï nhieân raèng cha meï, baïn thaân, ñoàng nghieäp phaûi veà phe vôùi mình, duø gì xaûy ra ñi nöõa. Ñaõ coù söï noái keát giöõa hoï moät thöù hôïp ñoàng maëc nhieân baûo veä laãn nhau, duø coù maët hay vaéng maët. Toâi cuõng ñaõ bò toån thöông vaø phieàn muoän nhö theá bôûi söï khoâng kín ñaùo cuûa moät ngöôøi baïn cuõ. Trong caâu chuyeän thaân tình, toâi ñaõ taâm söï moät ñieàu bí maät vôùi anh ta, theá maø anh ta laïi voäi vaû thoå loä vôùi moät ngöôøi maø toâi laïi raát aùc caûm. Toâi phaûi thuù thaät raèng töø ñoù toâi chaúng coøn can ñaûm yeâu caàu anh ta giaûi thích veà söï khoâng kín ñaùo cuûa anh ta, ñeán ñoåi tình baïn cuûa chuùng toâi bò phaù hoûng naëng neà.

Phaûi noùi gì veà nhöõng söï phaûn boäi ? Khoâng coù gì naëng neà cho baèng hay bieát mình bò phaûn boäi bôûi moät ngöôøi mình quí meán nhieàu. Chaúng haïn baïn nghe raèng moät ngöôøi baïn thaân noùi sau löng baïn, raèng vôï baïn löøa doái baïn vôùi moät ngöôøi baïn cuûa baïn, raèng ñoàng nghieäp cuûa baïn duøng baïn laøm baøn ñaïp ñeå möu ñoà quyeàn löïc…

Coù nhöõng söï thieáu thaønh thaät veà phía nhöõng ngöôøi gaàn guûi mang nhöõng hình thöùc tinh vi hôn, nhöng cuõng khoâng keùm laøm meách loøng, nhö cöôøi nhaïo vaø chaâm choïc cay ñaéng. Nhöõng thöù ñoù thaät naëng neà ñeå maø chòu ñöïng, ngay caû vôùi nhöõng ngöôøi phaûi chöùng kieán. Toâi raát khoù chòu khi coù maët trong caùc cuoäc vôï choàng caõi coï nôi coâng coäng, ví duï moät baø vôï aùm chæ nhöõng vuïng veà sinh lyù cuûa choàng, moät ngöôøi choàng deãu côït nhöõng loãi ngoân ngöõ cuûa ngöôøi vôï ngöôøi nöôùc ngoaøi cuûa mình. Nhöõng ngöôøi chöùng kieán cuõng khoâng chòu noåi nhöõng caûnh nhö vaäy, huoáng chi ñoái vôùi ngöôøi phoái ngaãu bò laêng nhuïc!

Dó nhieân, nhöõng haønh vi baïo löïc giöõa nhöõng ngöôøi yeâu nhau phaûi ñöôïc keå vaøo soá nhöõng xuùc phaïm ñoäc aùc nhaát vaø toài teä nhaát. Caùc cuoäc thoáng keâ ñöa ra nhöõng con soá kinh hoaøng veà soá phuï nöõ bò baïo haønh bôûi choàng hay baïn trai cuûa mình. Ngoaøi ra, caùc cuoäc thoáng keâ coøn im laëng ñoái vôùi nhöõng söï baïo haønh baèng lôøi noùi vaø taâm lyù ñi tröôùc nhöõng maøn thöôïng caúng tay haï caúng chaân. Sau cuøng, phaûi noùi gì veà naïn dòch laïm duïng tình duïc ñoái vôùi treû em maø xaõ hoäi cuûa chuùng ta ñaõ quyeát ñònh ñöa ra coâng khai ?

Cho ñeán ñaây, chuùng ta môùi noùi ñeán nhöõng thieáu soùt traàm troïng ñoái vôùi tình yeâu cuûa nhöõng ngöôøi gaàn guûi. Moät soá hoaøn caûnh phaân ly naøo ñoù xem ra khoâng ñoøi hoûi ñöôïc chaêm soùc baèng moät söï tha thöù, vì chuùng khoâng coù chuû taâm. Haõy laáy tröôøng hôïp söï ra ñi cuûa nhöõng ñöùa con lôùn. Ngay caû khi bieát laø phaûi leõ ñöùa con phaûi tung caùnh bay ra khoûi toå aám gia ñình, con tim cuûa moãi phaàn töû trong gia ñình vaãn se thaét ñau ñôùn. Bieát bao ñaùm cöôùi maø cuoäc ra ñi cuûa ngöôøi con trai hoaëc ngöôøi con gaùi cuûa gia ñình buoàn nhieàu hôn laø ngöôøi ta muoán nhìn thaáy.

Cuoäc chia ly bôûi caùi cheát cuûa moät ngöôøi thaân yeâu laøm choåi daäy caû moät loâ tình caûm, nhö sôï haõi, ñau thöông, giaän döõ vaø maëc caûm coù loãi. Chính vì theá, trong khi trò lieäu noãi ñau tang cheá, toâi môøi goïi nhöõng ngöôøi coøn soáng chu toaøn moät nghi thöùc tha thöù ñeå vöôït thaéng noãi töùc giaän vaø caûm töôûng coù loãi cuûa hoï. Trong khi xin loãi ngöôøi thaân yeâu quaù coá, hoï töï giaûi thoaùt khoûi söï buoäc toäi chính mình laø ñaõ khoâng yeâu thöông ngöôøi thaân hôn ñöôïc. Vaø trong khi tha thöù cho ngöôøi thaân yeâu quaù coá, hoï loaïi boû ñöôïc noãi töùc giaän cuûa hoï laø ñaõ bò ngöôøi thaân yeâu boû rôi.

2. Nhöõng xuùc phaïm bôûi nhöõng ngöôøi xa laï :

Moät ngöôøi laùi xe aåu taû caét ngang ñöôøng cuûa baïn, moät khaùch haøng voäi vaû daønh maát choã xeáp haøng cuûa baïn tröôùc quaày traû tieàn, moät ngöôøi taøi xeá xe buyùt traû lôøi baïn caùch thoâ loã, moät ñieän thoaïi vieân traû lôøi baïn baèng tieáng Anh trong khi baïn xin ñöôïc phuïc vuï baèng tieáng Phaùp. Dó nhieân ñoù laø nhöõng buoàn chaùn khoâng ñoøi hoûi nhöõng tieán trình tha thöù daøi doøng. Ngay luùc aáy, baïn caûm thaáy böïc boäi khoù chòu, nhöng roài baïn sôùm queân ñi ngay nhöõng hoãn xöôïc ñoù. Baïn töï nhuû raèng ñoù laø nhöõng keû xa laï.

Vaäy söï xuùc phaïm ñeán töø moät ngöôøi xa laï phaûi nghieâm troïng hôn theá ñeå laøm baïn maát söï an bình noäi taâm. Söï xuùc phaïm ñoù phaûi bieåu loä moät ñuïng chaïm ñeán toaøn theå vaät lyù, taâm lyù, xaõ hoäi hay luaân lyù. Chaúng haïn nhö tröôøng hôïp moät vuï troäm beû khoùa ñoät nhaäp gia cö. Chaéc chaén ngöôøi ta tieác söï maát maùt caùc ñoà vaät bò ñaùnh caép, nhaát laø neáu lieân quan ñeán nhöõng ñoà vaät quí baùu vì giaù trò tình caûm maø ngöôøi ta gaén boù vôùi chuùng. Nhöng ñieàu va chaïm saâu xa nhaát, chính laø yù thöùc veà söï xaâm phaïm laõnh ñòa cuûa mình. Söï xuùc phaïm caøng ñuïng ñeán con ngöôøi, ngöôøi ta caøng böùc xuùc : nhöõng haønh vi xuùc phaïm ñeán nhöõng ngöôøi ñöôïc yeâu meán, taán coâng thanh danh hoï, taøn nhaãn ñoái vôùi thaân theå, sôø moù tình duïc, haûm hieáp, v.v… Söï an toaøn baûn thaân bò ñe doïa, nhöõng giôùi haïn cuûa con ngöôøi mình bò xaâm phaïm, moät caùch naøo ñoù bò boùc traàn vaø phoù maëc cho ngöôøi khaùc. Söï xaáu hoå vaø kinh hoaøng do ñoù maø ra gaây neân trôû ngaïi raát lôùn cho vieäc tha thöù, nhö chuùng ta seõ thaáy. Cuoái cuøng chuùng ta ghi nhaän raèng tính nghieâm troïng cuûa thöông toån thöôøng gaëp thaáy raát naëng neà vì nhöõng gôïi nhôù khoâng ñöôïc chöõa laønh ñuùng caùch cuûa thôøi thô aáu.

Ñieàu laêng nhuïc do moät ngöôøi xa laï trôû thaønh gaây chaán thöông hôn khi ngöôøi ta khoâng thaáy ñöôïc lyù do. Laøm sao baïn muoán tha thöù cho nhöõng teân khuûng boá chính trò ñaõ baét ñi, haønh haï vaø gieát cheát caùc phaàn töû cuûa gia ñình baïn ? Francine Cockenpot, moät nöõ nhaïc só kieâm thi só ngöôøi Phaùp ñaõ thöû tha thöù. Sau khi thoaùt cheát khoûi tay moät keû baïo haønh voâ danh, naøng caûm thaáy buoäc loøng phaûi thieát laäp moät moái töông quan vôùi keû hoaøn toaøn voâ danh ñoù. Ñeå ñi vaøo lieân laïc vôùi noù vaø xua ñuoåi noãi quaãn baùch cuûa mình, naøng baét ñaàu vieát cho noù, bieát raát roõ raèng caùc thö cuûa naøng seõ khoâng bao giôø ñeán tay ngöôøi nhaän. Naøng noùi : "Ngay khi veà tôùi nhaø, nhö ñeå tröø khöû noãi kinh hoaøng cuûa mình, toâi chuïp ngay caây vieát chì vaø xaáp giaáy roài baét ñaàu vieát. Cho ñeán naêm hay saùu laù thö moãi ñeâm, khoâng theå ñoïc laïi, vì toâi ñaõ bò maát moät con maét. Toâi vieát cho keû baïo haønh toâi, keû voâ danh maø toâi chaúng bieát chuùt gì veà noù, ngay caû gioïng noùi cuûa noù, bôûi vì noù khoâng traû lôøi cho toâi khi toâi la leân "nhöng taïi sao oâng muoán gieát toâi ?"

3. Nhöõng xuùc phaïm ñaõ maát ñi trong quaù khöù :

Duø söï xuùc phaïm ñeán töø moät ngöôøi thaân yeâu hay bôûi moät keû hoaøn toaøn xa laï, luoân luoân caàn phaûi nhôù raèng noù coù khaû naêng ñoäng vieân caùc hoaøi nieäm vaø gôïi leân moät phaûn öùng giaây chuyeàn. Nhöõng veát thöông cuõ maø ngöôøi ta töôûng laø ñaõ bò doàn neùn vaø choân chaët nay laïi tónh thöùc, cuøng luùc gia taêng noãi kinh hoaøng vaø hoån loaïn. Baáy giôø söï xuùc phaïm ñöôïc nhaän ra qua caùi nhìn sôï seät vaø phoùng ñaïi leân cuûa ñöùa treû ñang soáng trong chính mình.

Ñoù laø ñieàu ñaõ xaûy ra vôùi moät caùn söï xaõ hoäi, khi ñieàu trò, ñaõ keå laïi vôùi toâi raát nhieàu khoù khaên trong quan heä y gaëp phaûi vôùi caùc caáp treân thuoäc nam giôùi cuûa y. Y nhaán maïnh ñeán söï thieáu ngay thaúng cuûa caùc caáp treân ñoù, laø ñieàu xem ra giaûi thích söï ít tín nhieäm cuûa y ñoái vôùi hoï. Meät moõi vì nhöõng xung ñoät thöôøng xuyeân vôùi ban ñieàu haønh, y xin toâi giuùp y khaùm phaù ra coäi reã cuûa thaùi ñoä ngôø vöïc cuûa y ñoái vôùi caùc caáp treân cuûa y. Y ñaõ laâu daøi tìm kieám nguyeân nhaân baèng nhöõng coá gaéng noäi quan, nhöng y vaãn coù caûm töôûng laãn quaãn trong voøng troøn.

Baáy giôø toâi xin anh ta soáng laïi hieän tröôøng tình caûm ngôø vöïc cuûa anh, vaø töø luùc ñoù trôû ñi, anh daàn daàn luøi laïi quaù khöù cuûa mình vaø vaïch ra taát caû nhöõng bieán coá trong ñoù anh ñaõ caûm nhaän söï nghi ngôø ñoái vôùi caùc quyeàn bính. Anh ñaõ phaûi baét ñaàu laïi nhieàu laàn tröôùc khi ñöôïc thaønh coâng, bôûi vì bieán coá ñaàu tieân vaãn bò che giaáu kyû. Trong moät laàn kia, anh ñoät nhieân baét ñaàu khoùc nöùc nôû : Anh vöøa soáng laïi bieán coá baát haïnh. Luùc leân baûy tuoåi, sau khi anh bò caét boû haïch haïnh, luùc tænh daäy anh thaáy chæ coù moät mình coâ ñoäc vaø ñau ñôùn trong moät phoøng beänh vieän. Anh ñaõ heát söùc hoaûng sôï. Ba cuûa anh ñaõ khoâng ñeán thaêm anh luùc anh tónh laïi nhö oâng ñaõ höùa. Anh ñaõ chôø ñôïi suoát caû buoåi chieàu, roài suoát caû buoåi toái, nhöng voâ ích. Hôn nöõa, baùc só giaûi phaåu cuõng ñaõ höùa ñem cho anh kem laïnh, nhöng cuõng chaúng thaáy ñaâu. Coâ y taù cuõng chæ vieáng thaêm vaøi luùc ngaén nguûi. Trong khi caûm thaáy bò boû rôi nhö theá, caäu beù con ñaõ laáy quyeát ñònh seõ khoâng coøn tín nhieäm vaøo caùc ngöôøi lôùn nöõa, nhaát laø nhöõng ngöôøi ñaøn oâng. Sau khi ñaõ khoùc raát nhieàu, cuoái cuøng anh hieåu ra ñöôïc do ñaâu maø ñeán söï ngôø vöïc ñoái vôùi nhöõng ngöôøi ñaøn oâng coù quyeàn bính haèng aùm aûnh anh. Baáy giôø, anh coù theå tha thöù cho boá cuûa anh vaø baùc só giaûi phaåu vì ñaõ khoâng giöõ lôøi, ñoàng thôøi soáng laïi nhöõng cuoäc xung ñoät khaùc trong quaù khöù vôùi caùc caáp treân haàu thaùo gôõ chuùng ñi.

Caâu chuyeän cuûa ngöôøi ñaøn oâng naày khoâng phaûi laø duy nhaát ñaâu. Trong phaàn lôùn tröôøng hôïp, söï khoâng theå tha thöù tìm thaáy nguoàn goác cuûa noù trong nhöõng veát thöông cuõ hoaëc nhöõng maát maùt cuûa tuoåi thô aáu.

muïc luïc

Chöông VI : Tha thöù cho ai ?

Ngöôøi ta khoâng theå soáng chung vôùi nhau neáu khoâng tha thöù laãn cho nhau vaø nhìn nhaän moãi ngöôøi chæ laø caùi maø mình laø.
François Varillon

Keâu caàu söï tha thöù cuûa Thieân Chuùa cho Giaùo Hoäi vaø cho toäi loãi cuûa con caùi Giaùo Hoäi.
Gioan Phaoloâ II

Nhöõng moái quan heä giöõa con ngöôøi vôùi con ngöôøi seõ trôû thaønh khoâng theå, neáu khoâng coù söï tha thöù. Nhöng tha thöù cho nhöõng ai ? Tröôùc heát laø tha thöù cho chính mình, tieáp ñeán laø tha thöù cho caùc thaønh vieân trong gia ñình mình, tha thöù cho laùng gieàng, tha thöù cho baïn beø, nhöng cuõng tha thöù cho nhöõng ngöôøi xa laï, nhöõng theå cheá, nhöõng keû thuø truyeàn thoáng, vaø sau cuøng laø "tha thöù cho Thieân Chuùa". Ñaây laø moät lieät keâ khoâng ñaày ñuû nhöõng thí duï veà nhöõng hoaøn caûnh phaûi tha thöù.

1. Tha thöù cho nhöõng thaønh vieân trong gia ñình mình:

Quan troïng nhaát laø tha thöù cho caùc thaønh vieân trong gia ñình mình, bôûi vì nhöõng quan heä thaân thieát coù khaû naêng laøm phaùt sinh nhöõng xung ñoät thöôøng xuyeân :
Tha thöù cho cha meï vì ñaõ laøm baïn thaát voïng khi baïn nhaän ra khuyeát ñieåm cuûa caùc ngaøi.
Tha thöù cho ngöôøi cha ghen tuoâng söï thaønh coâng cuûa con trai mình.
Tha thöù cho baø meï luoân o beá khoâng ñeå cho baïn ñöôïc lôùn leân.
Tha thöù cho ngöôøi cha thöôøng xuyeân vaéng maët vaø im laëng.
Tha thöù cho caäu em hay coâ em ñaõ daønh maát ñòa vò cuûa baïn trong gia ñình.
Tha thöù cho ngöôøi anh em töø choái giuùp ñôõ trong luùc baïn tuùng quaãn.
Tha thöù cho ngöôøi anh ñaõ khoâng muoán cho baïn nhaäp vaøo nhoùm baïn cuûa anh.
Tha thöù cho ba hay meï nghieän ngaäp laøm baïn phaûi xaáu hoå.
Tha thöù cho choàng baïn vì tính öa meøo môõ.
Tha thöù cho vôï baïn vì ñaõ löøa doái …
Tha thöù cho meï choàng ñaõ nghó laø baïn cöôùp maát con trai cuûa baø.
Tha thöù cho oâng boá choàng vì nhöõng cöû chæ taùn tænh caàu thaân...
Tha thöù cho con baïn ñoøi ñöôïc quan taâm hôn maø baïn khoâng theå.
Tha thöù cho caäu con phaïm phaùp laøm baïn phaûi nhuïc nhaõ.
Tha thöù cho coâ con gaùi khoâng chòu kheùp mình döôùi kyû luaät cuûa baïn.
Tha thöù cho caùc con baïn vì ñaõ khoâng toân troïng caùc giaù trò cuûa baïn vaø ñaõ phaù huûy nhöõng öôùc mô cuûa baïn veà chuùng.
….

2. Tha thöù cho baïn beø vaø nhöõng ngöôøi gaàn guûi :

Thöôøng ngöôøi ta ñaët ñeå nhöõng kyø voïng lôùn nôi baïn beø thaân thieát vaø nhöõng ngöôøi quen bieát. Chính ñoù laø moät nguoàn thaát voïng bao la :
Tha thöù cho nhöõng ngöôøi baïn ñaõ laøm baïn toån thöông caùch baát coâng.
Tha thöù cho thaèng baïn thaân ñaõ ñeå maëc baïn quïy ngaõ vaøo luùc baïn caàn ñeán noù.
Tha thöù cho con baïn thaân ñaõ khoâng kín ñaùo vaø ñaõ tieát loä bí maät cuûa baïn.
Tha thöù cho thaèng baïn ñaõ khoâng nhìn nhaän baïn tröôùc maët nhöõng nhaân vaät quan troïng.
Tha thöù cho ngöôøi thaân thieát ñaõ boû rôi baïn trong khi doïn ñi nôi khaùc hay cheát.
Tha thöù cho ngöôøi baïn choùng queân lôøi höùa...
Tha thöù cho ngöôøi baïn gaùi thuû lôïi ñaõ gaøi baåy mai moái cho baïn laøm baïn khoù xöû vaø nguy hieåm.
Tha thöù cho nhöõng thaày coâ keùm coûi vaø coá chaáp laøm baïn phaûi maát thôøi giôø quí baùu ôû tröôøng.
Tha thöù cho oâng giaùm ñoác caàn khaúng ñònh mình baèng caùch haï nhuïc baïn.
Tha thöù cho thaèng baïn ñoàng nghieäp ñaõ gieøm pha baïn vôùi thöôïng caáp.
Tha thöù cho thöôïng caáp ñaõ coù nhöõng lôøi quôû traùch laøm meách loøng baïn tröôùc maët moïi ngöôøi.
….

3. Tha thöù cho nhöõng ngöôøi xa laï :

Caùc hoaøn caûnh cuoäc soáng aùp ñaët cho baïn nhöõng con ngöôøi khoù öa gaây neân cho baïn nhöõng thieät haïi baát ngôø vaø khoâng löôøng tröôùc ñöôïc :
Tha thöù cho teân laùi xe aåu taû say röôïu caùn cheát con baïn.
Tha thöù cho thaày thuoác ñaõ chaån ñoaùn sai khieán baïn phaûi maát thôøi gian, tieàn baïc vaø söùc khoeû cuûa baïn.
Tha thöù cho keû laøm hö xe baïn maø khoâng noùi.
Tha thöù cho teân troäm ñaõ cöôùp ñi söï kín ñaùo tö rieâng cuûa nhaø baïn.
Tha thöù cho ngöôøi baùn haøng traùo ñoåi haøng baïn ñaõ choïn löïa.
…

4. Tha thöù cho caùc cô cheá :

Vì söï voâ danh cuûa chuùng, thaät ra khoù tha thöù cho caùc cô cheá hay hieäp hoäi. Nhöng chuùng coøn coù nhöõng ngöôøi ñaïi dieän maø baïn coù theå tha thöù cho hoï :
Tha thöù cho hieäp hoäi ñaõ sa thaûi baïn sau nhieàu naêm daøi phuïc vuï trung thaønh.
Tha thöù cho Nhaø Doøng neã ngöôøi quyeàn theá, eùp keû coâ theá.
Tha thöù cho hoäi ñoàng coá vaán ñòa phaän vì thaønh kieán vaø thieáu thoâng tin chính xaùc ñaõ coù nhöõng quyeát ñònh baát coâng vaø oan öùc…
Tha thöù cho toøa giaùm muïc ñaõ ñeå xaûy ra nhöõng laïm duïng maø khoâng can thieäp kòp thôøi vaø höõu hieäu.
Tha thöù cho Giaùo Hoäi vì chaäm treã caát ñi nhöõng vaï oan…
…

5. Tha thöù cho nhöõng keû thuø truyeàn thoáng :

Thoaït ñaàu xem ra phoùng ñaïi, cöôøng ñieäu khi noùi tha thöù cho nhöõng keû thuø cuûa queâ höông qua doøng lòch söû. Coù leõ ngöôøi ta seõ töï bieän minh cho mình, laáy côù khoâng theå ñaët mình vaøo ñòa vò cuûa caùc naïn nhaân. Giaûi thích naày khoù ñöôïc chaáp nhaän, vì vaãn coøn kyù öùc taäp theå qua ñoù moät daân toäc vaãn giöõ soáng ñoäng nhöõng thöông toån ñaõ gaây neân cho toå tieân cuûa hoï. Kyù öùc ñoù duy trì nhöõng thaønh kieán vaø ngôø vöïc khi noù khoâng xuùi giuïc söï thuø gheùt hoaëc khoâng kích ñoäng nhöõng cuoäc taán coâng baát coâng choáng laïi haäu dueä cuûa nhöõng keû thuø naày. Trong möùc ñoä ngöôøi ta coøn caûm thaáy uaát öùc veà nhöõng só nhuïc quaù khöù ñöôïc kyù öùc chuyeån giao töø theá heä naày qua theá heä khaùc thì vieäc chaïy ñeán tha thöù chöõa laønh trôû neân moät söï caàn thieát :
Tha thöù cho nhöõng nöôùc ñaõ ñaùnh baïi toå tieân baïn.
Tha thöù cho daân toäc ñaõ laêng nhuïc daân toäc baïn baèng caùch khoâng cho daân toäc baïn ñöôïc noùi tieáng noùi cuûa mình vaø thöïc haønh toân giaùo cuûa mình.
Tha thöù cho keû chieán thaéng ñaõ söû duïng saùch löôïc ñoàng hoùa daân toäc baïn.
Tha thöù cho noøi gioáng ñaõ thöïc haønh chính saùch dieät chuûng hoaëc toan tính laøm nhö vaäy ñoái vôùi daân toäc cuûa baïn.
…

6. "Tha thöù cho Thieân Chuùa" :

Xaûy ra ngay caû Thieân Chuùa cuõng bò ñöa ra haøng bò caùo. Ñeà taøi teá nhò ñeå ñeà caäp ñeán khi coù keû tranh luaän vaán ñeà gai goùc veà söï cuøng toàn taïi cuûa söï döõ trong theá giôùi vaø loøng toát cuûa Thieân Chuùa. Vaán ñeà quaù phöùc taïp ñeå baøn ñeán caùch thoûa maõn ôû ñaây. Toâi chæ xin ñöôïc pheùp baùo hieäu cho ngöôøi naøo muoán tieán boä trong ñôøi soáng thieâng lieâng vaø cuûng coá theâm khaû naêng tha thöù cuûa mình raèng Thieân Chuùa, thay vì muoán hay cho pheùp söï döõ trong theá gian, thì laïi laø naïn nhaân ñaàu tieân cuûa söï döõ, neáu nghó ñeán Ñöùc Gieâsu Kitoâ. Baáy giôø toâi baèng loøng ñaët ra ôû ñaây moät caâu hoûi ñôn giaûn, yù thöùc raèng khoâng mang laïi moät caâu traû lôøi thích ñaùng : "Ngöôøi ta phaûi tha thöù cho vò Thieân Chuùa naøo ñaây ?" Vò Thieân Chuùa toaøn naêng maø ngöôøi ta qui cho nhieàu sai laàm khoâng phaûi laø vò Thieân Chuùa baát löïc vaø khieâm toán maø Ñöùc Kitoâ ñaõ daïy :
Vì Ngaøi ñeå cho treû con phaûi ñau khoå vaø phaûi cheát.
Vì Ngaøi noùi laø yeâu toâi maø khoâng ñeán giuùp toâi trong nhöõng luùc khoù khaên naëng neà.
Vì Ngaøi coi nhö ôû khaép moïi nôi maø toâi chaúng thaáy Ngaøi.
Vì xem ra Ngaøi khoâng traû lôøi nhöõng keâu xin cuûa toâi.
Vì Ngaøi khoâng ban cho toâi haïnh phuùc maø toâi coù quyeàn ñöôïc höôûng vì ñaõ chu toaøn caùc boån phaän toân giaùo cuûa toâi.
Vì sau khi cho toâi bieát moät chuùt veà thieân ñaøng bôûi moät tình yeâu lôùn lao thì Ngaøi laïi ñeán tìm ñem ñi ngöôøi toâi yeâu.
Vì Ngaøi ñeå ngöôøi ta laïm duïng, ngay caû trong Giaùo Hoäi, maø khoâng can thieäp.
Vì Ngaøi vaãn phaùn xeùt toâi khoâng ngöøng.
Vì toâi khoâng theå ñaït tôùi söï troïn laønh maø Ngaøi buoäc toâi nhaém ñeán.
…

7. Tha thöù cho chính mình :

Toâi ñeå söï tha thöù cho chính mình ñeán cuoái baûng lieät keâ, thöïc ra trong tieán trình tha thöù, noù phaûi ñöôïc ñaët leân ñaàu heát. Quaû thaät, söï tha thöù cho ngöôøi khaùc maø khoâng ñöôïc ñ