LAØM SAO THA THÖÙ ?
Tha thöù ñeå chöõa laønh - Chöõa laønh ñeå tha thöù 

Jean Monbourquette
Tuû saùch
CHO MOÄT TÖÔNG LAI TOÁT ÑEÏP HÔN

Cha Jean Monbourquette OMI laø giaùo sö Muïc Vuï ôû Ñaïi Hoïc Saint-Paul ôû Ottawa - Canada, Ñieàu phoái vaø huaán luyeän vieân Trung taâm Gia Ñình vaø Coäng ñoàng. Cöû nhaân Thaàn hoïc, Cao hoïc Trieát, Cao hoïc veà Giaùo duïc ÑH Ottawa, Cao hoïc Taâm lyù laâm saøng ÑH San Francisco, Tieán só Taâm lyù ÑH Los Angeles. Taùc giaû cuoán saùch baùn chaïy nhaát Aimer, Perdre et Grandir.

Lôøi noùi ñaàu

Laøm ngöôøi, ai maø chaúng coù luùc laàm loãi : laàm loãi mình gaây neân cho keû khaùc, laàm loãi keû khaùc gaây ra cho mình, hoaëc voâ tình hoaëc coá yù ; vaø laàm loãi naøo cuõng gaây neân moät veát thöông. Laàm loãi caàn ñöôïc tha thöù vaø veát thöông caàn ñöôïc chöõa laønh. Nhöng LAØM SAO THA THÖÙ ? Laøm sao chöõa laønh ? Ñoù laø vaán ñeà. Nhaát laø khi söï xuùc phaïm ñeán töø nhöõng ngöôøi thaân yeâu, nhöõng ngöôøi mình tin töôûng, nhöõng ngöôøi ñaùng ra phaûi ñöùng veà phía mình..., thì veát thöông laïi caøng ñau ñôùn vaø söï tha thöù trôû neân caøng khoù !

Pheâroâ hoûi Chuùa Gieâsu : "Thöa Thaày, khi anh em loãi phaïm ñeán con, thì con phaûi tha thöù cho hoï maáy laàn ? Coù tôùi baûy laàn chaêng ?" Chuùa Gieâsu ñaùp : "Thaày khoâng noùi laø baûy laàn, nhöng laø tôùi baûy möôi laàn baûy" (Mt.18, 21-22). Chuùa coøn baûo : "Neáu moãi ngaøy, anh em con xuùc phaïm ñeán con tôùi baûy laàn, vaø baûy laàn noù trôû laïi vôùi con maø noùi Toâi hoái haän thì haõy tha cho noù" (Lc.17,4). Ngaøi coøn ñi xa hôn nöõa : "Khi con ñang daâng cuûa leã nôi baøn thôø maø söïc nhôù ngöôøi anh em loãi phaïm ñeán con, thì haõy ñeå cuûa leã laïi ñoù, ñi laøm hoøa vôùi ngöôøi anh em tröôùc ñaõ roài baáy giôø trôû laïi daâng cuûa leã cuûa con" (Mt.5, 23-24).

Ñieàu ñoù quaû thaät khoâng deã : Mình coù loãi maø ñi laøm hoøa ñaõ khoù, huoáng chi khi ngöôøi khaùc coù loãi vôùi mình vaø mình laø naïn nhaân ! Vì "khi moät ngöôøi caûm thaáy bò thöông toån, ngöôøi aáy seõ bò caùm doã ñaàu haøng cô cheá taâm lyù cuûa söï töï aùi vaø traû thuø, baát chaáp lôøi môøi goïi cuûa Chuùa Gieâsu" (Söù ñieäp Muøa Chay 2001 cuûa ÑTC Gioan Phaoloâ II). Khoù, nhöng caàn thieát bieát bao, vì "tha thöù vaø xin thöù tha taïo ra moät phaåm chaát môùi trong quan heä giöõa ngöôøi vôùi ngöôøi, ngaên chaën voøng xoaùy troân oác cuûa thuø haän vaø traû thuø, traû oaùn, vaø beû gaõy xieàng xích toäi loãi troùi buoäc trong taâm tö nhöõng ngöôøi thuø haän nhau.... khoâng coù con ñöôøng naøo khaùc hôn laø tha thöù vaø xin thöù tha" (Söù ñieäp ...).

Cuõng chính vì theá maø Ñöùc Thaùnh Cha Gioan Phaoloâ II ñaõ choïn chuû ñeà cho Ngaøy Hoøa Bình Theá Giôùi naêm 2002 laø "Khoâng coù tha thöù thì seõ khoâng coù Hoøa Bình". Trong thôøi gian qua, ñaõ coù hai chuû ñeà lieân quan ñeán Tha Thöù. Ñoù laø chuû ñeà cuûa söù ñieäp Hoøa Bình naêm 1975 : "Hoøa Giaûi laø con ñöôøng daãn ñeán Hoøa Bình"; vaø chuû ñeà cuûa naêm 1997 : "Haõy trao ban tha thöù, baïn seõ nhaän laïi Hoøa Bình". Trong lôøi môøi goïi haõy tha thöù, ÑTC Gioan Phaoloâ II baøn veà vaøi ñieàu kieän caàn ñöôïc nhìn nhaän vaø thöïc hieän, ngoõ haàu hoøa bình coù theå coù ñöôïc. Nhöõng ñieàu kieän ñoù laø söï ñoái thoaïi thaønh thaät vaø lieân læ, söï chaáp nhaän traùch nhieäm vaø söï nhìn nhaän söï töï do con nguôøi. Giaùo Hoäi ñi theo con ñöôøng "thanh taåy kyù öùc" caùch can ñaûm vaø khieâm toán, ñaët heát nieàm tin töôûng vaøo tình thöông nhaân töø cuûa Chuùa, vaø khuyeán khích theá giôùi haõy tin töôûng vaøo söùc maïnh cuûa söï thaät vaø tình thöông.

Nhö theá tha thöù laø moät noå löïc vöøa nhaân baûn vöøa thieâng lieâng, laø moät hôïp taùc khoâng nhöõng giöõa keû gaây neân xuùc phaïm vaø ngöôøi bò xuùc phaïm, maø coøn giöõa con ngöôøi vôùi Thieân Chuùa. Tha thöù bao haøm caû laõnh vöïc theå chaát, laãn taâm lyù vaø thieâng lieâng, huy ñoäng moïi phaàn vaø moïi quan naêng cuûa con ngöôøi mình, neân tieán trình tha thöù vöøa daøi vöøa phöùc taïp vaø khoù khaên, coù khi phaûi luyeän taäp voøng lui voøng tôùi nhieàu laàn vaø can ñaûm baét ñaàu trôû laïi ôû moät giai ñoaïn naøo ñoù hoaëc ngay caû töø ñaàu, moãi khi thaát baïi, duø vieäc taäp luyeän ñoâi khi nhö ñoùng kòch !

Vieäc naày coøn tuøy thuoäc moät yeáu toá quan troïng khaùc nöõa laø thôøi gian : phaûi coù thôøi gian cho haït caùt bieán thaønh ngoïc trai, phaûi coù thôøi gian cho vieäc toát tích luûy thaønh nhaân ñöùc, phaûi coù thôøi gian cho noãi ñau dòu xuoáng, veát thöông lieàn seïo vaø ñöôïc laønh, phaûi coù thôøi gian cho tha thöù thaønh töï nguyeän vaø thöïc hieän ñöôïc, ñoát giai ñoaïn laø thaát baïi vaø hoûng vieäc.

Thaønh thaät thuù nhaän baûn thaân toâi ñaõ traûi qua nhieàu kinh nghieäm khoù khaên vaø thöông ñau trong laõnh vöïc naày, neân khi  baïn thaân töø Canada gôûi cho cuoán LAØM SAO THA THÖÙ ? (Comment pardonner ?) cuûa Jean Monbourquette o.m.i, do nhaø xuaát baûn NOVALIS aán haønh, thì nhö "bao nhieâu naêm meät nhoøa, mình tìm maø tìm khoâng ra, theá nhöng baây giôø thaønh baïi tuøy ta", toâi ñaõ ñoïc say meâ töøng doøng töøng trang. Höôûng ñöôïc nhieàu lôïi ích trong vieäc chöõa laønh vaø lôùn leân nhôø tha thöù vaø ñöôïc tha thöù, toâi xin ñöôïc phoûng dòch, thích nghi vaø thay ñoåi moät soá chi tieát caàn thieát ñeå chia seû vôùi ngöôøi khaùc, nhö moät öôùc voïng vaø moät ñoùng goùp cho Giaùo Hoäi vaø Xaõ Hoäi cuûa chöông trình CHO MOÄT TÖÔNG LAI TOÁT ÑEÏP HÔN. Neáu chæ coù moät ngöôøi caûm thaáy ñöôïc ích töø coâng vieäc naày thoâi, thì toâi cuõng ñaõ maõn nguyeän laém roài, vaø heát loøng taï ôn Ba Ñaáng.

Hueá, leã Ñöùc Meï Daâng Mình 2001

Micae-Phaoloâ Traàn Minh Huy pss

muïc luïc

Lôøi Töïa

Laøm sao tha thöù ? Ñoù laø moät vaán naïn toâi quan taâm töø 10 naêm nay. Chính toâi ñaõ vaáp phaûi söï khoù tha thöù vaø toâi cuõng ñaõ gaëp cuøng vaán ñeà ñoù nôi caùc ñoïc giaû, beänh nhaân vaø nhöõng ngöôøi toâi thaùp tuøng thieâng lieâng.

Taùc phaåm naày laø keát quaû cuûa moät cuoäc nghieân cöùu vaø suy tö laâu daøi ñöôïc nuoâi döôõng ñoàng thôøi bôûi nhöõng kinh nghieäm laâm saøng beân caïnh nhieàu ngöôøi vaø nhöõng kieán thöùc veà taâm lyù vaø thieâng lieâng cuûa toâi. YÙ höôùng cuûa toâi khi vieát taùc phaåm naày thaät roõ raøng : cung caáp moät chæ daãn thöïc haønh ñeå hoïc tha thöù theo tieán trình 12 giai ñoaïn.

Nhieàu ngöôøi hoûi toâi : "Nhöng taïi sao laïi 12 giai ñoaïn ? Nhieàu quaù !" Ñuùng vaäy, toâi coâng nhaän nhö theá. Bôûi vì caùc baïn nghi ngôø, toâi khoâng ñi vaøo ngay. Ñoù laø kinh nghieäm toâi ñaõ khaùm phaù ñöôïc raèng moät soá ngöôøi duø raát muoán tha thöù laïi caûm thaáy bò aùch taéc vaøo nhöõng thôøi ñieåm nhaát ñònh trong tieán trình cuûa hoï.

Phaûi ñoïc taùc phaåm naày theá naøo ? Tröôùc heát, ñieàu quan troïng laø ñoïc giaû phaûi chuù yù ñeán tieán trình caù nhaân vaø caùch thöùc tha thöù cuûa mình. Coù nhöõng ngöôøi seõ ñoïc löôùt qua caû cuoán saùch ngay moät maïch. Moät soá khaùc laïi thích nhaët laáy ñoù ñaây nhöõng chæ daãn theo nhu caàu moãi luùc cuûa hoï. Caùc chöông naày coù veû ñaõ ñöôïc ñoïc qua roài, trong khi nhöõng chöông khaùc coù veû môùi vaø chöa heà ñoïc. Neáu ñoïc giaû nhaän thaáy moät chöông naøo thích hôïp, thì haõy ñeå thôøi giôø hoïc hoûi caën keû hôn vaø ñem ra thöïc taäp. Ñoïc giaû seõ coù theå bieát roõ hôn caùc traïng thaùi taâm hoàn cuûa mình, xaùc ñònh caùc aùch taéc, tìm ñöôïc phöông theá giaûi quyeát chuùng vaø ñi töø thaønh coâng naày ñeán thaønh coâng khaùc. Nhö theá, toâi coù theå noùi vôùi moãi ngöôøi : "Chuùc may maén suoát cuoäc haønh trình noäi taâm nhaèm khaùm phaù moät söï tha thöù chöõa laønh vaø giuùp lôùn leân".

Cuoán LAØM SAO THA THÖÙ naày nhaém ñeán ai ? Noù coá yù ñöôïc vieát cho soá lôùn ñoïc giaû coù theå, duø hoï laø tín höõu hay khoâng. Baïn seõ nhaän thaáy gôïi höùng kitoâ giaùo trình baøy trong ñoù raát roõ. Coù theå moät soá ngöôøi khoâng söû duïng töø ngöõ "Thieân Chuùa" khi moâ taû khía caïnh thieâng lieâng cuûa söï tha thöù. Hoï cöù thoaûi maùi duøng töø ngöõ naøo caûm thaáy thích hôïp nhaát tuøy theo ñònh höôùng thieâng lieâng cuûa mình, chaúng haïn "Ñaáng Sieâu Vieät", "Sieâu Ngaõ", "Suoái Nguoàn hay Naêng Löïc Thaàn Linh", "Tình Yeâu Voâ Ñieàu Kieän" v.v...

muïc luïc

PHAÀN THÖÙ NHAÁT : NHÖÕNG SUY TÖ vaø ÑÒNH HÖÔÙNG veà BAÛN CHAÁT cuûa THA THÖÙ

Giôùi thieäu toång quaùt

"Anh tìm daïy caùi gì veà mình khi vieát moät cuoán saùch veà tha thöù ?" Caâu hoûi naày cuûa moät ngöôøi baïn maø toâi vöøa thoå loä döï tính cuûa mình ñeán vôùi toâi thaät baát ngôø vaø ñaõ baét toâi suy nghó. Cho ñeán luùc ñoù, toâi cöù töôûng laø mình ñaõ quyeát ñònh vieát cho nhöõng ngöôøi khaùc veà tha thöù. Nhôø suy nghó, toâi nhaän thaáy raèng toâi daán thaân vaøo cuoäc phieâu löu naày tröôùc heát laø cho chính toâi. Suoát ba naêm, toâi ñaõ vaät loän khoâng thaønh coâng trong vieäc muoán chöõa laønh moät veát thöông tình caûm. Toâi töôûng tìm ñöôïc trong moät söï tha thöù naøo ñoù thuaàn tuùy do yù chí moät giaûi ñaùp pheùp laï cho moïi noãi cay ñaéng cuûa mình. Khoâng coù tröôøng hôïp ñoù. Toâi ñaõ khoâng ñaït ñöôïc söï bình an noäi taâm haèng tìm kieám.

Khaùm phaù naày laø moät trong nhöõng bieán coá chính thuùc ñaåy toâi thöïc hieän vaø theo ñuoåi cuoäc nghieân cöùu veà traïng thaùi ñoäng cuûa tha thöù. Baáy giôø toâi töï hoûi taïi laøm sao toâi ñaõ khoâng thoaùt khoûi ñöôïc moái oaùn haän cuûa mình, maëc daàu ñaõ raát thieän chí vaø nhieàu coá gaéng. Toâi coù caûm töôûng nhö ñaõ phung phí thôøi gian vaø nghò löïc trong nhöõng nghieàn ngaãm voâ ích veà quaù khöù.

Toâi caøng muoán tha thöù thì laïi caøng ít thaønh coâng. Toâi chìm ñaém trong vuõng laày caùc caûm xuùc troän laãn sôï haõi, maëc caûm toäi loãi vaø töùc giaän. Ñoâi khi giöõa söï hoån loaïn noäi taâm ñoù naåy leân nhöõng nhieät tình nhaân haäu ngaén nguûi vaø nhöõng luùc ñöôïc giaûi phoùng noäi taâm thoaùng qua. Luùc khaùc, toâi caûm nhaän nieàm hy voïng vöôït thaéng ñöôïc loøng muoán baùo thuø cuûa mình, nhöng nieàm hy voïng aáy mau choùng bò daäp taét bôûi nhöõng ñôït boät phaùt cuûa baïo löïc vaø töï aùi bò toån thöông. Baáy giôø toâi hieåu ñöôïc raèng mình ñang coøn ôû giai ñoaïn taäp teãnh trong ngheä thuaät tha thöù, maëc daàu ñaõ traûi qua nhieàu naêm daøi ñaøo taïo toân giaùo, trieát hoïc, thaàn hoïc vaø muïc vuï. Do ñoù toâi baét ñaàu ñoïc veà ñeà taøi naày, caät vaán kinh nghieäm rieâng cuûa toâi cuõng nhö kinh nghieäm cuûa nhöõng ngöôøi toâi höôùng daãn vaø cuûa caùc beänh nhaân cuûa toâi. Toâi muoán döùt khoaùt khaùm phaù ra caùi gì laøm aùch taéc tieán trình tha thöù cuûa toâi. Lieäu cuoái cuøng toâi coù theå nhìn thaáy ñöôïc cuoái ñöôøng haàm khoâng ?

Moät bieán coá khaùc trôû neân quyeát ñònh : Toâi chöùng kieán moät söï chöõa laønh taâm lyù, keå caû theå lyù, baát chôït xaûy ñeán theo sau moät cuoäc taäp luyeän tha thöù. Toâi ñaõ nhaän vaøo taâm lyù trò lieäu moät ngöôøi ñaøn oâng 55 tuoåi, laø moät giaùo sö ñaïi hoïc, coù moät nieàm tin toân giaùo saâu saéc. Nieàm say meâ coâng vieäc vaø nhöõng vaán ñeà gia ñình cuûa oâng ñaõ laøm cho oâng suy suïp trong söï traàm uaát, daãn ñeán beänh loeùt bao töû. Sau möôøi laàn gaëp, beänh nhaân cuûa toâi ñaõ hoïc ñöôïc töï giaûi thoaùt mình khoûi noãi ñau baèng caùch dieãn taû ra caùch minh baïch söï thaát voïng, bò töôùc ñoaït vaø töùc giaän ñoái vôùi ngöôøi vôï say röôïu, ñöùa con trai naïn nhaân cuûa ma tuùy vaø ñöùa con gaùi say meâ ñieân khuøng moät chaøng trai maø oâng gheùt cay gheùt ñaéng. Söï hoài thöùc tieán daàn leân naày, döïa treân söï chaáp nhaän nhöõng tình caûm tieâu cöïc cuûa mình ñaõ cung öùng cho oâng moät naâng ñôõ roõ reät. Sau moät chuoãi trò lieäu maø toâi caûm thaáy döôøng nhö heát caùch, toâi ñaõ nghó ñeán kyõ thuaät chieác gheá troáng, hay ñuùng hôn laø nhöõng chieác gheá troáng, maø moãi chieác thay theá cho moät thaønh phaàn trong gia ñình cuûa oâng. Toâi gôïi yù oâng tha thöù cho moãi ngöôøi trong boïn hoï. Ñoù laø moät cuoäc gaëp gôõ raát caûm kích. Nhieàu laàn, beänh nhaân cuûa toâi ñaõ khoùc nöùc nôû luùc noùi leân lôøi tha thöù cuûa mình. Vaø caùch töï phaùt, chöù chaúng phaûi xin xoû gì, ñeán löôït mình, oâng ñaõ xin moãi ngöôøi trong boïn hoï tha thöù cho oâng veà söï vaéng maët quaù nhieàu vaø söï thieáu quan taâm noùi chung cuûa oâng. Hai tuaàn sau buoåi trò lieäu aáy, oâng baùo cho toâi hay raèng caùc veát loeùt daï daøy cuûa oâng ñaõ lieàn seïo. Toâi töï hoûi khoâng bieát caét nghóa laøm sao söï tha thöù ñaõ coù theå coù haäu quaû chöõa laønh ngay caû nhöõng beänh theå lyù ?

Thænh thoaûng coù nhöõng ngöôøi vieát chia seû vôùi toâi caùc khoù khaên hoï caûm nhaän trong vieäc tha thöù. Moïi ngöôøi ñeàu ñoàng yù veà veû ñeïp vaø söï caàn thieát cuûa tha thöù, nhöng luoân töï hoûi laøm sao ñeå ñaït tôùi ñöôïc lyù töôûng ñoù. Chuùng ta gaëp bieát bao nhieâu ngöôøi thaát voïng tröôùc söï khoâng theå tha thöù cuûa hoï. Hoï coù caûm töôûng nhö ñang tieán veà moät ngoâi sao, maø hoï caøng tieán laïi gaàn thì noù laïi caøng ñi xa ra.

Caùi thöôøng laøm gay gaét theâm caûm giaùc baát löïc nhö theá, chính laø vieäc trình baøy nhöõng göông tha thöù ñaùng ngöôõng moä hôn laø baét chöôùc ñöôïc. Laøm sao daùm nghó mình coù theå baét chöôùc Ñöùc Thaùnh Cha Gioan-Phaoloâ II tha thöù cho keû aùm saùt mình, hay Ghandi daïy baát baïo ñoäng vaø tha thöù ñoái vôùi nhöõng keû baùch haïi mình, hoaëc hôn nöõa Ñöùc Gieâsu bò ñoùng ñinh naøi xin Thieân Chuùa tha thöù cho caùc lyù hình ? Beân caïnh nhöõng con ngöôøi tha thöù vó ñaïi aáy, khoâng ai nghó mình coù taàm côõ ñoù. Ngöôøi ta thaáy mình nhö ñöôïc sai ñi caâu caù voi maø chæ trang bò baèng moät caàn caâu yeáu ôùt.

Tuy nhieân, söï tha thöù chieám moät choã trung taâm trong neàn tu ñöùc cuûa caùc toân giaùo lôùn, ñaëc bieät laø kitoâ giaùo. Toâi khoâng daùm töï phuï raèng vieäc toâi ñang suy tö seõ tìm ñöôïc ngoân ngöõ tinh teá vaø chính xaùc cuoái cuøng cho vaán ñeà tha thöù. Chuû taâm cuûa toâi thaät khieâm toán. Tröôùc heát toâi muoán vaïch roõ moät soá quan nieäm sai laàm veà söï tha thöù. Ngöôøi ta ñaët vaøo döôùi töø ngöõ "tha thöù" naày nhöõng thöïc taïi xa laï vôùi noù, ñeán ñoåi nhieàu ngöôøi quaù voàn vaû tha thöù caûm thaáy bò rôi vaøo nhöõng ngoõ cuït taâm lyù vaø thieâng lieâng.

Baïn seõ tìm thaáy trong phaàn thöù nhaát nhöõng yù nieäm lyù thuyeát veà baûn chaát cuûa söï tha thöù ñeå khoûi rôi vaøo baåy cuûa nhöõng söï tha thöù giaû taïo vaø sai laàm, ñoàng thôøi ñeå giuùp baïn hieåu ñöôïc haønh vi tha thöù cuûa baïn. Trong phaàn thöù hai, toâi xin ñeà nghò moät loái sö phaïm veà tha thöù theo moät tieán trình 12 giai ñoaïn. Toâi xaùc tín raèng moät dieãn tieán nhö theá seõ daãn ñöa caùc coõi loøng bò toån thöông khaùm phaù ñöôïc trong söï tha thöù  nguoàn bình an vaø giaûi thoaùt noäi taâm haèng mong öôùc.

muïc luïc

Chöông I : Taàm quan troïng cuûa söï tha thöù trong ñôøi soáng chuùng ta

Baïn muoán luoân luoân ñöôïc haïnh phuùc ? - Haõy tha thöù.
Henri Lacordaire

Duø sao ñi nöõa, nhöõng bieán coá trong cuoäc soáng haøng ngaøy chöùng toû roõ raøng raèng söï tha thöù vaø hoøa giaûi caàn thieát bieát bao cho söï canh taân caù nhaân vaø xaõ hoäi. Ñieàu naøy khoâng chæ ñuùng trong quan heä giöõa caù nhaân vôùi nhau maø coøn trong phaïm vi caùc coäng ñoàng vaø caùc daân toäc.
Gioan Phaoloâ II

Tha thöù vaãn luoân coù tính caùch thôøi söï, caû trong theá giôùi tuïc hoùa cuûa chuùng ta. Khoâng caàn phaûi maát nhieàu thôøi gian laéng nghe ngöôøi khaùc thoå loä môùi nhaän ra söï caàn thieát noùng boûng cuûa tha thöù. Quaû thöïc, chaúng ai thoaùt khoûi nhöõng toån thöông do maát maùt, chaùn naõn, phieàn muoän, ñau buoàn vì tình, phaûn boäi, v.v... Nhöõng khoù khaên trong cuoäc soáng chung ñöôïc tìm thaáy raát nhieàu ôû khaép moïi nôi : nhöõng xung ñoät giöõa vôï choàng, trong gia ñình, giöõa nhöõng ngöôøi yeâu phaûi chia tay, giöõa vôï choàng ly thaân - ly dò, giöõa chuû vaø thôï, giöõa baïn beø, giöõa laùng gieàng, giöõa caùc chuûng toäc hay quoác gia. Moät ngaøy naøo ñoù, taát caû ñeàu caàn ñeán söï tha thöù haàu taùi laäp hoøa bình vaø tieáp tuïc chung soáng vôùi nhau. Trong cuoäc leã kyû nieäm 50 naêm thaønh hoân, coù ngöôøi hoûi bí quyeát cuûa ñoâi vôï choàng. Ngöôøi vôï traû lôøi : "Sau moät cuoäc caûi vaû, khoâng bao giôø chuùng toâi ñi nguû maø khoâng xin loãi laãn nhau".

Ñeå khaùm phaù ra taát caû taàm quan troïng cuûa tha thöù trong caùc moái töông quan nhaân loaïi, chuùng ta haõy thöû töôûng töôïng moät theá giôùi khoâng coù tha thöù seõ nhö theá naøo. Ñaâu laø nhöõng haäu quaû traàm troïng cuûa noù ? Coù leõ ngöôøi ta seõ bò keát buoäc trong boán choïn löïa sau ñaây, maø chuùng ta seõ khaûo saùt caën keû hôn :
Duy trì maõi trong mình vaø trong keû khaùc sai traùi ñaõ phaûi chòu,
Soáng trong söï oaùn giaän,
Baùm chaët vaøo quaù khöù,
Traû thuø.

1. Duy trì maõi trong mình vaø keû khaùc söï döõ ñaõ phaûi chòu :

Khi ai bò taùc haïi ñeán toaøn boä theå lyù, tinh thaàn hay thieâng lieâng, thì coù caùi gì ñoù nghieâm troïng saûn sinh nôi ngöôøi aáy. Moät phaàn höõu theå cuûa hoï bò va chaïm, xeù naùt, bò hoen oá vaø xuùc phaïm, döôøng nhö söï ñoäc aùc cuûa keû taán coâng ñaõ ñoäng ñeán caùi toâi thaâm saâu cuûa mình. Hoï trôû neân coù khuynh höôùng baét chöôùc keû xuùc phaïm ñeán mình, döôøng nhö bò laây nhieãm phaûi moät thöù vi truøng truyeàn nhieãm. Caên cöù vaøo moät thöù baét chöôùc ít nhieàu coù yù thöùc ñoù, hoï bò ñun ñaåy, ñeán phieân mình, toû ra ñoäc aùc, khoâng nhöõng chæ ñoái vôùi keû xuùc phaïm, maø caû ñoái vôùi chính mình vaø keû khaùc. Moät ngöôøi ñaøn oâng soáng vôùi moät ngöôøi ñaøn baø môùi ly dò ít laâu chia seû vôùi toâi nhöõng khoù khaên oâng ta caûm thaáy trong cuoäc soáng chung cuûa hoï. OÂng noùi : "Ñoâi khi toâi coù caûm töôûng nhö naøng baét toâi phaûi traû giaù cho nhöõng ñieàu baäy baï maø ngöôøi choàng cuõ cuûa naøng ñaõ baét naøng phaûi chòu ñöïng".

Söï baét chöôùc keû taán coâng mình laø moät cô cheá töï veä raát phoå bieán trong khoa taâm lyù. Bôûi moät phaûn xaï sinh toàn, naïn nhaân ñoàng nhaát hoùa vôùi teân lyù hình. Trong cuoán phim Ñan Maïch tuyeät vôøi Peùleù, le conqueùrant, ngöôøi ta khoâng trình baøy roõ laøm sao moät ñöùa treû dòu daøng nhö Peùleù laïi thích thuù laáy roi quaát tuùi buïi ñöùa baïn chaäm trí cuûa noù. Moïi söï trôû neân roõ raøng khi nhôù laïi raèng Peùleù chæ taùi dieãn treân moät ñöùa treû voâ toäi caùi loái öùng xöû cuûa thaèng giöõ trang traïi ñaõ haï nhuïc Peùleù vôùi nhöõng laèn roi trong quaù khöù. Chuùng ta cuõng tìm thaáy cuøng hieän töôïng ñoù trong phim sinh hoïc cuûa Lawrence d'Arabie. Chuùng ta chöùng kieán söï thay ñoåi taän caên tính tình cuûa vò anh huøng. Sau khi bò tra taán, oâng ta trôû neân moät ngöôøi hoaøn toaøn khaùc. Töø moät tính tình oân hoøa vaø nhaân aùi, oâng trôû neân hung haêng vaø taøn baïo. Bieát bao keû taán coâng tình duïc vaø laïm duïng thoâ baïo chæ laø laëp laïi nhöõng haønh ñoäng hung baïo maø chính hoï ñaõ phaûi gaùnh chòu trong thôøi thô aáu chaêng ? Trong vieäc ñieàu trò coù tính caùch gia ñình, chuùng ta thöôøng nhaän thaáy raèng trong nhöõng hoaøn caûnh bò öùng suaát, treû con  chaáp nhaän theo nhöõng loái öùng xöû töông töï vôùi nhöõng loái öùng xöû cuûa cha meï chuùng. Cuõng theá, chuùng ta coù tröôùc maét göông cuûa nhöõng nöôùc söû duïng cho caùc daân toäc khaùc chính nhöõng saùch löôïc phi nhaân maø chính hoï ñaõ phaûi chòu ñöïng trong thôøi gian bò baùch haïi.

Toâi khoâng coù yù noùi ôû ñaây veà söï traû thuø chính hieäu, nhöng muoán neâu roõ nhöõng phaûn xaï tieàm aån trong voâ thöùc caù nhaân hoaëc taäp theå. Chính vì theá, trong vieäc tha thöù, chuùng ta khoâng chæ döøng laïi ôû choã khoâng traû thuø, nhöng coøn phaûi daùm ñi cho tôùi taän goác reã cuûa nhöõng khuynh höôùng baïo löïc leäch laïc ñeå ñaùnh baät chuùng ra khoûi mình, vaø ñeå chaän ñöùng caùc haäu quaû taøn phaù cuûa chuùng tröôùc khi quaù muoän. Bôûi vì nhöõng thieân höôùng thuø nghòch vaø thoáng trò keû khaùc nhö theá coù nguy cô ñöôïc truyeàn chuyeån töø theá heä naày qua theá heä khaùc, trong caùc gia ñình cuõng nhö trong caùc neàn vaên hoùa. Chæ coù söï tha thöù môùi coù theå beû gaõy nhöõng phaûn öùng daây chuyeàn naày, chaän ñöùng nhöõng haønh vi laëp ñi laëp laïi cuûa vieäc traû thuø, haàu bieán ñoåi chuùng thaønh nhöõng haønh vi saùng taïo söï soáng.

2. Soáng trong moät moái oaùn giaän thöôøng kyø :

Bieát bao nhieâu ngöôøi ñau khoå phaûi soáng trong moät moái oaùn giaän thöôøng kyø. Haõy laáy tröôøng hôïp cuûa nhöõng ngöôøi ly dò. Nhöõng cuoäc nghieân cöùu môùi ñaây veà caùc haäu quaû veà laâu veà daøi cuûa vieäc ly dò ñaõ minh chöùng raèng moät soá lôùn nhöõng vôï choàng ñaõ ly dò, ñaëc bieät caùc baø vôï, vaãn coøn tieáp tuïc nuoâi döôõng trong loøng nhieàu noãi oaùn giaän ñoái vôùi ngöôøi phoái ngaãu cuõ, ngay caû sau möôøi laêm naêm chia tay. Trong kinh nghieäm laâm saøng cuûa toâi, toâi naêng coù cô hoäi ñeå nhaän thaáy raèng moät soá phaûn öùng tình caûm quaù trôùn chæ laø söï phuïc hoaït cuûa moät toån thöông quaù khöù khoâng ñöôïc chöõa laønh cho ñuùng.

Quaû theá, soáng buoàn giaän, duø laø caùch voâ thöùc, laøm tieâu hao nhieàu nghò löïc vaø nuoâi döôõng côn öùng suaát thöôøng kyø. Chuùng ta seõ hieåu roõ hôn caùi gì xaûy ra neáu nhôù luoân trong trí söï khaùc bieät giöõa söï oaùn giaän saûn sinh ra öùng suaát vaø söï töùc giaän khoâng laøm ñieàu ñoù. Söï töùc giaän laø moät xuùc caûm töï noù voâ thöôûng voâ phaït vaø seõ bieán tan moät khi ñaõ ñöôïc boäc loä ra, trong khi ñoù söï oaùn giaän vaø thuø nghòch toàn taïi nhö moät thaùi ñoä töï veä luoân luoân caûnh giaùc choáng laïi moïi söï taán coâng coù thöïc hoaëc töôûng töôïng. Nhö theá keû bò cheá ngöï vaø haï nhuïc trong buoåi thô aáu seõ trôû neân nhaát quyeát khoâng bao giôø ñeå bò ngöôïc ñaõi nöõa. Noù thöôøng xuyeân ñeà cao caûnh giaùc. Hôn nöõa, noù coù khuynh höôùng phaùt minh ra nhöõng chuyeän aâm möu hay taán coâng khaû dó choáng laïi noù. Chæ coù söï chöõa laønh ñöôïc thöïc hieän saâu xa bôûi vieäc tha thöù môùi coù theå mang laïi phöông döôïc cho tình traïng caêng thaúng noäi taâm naày.

Söï oaùn giaän möng muû töø moät thöông toån khoâng ñöôïc chöõa laønh ñuùng caùch cuõng coù nhöõng haäu quaû gaây haïi khaùc. Noù laø nguyeân do cuûa nhieàu chöùng beänh taâm theå lyù. Söï öùng suaát taïo neân bôûi oaùn giaän taán coâng ngay vaøo heä thoáng mieãn dòch. Heä thoáng mieãn dòch luoân luoân ôû tình traïng baùo ñoäng seõ khoâng coøn bieát khaùm phaù ra keû thuø nöõa. Noù khoâng coøn nhaän ra caùc taùc nhaân gaây beänh nöõa. Noù coøn taán coâng ngay caû caùc boä phaän laønh maïnh maø noù ñöôïc coi nhö phaûi baûo veä. Ngöôøi ta giaûi thích nhö theá veà söï phaùt sinh nhieàu chöùng beänh nhö  chöùng vieâm khôùp, chöùng xô cöùng ñoäng maïch, chöùng xô cöùng töøng maûng, nhöõng beänh veà tim maïch, tieåu ñöôøng, v.v… Giöõa nhöõng chieán löôïc töï veä choáng laïi nhöõng haäu quaû coù haïi cuûa söï oaùn giaän, baùc só Redford khuyeân thöïc taäp thöôøng xuyeân tha thöù trong cuoäc soáng moãi ngaøy.

Sau khi moâ taû caùc cuoäc nghieân cöùu khoa hoïc khaùc nhau veà moái lieän heä nhaân quaû giöõa caùc traïng thaùi tình caûm tieâu cöïc vaø söï xuaát hieän beänh ung thö, baùc só Carl Simonton daønh caû moät chöông saùch Gueùrir envers et contre tous chöùng minh raèng söï tha thöù vaãn laø phöông tieän toát nhaát ñeå vöôït thaéng noãi oaùn giaän gaây haïi cuûa mình. Nhôø moät kyõ thuaät tranh aûnh taâm thaàn, oâng môøi nhöõng ngöôøi bò ung thö caàu chuùc ñieàu toát laønh cho oâng hay baø naøo ñaõ laøm hoï bò toån thöông. Nhöõng ai söû duïng moät kyõ thuaät nhö vaäy ñaõ caûm nhaän moät söï giaûm bôùt roõ reät côn öùng suaát cuûa hoï. Hoï caûm thaáy maïnh meû hôn ñeå choáng laïi beänh hoaïn cuûa mình. Thaät laø ngaïc nhieân moät tieáp caän ñôn giaûn nhö theá vôùi söï tha thöù laïi coù theå laøm phaùt sinh nhöõng haäu quaû sinh phuùc döôøng aáy.

3. Baùm chaët vaøo quaù khöù :

Ngöôøi khoâng muoán tha thöù hay khoâng theå tha thöù seõ soáng thôøi khaéc hieän taïi moät caùch khoù khaên. Y khö khö baùm chaët vaøo quaù khöù, vaø bôûi chính söï kieän ñoù, töï buoäc toäi mình laøm hoûng hieän taïi, hôn nöõa laøm aùch taéc töông lai cuûa mình. Trong vôû dieãn Le voyage dans la nuit cuûa Eugene O'Neill, Mary Tyrone bò kieät löïc vì cöù nghieàn ngaãm khoâng ngöøng moät quaù khöù naëng neà vaø kheùp chaët vôùi tha thöù. Naøng trôû thaønh moät gaùnh naëng vaø moät nguoàn phieàn muoän cho caùc phaàn töû trong gia ñình. Choàng naøng khoå sôû van xin : "Maria ôi, vì tình yeâu thieân ñaøng, xin em haõy queân quaù khöù ñi!". Naøng ñoáp laïi : "Taïi sao ? Laøm sao em coù theå queân ñi ñöôïc ? Quaù khöù, chính laø hieän taïi, khoâng. Quaù khöù, cuõng chính laø töông lai. Chuùng ta ñeàu coá gaéng thoaùt ra khoûi ñoù, nhöng cuoäc ñôøi laïi khoâng cho pheùp mình". Tröôùc söï baát löïc tha thöù cuûa mình, ñôøi soáng naøng bò ñoâng cöùng. Vieäc nhôù laïi quaù khöù trôû veà laøm taêng theâm noãi ñau khoå coá höõu cuûa naøng. Thôøi khaéc hieän taïi bò taû tôi trong nhöõng söï nghieàn ngaãm voâ ích : thôøi gian troâi ñi khoâng haïnh phuùc, nieàm vui coù theå coù ñöôïc töø nhöõng quan heä con ngöôøi bò môø nhaït. Töông lai bò bít laïi vaø ñe doïa : khoâng coøn nhöõng moái lieân heä tình caûm môùi, khoâng coøn nhöõng döï tính môùi… Cuoäc soáng ñoùng neo trong quaù khöù.

Kinh nghieäm laâm saøng cuûa toâi vôùi nhöõng ngöôøi ñau buoàn vì caùi cheát hay söï chia ly vôùi moät ngöôøi thaân yeâu chöùng minh cho toâi thaáy raèng söï tha thöù  laø ñaù thöû vaøng cho pheùp kieåm chöùng xem söï thanh thoaùt ñoái vôùi moät ngöôøi yeâu meán ñaõ ñaït tôùi cuøng chöa. Sau khi giuùp ngöôøi ñoù nhaän ra veát thöông, lau chuøi vuõ truï tình caûm vaø khaùm phaù ra yù nghóa veát thöông cuûa y, toâi môøi y thöïc hieän moät cuoäc tha thöù : tha thöù cho chính mình, ñeå loaïi boû nôi y moïi daáu veát cuûa maëc caûm toäi loãi, vaø tha thöù cho ngöôøi thaân yeâu ñaõ khuaát, ngoõ haàu xua ñuoåi moïi noãi oaùn giaän coøn laïi gaây neân bôûi söï chia lìa. Trong ñoäng thaùi cuûa tang cheá, söï tha thöù phoâ baøy moät giai ñoaïn quan troïng vaø quyeát ñònh. Chính noù chuaãn bò cho taâm hoàn böôùc sang giai ñoaïn keá tieáp, ñoù laø giai ñoaïn thöøa keá di saûn maø ngöôøi thoï tang laáy laïi ñöôïc taát caû nhöõng gì noù ñaõ yeâu quí nôi ngöôøi kia. Sau naày toâi seõ moâ taû caëên keû hôn giai ñoaïn thöøa keá naày cuõng nhö nghi thöùc cho pheùp nhaän laõnh di saûn aáy.

4. Traû thuø :

Nhöõng di haïi ñaàu tieân cuûa cuoäc soáng khoâng tha thöù chaúng mang laïi gì laøm thoûa loøng caû, nhö chuùng ta vöøa nhaän ñònh. Ñaâu laø di chöùng cuûa söï traû thuø ? Noù coù ñöa ra nhöõng vieãn aûnh trieån nôû hôn khong ? Chaéc chaén noù laø caâu traû lôøi coù tính caùch baûn naêng nhaát, töï phaùt nhaát ñoái vôùi ñieàu laêng nhuïc. Tuy nhieân, JM. Pohier vieát raèng tìm buø tröø noãi ñau khoå cuûa mình baèng caùch gaây ñau khoå cho keû xuùc phaïm mình, chính laø nhìn nhaän cho söï ñau khoå moät taàm möùc thaàn dieäu maø coøn laâu noù môùi coù. Dó nhieân vieäc nhìn thaáy keû xuùc phaïm mình bò haï nhuïc vaø ñau khoå taïo neân cho ngöôøi traû thuø moät vui khoaùi say meâ. Noù thoa moät thöù daàu thôm taïm thôøi leân noãi ñau rieâng tö vaø leân noãi nhuïc nhaõ cuûa y. Noù laøm cho ngöôøi bò xuùc phaïm coù caûm giaùc nhö khoâng coøn caûm thaáy coâ ñôn trong noãi baát haïnh nöõa. Nhöng seõ phaûi traû giaù naøo ? Ñoù laø moät söï thoûa maõn ngaén nguûi khoâng coù trieån nôû thöïc söï vaø khoâng coù tính saùng taïo trong caùc moái quan heä.

Moät caùch naøo ñoù, traû thuø laø moät thöù coâng lyù coù tính caùch baûn naêng ñeán töø caùc thaàn linh sô khai cuûa voâ thöùc. Noù nhaèm taùi laäp moät söï bình ñaúng ñaët neàn taûng treân noãi ñau khoå gaây ra cho caû hai beân. Trong truyeàn thoáng Dothaùi giaùo, luaät phaït baèng ngang danh tieáng "maét ñeàn maét, raêng ñeàn raêng" coù muïc ñích quy ñònh vieäc traû thuø. Noù muoán giaûm nheï nhöõng lôøi noùi cuûa Lamek, con trai Cain, ñaõ tuyeân boá vôùi caùc baø vôï : "Ta ñaõ gieát moät maïng ngöôøi vì moät veát thöông, moät ñöùa treû vì moät saày söôùt. Phaûi, Cain seõ ñöôïc traû thuø gaáp baûy laàn, nhöng Lamek seõ ñöôïc baûy möôi laàn baûy!" (Stk.4, 23-24). Baûn naêng traû thuø laøm muø quaùng keû nhöôïng boä noù. Laøm sao coù theå löôïng ñònh ñöôïc giaù trò chính xaùc cuûa moät ñau khoå ñeå ñoøi hoûi ngöôøi coù loãi phaûi chòu moät ñau khoå töông ñöông ? Quaû thöïc, keû xuùc phaïm vaø ngöôøi bò xuùc phaïm ñeàu khoâng ngöøng leo thang, khieán caøng ngaøy caøng khoù phaùn ñoaùn söï ngang nhau cuûa caùc thöông toån. Haõy laáy ví duï coå ñieån nôï maùu cuûa ngöôøi ñaûo Corse trong ñoù caùi cheát cuûa nhöõng ngöôøi voâ toäi cöù keá tuïc töø theá heä naày sang theá heä khaùc. Dó nhieân nhöõng söï traû thuø trong cuoäc soáng haèng ngaøy cuûa chuùng ta ít ñaãm maùu hôn. Nhöng khoâng phaûi laø ít thieät haïi hôn ñoái vôùi caùc moái quan heä giöõa ngöôøi vôùi ngöôøi.

Khi ôû trong baàu khí traû thuø, ngöôøi ta thöôøng queân ñi taùc ñoäng phaù hoaïi cuûa söï traû thuø treân toaøn theå moâi tröôøng. Chaúng haïn, ôû moät hoïc hieäu kia, söï xung ñoät caù nhaân giöõa vò giaùm ñoác vaø moät giaùo sö   ñaõ bieán thaønh moät traän chieán giöõa hai laäp tröôøng cuûa ñoaøn giaùo sö. Nhieät ñoä ngôø vöïc vaø öùng xöû khoâng coâng minh lan ra caû nôi caùc hoïc vieân. Baàu khí laøm vieäc vaø hoïc taäp vì theá maø ngaøy caøng trôû neân naëng neà vaø khoù nhoïc. Cuõng caàn phaûi ghi nhaän taàm quan troïng tieân quyeát cuûa moät thaùi ñoä tha thöù nôi caùc nhaân vaät naém giöõ quyeàn bính. Neáu hoï ñeå bò loâi keùo bôûi tinh thaàn tröøng phaït nhaân danh xaõ hoäi cuûa mình thì söï xung ñoät seõ ñaït tôùi nhöõng taàm möùc kinh khuûng vaø khoâng theå kieåm soaùt ñöôïc nôi nhöõng ngöôøi thuoäc quyeàn cuûa hoï.

Thoûa maõn maø söï traû thuø mang laïi keùo daøi raát ngaén nguûi. Noù khoâng theå naøo buø tröø noåi caùc thieät haïi maø noù seõ gaây neân trong heä thoáng caùc moái quan heä giöõa ngöôøi vôùi ngöôøi. Ngoaøi ra, söï traû thuø seõ phaùt ñoäng nhöõng chu kyø baïo löïc khoù maø beû gaõy. Noãi aùm aûnh phuïc thuø chaúng ñoùng goùp gì ñeå chöõa laønh veát thöông cuûa ngöôøi bò xuùc phaïm, song hoaøn toaøn ngöôïc laïi, noù ñaààu ñoäc y. Hôn nöõa, khoâng neân nghó raèng chæ nguyeân quyeát ñònh khoâng traû thuø kieán taïo ñöôïc söï tha thöù. Tuy nhieân, noù vaãn laø böôùc ñaàu tieân quan troïng vaø coù tính caùch quyeát ñònh ñeå daán thaân treân con ñöôøng tha thöù.

muïc luïc

Chöông II : Moät chuyeän nguï ngoân veà söï tha thöù : Alfred vaø Adeøle

Laøm caùch naøo ñeå nhaän thöùc moät söï thay ñoåi nghieâm tuùc ñôøi soáng? Tröôùc heát, ta phaûi môû loøng ta cho nhöõng söù ñieäp ñaùnh ñoäng taâm linh cuûa phuïng vuï. Thôøi kyø daãn ñeán Muøa Phuïc Sinh ñem laïi cho ta moät moùn quaø quyù giaù cuûa Chuùa vaø moät cô hoäi hieám coù ñeå ñöa ta laïi gaàn Ngaøi, thay ñoåi noäi taâm vaø laéng nghe tieáng Ngaøi töø trong ta.
Gioan Phaoloâ II

ÔÛ bìa moät ngoâi laøng nhoû eâm ñeàm noåi leân moät trang traïi maø nhaø cöûa môùi sôn queùt. Ñoù laø trang traïi cuûa Alfred, moät con ngöôøi töï haøo, thanh lieâm vaø hôi ba hoa. Thaân ngöôøi to lôùn nhöng gaày, caèm thon, muõi khoaèm, oâng ñöôïc daân chuùng vöøa kính troïng vöøa sôï. Hôi ba hoa, nhöng khi oâng noùi laø ñeå tuyeân boá nhöõng caâu chaâm ngoân veà giaù trò cuûa coâng vieäc hay söï nghieâm tuùc cuûa cuoäc ñôøi.

Baø Adeøle, vôï oâng, luoân coù nuï cöôøi nieàm nôû vaø gioïng noùi duyeân daùng. Daân chuùng thoaûi maùi khi coù maët baø. Baø aâm thaàm ñau khoå beân caïnh moät ngöôøi choàng deø seûn lôøi noùi vaø vuoát ve. Naøng nuoái tieác trong loøng laø ñaõ cöôùi moät ngöôøi quaù ham vieäc, voán ñaõ töøng laøm cho ngöôøi cha quaù coá cuûa naøng ngöôõng phuïc. Chaéc chaén Alfred ñaõ laøm cho naøng soáng thoaûi maùi vaø haèng trung thaønh vôùi naøng, nhöng vì quaù buø ñaàu vaøo coâng vieäc, chaøng chæ daønh cho naøng quaù ít thôøi gian thaân maät vaø vui thuù.

Moät hoâm, Alfred quyeát ñònh ruùt ngaén ngaøy soáng. Thay vì laøm vieäc ñeán toái mòt, chaøng trôû veà nhaø sôùm hôn döï tính. Tröôùc söï söûng soát, chaøng baét ñöôïc quaû tang Adeøle vôùi moät ngöôøi ñaøn oâng laùng gieàng ngay treân giöôøng nguû cuûa vôï choàng chaøng. Ngöôøi ñaøn oâng mau leï nhaûy qua cöûa soå chaïy troán, coøn Adeøle luùng tuùng quøy suïp döôùi chaân Alfred van xin tha thöù. Alfred ñöùng khöïng nhö moät pho töôïng : maët traéng baïch vì phaån noä, moâi thaâm leân vì giaän döõ, nhöng neùn giöõ ñöôïc laøn soùng caûm xuùc taán coâng mình. Thaáy mình bò caém söøng nhö vaäy, tình caûm cuûa chaøng ñi töø bò laêng nhuïc ñeán töùc giaän, qua moät noãi ñau saâu xa. Khoâng phaûi laø ngöôøi lôùn tieáng, chaøng chæ bieát im laëng. Nhöng oâng nghó ngay raèng thaùi ñoä im laëng seõ laøm cho Adeøle bò moät söï haønh haï lôùn hôn moïi lôøi noùi hay cöû chæ baïo löïc.

Khoâng hieåu vì sao vuï vieäc Adeøle ñöôïc lan truyeàn trong laøng vaø nhöõng keû "xaáu mieäng" tha hoà maø taùn höôu taùn vöôïn. Ngöôøi ta ñoaùn tröôùc raèng Alfred seõ ñoøi chia tay. Nhöng, ñeå laøm thaát baïi nhöõng chuyeän ngoài leâ ñoâi maùch ñoù, thì naày ñaây vaøo leã troïng ngaøy Chuùa nhaät, Alfred ñi vaøo loái giöõa, ñaàu ngöôùc cao, vôùi Adeøle böôùc lon ton theo sau. Laø moät tín höõu toát, oâng döôøng nhö ñaõ hieåu nhöõng lôøi cuûa Kinh Laïy Cha : "Xin tha thöù cho chuùng con nhö chuùng con tha thöù cho nhöõng keû xuùc phaïm chuùng con". Nhöng caùi vinh quang tha thöù cuûa Alfred ñöôïc kín ñaùo nuoâi döôõng bôûi söï xaáu hoå cuûa Adeøle.

ÔÛ nhaø, Alfred tieáp tuïc khôi löûa hieàm thuø, baèng thaùi ñoä caâm laëng vaø nhöõng caùi lieác nhìn ñaày khinh mieät ñoái vôùi nöõ toäi nhaân. Tuy nhieân, treân trôøi khoâng ñeå bò gieãu côït bôûi nhöõng veû beân ngoaøi cuûa nhaân ñöùc, neân voäi vaû sai moät thieân thaàn ñeán vöïc daäy tình traïng naày. Cöù moãi laàn Alfred phoùng caùi nhìn cöùng raén vaø toái taêm treân Adeøle thì thieân thaàn ñeå rôi vaøo traùi tim oâng moät hoøn soûi to baèng cuùc aùo. Moãi laàn nhö theá, Alfred caûm nhaän moät nhoùi ñau khieán maët oâng phaûi nhaên nhoù. Quaû tim oâng chæu naëng ñeán ñoåi oâng phaûi khom ngöôøi böôùc ñi vaø phaûi khoù nhoïc öôõn coå ra ñeå thaáy roõ phía tröôùc.

Moät hoâm ñang caét luùa, Alfred nhìn thaáy moät nhaân vaät saùng laùng ñöùng töïa vaøo haøng raøo baûo oâng : "Alfred, ngöôi xem ra quaù ñoïa roài." Baát thaàn nghe moät ngöôøi laï goïi teân mình, Alfred hoûi ngöôøi laø ai vaø muoán gì. Thieân thaàn noùi vôùi oâng : "Phaûi, ta bieát ngöôi ñaõ bò vôï löøa doái vaø söï só nhuïc haønh haï ngöôi. Nhöng ngöôi ñang thöïc hieän moät söï traû thuø tinh vi, maø noù laøm cho chính ngöôi phaûi suy suïp tinh thaàn". Alfred caûm thaáy mình bò ñoaùn ñuùng neân cuùi ñaàu xuoáng thuù nhaän : "Toâi khoâng theå laáy ra khoûi ñaàu oùc caùi tö töôûng bò nguyeàn ruûa naày : laøm sao naøng ñaõ löøa doái toâi, moät ngöôøi choàng trung thaønh vaø quaûng ñaïi nhö theá ? Ñoù laø moät con ñó, naøng ñaõ laøm nhô baãn caùi giöôøng cuûa vôï choàng !" Noùi nhöõng lôøi ñoù, Alfred nhaên maët ñau ñôùn. Baáy giôø thieân thaàn ñeà nghò giuùp ñôõ oâng, nhöng Alfred quaû quyeát raèng khoâng ai coù theå naâng ñôõ oâng khoûi gaùnh naëng cuûa mình : "Hôõi ngöôøi laï maët, duø oâng coù theå toaøn naêng ñi nöõa, oâng seõ khoâng bao giôø coù theå xoùa ñi caùi gì ñaõ xaûy ra ñöôïc". Thieân thaàn baûo oâng : "Ngöôi coù lyù, Alfred aï, khoâng ai coù theå thay ñoåi ñöôïc quaù khöù, nhöng töø baây giôø ngöôi coù khaû naêng nhìn quaù khöù moät caùch khaùc. Ngöôi haõy nhaän dieän veát thöông cuûa mình, chaáp nhaän söï töùc giaän vaø só nhuïc cuûa ngöôi. Roài töø töø, ngöôi haõy baét ñaàu thay ñoåi caùi nhìn cuûa ngöôi treân Adeøle. Phaûi chaêng chæ moät mình naøng laø coù loãi ? Haõy nhôù laïi söï döõng döng cuûa ngöôi ñoái vôùi naøng. Haõy ñaët mình vaøo hoaøn caûnh cuûa naøng. Ngöôi caàn nhöõng con maét môùi vaø thaàn dieäu ñeå nhìn noãi baát haïnh cuûa ngöôi döôùi moät aùnh saùng môùi".

Alfred khoâng thöïc söï hieåu, nhöng oâng tin töôûng vaøo thieân thaàn. Laøm sao oâng choïn löïa laøm khaùc ñöôïc vôùi gaùnh naëng thieâu ñoát traùi tim ? Thieáu phöông tieän, oâng hoûi vò khaùch laøm sao coù theå thay ñoåi caùi nhìn cuûa oâng. Thieân thaàn baét ñaàu chæ daãn cho oâng theá naày : "Tröôùc khi nhìn Adeøle, haõy laøm giaûn ra caùc neáp gaáp treân traùn, nhöõng neùt nhaên quanh mieäng vaø nhöõng thôù thòt khaùc nôi khuoân maët ngöôi. Thay vì nhìn thaáy nôi Adeøle moät ngöôøi ñaøn baø xaáu xa, haõy thaáy moät ngöôøi vôï ñang caàn söï dòu daøng. Haõy nhôù laïi ngöôi ñaõ ñoái xöû laïnh nhaït vaø cöùng coûi vôùi naøng nhö theá naøo. Haõy nhôù laïi loøng quaûng ñaïi vaø nhieät huyeát cuûa naøng maø ngöôi raát yeâu quí ngay buoåi ñaàu hai ngöôøi yeâu nhau. Ñoåi laïi moãi caùi nhìn ñöôïc ñoåi môùi, ta seõ caát khoûi traùi tim ngöôi moät cuïc soûi".

Alfred chaáp nhaän cuoäc trao ñoåi trong khi bieän hoä cho söï vuïng veà töï nhieân cuûa mình. Töø töø töøng chuùt, caùch chaäm chaïp, nhöng khoâng phaûi laø khoâng coá gaéng caùch yù thöùc, oâng chuyeân chuù nhìn Adeøle vôùi nhöõng caùi nhìn môùi. Noãi ñau trong loøng oâng môø nhaït ñi daàn daàn. Adeøle xem ra ñöôïc bieán ñoåi troâng thaáy : töø ngöôøi vôï baát trung, naøng trôû thaønh moät con ngöôøi dòu daøng vaø ñaùng yeâu maø oâng ñaõ bieát vaøo muøa xuaân tình yeâu cuûa hoï. Chính Adeøle cuõng caûm nhaän ñöôïc söï thay ñoåi. Ñöôïc naâng ñôõ, naøng tìm laïi ñöôïc tính khí toát laønh vaø nuï cöôøi töôi vui cuûa mình. Ñeán löôït mình, Alfred  töï caûm nhaän ñaõ hoaøn toaøn thay ñoåi. Con tim coøn saây söôùt vì caùc hoøn soûi ñi qua traøn ngaäp moät söï dòu daøng saâu xa. Caûm xuùc môùi meû ngaäp traøn coøn laøm chaøng lo sôï. Nhöng moät chieàu noï, ñaàm ñìa nöôùc maét chaøng oâm Adeøle trong voøng tay, khoâng noùi moät lôøi. Pheùp laï tha thöù vöøa ñöôïc hoaøn taát.

muïc luïc

Chöông III : Vaïch traàn nhöõng quan nieäm sai laàm veà tha thöù 

Chuùng ta tha thöù quaù ít vaø laõng queân quaù nhieàu.
Baø Swetchine

Keâu caàu söï tha thöù cuûa Thieân Chuùa cho Giaùo Hoäi vaø cho toäi loãi cuûa con caùi Giaùo Hoäi. Chuùng ta ñeàu bieát raèng toäi loãi cuûa caùc Kitoâ höõu ñaõ nhuoäm ñen khuoân maët khoâng tì veát. Tuy nhieân, caäy troâng vaøo loøng thöông xoùt Chuùa, khoâng nhôù ñeán toäi cuûa hoái nhaân, chuùng ta seõ coù theå quay laïi chính ñaïo vôùi loøng töï tin.
Gioan Phaoloâ II

Tröôùc khi nghó ñeán tha thöù, ñieàu khaån thieát laø phaûi côûi boû khoûi chuùng ta nhöõng yù töôûng sai laàm veà tha thöù. Chuùng ta nguïp laën trong vaên hoùa kitoâ giaùo, neân, vì thieáu bieän phaân, moät soá giaù trò bò laây nhieãm bôûi nhöõng loái giaûi thích yù nhò nhöng khoâng quan troïng. Söï tha thöù cuõng khoâng thoaùt khoûi meùo moù ñoù, nhöng coøn traàm troïng hôn : moät soá "thaày tu ñöùc" baûo döôõng baèng chöõ vieát hay lôøi noùi nhöõng yù töôûng sai laàm veà söï tha thöù. Ñaùng tieác laø nhö vaäy, trong khi tha thöù, yeâu caän nhaân, vaø nhaát laø yeâu keû thuø chieám choã trung taâm trong giaùo huaán Phuùc AÂm vaø caùc truyeàn thoáng tu ñöùc khaùc. Chính vì theá, ñieàu caáp baùch laø phaûi toá caùo nhöõng quan nieäm sai laàm ngöôøi ta ñaõ taïo ra quanh söï tha thöù hay söï söû duïng tha thöù. Nhôø ñoù, chuùng ta coù theå traùnh ñöôïc nhöõng ngoõ cuït thuoäc laõnh vöïc taâm lyù vaø thieâng lieâng : nhöõng chaùn naõn, baát coâng, aûo töôûng thieâng lieâng, phaûn boäi chính mình, aùch taéc trong phaùt trieån nhaân baûn vaø toân giaùo.

Ñoïc chöông naày, coù theå moät soá ñoïc giaû caûm thaáy bò ñaûo loän trong caùch thöùc hoï quan nieäm vaø thöïc haønh tha thöù. Thaät khoù khaên ñeå khaùm phaù ñöôïc laø mình ñaõ bò laàm veà baûn chaát cuûa tha thöù, vaø ñaùng buoàn laø ñieàu ñoù laïi keùo daøi trong nhieàu naêm. Nhöng ta coù theå naøo ñoå röôïu môùi vaøo baàu da cuõ ? Xaây moät toøa nhaø môùi maø khoâng doïn maët baèng vaø ñaøo loã ñeå ñaët neàn moùng vöõng chaéc ?

1. Tha thöù khoâng phaûi laø queân ñi :

Bieát bao laàn chuùng ta ñaõ nghe nhöõng lôøi nhö theá naày : "Toâi khoâng theå tha thöù cho noù, bôûi vì toâi khoâng theå queân ñi ñöôïc", hoaëc laø "Anh haõy queân taát caû chuyeän ñoù ñi", "Chò haõy laät sang trang môùi", "Ñöøng theøm döøng laïi ôû ñieàu laêng nhuïc ñoù, haõy tieáp tuïc cuoäc ñôøi cuûa baïn". Kieåu noùi vaø haønh ñoäng nhö vaäy laø khoâng loái thoaùt. Lyù do thaät ñôn giaûn : Vieäc queân ñi bieán coá ñau thöông, duø coù theå queân ñöôïc ñi nöõa, seõ caûn trôû vieäc tha thöù, bôûi vì chuùng ta khoâng coøn bieát mình tha thöù caùi gì. Hôn nöõa, neáu tha thöù coù nghóa laø queân, thì caùi gì seõ xaûy ñeán cho nhöõng ngöôøi ñöôïc phuù baåm moät trí nhôù tuyeät vôøi ? Söï tha thöù khoâng coù loái vaøo tôùi hoï ñöôïc. Do ñoù, tieán trình cuûa tha thöù ñoøi hoûi moät trí nhôù toát vaø moät yù thöùc thaät roõ raøng veà ñieàu xuùc phaïm ; neáu khoâng, vieäc moå xeû con tim maø tha thöù ñoøi hoûi seõ khoâng coøn coù theå ñöôïc nöõa.

Duøng söï queân ñi ñeå thöû nghieäm tha thöù laø moät sai laàm. Thaät ra laø ngöôïc laïi. Söï tha thöù giuùp kyù öùc chöõa laønh. Vôùi söï tha thöù, hoaøi nieäm veà thöông toån seõ maát ñi tính cay ñoäc cuûa noù. Bieán coá ñau thöông seõ daàn daàn bôùt coù maët vaø aùm aûnh ; veát thöông seõ daàn daàn lieàn seïo ; söï gôïi laïi ñieàu xuùc phaïm khoâng coøn gaây ñau ñôùn nöõa. Chính vì theá, kyù öùc ñaõ ñöôïc chöõa laønh töï giaûi phoùng vaø coù theå ñaàu tö vaøo moät caùi gì khaùc hôn laø tö töôûng laøm tinh thaàn suy suïp cuûa ñieàu xuùc phaïm.

Vaäy nhöõng ngöôøi khaúng ñònh "Toâi tha thöù, nhöng toâi khoâng theå queân ñi ñöôïc" chöùng toû hoï coù moät söùc khoeû taâm thaàn thaät toát. Hoï ñaõ hieåu ñöôïc raèng tha thöù khoâng ñoøi hoûi chöùng queân ñieàu xuùc phaïm. Traùi laïi, khi noùi nhö theá, hoï muoán chæ roõ laø hoï quyeát ñònh khoâng coøn tin töôûng vaø ôû laïi thöôøng xuyeân vôùi nhöõng canh chöøng cuûa hoï, ñoù laø baèng chöùng hoï ñaõ khoâng chaám döùt tieán trình tha thöù cuûa hoï.

2. Tha thöù khoâng coù nghóa laø phuû nhaän :

Khi nhaän moät cuù ñau, moät trong nhöõng phaûn öùng thoâng thöôøng nhaát laø laøm cho mình ra daïn daøy vôùi ñau ñôùn vaø caûm xuùc doàn daäp. Phaûn öùng töï veä naày thöôøng maëc laáy hình thöùc cuûa moät söï cöï tuyeät khoâng nhaän ñieàu xuùc phaïm. Neáu phaûn xaï töï veä vaãn toàn taïi thì cuoái cuøng noù seõ trôû thaønh beänh hoaïn. Ngöôøi bò toån thöông seõ caûm thaáy bò öùng suaát, baêng giaù trong loøng, khoâng bieát gì xaûy ñeán cho mình trong phaàn lôùn thôøi gian. Y thöôøng khoâng caûm thaáy caàn ñöôïc chöõa laønh, cuõng chaúng caàn ñeán tha thöù. Roõ raøng luùc aáy, noå löïc tha thöù khoâng phaùt huy ñöôïc hieäu quaû, bao laâu maø ngöôøi trong cuoäc töø choái nhìn nhaän ñieàu xuùc phaïm vôùi di chöùng ñau ñôùùn cuûa noù.

Toâi raát ngaïc nhieân thaáy nhöõng "thaày tu ñöùc" khoâng nhaän coù moät trôû ngaïi naøo ñoái vôùi söï tha thöù. Traùi laïi, hoï kieám tìm moät con ñöôøng duy nhaát phaûi daãn ñeán tha thöù. Edith Stauffer laø moät thí duï. Trong cuoán Amour inconditionnel et pardon, baø laáy höùng töø Boä Luaät Esseùnien ñeå ñònh nghóa tha thöù : "Tha thöù, chính laø huûy boû moïi yeâu saùch, ñieàu kieän vaø chôø ñôïi khoûi trí khoân, vì chuùng laøm aùch taéc thaùi ñoä cuûa tình yeâu". Phaûi chaêng baø muoán noùi raèng ñeå tha thöù, tröôùc heát phaûi choái boû moät phaàn chính mình ? Moät söï tha thöù töông töï khoâng chæ töông ñöông vôùi moät doàn neùn taâm lyù vôùi taát caû nhöõng haäu quaû maø chuùng ta ñaõ bieát sao ? Duø ñöôïc taùc ñoäng bôûi "Tình yeâu voâ ñieàu kieän", söï tha thöù ñoøi hoûi moät söï doàn neùn hay caét cuït moät phaàn cuûa chính mình ñoái vôùi toâi xem ra raát nguy hieåm.

Phaûi chaêng ñoù laø moät tieáp caän quaù thieâng lieâng hoùa söï tha thöù khoâng ñeå yù ñeán vai troø cuûa tính xuùc caûm ? Toâi ñaõ nhaän thaáy nhöõng haäu quaû tai haïi trong tröôøng hôïp cuûa Claudette. Ngöôøi ñaøn baø naày coù nhöõng trieäu chöùng traàm uaát : öùng suaát, lo aâu, maát nguû, bieáng aên, maëc caûm coù loãi. Choàng baø ngang nhieân ñi laïi coâng khai vôùi moät tình nhaân treû. Claudette vaø caùc con baø caûm thaáy bò nhuïc nhaõ saâu xa. Ñaày khieám nhaõ, ngöôøi choàng ñaõ ruùt heát taøi khoaûn gia ñình ñeå soáng cuoäc ñôøi ngoâng cuoàng vôùi ngöôøi baïn gaùi môùi. Khi toâi hoûi Claudette veà tình traïng caûm tính cuûa baø, baø traû lôøi ngay raèng nhôø vaøo nhöõng gì moät vò höôùng daãn thieâng lieâng vieát, baø ñaõ tha thöù cho choàng baø.

Luoân luoân theo lôøi khuyeân cuûa vò höôùng daãn ñoù, baø coá gaéng cho choàng baø ñaày "nhöõng ñieàu tích cöïc" ñeå ñoái nghòch laïi nhöõng xuùc caûm "tieâu cöïc" cuûa baø, trong ñoù söï töùc giaän coù theå huûy dieät baø. Toâi buoäc loøng noùi ngöôïc laïi nhöõng lôøi khuyeân cuûa vò höôùng daãn baø vaø toâi ñaõ maïnh meû khích leä baø khoâng ñöôïc khoâng bieát tôùi söï xaáu hoå vaø töùc giaän cuûa baø, nhöng phaûi tìm ra cho chuùng nhöõng caùch theá coù theå chaáp nhaän ñöôïc ñeå boäc loä ra.

Baáy giôø, Claudette môùi hieåu raèng baø chöa ôû traïng thaùi coù theå tha thöù ñöôïc. Tröôùc heát caàn phaûi toân troïng xuùc caûm cuûa baø. Theo lôøi khuyeân cuûa toâi, baø tìm ñöôïc phöông theá caùng ñaùng noãi töùc giaän vaø söï xaáu hoå cuûa mình : baèng caùch laøm vieäc nhaø, baø lôïi duïng ñeå ñaäp thaät maïnh vaøo nhöõng taám thaûm, vöøa ñeå bay buïi ra, vöøa ñeå tieâu hao löôïng areânalin thaëng dö. Söï chaáp nhaän tieäm tieán noãi töùc giaän, roài söï xaáu hoå thaáy mình bò choàng haï nhuïc cho pheùp Claudette ñöôïc giaûi thoaùt khoûi nhöõng taán coâng cuûa lo aâu vaø maëc caûm coù loãi caùch beänh hoaïn.

3. Tha thöù yeâu saùch nhieàu hôn moät haønh vi yù chí :

Ñaây laø hai caûnh quen thuoäc. Caûnh thöù nhaát : moät ñöùa con trai bò nhoát trong nhaø baét phaûi xin loãi chò noù vì ñaõ luïc loïi nhaät kyù roài sau ñoù choïc gheïo nhöõng cuoäc tình choùng qua cuûa chò. Caûnh thöù hai : moät coâ giaùo taùch rieâng hai ñöùa treû ñang caûi nhau trong saân chôi vaø buoäc chuùng laäp töùc phaûi tha thöù laãn cho nhau. Phaûi chaêng yù töôûng ñaàu tieân cuûa chuùng ta veà tha thöù cuõng sinh ra töø kinh nghieäm töông töï cuûa treû con ?

Moät soá nhaø giaùo duïc cuûa chuùng ta ñöa ra söï tha thöù nhö moät coâng thöùc thaàn dieäu coù khaû naêng söûa chöõa heát moïi loãi laàm. Chaúng heà löu yù ñeán kinh nghieäm soáng caûm tính cuûa treû, söï tha thöù bò giaûn löôïc vaøo moät haønh vi ñôn giaûn cuûa yù chí coù khaû naêng thu xeáp moïi xung ñoät moät caùch töùc thôøi vaø döùt ñieåm. Vaøo thôøi ñaïi naày, chuùng ta khoâng theå khoâng hoaøi nghi giaù trò cuûa moät söï tha thöù giaû taïo nhö theá. Mieäng noùi tha thöù nhöng maø loøng thì khoâng coù ñoù. Noù ñöôïc duøng ñeå laøm dòu ñi noãi lo laéng cuûa nhaø giaùo duïc hôn laø giaùo duïc ñöùa treû.

Chuùng ta khoù maø thoaùt khoûi söï tha thöù ma thuaät vaø töùc thôøi tuoåi aáu thô. Caùi aûo töôûng naày cho chuùng ta moät thöù caûm giaùc toaøn naêng treân vuõ truï caûm xuùc cuûa mình ! Veà sau chuùng ta ñaõ phaûi xuoáng nöôùc. Chuùng ta ñaõ caûm thaáy raát thaát voïng vaø ngay caû coù loãi khi khoâng coøn coù khaû naêng taïo ra cuøng moät ma löïc thaàn dieäu nhö theá. Sai laàm vaãn laø coi tha thöù nhö moät haønh vi yù chí ñôn thuaàn, thay vì xem tha thöù nhö laø keát cuoäc cuûa taäp luyeän. Moät söï hoaøn thaønh nhö theá laâu hay mau tuøy theo söï thöông toån, nhöõng phaûn öùng cuûa ngöôøi gaây ra xuùc phaïm vaø caùc nguoàn naêng löïc cuûa ngöôøi bò xuùc phaïm. Dó nhieân yù chí ñöôïc môøi goïi ñoùng vai troø raát lôùn trong vieäc naày, nhöng noù khoâng kieän toaøn ñöôïc moät mình coâng vieäc cuûa tha thöù. Taát caû moïi quan naêng ñeàu ñöôïc huy ñoäng trong vieäc tha thöù : caûm tính, con tim, trí tueä, phaùn ñoaùn, trí töôûng töôïng, ñöùc tin, v.v…

4. Tha thöù khoâng theå bò truyeàn khieán :

Hoaëc tha thöù laø töï do vaø töï nguyeän, hoaëc khoâng coù tha thöù. Nhöng côn caùm doã thaät lôùn lao, nhaát laø nôi moät soá nhaø giaûng thuyeát, laø baét buoäc ngöôøi ta tha thöù moät caùch töï do ! Baø meï gia ñình naày khoâng lyù luaän toát hôn khi baø hoûi toâi laøm theá naøo baø coù theå eùp buoäc con cuûa baø hoïc haønh moät caùch töï do. Moät hoâm, toâi nghe baøi giaûng cuûa moät vò Giaùm muïc trong thaùnh leã truyeàn hình ngaøy Chuùa nhaät. Luùc ñaàu vò muïc töû giaûi thích raèng tha thöù laø moät haønh ñoäng cao caû cuûa loøng quaûng ñaïi, nhöng sau ñoù laïi baét ñaàu tröôït xuoáng baèng caùch nhaán maïnh söï baét buoäc cuûa kitoâ giaùo trong vieäc tha thöù. Baøi dieãn vaên cuûa ngaøi ñöôïc ñaùnh daáu baèng nhöõng thaønh ngöõ nhö "phaûi tha thöù", "ta phaûi tha thöù cho keû khaùc", "giôùi raên yeâu thöông keû thuø", "qui taéc coâng giaùo"… Hình aûnh thu treân cöû toïa chöùng toû thính giaû khoù chòu. Ngöôøi ta ñoaùn hoï ñang coù cuoäc tranh caûi noäi taâm : yù muoán tha thöù vaáp phaûi nhöõng tình caûm vaø caûm xuùc khoâng boäc loä ra nhöng cuõng ñoøi phaûi ñöôïc laéng nghe.

Khoâng neân giaûn löôïc söï tha thöù, cuõng nhö baát cöù thöïc haønh ñaïo ñöùc naøo, vaøo moät boù buoäc luaân lyù. Laøm nhö theá laø lieàu ñaùnh maát ñi ñaëc tính nhöng khoâng vaø töï phaùt cuûa tha thöù. Tuy nhieân ñoù laø caùi maø moät soá thöïc haønh kitoâ giaùo thöøa nhaän. Ñaây laø moät baèng chöùng hieån nhieân nhaát : caùc tín höõu coâng giaùo, nam cuõng nhö nöõ, haèng ngaøy ñoïc Kinh Laïy Cha, nhöng chaúng heà yù thöùc raèng moät söï giaûi thích sai laàm caâu "xin tha thöù cho chuùng con, nhö chuùng con tha thöù cho nhöõng keû ñaõ xuùc phaïm chuùng con" ñoàng hoùa söï tha thöù vôùi moät haønh ñoäng coâng lyù ñöôïc ñoøi hoûi. Hoï nghó raèng nhaát thieát hoï phaûi ñaët ra moät cöû chæ tha thöù tröôùc khi chính hoï ñöôïc Thieân Chuùa tha thöù. Hoï queân ñi raèng söï tha thöù cuûa Thieân Chuùa khoâng bò ñieàu kieän bôûi nhöõng söï tha thöù ngheøo naøn cuûa con ngöôøi. Hoï taïo ra cho mình hình aûnh thaûm haïi naøo veà Thieân Chuùa theá ? Ñoù laø hình aûnh moät con ngöôøi tính toaùn kieåu buoân baùn, leä thuoäc vaøo luaät coù ñi coù laïi.

Coøn hôn theá nöõa, söï "boù buoäc" tha thöù trong Kinh Laïy Cha coøn ñeå hieåu ngaàm raèng trong tröôøng hôïp khoâng coù söï tha thöù veà phía mình thì con ngöôøi phaûi gaùnh chòu hình phaït laø ñeán löôït noù khoâng ñöôïc tha thöù. Luùc aáy chuùng ta nghó raèng mình ôû trong tinh thaàn giôùi raên Cöïu öôùc hôn theo lôøi keâu goïi yeâu thöông töï phaùt vaø nhöng khoâng cuûa Taùm Moái Phuùc Thaät. Ñeå traùnh söï haøm nghóa trong coâng thöùc "Xin tha thöù nhöõng xuùc phaïm cuûa chuùng con nhö …", toâi ñoïc trong yù nghóa nhöõng lôøi cuûa thaùnh Phaoloâ : "Nhö Chuùa ñaõ tha thöù cho anh em, anh em cuõng haõy laøm nhö vaäy" (Cl.3,13). Trong cuøng caûm höùng aáy, moät ngöôøi baïn noùi leân coâng thöùc mình thích hôn sau ñaây : "Xin tha thöù cho chuùng toâi nhöõng xuùc phaïm cuûa chuùng toâi, ngoõ haàu chuùng toâi coù theå tha thöù cho nhöõng ngöôøi ñaõ xuùc phaïm ñeán chuùng toâi ".

5. Tha thöù khoâng coù nghóa laø tìm laïi ñöôïc mình nhö tröôùc khi bò xuùc phaïm :

Khi toâi keå cho moät ngöôøi baïn gaùi laø nhaø taâm lyù raèng toâi ñang vieát moät cuoán saùch veà tha thöù, thì naøng raát ñoåi tö löï. Naøng thuù nhaän raèng naøng caûm thaáy baát löïc khoâng theå tha thöù cho moät ngöôøi baïn gaùi ñaõ phaûn boäi loøng tin cuûa naøng vì ñaõ thoå loä nhöõng lôøi taâm söï cuûa naøng ra. Naøng noùi : "Toâi khoâng theå tha thöù cho coâ ta ñöôïc, bôûi vì toâi caûm thaáy baát löïc khoâng theå laïi trôû neân cuøng moät ngöôøi baïn nhö cuõ ñoái vôùi coâ ta". Döôùi con maét naøng, tha thöù coù nghóa laø hoøa giaûi vaø hoøa giaûi coù nghóa laø "trôû laïi nhö tröôùc". Chuùng ta thöôøng laãn loän tha thöù vôùi hoøa giaûi, döôøng nhö haønh ñoäng tha thöù heä taïi vieäc taùi laäp caùc moái quan heä gioáng heät nhöõng moái quan heä chuùng ta ñaõ coù tröôùc khi laàm loãi. Trong nhöõng lieân heä thaân maät ruoät thòt, chung soáng vaø laøm vieäc, thì hoøa giaûi phaûi laø haäu quaû bình thöôøng cuûa tha thöù. Nhöng töï baûn chaát, tha thöù khoâng ñoàng nghóa vôùi hoøa giaûi, bôûi vì tha thöù coù lyù do hieän höõu cuûa noù maø khoâng coù hoøa giaûi.

Chaúng haïn chuùng ta coù theå tha thöù cho moät ngöôøi vaéng maët, ñaõ cheát hay khoâng heà bieát maët. Hieån nhieân trong tröôøng hôïp naày, söï hoøa giaûi laø khoâng theå coù ñöôïc. Toâi bieát coù nhöõng cha meï ñaõ tha thöù nhö theá cho keû saùt nhaân gieát cheát con cuûa hoï, maø hoï chaúng heà troâng thaáy, cuõng chaúng heà bieát maët keû gieát ngöôøi aáy. Trong nhöõng trò lieäu veà tang cheá, thöïc haønh thoâng duïng laø xin ngöôøi chòu tang tha thöù cho ngöôøi thaân ñaõ khuaát. Khi lieân quan ñeán nhöõng laïm duïng vaø haõm hieáp, ngöôøi ta khuyeân naïn nhaân chaám döùt quan heä vôùi keû taán coâng ñeå töï baûo veä mình. Ñieàu ñoù khoâng coù nghóa laø loaïi tröø vieäc tha thöù trong moät töông lai coù theå.

Nhöng laø sai laàm khi nghó raèng moät khi ñaõ tha thöù thì coù theå tìm laïi mình nhö tröôùc vôùi keû xuùc phaïm mình. Sau khi ñaõ laøm moùn tröùng traùng, ngöôøi ta coù theå thu hoài laïi nhöõng quaû tröùng ñöôïc sao ? Sau khi ñaõ nöôùng baùnh, ngöôøi ta coù laïi boät sao ? Khoâng theå naøo trôû lui laïi ñaøng sau, sau khi ñaõ chòu moät laàm loãi. Hoaëc laø ngöôøi ta coá gaéng laøm cho mình tin raèng ñaõ khoâng coù gì xaûy ra vaø nhö vaäy ngöôøi ta taùi laäp quan heä trong söï doái traù, hoaëc laø ngöôøi ta lôïi duïng xung ñoät ñeå duyeät xeùt laïi phaåm chaát cuûa moái quan heä vaø laïi ñöa ra moái quan heä vôùi nhöõng neàn taûng môùi vöõng chaéc hôn.

6. Tha thöù khoâng ñoøi hoûi ngöôøi ta phaûi töø choái quyeàn lôïi cuûa mình :

Sau moät cuoäc dieãn thuyeát trong ñoù toâi ñaõ noùi veà tha thöù nhö moät giai ñoaïn quan troïng trong ñoäng thaùi tang cheá, moät baø Dothaùi ñeán noùi vôùi toâi : "Cha neân thaän troïng khi noùi veà tha thöù. Thaät laø nguy hieåm vaø gheâ tôûm nöõa khi tha thöù cho nhöõng keû baát löông, chaúng haïn cho nhöõng keû baïo löïc taán coâng tình duïc. Nhö theá chaúng phaûi laø moät caùch naøo ñoù khuyeán khích chuùng taùi phaïm sao ?" Ñoái vôùi baø naày vaø nhieàu ngöôøi thì tha thöù coù nghóa laø töø choái caùc quyeàn lôïi cuûa mình vaø vieäc coâng lyù ñöôïc thöïc hieän. Xeùt veà haäu quaû thì nhö theá hoùa ra xui khieán nhöõng keû xuùc phaïm vaø nhöõng keû ñoäc aùc tieáp tuïc maõi nhöõng baát coâng cuûa chuùng. Bernard Shaw ñaõ chaúng noùi tha thöù laø "choã aån nuùp cho nhöõng keû baát löông" sao ? Ñoâi khi caùc kitoâ höõu cuõng bò traùch cöù moät ñieàu töông töï, laø ñoàng hoùa tha thöù vôùi moät hình thöùc thoaùi lui tröôùc nhöõng yeâu saùch cuûa coâng lyù, nhaát laø khi hoï coù khuynh höôùng quaù deã daøng ñöa ra caû "maù beân kia".

Vaán ñeà noåi baät ôû ñaây laø nhöõng töông quan giöõa coâng lyù vaø tha thöù. Chuùng ta seõ ñi thaät xa, neáu muoán baøn ñeán caùch thích hôïp. Chæ caàn baùo hieäu raèng tha thöù tröôùc heát phaùt xuaát töø loøng khoan dung nhöng khoâng, trong khi coâng lyù nhaèm taùi laäp treân neàn taûng khaùch quan caùc quyeàn lôïi cuûa ngöôøi bò thieät haïi. Ñieàu ñoù khoâng coù nghóa laø trong khi tha thöù laø ngöôøi ta töø choái aùp duïng coâng lyù. Ñoù laø ñieàu toâi ñaõ laøm cho moät ngöôøi ñaøn baø hieåu, khi baø vieát thö noùi cho toâi hay choàng baø ñoøi ly dò maø töø choái moïi buø ñaép cho baø veà hai möôi naêm laøm vieäc trong ñôøi soáng vôï choàng. Duø vôùi moät baát coâng toû töôøng nhö theá, baø saün saøng tha thöù taát caû cho oâng ta. Baø vieát : "Ngay caû khi toâi ñaõ nuoâi daïy caùc con vaø laøm vieäc raát thaønh coâng trong ngheà ngoaïi giao, toâi khoâng muoán gaây cho chaøng thieät haïi naøo. Toâi tha thöù cho chaøng ñaõ boû rôi toâi khoâng coù moät xu, baét caùc con toâi ñi vaø ngay caû vaát boû toâi ñeå ñeán vôùi moät ngöôøi ñaøn baø khaùc treû hôn".

Theo yù toâi, moät thaùi ñoä nhö theá, duø xem ra ñeïp ñeû vaø quaûng ñaïi ñaáy, che ñaäy nhieàu noãi sôï haõi vaø heøn nhaùt tröôùc ngöôøi ñaøn oâng ñöôïc giaû thieát laø "ñaïi nhaân" ñoù. Toâi ñaõ traû lôøi cho ngöôøi ñaøn baø ñoù raèng : "Baø ñaõ laãn loän tha thöù vôùi coâng lyù. Baø haõy choïn cho baø moät luaät sö gioûi. Haõy laøm cho caùc quyeàn lôïi cuûa baø ñöôïc toân troïng. Vaø sau ñoù, baø seõ quyeát ñònh xem baø coù coøn thöïc söï muoán tha thöù khoâng". Baø ñaõ laøm nhö vaäy.

Söï tha thöù khoâng chieán ñaáu choáng baát coâng laø moät daáu hieäu yeáu ñuoái vaø dung thöù sai laàm, vaø coøn laâu môùi laø daáu hieäu cuûa söùc maïnh vaø can ñaûm. Caùi ñoù chæ khuyeán khích söï toàn taïi cuûa toäi aùc thoâi. Ñoù laø caùi maø moät soá ngöôøi coù traùch nhieäm ñaõ khoâng hieåu khi ñaõ ñöôïc thoâng tin ñaày ñuû veà nhöõng laïm duïng tình duïc veà phía "chöùc saéc" maø caùc ngaøi ñaõ khoâng can thieäp ñuùng luùc vaø höõu hieäu, keå caû trong caùc toân giaùo.

7. Tha thöù cho keû khaùc khoâng coù nghóa laø bieän giaûi cho y :

"Toâi tha thöù cho ngaøi, ñoù khoâng phaûi laø loãi cuûa ngaøi". Ñoù laø moät quan nieäm sai laàm khaùc veà söï tha thöù. Sai laàm, bôûi vì tha thöù khoâng töông ñöông vôùi bieän giaûi cho ngöôøi khaùc, nghóa laø caát ñi cho hoï khoûi moïi traùch nhieäm luaân lyù. Caùc lyù do vieän côù khoâng thieáu ñeå bieän minh cho vieäc laøm ñoù : aûnh höôûng cuûa di truyeàn, cuûa giaùo duïc, cuûa moâi tröôøng vaên hoùa, v.v… Neáu xeùt nhö theá, thì coù leõ khoâng ai phaûi chòu traùch nhieäm veà caùc hoaït ñoäng cuûa mình heát, bôûi vì chaúng ai höôûng ñöôïc moät töï do thaät ñaày ñuû caû. Phaûi chaêng vaãn coøn trong chieàu höôùng leäch laïc ñoù maø ngöôøi ta thöôøng giaûi thích caâu noùi bình daân "Hieåu heát laø tha thöù heát" ? Roài cöù theá maø quyeát ñònh lôø ñi moïi toäi aùc.

Lôøi bieän giaûi sai laàm thöôøng mang daùng daáp moät thuû ñoaïn kheùo leùo vaø che ñaäy maø ngöôøi ta söû duïng ñeå laøm nheï ñi noãi ñau cuûa mình. Bò thuyeát phuïc raèng keû xuùc phaïm khoâng coù traùch nhieäm seõ ít naëng neà ñeå chòu ñöïng hôn laø bieát raèng noù ñaõ gaây ra ñieàu sai loãi vôùi taát caû söï hieåu bieát vaø töï do. Nhöng söï bieän giaûi deã daøng coù theå trôû thaønh con dao hai löôõi. Neáu ñaøng naày noù laøm giaûm nheï, thì ñaøng kia noù haï giaù vaø khinh bæ chính keû gaây ra xuùc phaïm. Noù leùn luùt khaúng ñònh : "Maày khoâng ñuû thoâng minh ñeå gaây neân moät loãi laàm nhö theá ñaâu". Noùi chung laïi, noù goùp phaàn haï nhuïc hôn laø giaûi thoaùt. Gabriel Marcel minh hoïa roõ raøng ñieåm ñoù trong vôû kòch saân khaáu La Graâce. Françoise, ngöôøi vôï baát trung, khoâng coøn coù theå chòu ñöïng ñöôïc lôøi giaûng giaûi cuûa Geùrard, choàng baø, ñang coá gaéng minh oan cho baø khoûi toäi caùch voâ ích. Geùrard noùi vôùi vôï : "Anh khoâng phaûi tha thöù cho em… lyù do caùc haønh ñoäng cuûa em laø ôû ngoaøi em maø". Françoise, nhuïc nhaõ, baùc laïi : "Khoâng, khoâng phaûi nhö vaäy !… Toâi thaø cheát coøn hôn !"

8. Tha thöù khoâng phaûi laø minh chöùng mình troäi hôn veà maët luaân lyù :

Moät soá loaïi tha thöù haï nhuïc hôn laø giaûi thoaùt. Caùi gì xaûy ra trong nhöõng tröôøng hôïp ñoù ? Söï tha thöù coù theå ñöôïc bieán thaùi thaønh moät cöû chæ tinh vi cuûa söï troäi hôn veà maët luaân lyù, "moät söï ngaïo ngheã thöôïng ñaúng". Döôùi daùng veû beà ngoaøi cuûa loøng haøo hieäp, noù coù theå che ñaäy moät baûn naêng quyeàn löïc. Laøm sao giaûi thích raèng keû tha thöù tìm caùch mang laáy nhöõng daùng veû cuûa söï cao thöôïng giaû doái ? Chính laø vieäc y coá gaéng che ñaäy ñieàu ñeâ tieän saâu xa cuûa mình. Y coá töï baûo veä mình khoûi söï xaáu hoå vaø bò loaïi boû ñang xaâm chieám y. Y coá che ñaäy söï só nhuïc cuûa mình döôùi vò theá treân tröôùc cuûa keû caû bò toån thöông, nhöng ñaày quaûng ñaïi vaø bao dung.

Caùm doã tha thöù ñeå loeø quaàn chuùng thaät lôùn lao. Keû tha thöù phoâ tröông söï cao caû luaân lyù cuûa mình laø keû bò xuùc phaïm ñeå laøm noåi baät hôn söï heøn haï cuûa keû gaây neân xuùc phaïm. Vaäy, caøng söû duïng söï tha thöù vaøo nhöõng muïc ñích aáy thì caøng roõ raøng töï chaâm bieám mình. Söï tha thöù ñích thöïc cuûa coõi loøng ñöôïc kieän toaøn trong söï khieâm toán vaø môû ra con ñöôøng hoøa giaûi chaân thöïc. Ngöôïc laïi, söï tha thöù giaû taïo chæ duy trì moät töông quan giöõa keû thoáng trò vaø ngöôøi bò trò. Chính laø ñeå choáng laïi söï tha thöù cao ngaïo ñoù maø Edmeùe, nhaân vaät cuûa vôû kòch Un homme de Dieu cuûa Gabriel Marcel, ñaõ phaûn khaùng. Naøng ñaõ thaát trung vôùi choàng, laø moät muïc sö Tin Laønh. Sau khi ñaõ chòu ñöïng söï tha thöù cao ngaïo ñoù keùo daøi nhieàu naêm thaùng, naøng khoâng coøn chòu ñöïng ñöôïc nöõa vaø theùt leân : "Thöù cao thöôïng taâm hoàn reû tieàn ñoù laøm toâi gheâ tôûm". Vaø Claude ñaùp laïi : "Reû tieàn ö ! Nhöng khi anh ñaõ tha thöù cho em …". Edmeùe caét ngang : "Neáu anh ñaõ khoâng tha thöù cho toâi vì yeâu toâi, anh muoán toâi laøm chi vôùi söï tha thöù cuûa anh ?"

Söï tha thöù chæ duøng ñeå chöùng minh veû tròch thöôïng luaân lyù ñöôïc thöïc haønh bôûi ba kieåu "chuyeân nghieäp". Tröôùc heát, caùi khoâng ñöøng ñöôïc : tha thöù ñoái vôùi nhöõng loãi nhoû moïn nhaát. Hai laø maëc caûm coù loãi. Noù ñaàu ñoäc hoaøn caûnh ñeå thích thuù toû ra khoan hoàng vaø ñeø naëng leân ngöôøi khaùc baèng söï tha thöù. Ba laø naïn nhaân chung thaân maø thí duï thoâng thöôøng nhaát laø vôï cuûa ngöôøi choàng nghieän röôïu. Baø tính loâi keùo thieän caûm vaø vinh döï nôi nhöõng ngöôøi chung quanh laø baø ñaõ hy sinh soáng vôùi ngöôøi ñaøn oâng gheâ tôûm ñoù vaø khoâng ngöøng tha thöù cho chaøng cöù say söa maõi nhö vaäy.

Do ñoù, khoâng phaûi laø moät bieåu döông quyeàn löïc, söï tha thöù ñích thöïc laø moät daáu hieäu cuûa söùc maïnh noäi taâm. Quaû thöïc, caàn phaûi coù söùc maïnh noäi taâm ñeå nhaän bieát vaø chaáp nhaän söï deã bò thöông toån cuûa mình vaø khoâng muoán che ñaäy noù döôùi nhöõng daùng veû cuûa loøng töø taâm giaû doái. Coù theå luùc khôûi ñaàu, ngöôøi ta coù theå bò taùc ñoäng bôûi nhu caàu toû ra thöôïng phong baèng caùch tha thöù. Nhöng suoát trong tieán trình tha thöù, ngöôøi tha thöù coù nhieàu cô hoäi toû ra caûnh giaùc ñeå thanh taåy caùc ñoäng löïc laøm hoûng moïi noå löïc quaûng ñaïi cuûa mình.

9. Tha thöù khoâng heä taïi vieäc truùt ñoå cho Thieân Chuùa:

"Tha thöù thuoäc veà Thieân Chuùa". Chaéc baïn ñaõ töøng nghe giaûi thích caâu chaâm ngoân naày döôøng nhö con ngöôøi khoâng coù gì phaûi laøm caû trong haønh ñoäng tha thöù. Ñoù laø moät vieän côù ñeå truùt ñoå vaøo Thieân Chuùa traùch nhieäm cuûa chính mình ! Nhöng nhö theá laø sai, bôûi vì trong laõnh vöïc tha thöù cuõng nhö trong moïi laõnh vöïc khaùc, Thieân Chuùa khoâng laøm thay cho chuùng ta ñieàu gì xuaát phaùt töø saùng kieán cuûa con ngöôøi.

Môùi ñaây coù ngöôøi noùi vôùi toâi raèng vieäc tha thöù ñoái vôùi y raát deã daøng : "Neáu ngöôøi naøo laøm toån thöông toâi, toâi voäi vaøng caàu xin Chuùa tha thöù cho ngöôøi ñoù. Nhö vaäy toâi khoâng phaûi ñeå mình bò haønh haï bôûi moïi thöù caûm xuùc phieàn naõo, noåi noùng, oaùn giaän hay só nhuïc". Lôøi tuyeân xöng ñöùc tin ñoù tuyeät dieäu thay, nhöng toâi khoâng khoûi töï hoûi veà söùc khoeû taâm thaàn cuûa moät con ngöôøi nhö theá. Thay vì caùng ñaùng kinh nghieäm soáng naëng neà ñoù cuûa mình, y ñaõ truùt ñoå cho Thieân Chuùa. Toâi tin vaøo söï caàn thieát phaûi chaïy ñeán vôùi sieâu nhieân nhö moät yeáu toá thieát yeáu cuûa söï tha thöù, nhöng toâi cuõng tin khoâng keùm raèng tröôùc heát ngöôøi ta phaûi töï chuaãn bò mình treân bình dieän con ngöôøi cho vieäc ñoùn nhaän aân suûng cuûa Chuùa. Söï tha thöù cuøng luùc vöøa laø hoaït ñoäng cuûa con ngöôøi vöøa laø hoaït ñoäng cuûa Thieân Chuùa. Töï nhieân vaø aân suûng khoâng loaïi tröø nhau, traùi laïi chuùng hôïp taùc vôùi nhau vaø kieän toaøn nhau.

Nhöõng bieám hoïa veà tha thöù nhö theá khoâng phaûi laø giaû töôûng maø laø raát thaät. Trong cuoán Is Human Forgiveness Possible?, John Patton cho raèng nhöõng söï meùo moù trong vieäc tha thöù nhö theá khieán oâng thaát voïng veà khaû naêng tha thöù nôi con ngöôøi. OÂng nghó raèng toát hôn neân kyù thaùc hoaøn toaøn nôi Thieân Chuùa laø Ñaáng duy nhaát coù theå tha thöù. Chính vì vaäy, thay vì töï laøm khoå mình vì muoán tha thöù, ngöôøi bò xuùc phaïm phaûi taäp trung nghò löïc mình vaøo vieäc yù thöùc raèng "söï tha thöù ñaõ ñöôïc thöïc hieän nôi Ngaøi". Laäp tröôøng cuûa John Patton ñoái vôùi toâi xem ra quaù ñaùng vaø khoâng theå giöõ vöõng ñöôïc. Noù khoâng löu yù chuùt naøo veà söï ñoùng goùp cuûa con ngöôøi trong vieäc tha thöù, duø khieâm toán maáy ñi nöõa.

Cuoái cuøng, chuùng ta phaûi nhôù raèng neáu daán thaân vaøo con ñöôøng tha thöù ñích thöïc ñoøi hoûi nhieàu can ñaûm, thì traùnh nhöôïng boä cho nhöõng aûo aûnh cuûa nhöõng tha thöù giaû doái cuõng yeâu saùch can ñaûm khoâng keùm.

muïc luïc

Chöông IV : Tha thöù, moät cuoäc phieâu löu nhaân baûn vaø thieâng lieâng

Tha thöù, chính laø söï cao caû trong thöôøng nhaät
Vladimir Jankelevitch

Vieäc töø boû "caùi toâi" laø khoù khaên. Tuy nhieân, khoâng coù gì laø khoâng theå khi ta coù theå tín thaùc vaøo söï trôï giuùp cuûa Thieân Chuùa ban cho ta "qua söï hieäp thoâng vôùi con ngöôøi cuûa Ñöùc Kitoâ.
Gioan Phaoloâ II

Trong moät cuoäc chieán tranh giöõa hai nöôùc, coù tieáng ñoàn traïi ñòch vöøa taäu ñöôïc moät vuõ khí ñaùng sôï. Baáy giôø ngöôøi ta giao cho caùc ngöôøi muø ñoät nhaäp traïi ñòch ñeå doø xeùt vuõ khí bí maät ñoù. Nhôø taät nguyeàn giuùp ñôõ, hoï coù theå laïi gaàn duïng cuï chieán tranh môùi maø khoâng gaây neân nghi ngôø naøo. Ñoù laø con voi khoång loà maø hoï moø maãm khaûo saùt. Luùc trôû veà traïi, moãi ngöôøi laøm phuùc trình cuûa mình. Teân maät thaùm ñaàu tieân ñaõ khaûo saùt caùi loã tai tuyeân boá : "Ñoù laø moät vaät raát lôùn vaø saàn suøi, roäng vaø coù theå gaáp ñöôïc nhö moät thaám thaûm". Ngöôøi thöù hai thaêm doø caùi voøi baùc laïi : "Khoâng phaûi, ñuùng hôn laø gioáng moät caùi oáng roång". Ngöôøi thöù ba thaêm doø moät caùi chaân quaû quyeát ngöôïc laïi laø moät coät truï lôùn vaø chaén chaén. Cöù nhö vaäy tieáp tuïc, moãi ngöôøi ñi töø moät giaûi thích noùi ngöôïc laïi giaûi thích cuûa caùc baïn cuøng ñi quan saùt.

Chuùng ta ñaõ ñoaùn hieåu cuõng khoâng thích hôïp nhö theá khi dieãn taû söï tha thöù baèng moät trong nhöõng khía caïnh cuûa noù, gioáng nhö giaûn löôïc vieäc moâ taû con voi baèng caùc phaàn chi theå cuûa noù. Trong khi coá gaéng moâ taû nhöõng thaønh phaàn caáu taïo coát yeáu cuûa tha thöù, lieäu toâi coù laøm toát hôn ñöôïc nhöõng ngöôøi ñi tröôùc khoâng ?

Töø ngöõ "tha thöù" nhö quen duøng trong ñôøi soáng haèng ngaøy laø ñaùnh löøa. Noù khoâng dieãn dòch ñuùng thöïc taïi phöùc taïp maø noù phaûi chæ ñònh. Ña phaàn noù noùi ñeán moät haønh vi yù chí töùc thì vaø bieät laäp vôùi boái caûnh cuûa noù. Nhöng söï tha thöù ñích thöïc laø hôn nhö vaäy ! Moät ñaøng, noù hôn laø moät haønh vi coá gaéng cuûa yù chí ; qui trình cuûa tha thöù keâu goïi ñeán taát caû caùc quan naêng khaùc cuûa con ngöôøi. Ñaøng khaùc, khoâng phaûi laø moät haønh vi trong choác laùt, söï tha thöù ñöôïc xaây döïng trong thôøi gian vaø chia töøng chaëng daøi hay ngaén. Noù bao goàm moät thôøi gian tröôùc, moät thôøi gian trong vaø moät thôøi gian sau.

Haønh ñoäng tha thöù ñoøi hoûi caû moät loâ ñieàu kieän caàn thieát lieân quan ñeán nhau : thôøi gian, nhaãn naïi vôùi chính mình, kìm neùn öôùc muoán hieäu quaû cuûa mình, söï kieân trì trong quyeát ñònh ñi cho tôùi cuøng. Khi tìm kieám nhöõng loái dieãn taû thích hôïp nhaát thì nhöõng thaønh ngöõ naày lieàn ñeán trong ñaàu oùc toâi : hoaùn caûi noäi taâm, haønh höông taâm hoàn, nhaäp moân vaøo tình yeâu keû thuø, tìm kieám töï do noäi taâm… Taát caû nhöõng thaønh ngöõ naày phaûn aùnh söï caàn thieát cuûa moät haønh trình.

Vaø ñaây laø nhöõng neùt lôùn nhöõng thaønh phaàn caáu taïo chính yeáu cuûa söï tha thöù : 

1. Söï tha thöù baét ñaàu bôûi quyeát ñònh khoâng traû thuø :

Moät ngaïn ngöõ noùi : "Con ñöôøng daøi nhaát baét ñaàu töø böôùc ñaàu tieân". Böôùc ñaàu tieân phaûi laøm treân ñöôøng daøi tha thöù laø quyeát ñònh khoâng traû thuø. Khoâng phaûi laø moät quyeát ñònh laáy theo ñaø höng phaán noàng nhieät cuûa duy yù chí, maø laø ñöôïc ñoïc cho bôûi yù muoán chöõa laønh vaø lôùn leân.

Khoâng caàn trôû laïi vôùi moïi noãi thaát voïng vaø khoán khoå maø söï traû thuø saûn sinh ra. Chuùng nghieâm troïng ñeán ñoä chaúng ai muoán, duø baûn naêng môøi goïi. Jean Delumeau noùi leân yù nghó cuûa moät thi só Cuba bò tuø cuûa Fidel Castro trong hai möôi hai naêm : "Ñoái vôùi oâng, tha thöù chính laø beû gaõy moái baïo löïc chaèng chòt, laø töø choái chieán ñaáu vôùi nhöõng khí giôùi haän thuø cuûa ñoái phöông, laø vaãn cöù töï do hay laø trôû neân töï do ngay caû khi bò xieàng xích". Trong cuøng taâm traïng ñoù, Jean Marie Pohier vieát : "Tha thöù heä taïi caùi gì ?- Khoâng baét phaûi traû giaù". Duø ñònh nghóa naày coù tieâu cöïc, thì quyeát ñònh khoâng traû thuø vaãn laø ñieåm khôûi haønh cuûa moïi tha thöù ñích thöïc.

2. Tha thöù ñoøi hoûi moät söï trôû veà vôùi chính mình :

Nhö ñaïp chaân vaøo toå kieán, söï xuùc phaïm gaây neân roái loaïn vaø kinh hoaøng. Söï hoøa ñieäu an bình cuûa ngöôøi bò thöông toån vì theá maø bò xaùo troän, söï thanh tónh bò ñaûo loän, söï toaøn veïn noäi taâm bò ñe doïa. Nhöõng maët yeáu caù nhaân cho ñeán ñoù ñöôïc che ñaäy nay töùc khaéc loä dieän. Nhöõng lyù töôûng, neáu khoâng muoán noùi laø nhöõng aûo töôûng veà töø taâm vaø quaûng ñaïi bò thöû thaùch. Boùng toái nhaân caùch loä ra. Nhöõng caûm xuùc töôûng laø ñaõ trò ñöôïc giôø hoaûng loaïn vaø noåi leân döõ doäi. Ngöôøi ta ñaønh baát löïc vaø nhuïc nhaõ tröôùc söï xaáu hoå cuûa mình. Nhöõng veát thöông cuõ khoâng ñöôïc chöõa laønh ñuùng caùch goùp tieáng laïc ñieäu vôùi nhöõng aâm höôûng xaáu.

Baáy giôø côn caùm doã töø choái yù thöùc veà söï ngheøo naøn noäi taâm vaø chaáp nhaän noù thaät laø lôùn lao. Nhieàu thuû ñoaïn ñaùnh laïc muïc tieâu vaøo cuoäc ñeå ngaên caûn laøm vieäc ñoù : choái boû, troán chaïy vaøo duy hoaït ñoäng, coá queân ñi, ñoùng vai naïn nhaân, tieâu phí nghò löïc ñeå tìm laïi thuû phaïm, tìm moät tröøng phaït töông xöùng vôùi ñieàu laêng nhuïc, töï caùo buoäc mình ñeán suy suïp tinh thaàn, laøm cho mình cöùng raén leân hay ñoùng vai anh huøng khoâng theå lay chuyeån vaø haøo hieäp…

Nhöôïng boä cho nhöõng thuû ñoaïn nhö theá seõ laøm phöông haïi ñeán söï thaønh coâng cuûa tha thöù, laø caùi ñoøi hoûi giaûi phoùng chính mình tröôùc khi giaûi phoùng keû gaây neân xuùc phaïm. Khuyeân neân laëng leõ tha thöù maø khoâng baän taâm chi ñeán vieäc trôû laïi vôùi caùc traïng thaùi taâm hoàn cuûa mình laø moät lôøi khuyeân xaáu, bôûi vì söï tha thöù taát yeáu phaûi ngang qua söï yù thöùc veà mình, vaø bôûi söï khaùm phaù ra söï ngheøo naøn noäi taâm cuûa mình: hoå theïn, gaït boû, baïo löïc, traû thuø, öôùc muoán döùt ñi cho xong. Moät caùi nhìn trong saùng vaø ñuùng ñaén hôn veà chính mình laø moät döøng chaân boù buoäc treân con ñöôøng khuùc khuyûu cuûa tha thöù. Thoaït ñaàu moät caùi nhìn nhö theá gaây sôï haõi, ngay caû daãn ñeán thaát voïng. Giai ñoaïn khoù khaên nhöng khoâng theå thieáu, bôûi vì söï tha thöù cho keû khaùc nhaát thieát phaûi ñi qua söï tha thöù cho chính mình.

3. Tha thöù treân ñöôøng tìm kieám moät caùi nhìn môùi veà caùc moái töông quan giöõa ngöôøi vôùi ngöôøi :

Ñoái vôùi Christian Duquoc, tha thöù laø lôøi môøi ñeán vôùi trí töôûng töôïng. Chuùng ta khoâng bieát noùi gì toát hôn, duø ñieàu ñoù gaây ngaïc nhieân. Quaû thöïc trí töôûng töôïng ñoùng moät vai troø thieát yeáu trong tieán trình tha thöù. Chính taùc giaû naày cuõng vieát : "Söï tha thöù dieãn taû söï ñoåi môùi naày : noù taïo neân moät khoâng gian trong ñoù caùi luaän lyù noäi taïi ñoøi phaûi coù nhöõng töông ñöông phaùp lyù khoâng thi thoá ñöôïc. Tha thöù khoâng phaûi laø queân ñi quaù khöù, noù laø may ruûi cuûa moät töông lai khaùc vôùi caùi töông lai ñöôïc aùp ñaët bôûi quaù khöù hay kyù öùc". Vaäy ñeå daán thaân vaøo con ñöôøng tha thöù, ñieàu quan troïng laø phaûi öôùc mô moät theá giôùi toát ñeïp hôn, trong ñoù coâng lyù vaø caûm thoâng ngöï trò. Taát caû coâng cuoäc saùng taïo neân moät theá giôùi môùi phaûi chaêng khoâng baét ñaàu bôûi nhöõng töôûng töôïng ngoâng cuoàng nhaát ?

Nhö vaäy söï tha thöù veà phe vôùi töôûng töôïng. Noù bao goàm moät yù muoán saùng taïo, hay ñuùng hôn laø taùi taïo. Miguel Rubio noùi leân taát caû caùi ñoäc ñaùo : "Tha thöù khoâng phaûi laø moät cöû chæ cuûa thoùi quen phoå bieán nhaát, cuõng khoâng phaûi laø moät taäp quaùn thöôøng ngaøy. Ñuùng hôn ñoù laø moät caùnh hoa giaáu kín, ñoäc ñaùo, nôû ra moãi laàn treân moät noãi ñau vaø chieán thaéng chính mình".

Saùng taïo khoâng phaûi laø laøm neân moät caùi gì ñoù töø khoâng coù gì sao ? Caùi khoâng coù gì töø ñoù phaùt xuaát söï tha thöù, chính laø caùi thieáu thoán hay caùi troáng roång maø laàm loãi ñaõ ñem vaøo trong caùc moái töông quan giöõa con ngöôøi vôùi con ngöôøi. Söï tha thöù ñaûo ngöôïc tình theá vaø taïo neân moät töông quan môùi vôùi ngöôøi phaïm loãi. Ñöôïc giaûi thoaùt khoûi nhöõng raøng buoäc ñau ñôùn vôùi quaù khöù, ngöôøi tha thöù coù theå cho pheùp mình soáng troøn ñaày caùi hieän taïi vaø tieân lieäu cho töông lai nhöõng töông quan môùi vôùi keû gaây neân xuùc phaïm ñeán mình.

Baây giôø y taäp ñöôïc thoâi nhìn vôùi "con maét xaáu" oaùn giaän vaø baét ñaàu thaáy vôùi ñoâi maét môùi meû. Luùc aáy, trong taâm lyù trò lieäu, ngöôøi ta noùi ñeán "ñaët khung laïi". Nhö töø ngöõ chæ ñònh, ñoù laø nhìn thaáy bieán coá ñau thöông trong moät khung caûnh môû roäng. Cho tôùi luùc naày, ngöôøi ta bò giôùi haïn nôi thöông toån, khoâng theå nhìn thaáy caùi gì khaùc, traùi tim ñaày oaùn giaän. Baây giôø ngöôøi ta ngaång ñaàu leân ñeå pheâ phaùn moïi söï trong moät vieãn aûnh ñuùng hôn vaø roäng lôùn hôn. Taàm maét roäng lôùn vaø môû ra treân moät thöïc teá roäng lôùn hôn vaø ñaåy lui nhöõng giôùi haïn cuûa chaân trôøi. Söï xuùc phaïm ñaõ chieám moät choã xaâm laán baét ñaàu maát ñi taàm quan troïng trong caùi nhìn cuûa nhöõng khaû theå hieän höõu vaø haønh ñoäng môùi meû. Nhöng coâng cuoäc khoâng döøng laïi ôû ñoù.

4. Tha thöù tin vaøo giaù trò cuûa ngöôøi gaây neân xuùc phaïm :

Ñeå ñaït tôùi tha thöù, ñieàu thieát yeáu laø phaûi tieáp tuïc tin töôûng vaøo phaãm giaù cuûa keû ñaõ gaây ra thöông toån, baùch haïi hay phaûn boäi. Ngay luùc ñoù thì chaéc chaén laø raát khoù thöïc hieän. Keû gaây ra laàm loãi xuaát hieän nhö moät teân ñoäc aùc maø ta keát aùn. Nhöng moät khi ñöôïc chöõa laønh, thì gioáng nhö tröôøng hôïp Alfred, caùi nhìn taùc haïi veà ngöôøi khaùc coù theå ñöôïc thay ñoåi. Ñaøng sau con quaùi vaät, ngöôøi ta khaùm phaù ra moät höõu theå doøn moûng vaø yeáu ñuoái nhö chính mình, moät con ngöôøi coù khaû naêng thay ñoåi vaø thaêng tieán.

Hôn nöõa, tha thöù khoâng phaûi chæ laø ñöôïc giaûi thoaùt khoûi gaùnh naëng ñau ñôùn cuûa mình, nhöng cuõng chính laø giaûi thoaùt ngöôøi khaùc khoûi gaùnh naëng phaùn ñoaùn aùc yù vaø nghieâm khaéc maø ta coù veà hoï, chính laø khoâi phuïc ngöôøi khaùc tröôùc maét mình trong phaãm giaù con ngöôøi cuûa ho. Jean Delumeau ñaõ tìm ñöôïc nhöõng lôøi leõ haïnh phuùc ñeå noùi leân ñieàu ñoù : "Tha thöù laø töï do, giaûi phoùng vaø taùi taïo. Noù laøm cho chuùng ta neân môùi. Noù mang laïi nieàm vui vaø töï do cho nhöõng ai bò ñeø beïp döôùi gaùnh naëng loãi laàm cuûa mình. Tha thöù chính laø moät haønh ñoäng tín nhieäm ñoái vôùi moät höõu theå ngöôøi, chính laø noùi "vaâng" vôùi ngöôøi anh em cuûa chuùng ta".

Trong cuøng höôùng aáy, Jon Sobrino nhìn thaáy trong söï tha thöù moät haønh ñoäng yeâu thöông ñoái vôùi keû thuø, moät haønh ñoäng coù khaû naêng hoaùn caûi chính keû thuø ñoù : "Tha thöù cho keû xuùc phaïm chuùng ta laø moät haønh ñoäng yeâu thöông ñoái vôùi ngöôøi coù toäi maø chuùng ta muoán giaûi thoaùt khoûi noãi baát haïnh rieâng cuûa hoï, laø haønh ñoäng yeâu thöông keû maø ta khoâng muoán vónh vieån ñoùng cöûa töông lai".

Taát caû nhöõng caùi ñoù thaät ñeïp ñeû, nhöng coù lieàu lónh khoâng khi muoán ñi xa nhö theá ? Keû gaây neân xuùc phaïm coù goàng mình leân vaø töø choái söï giaûi thoaùt maø ngöôøi ta hieán daâng cho y ? Ta coù ñeå laøm cho mình bò toån thöông laàn thöù hai vì söï töø choái ñöôïc tha thöù cuûa y ? Söï lieàu lónh laø chaéc chaén. Coù ñaùng chòu nhö vaäy khoâng ? Söï tha thöù ñích thöïc ñoøi hoûi moät söï chieán thaéng treân noãi sôï bò só nhuïc theâm moät laàn nöõa. Chính ñieàu ñoù khieán Jean Marie Pohier vieát : "Chính vì theá maø tha thöù thaät khoù, bôûi vì ngöôøi ta sôï".

Ñeán ñoù, ta coù lyù do khoâng ñeå töï hoûi laø haønh ñoäng tha thöù coù vöôït quaù söùc rieâng con ngöôøi khoâng ?

5. Tha thöù phaûn aùnh loøng thöông xoùt cuûa Chuùa :

Quaû thöïc, tha thöù thuoäc veà hai laõnh vöïc : laõnh vöïc cuûa con ngöôøi vaø laõnh vöïc cuûa Thieân Chuùa. Trong yù nieäm veà tha thöù, coù hai sai laàm lôùn caàn phaûi traùnh. Sai laàm thöù nhaát heä taïi vieäc giaûm tröø tha thöù vaøo moät öùng xöû thuaàn tuùy vaø ñôn giaûn mang tính chaát con ngöôøi, ñöôïc taùc ñoäng bôûi sôï haõi hay thöông haïi. Moät nhaø taâm lyù ñoàng hoùa tha thöù vôùi moät hình thöùc cuûa thuû ñoaïn töï veä. Ñoái vôùi oâng, söï tha thöù giöõa con ngöôøi vôùi nhau ñöôïc ñieàu khieån bôûi sôï traû ñuõa vaø huûy dieät laãn nhau. Trieát gia Hylaïp Seùneøque thaáy trong söï thöông haïi ñoäng löïc chính cuûa tha thöù. OÂng toùm taét tö töôûng cuûa mình trong moät coâng thöùc baát huõ : "Con haõy tha thöù cho ngöôøi yeáu hôn con vì thöông haïi y, vaø con haõy tha thöù cho ngöôøi maïnh hôn con vì thöông haïi con".

Sai laàm kia laø coi tha thöù nhö laø ñaëc quyeàn cuûa chæ moät mình Thieân Chuùa. Khi aáy ngöôøi ta ñeå ít choã cho saùng kieán cuûa con ngöôøi. Hoï khaúng ñònh : "Chæ moät mình Thieân Chuùa coù theå tha thöù" hoaëc "Tha thöù laø vieäc cuûa Thieân Chuùa". Ñoù laø nhöõng coâng thöùc ñeå ít choã cho traùch nhieäm cuûa con ngöôøi. Dó nhieân ñoù laø vieäc cuûa Thieân Chuùa, neáu ngöôøi ta hieåu raèng Thieân Chuùa laø nguoàn toái haäu cuûa söï tha thöù ñích thöïc, nhö truyeàn thoáng Dothaùi giaùo, Kitoâ giaùo vaø Hoài giaùo daïy. Nhöng söï tha thöù khoâng ñöôïc thöïc hieän maø khoâng coù söï hôïp taùc cuûa con ngöôøi.

Söï tha thöù naèm ôû giöõa baûn leà nhaân loaïi vaø thaàn linh. Ñieàu quan troïng laø phaûi toân troïng hai yeáu toá caáu thaønh naày, neáu khoâng seõ caét xeùn söï tha thöù khoûi yeáu toá chính yeáu naày hoaëc yeáu toá kia. Cuõng veà ñieåm naày, Jean Delumeau ñaõ tìm ñöôïc nhöõng töø ngöõ chính xaùc. OÂng khaúng ñònh raèng söï tha thöù "thieát laäp neân gaïch noái duy nhaát coù theå coù giöõa con ngöôøi vôùi nhau vaø giöõa con ngöôøi vôùi Thieân Chuùa. Caùi caàu voàng giöõa Thieân Chuùa vaø con ngöôøi, chính laø söï tha thöù".

Cho ñeán ñaây, chuùng ta ñaõ khaûo saùt phaàn cuûa con ngöôøi trong vaán ñeà tha thöù : quyeát ñònh khoâng baùo thuø, trôû veà vôùi chính mình ñeå töï chöõa laønh, saùng taïo neân moät traät töï môùi, vaø cuoái cuøng laø giaûi phoùng ngöôøi anh em hay ngöôøi chò em cuûa mình. Taát caû nhöõng phaän vuï ñoù xem ra haàu nhö ôû beân kia söùc ngöôøi. Coù lyù, bôûi chöõ "tha thöù", nhö nghóa töø nguyeân cuûa noù gôïi leân, coù nghóa laø cho caùch sung maõn, cuõng nhö "laøm hoaøn haûo" nghóa laø laøm caùch sung maõn. Vaäy tha thöù mang yù töôûng sung maõn naày, bôûi vì noù dieãn taû moät hình thöùc tình yeâu ñöa tôùi thaùi cöïc, töùc yeâu meán baát chaáp söï xuùc phaïm phaûi gaùnh chòu. Ñeå kieän toaøn, ñieàu ñoù ñoøi hoûi nhöõng söùc maïnh thieâng lieâng vöôït quaù söùc con ngöôøi.

Kinh nghieäm soáng thieâng lieâng trong tieán trình tha thöù ñöôïc ñaët vaøo trong moät boä ghi khaùc cuûa hieän höõu vaø haønh ñoäng. ÔÛ möùc ñoä naày, caùi toâi caù vò boû rôi söï kieåm soaùt caù vò treân hoaøn caûnh. Noùi caùch khaùc, noù laøm cho mình trôû neân deã caûm thuï vôùi ngöôøi voâ danh vaø vôùi caùi baát ngôø, neáu noù muoán ñi vaøo pha cuoái cuøng cuûa söï tha thöù.

Chính laø nhôø moät "thuï ñoäng tích cöïc" maø noù trôû neân chaêm chuù vôùi hoaït ñoäng cuûa Thaàn Khí, thoåi ôû ñaâu vaø khi naøo Ngaøi muoán. Luùc ñoù, coâng vieäc nhaãn naïi vaø töï yù cuûa taâm lyù nhöôøng choã cho söï chôø ñôïi côûi môû vaø traøn ñaày hy voïng cuûa moät tha thöù, khoâng ñeán töï mình nhöng töø moät Ñaáng Khaùc.

Söï töø boû yù muoán quyeàn löïc, nghóa laø muoán laø taùc nhaân duy nhaát cuûa tha thöù, seõ ñi xa hôn ngöôøi ta nghó. Caùc nghieân cöùu treân quaû quyeát raèng neáu muoán thaønh coâng trong haønh ñoäng tha thöù thì phaûi töø boû caû yù muoán tha thöù cuûa mình. Thoûa loøng bieát bao khi coù theå khaúng ñònh vôùi veû chieán thaéng "Toâi tha thöù cho anh". Nhöng söï tha thöù trong pha cuoái cuøng khoâng heà bieát ñeán moät töï phuï nhö theá. Noù ñöôïc thöïc hieän kín ñaùo, khieâm toán, laëng leõ. Noù khoâng phaùt xuaát töø caûm tính hay caûm xuùc, nhöng boäc loä saâu xa töø con ngöôøi vaø con tim ñöôïc Thaàn Khí taùc ñoäng. Noù coù moät caùi gì ñoäc ñaùo, khoâng coù gì chung vôùi tính ña caûm. Lewis Smedes khaúng ñònh : "Söï tha thöù coù moät tình caûm, moät maøu saéc, moät khí haäu ñaëc bieät, khaùc vôùi moïi haønh ñoäng saùng taïo khaùc trong danh muïc caùc töông quan nhaân baûn".

Nhö chuùng ta nhaän ñònh, söï tha thöù ñaët ra moät thaùch ñoá coù thöïc. Thaùch ñoá duy trì moái caêng thaúng giöõa taâm lyù vaø thieâng lieâng. Vaäy moät sö phaïm tha thöù ñaày ñuû vaø ñöôïc soi saùng phaûi löu yù ñieàu ñoù vaø chính ñoù laø caùi maø toâi muoán phaân boá tieán trình tha thöù ra thaønh möôøi hai giai ñoaïn.

Toâi khoâng muoán keát thuùc chöông naày maø khoâng trích daãn baûn vaên cuûa Philippe Le Touzeù moâ taû caùch tuyeät vôøi hoaït ñoäng saùng taïo cuûa Thieân Chuùa trong vieäc tha thöù. Ñaây laø ñieàu oâng noùi veà caùc nhaân vaät cuûa Bernanos, bieät danh laø ngoân söù cuûa tha thöù : "Caùc thaùnh cuûa Bernanos xuoáng taän vöïc thaúm cuûa "loøng thöông xoùt dòu daøng" naày. Tha thöù laø chính Thieân Chuùa, ngöôøi cha nhaân haäu cuûa ñöùa con trai hoang ñaøng, Tình Yeâu nhöng khoâng thuaàn tuùy. Tình Yeâu laø saùng taïo, traøn traøo ra khoûi mình, vaø tha thöù laø khí cuï cuûa coâng cuoäc saùng taïo ñöôïc tieáp noái, phuïc höng, laøm môùi. ÔÛ ñaâu con ngöôøi laøm phaùt sinh cheát choùc thì tha thöù laïi tung toeù ra söï soáng".

muïc luïc

Chöông V : Laøm sao löôïng ñònh nhöõng ñieàu xuùc phaïm ?

Ngöôøi ta tha thöù nhö hoï yeâu thöông.
Honoreù de Balzac

Ngöôøiø Kitoâ höõu caàn taïo ra hoøa bình ngay caû khi caûm thaáy mình laø naïn nhaân cuûa ngöôøi sinh söï voâ lyù. Chuùa ñaõ haønh xöû nhö theá.
Gioan Phaoloâ II

Moät ngöôøi trong soá cöïu nöõ sinh vieân cuûa toâi ñaõ vieát : "Thöa cha, sau khi suy nghó chín muoài, cuoái cuøng con quyeát ñònh vieát cho cha ñeå tha thöù cho cha vì ñaõ cho con "troâi" trong cuoäc thi vöøa roài". Toâi raát ñoåi ngaïc nhieân vì söï ngaây ngoâ vaø gioïng ñieäu töï do quaù trôùn cuûa naøng. Toâi khoâng hieåu taïi sao toâi laïi phaûi ñöôïc tha thöù vì moät thaát baïi maø naøng ñaùng phaûi chòu. Baây giôø toâi môùi hieåu raèng khoâng nhöõng chæ coù nhöõng tha thöù giaû traù maø cuõng coøn coù nhöõng lyù do giaû traù ñeå tha thöù nöõa. Nhö trong tröôøng hôïp vöøa trích daãn, ngöôøi ta lieàu mình taàm thöôøng hoùa söï tha thöù vaø söû duïng tha thöù caùch khoâng yù thöùc. Vaäy caàn thieát phaûi coù bieän phaân roõ raøng giöõa nhöõng hoaøn caûnh phaûi tha thöù vaø nhöõng hoaøn caûnh khoâng coù gì phaûi naïi ñeán thöïc haønh thieâng lieâng troïng ñaïi naày.

Chuùng ta haõy xem vaøi thí duï trong ñoù söï tha thöù khoâng coù lyù do gì hieän höõu, bôûi vì ngöôøi ta xöùng ñaùng traû giaù cho haønh ñoäng cuûa mình. Toâi laùi xe vöôït quaù toác ñoä vaø phaûi nhaän moät bieân baûn phaït vi caûnh ; toâi ñaùnh baïc vaø bò thua ; toâi bò oâng chuû khieån traùch vì treã giôø laøm vieäc quaù nhieàu. Ñoù laø bao nhieâu hoaøn caûnh khieán toâi phaûi bò thaát voïng, töùc giaän, toån thöông trong töï aùi cuûa toâi. Nhöng chuùng ta coù thöïc söï tin raèng vieân caûnh saùt, chuû soøng baïc vaø oâng chuû phaûi xin loãi toâi veà nhöõng ñieàu só nhuïc maø toâi ñaõ töï chuoác laáy cho mình khoâng ? Caâu traû lôøi quaù roõ raøng roài. Söï tha thöù chæ ñöôïc thöïc haønh trong tröôøng hôïp cuûa nhöõng xuùc phaïm baát coâng thoâi. Tuy nhieân cuõng chính trong nhöõng hoaøn caûnh ñoù, lôøi xin loãi seõ bò baét buoäc, neáu vieân caûnh saùt ñaõ maéng chöûi toâi, chuû soøng baïc ñaõ gian laän vaø oâng chuû ñaõ só nhuïc toâi coâng khai.

1. Nhöõng xuùc phaïm bôûi nhöõng ngöôøi ñöôïc yeâu thöông : 

Söï tha thöù maëc laáy nhöõng maøu saéc vaø hình thöùc khaùc nhau tuøy theo do nhöõng ngöôøi thaân tình hay chæ laø nhöõng khaùch laï gaây neân. Ai coù theå laøm chuùng ta bò toån thöông saâu xa hôn nhöõng ngöôøi ñöôïc chuùng ta yeâu thöông ? Chuùng ta ñaõ keát deät vôùi hoï nhöõng moái lieân heä tình caûm. Moät caùch naøo ñoù hoï ñaõ laøm neân moät phaàn cuûa chuùng ta. Chuùng ta ñaõ bao boïc hoï baèng moät vaàng quang lyù töôûng vaø roài chuùng ta nghó laø coù theå chôø ñôïi raát nhieàu vaøo hoï. Chính vì theá, tính nghieâm troïng cuûa thöông toån do tính nghieâm troïng khaùch quan cuûa xuùc phaïm ñöôïc keå laø nheï hôn so vôùi söï cao caû cuûa nhöõng chôø ñôïi, duø nhöõng chôø ñôïi naày coù thöïc hieän ñöôïc hay khoâng.

Nhöõng tröôøng hôïp chôø ñôïi quaù möùc thaät laø nhieàu. Con caùi lyù töôûng hoùa cha meï chuùng nhö theá, roàiø ñoøi hoûi ôû cha meïï söï bao dung vaø tình yeâu voâ ñieàu kieän. Ñoái laïi, phaàn ñoâng cha meï mong öôùc con caùi seõ hoaøn toaøn ñaùp öùng ñuùng kyû luaät cuûa mình vaø thöïc hieän thay mình nhöõng moäng öôùc maø mình ñaõ thaát baïi trong vieäc cuï theå hoùa ra trong cuoäc soáng cuûa chính mình. Cuõng theá, tình yeâu ñam meâ thaät phong phuù trong nhöõng öôùc mô khoâng thöïc teá. Caùc vôï choàng vaø nhöõng tình nhaân hy voïng luoân luoân ñöôïc ñoaùn hieåu trong nhöõng öôùc muoán cuûa hoï maø khoâng caàn phaûi boäc loä ra. Hoï muoán luoân luoân ñöôïc hieåu, ñöôïc yeâu meán, ñöôïc taùn döông, ñöôïc an toaøn nhôø söï hieän dieän thöôøng xuyeân cuûa ngöôøi phoái ngaãu. Toâi ñeå baïn lieät keâ ra nhöõng chôø ñôïi vaø hy voïng tieàm aån ñöôïc nuoâi döôõng bôûi nhöõng tình nhaân, cha meï, con caùi, chò em, anh em vaø baïn beø. Ñieàu quan troïng phaûi löu yù nôi ñaây laø söï tha thöù ñoùng moät vai troø khoâng theå thieáu ñöôïc trong caùc moái lieân heä thaân tình, tuøy cöôøng ñoä cuûa chuùng vaø soá laàn nhöõng cô hoäi va chaïm nhau.

Dó nhieân caàn phaûi giöõ cho khoûi bieán thaønh bi kòch nhöõng buoàn chaùn nho nhoû hay nhöõng noãi thaát voïng choùng qua haèng ngaøy : Ngöôøi choàng veà treã giôø côm chieàu hay nhôù laàm ngaøy sinh nhaät cuûa vôï ; treû con laøm baån saøn nhaø vöøa môùi röûa xong ; ngöôøi söû duïng sau cuøng xe chung cuûa gia ñình ñaõ queân ñoå xaêng. Luùc naày chaéc ai cuõng caûm thaáy khoù chòu, bò töôùc ñoaït vaø ngay caû baïo löïc nöõa. Khoâng neân quaù quan troïng hoùa nhöõng raéc roái coûn con nhö theá. Nhöng cuõng khoâng ñöôïc hoaøn toaøn khoâng bieát ñeán. Chuùng coù theå laø daáu hieäu cuûa moät vaán ñeà trong quan heä vôùi nhau maø ta phaûi xem xeùt, giaûi quyeát vaø coù theå ñieàu chænh baèng moät söï tha thöù. Ñoù cuõng laø tröôøng hôïp, neáu, sau khi ñaõ löu yù caùc vò höõu traùch veà nhöõng sai soùt cuûa hoï, maø nhaän thaáy khoâng coù chuùt thay ñoåi naøo trong caùch ñieàu haønh cuûa hoï. Luùc aáy caàn xem xeùt hoaøn caûnh vaø giaûi quyeát noù, duø phaûi naïi ñeán söï tha thöù, neáu caàn.

Xaûy ra laø nhöõng söï kieän khoâng ñaùng keå cuûa cuoäc soáng haèng ngaøy coù theå daãn ñeán nhöõng haäu quaû nghieâm troïng. Moät baùc só giaûi phaåu taâm söï vôùi toâi raèng oâng nghó phaûi ly thaân vôùi vôï vì naøng laø moät ngöôøi nguû quaù muoän. Thöôøng khi vaøo giöôøng laø naøng ñaùnh baät oâng daäy khoûi giaác nguû quí baùu cuûa oâng. Ñoâi khi coøn raát sôùm, naøng ñaõ ñaùnh thöùc oâng daäy ñoøi noùi chuyeän, nhaát laø ñeå thu xeáp moät baát hoøa. Ngöôøi ñaøn oâng toäi nghieäp laïi caàn nhöõng ñeâm nghæ ngôi ñeå taäp trung tinh thaàn vaø söï kheùo leùo cuûa ñoâi tay. Cöù xaûy ra nhö vaäy khieán oâng ñaâm gheùt baø vôï ñeán ñoä nghó raèng baø muoán huûy dieät ngheà nghieäp cuûa oâng.

Coù nhöõng söï thieáu quan taâm coøn nghieâm troïng hôn nöõa. Haõy nghó ñeán nhöõng söï phaûn boäi vaø thieáu thaønh thaät giöõa nhöõng ngöôøi yeâu nhau. Caùc laàm loãi cuûa hoï gaây neân nhöõng thöông toån ñau ñôùn vaø keùo daøi, bôûi vì ngöôøi ta thöôøng nghó caùch töï nhieân raèng cha meï, baïn thaân, ñoàng nghieäp phaûi veà phe vôùi mình, duø gì xaûy ra ñi nöõa. Ñaõ coù söï noái keát giöõa hoï moät thöù hôïp ñoàng maëc nhieân baûo veä laãn nhau, duø coù maët hay vaéng maët. Toâi cuõng ñaõ bò toån thöông vaø phieàn muoän nhö theá bôûi söï khoâng kín ñaùo cuûa moät ngöôøi baïn cuõ. Trong caâu chuyeän thaân tình, toâi ñaõ taâm söï moät ñieàu bí maät vôùi anh ta, theá maø anh ta laïi voäi vaû thoå loä vôùi moät ngöôøi maø toâi laïi raát aùc caûm. Toâi phaûi thuù thaät raèng töø ñoù toâi chaúng coøn can ñaûm yeâu caàu anh ta giaûi thích veà söï khoâng kín ñaùo cuûa anh ta, ñeán ñoåi tình baïn cuûa chuùng toâi bò phaù hoûng naëng neà.

Phaûi noùi gì veà nhöõng söï phaûn boäi ? Khoâng coù gì naëng neà cho baèng hay bieát mình bò phaûn boäi bôûi moät ngöôøi mình quí meán nhieàu. Chaúng haïn baïn nghe raèng moät ngöôøi baïn thaân noùi sau löng baïn, raèng vôï baïn löøa doái baïn vôùi moät ngöôøi baïn cuûa baïn, raèng ñoàng nghieäp cuûa baïn duøng baïn laøm baøn ñaïp ñeå möu ñoà quyeàn löïc…

Coù nhöõng söï thieáu thaønh thaät veà phía nhöõng ngöôøi gaàn guûi mang nhöõng hình thöùc tinh vi hôn, nhöng cuõng khoâng keùm laøm meách loøng, nhö cöôøi nhaïo vaø chaâm choïc cay ñaéng. Nhöõng thöù ñoù thaät naëng neà ñeå maø chòu ñöïng, ngay caû vôùi nhöõng ngöôøi phaûi chöùng kieán. Toâi raát khoù chòu khi coù maët trong caùc cuoäc vôï choàng caõi coï nôi coâng coäng, ví duï moät baø vôï aùm chæ nhöõng vuïng veà sinh lyù cuûa choàng, moät ngöôøi choàng deãu côït nhöõng loãi ngoân ngöõ cuûa ngöôøi vôï ngöôøi nöôùc ngoaøi cuûa mình. Nhöõng ngöôøi chöùng kieán cuõng khoâng chòu noåi nhöõng caûnh nhö vaäy, huoáng chi ñoái vôùi ngöôøi phoái ngaãu bò laêng nhuïc!

Dó nhieân, nhöõng haønh vi baïo löïc giöõa nhöõng ngöôøi yeâu nhau phaûi ñöôïc keå vaøo soá nhöõng xuùc phaïm ñoäc aùc nhaát vaø toài teä nhaát. Caùc cuoäc thoáng keâ ñöa ra nhöõng con soá kinh hoaøng veà soá phuï nöõ bò baïo haønh bôûi choàng hay baïn trai cuûa mình. Ngoaøi ra, caùc cuoäc thoáng keâ coøn im laëng ñoái vôùi nhöõng söï baïo haønh baèng lôøi noùi vaø taâm lyù ñi tröôùc nhöõng maøn thöôïng caúng tay haï caúng chaân. Sau cuøng, phaûi noùi gì veà naïn dòch laïm duïng tình duïc ñoái vôùi treû em maø xaõ hoäi cuûa chuùng ta ñaõ quyeát ñònh ñöa ra coâng khai ?

Cho ñeán ñaây, chuùng ta môùi noùi ñeán nhöõng thieáu soùt traàm troïng ñoái vôùi tình yeâu cuûa nhöõng ngöôøi gaàn guûi. Moät soá hoaøn caûnh phaân ly naøo ñoù xem ra khoâng ñoøi hoûi ñöôïc chaêm soùc baèng moät söï tha thöù, vì chuùng khoâng coù chuû taâm. Haõy laáy tröôøng hôïp söï ra ñi cuûa nhöõng ñöùa con lôùn. Ngay caû khi bieát laø phaûi leõ ñöùa con phaûi tung caùnh bay ra khoûi toå aám gia ñình, con tim cuûa moãi phaàn töû trong gia ñình vaãn se thaét ñau ñôùn. Bieát bao ñaùm cöôùi maø cuoäc ra ñi cuûa ngöôøi con trai hoaëc ngöôøi con gaùi cuûa gia ñình buoàn nhieàu hôn laø ngöôøi ta muoán nhìn thaáy.

Cuoäc chia ly bôûi caùi cheát cuûa moät ngöôøi thaân yeâu laøm choåi daäy caû moät loâ tình caûm, nhö sôï haõi, ñau thöông, giaän döõ vaø maëc caûm coù loãi. Chính vì theá, trong khi trò lieäu noãi ñau tang cheá, toâi môøi goïi nhöõng ngöôøi coøn soáng chu toaøn moät nghi thöùc tha thöù ñeå vöôït thaéng noãi töùc giaän vaø caûm töôûng coù loãi cuûa hoï. Trong khi xin loãi ngöôøi thaân yeâu quaù coá, hoï töï giaûi thoaùt khoûi söï buoäc toäi chính mình laø ñaõ khoâng yeâu thöông ngöôøi thaân hôn ñöôïc. Vaø trong khi tha thöù cho ngöôøi thaân yeâu quaù coá, hoï loaïi boû ñöôïc noãi töùc giaän cuûa hoï laø ñaõ bò ngöôøi thaân yeâu boû rôi.

2. Nhöõng xuùc phaïm bôûi nhöõng ngöôøi xa laï :

Moät ngöôøi laùi xe aåu taû caét ngang ñöôøng cuûa baïn, moät khaùch haøng voäi vaû daønh maát choã xeáp haøng cuûa baïn tröôùc quaày traû tieàn, moät ngöôøi taøi xeá xe buyùt traû lôøi baïn caùch thoâ loã, moät ñieän thoaïi vieân traû lôøi baïn baèng tieáng Anh trong khi baïn xin ñöôïc phuïc vuï baèng tieáng Phaùp. Dó nhieân ñoù laø nhöõng buoàn chaùn khoâng ñoøi hoûi nhöõng tieán trình tha thöù daøi doøng. Ngay luùc aáy, baïn caûm thaáy böïc boäi khoù chòu, nhöng roài baïn sôùm queân ñi ngay nhöõng hoãn xöôïc ñoù. Baïn töï nhuû raèng ñoù laø nhöõng keû xa laï.

Vaäy söï xuùc phaïm ñeán töø moät ngöôøi xa laï phaûi nghieâm troïng hôn theá ñeå laøm baïn maát söï an bình noäi taâm. Söï xuùc phaïm ñoù phaûi bieåu loä moät ñuïng chaïm ñeán toaøn theå vaät lyù, taâm lyù, xaõ hoäi hay luaân lyù. Chaúng haïn nhö tröôøng hôïp moät vuï troäm beû khoùa ñoät nhaäp gia cö. Chaéc chaén ngöôøi ta tieác söï maát maùt caùc ñoà vaät bò ñaùnh caép, nhaát laø neáu lieân quan ñeán nhöõng ñoà vaät quí baùu vì giaù trò tình caûm maø ngöôøi ta gaén boù vôùi chuùng. Nhöng ñieàu va chaïm saâu xa nhaát, chính laø yù thöùc veà söï xaâm phaïm laõnh ñòa cuûa mình. Söï xuùc phaïm caøng ñuïng ñeán con ngöôøi, ngöôøi ta caøng böùc xuùc : nhöõng haønh vi xuùc phaïm ñeán nhöõng ngöôøi ñöôïc yeâu meán, taán coâng thanh danh hoï, taøn nhaãn ñoái vôùi thaân theå, sôø moù tình duïc, haûm hieáp, v.v… Söï an toaøn baûn thaân bò ñe doïa, nhöõng giôùi haïn cuûa con ngöôøi mình bò xaâm phaïm, moät caùch naøo ñoù bò boùc traàn vaø phoù maëc cho ngöôøi khaùc. Söï xaáu hoå vaø kinh hoaøng do ñoù maø ra gaây neân trôû ngaïi raát lôùn cho vieäc tha thöù, nhö chuùng ta seõ thaáy. Cuoái cuøng chuùng ta ghi nhaän raèng tính nghieâm troïng cuûa thöông toån thöôøng gaëp thaáy raát naëng neà vì nhöõng gôïi nhôù khoâng ñöôïc chöõa laønh ñuùng caùch cuûa thôøi thô aáu.

Ñieàu laêng nhuïc do moät ngöôøi xa laï trôû thaønh gaây chaán thöông hôn khi ngöôøi ta khoâng thaáy ñöôïc lyù do. Laøm sao baïn muoán tha thöù cho nhöõng teân khuûng boá chính trò ñaõ baét ñi, haønh haï vaø gieát cheát caùc phaàn töû cuûa gia ñình baïn ? Francine Cockenpot, moät nöõ nhaïc só kieâm thi só ngöôøi Phaùp ñaõ thöû tha thöù. Sau khi thoaùt cheát khoûi tay moät keû baïo haønh voâ danh, naøng caûm thaáy buoäc loøng phaûi thieát laäp moät moái töông quan vôùi keû hoaøn toaøn voâ danh ñoù. Ñeå ñi vaøo lieân laïc vôùi noù vaø xua ñuoåi noãi quaãn baùch cuûa mình, naøng baét ñaàu vieát cho noù, bieát raát roõ raèng caùc thö cuûa naøng seõ khoâng bao giôø ñeán tay ngöôøi nhaän. Naøng noùi : "Ngay khi veà tôùi nhaø, nhö ñeå tröø khöû noãi kinh hoaøng cuûa mình, toâi chuïp ngay caây vieát chì vaø xaáp giaáy roài baét ñaàu vieát. Cho ñeán naêm hay saùu laù thö moãi ñeâm, khoâng theå ñoïc laïi, vì toâi ñaõ bò maát moät con maét. Toâi vieát cho keû baïo haønh toâi, keû voâ danh maø toâi chaúng bieát chuùt gì veà noù, ngay caû gioïng noùi cuûa noù, bôûi vì noù khoâng traû lôøi cho toâi khi toâi la leân "nhöng taïi sao oâng muoán gieát toâi ?"

3. Nhöõng xuùc phaïm ñaõ maát ñi trong quaù khöù :

Duø söï xuùc phaïm ñeán töø moät ngöôøi thaân yeâu hay bôûi moät keû hoaøn toaøn xa laï, luoân luoân caàn phaûi nhôù raèng noù coù khaû naêng ñoäng vieân caùc hoaøi nieäm vaø gôïi leân moät phaûn öùng giaây chuyeàn. Nhöõng veát thöông cuõ maø ngöôøi ta töôûng laø ñaõ bò doàn neùn vaø choân chaët nay laïi tónh thöùc, cuøng luùc gia taêng noãi kinh hoaøng vaø hoån loaïn. Baáy giôø söï xuùc phaïm ñöôïc nhaän ra qua caùi nhìn sôï seät vaø phoùng ñaïi leân cuûa ñöùa treû ñang soáng trong chính mình.

Ñoù laø ñieàu ñaõ xaûy ra vôùi moät caùn söï xaõ hoäi, khi ñieàu trò, ñaõ keå laïi vôùi toâi raát nhieàu khoù khaên trong quan heä y gaëp phaûi vôùi caùc caáp treân thuoäc nam giôùi cuûa y. Y nhaán maïnh ñeán söï thieáu ngay thaúng cuûa caùc caáp treân ñoù, laø ñieàu xem ra giaûi thích söï ít tín nhieäm cuûa y ñoái vôùi hoï. Meät moõi vì nhöõng xung ñoät thöôøng xuyeân vôùi ban ñieàu haønh, y xin toâi giuùp y khaùm phaù ra coäi reã cuûa thaùi ñoä ngôø vöïc cuûa y ñoái vôùi caùc caáp treân cuûa y. Y ñaõ laâu daøi tìm kieám nguyeân nhaân baèng nhöõng coá gaéng noäi quan, nhöng y vaãn coù caûm töôûng laãn quaãn trong voøng troøn.

Baáy giôø toâi xin anh ta soáng laïi hieän tröôøng tình caûm ngôø vöïc cuûa anh, vaø töø luùc ñoù trôû ñi, anh daàn daàn luøi laïi quaù khöù cuûa mình vaø vaïch ra taát caû nhöõng bieán coá trong ñoù anh ñaõ caûm nhaän söï nghi ngôø ñoái vôùi caùc quyeàn bính. Anh ñaõ phaûi baét ñaàu laïi nhieàu laàn tröôùc khi ñöôïc thaønh coâng, bôûi vì bieán coá ñaàu tieân vaãn bò che giaáu kyû. Trong moät laàn kia, anh ñoät nhieân baét ñaàu khoùc nöùc nôû : Anh vöøa soáng laïi bieán coá baát haïnh. Luùc leân baûy tuoåi, sau khi anh bò caét boû haïch haïnh, luùc tænh daäy anh thaáy chæ coù moät mình coâ ñoäc vaø ñau ñôùn trong moät phoøng beänh vieän. Anh ñaõ heát söùc hoaûng sôï. Ba cuûa anh ñaõ khoâng ñeán thaêm anh luùc anh tónh laïi nhö oâng ñaõ höùa. Anh ñaõ chôø ñôïi suoát caû buoåi chieàu, roài suoát caû buoåi toái, nhöng voâ ích. Hôn nöõa, baùc só giaûi phaåu cuõng ñaõ höùa ñem cho anh kem laïnh, nhöng cuõng chaúng thaáy ñaâu. Coâ y taù cuõng chæ vieáng thaêm vaøi luùc ngaén nguûi. Trong khi caûm thaáy bò boû rôi nhö theá, caäu beù con ñaõ laáy quyeát ñònh seõ khoâng coøn tín nhieäm vaøo caùc ngöôøi lôùn nöõa, nhaát laø nhöõng ngöôøi ñaøn oâng. Sau khi ñaõ khoùc raát nhieàu, cuoái cuøng anh hieåu ra ñöôïc do ñaâu maø ñeán söï ngôø vöïc ñoái vôùi nhöõng ngöôøi ñaøn oâng coù quyeàn bính haèng aùm aûnh anh. Baáy giôø, anh coù theå tha thöù cho boá cuûa anh vaø baùc só giaûi phaåu vì ñaõ khoâng giöõ lôøi, ñoàng thôøi soáng laïi nhöõng cuoäc xung ñoät khaùc trong quaù khöù vôùi caùc caáp treân haàu thaùo gôõ chuùng ñi.

Caâu chuyeän cuûa ngöôøi ñaøn oâng naày khoâng phaûi laø duy nhaát ñaâu. Trong phaàn lôùn tröôøng hôïp, söï khoâng theå tha thöù tìm thaáy nguoàn goác cuûa noù trong nhöõng veát thöông cuõ hoaëc nhöõng maát maùt cuûa tuoåi thô aáu.

muïc luïc

Chöông VI : Tha thöù cho ai ?

Ngöôøi ta khoâng theå soáng chung vôùi nhau neáu khoâng tha thöù laãn cho nhau vaø nhìn nhaän moãi ngöôøi chæ laø caùi maø mình laø.
François Varillon

Keâu caàu söï tha thöù cuûa Thieân Chuùa cho Giaùo Hoäi vaø cho toäi loãi cuûa con caùi Giaùo Hoäi.
Gioan Phaoloâ II

Nhöõng moái quan heä giöõa con ngöôøi vôùi con ngöôøi seõ trôû thaønh khoâng theå, neáu khoâng coù söï tha thöù. Nhöng tha thöù cho nhöõng ai ? Tröôùc heát laø tha thöù cho chính mình, tieáp ñeán laø tha thöù cho caùc thaønh vieân trong gia ñình mình, tha thöù cho laùng gieàng, tha thöù cho baïn beø, nhöng cuõng tha thöù cho nhöõng ngöôøi xa laï, nhöõng theå cheá, nhöõng keû thuø truyeàn thoáng, vaø sau cuøng laø "tha thöù cho Thieân Chuùa". Ñaây laø moät lieät keâ khoâng ñaày ñuû nhöõng thí duï veà nhöõng hoaøn caûnh phaûi tha thöù.

1. Tha thöù cho nhöõng thaønh vieân trong gia ñình mình:

Quan troïng nhaát laø tha thöù cho caùc thaønh vieân trong gia ñình mình, bôûi vì nhöõng quan heä thaân thieát coù khaû naêng laøm phaùt sinh nhöõng xung ñoät thöôøng xuyeân :
Tha thöù cho cha meï vì ñaõ laøm baïn thaát voïng khi baïn nhaän ra khuyeát ñieåm cuûa caùc ngaøi.
Tha thöù cho ngöôøi cha ghen tuoâng söï thaønh coâng cuûa con trai mình.
Tha thöù cho baø meï luoân o beá khoâng ñeå cho baïn ñöôïc lôùn leân.
Tha thöù cho ngöôøi cha thöôøng xuyeân vaéng maët vaø im laëng.
Tha thöù cho caäu em hay coâ em ñaõ daønh maát ñòa vò cuûa baïn trong gia ñình.
Tha thöù cho ngöôøi anh em töø choái giuùp ñôõ trong luùc baïn tuùng quaãn.
Tha thöù cho ngöôøi anh ñaõ khoâng muoán cho baïn nhaäp vaøo nhoùm baïn cuûa anh.
Tha thöù cho ba hay meï nghieän ngaäp laøm baïn phaûi xaáu hoå.
Tha thöù cho choàng baïn vì tính öa meøo môõ.
Tha thöù cho vôï baïn vì ñaõ löøa doái …
Tha thöù cho meï choàng ñaõ nghó laø baïn cöôùp maát con trai cuûa baø.
Tha thöù cho oâng boá choàng vì nhöõng cöû chæ taùn tænh caàu thaân...
Tha thöù cho con baïn ñoøi ñöôïc quan taâm hôn maø baïn khoâng theå.
Tha thöù cho caäu con phaïm phaùp laøm baïn phaûi nhuïc nhaõ.
Tha thöù cho coâ con gaùi khoâng chòu kheùp mình döôùi kyû luaät cuûa baïn.
Tha thöù cho caùc con baïn vì ñaõ khoâng toân troïng caùc giaù trò cuûa baïn vaø ñaõ phaù huûy nhöõng öôùc mô cuûa baïn veà chuùng.
….

2. Tha thöù cho baïn beø vaø nhöõng ngöôøi gaàn guûi :

Thöôøng ngöôøi ta ñaët ñeå nhöõng kyø voïng lôùn nôi baïn beø thaân thieát vaø nhöõng ngöôøi quen bieát. Chính ñoù laø moät nguoàn thaát voïng bao la :
Tha thöù cho nhöõng ngöôøi baïn ñaõ laøm baïn toån thöông caùch baát coâng.
Tha thöù cho thaèng baïn thaân ñaõ ñeå maëc baïn quïy ngaõ vaøo luùc baïn caàn ñeán noù.
Tha thöù cho con baïn thaân ñaõ khoâng kín ñaùo vaø ñaõ tieát loä bí maät cuûa baïn.
Tha thöù cho thaèng baïn ñaõ khoâng nhìn nhaän baïn tröôùc maët nhöõng nhaân vaät quan troïng.
Tha thöù cho ngöôøi thaân thieát ñaõ boû rôi baïn trong khi doïn ñi nôi khaùc hay cheát.
Tha thöù cho ngöôøi baïn choùng queân lôøi höùa...
Tha thöù cho ngöôøi baïn gaùi thuû lôïi ñaõ gaøi baåy mai moái cho baïn laøm baïn khoù xöû vaø nguy hieåm.
Tha thöù cho nhöõng thaày coâ keùm coûi vaø coá chaáp laøm baïn phaûi maát thôøi giôø quí baùu ôû tröôøng.
Tha thöù cho oâng giaùm ñoác caàn khaúng ñònh mình baèng caùch haï nhuïc baïn.
Tha thöù cho thaèng baïn ñoàng nghieäp ñaõ gieøm pha baïn vôùi thöôïng caáp.
Tha thöù cho thöôïng caáp ñaõ coù nhöõng lôøi quôû traùch laøm meách loøng baïn tröôùc maët moïi ngöôøi.
….

3. Tha thöù cho nhöõng ngöôøi xa laï :

Caùc hoaøn caûnh cuoäc soáng aùp ñaët cho baïn nhöõng con ngöôøi khoù öa gaây neân cho baïn nhöõng thieät haïi baát ngôø vaø khoâng löôøng tröôùc ñöôïc :
Tha thöù cho teân laùi xe aåu taû say röôïu caùn cheát con baïn.
Tha thöù cho thaày thuoác ñaõ chaån ñoaùn sai khieán baïn phaûi maát thôøi gian, tieàn baïc vaø söùc khoeû cuûa baïn.
Tha thöù cho keû laøm hö xe baïn maø khoâng noùi.
Tha thöù cho teân troäm ñaõ cöôùp ñi söï kín ñaùo tö rieâng cuûa nhaø baïn.
Tha thöù cho ngöôøi baùn haøng traùo ñoåi haøng baïn ñaõ choïn löïa.
…

4. Tha thöù cho caùc cô cheá :

Vì söï voâ danh cuûa chuùng, thaät ra khoù tha thöù cho caùc cô cheá hay hieäp hoäi. Nhöng chuùng coøn coù nhöõng ngöôøi ñaïi dieän maø baïn coù theå tha thöù cho hoï :
Tha thöù cho hieäp hoäi ñaõ sa thaûi baïn sau nhieàu naêm daøi phuïc vuï trung thaønh.
Tha thöù cho Nhaø Doøng neã ngöôøi quyeàn theá, eùp keû coâ theá.
Tha thöù cho hoäi ñoàng coá vaán ñòa phaän vì thaønh kieán vaø thieáu thoâng tin chính xaùc ñaõ coù nhöõng quyeát ñònh baát coâng vaø oan öùc…
Tha thöù cho toøa giaùm muïc ñaõ ñeå xaûy ra nhöõng laïm duïng maø khoâng can thieäp kòp thôøi vaø höõu hieäu.
Tha thöù cho Giaùo Hoäi vì chaäm treã caát ñi nhöõng vaï oan…
…

5. Tha thöù cho nhöõng keû thuø truyeàn thoáng :

Thoaït ñaàu xem ra phoùng ñaïi, cöôøng ñieäu khi noùi tha thöù cho nhöõng keû thuø cuûa queâ höông qua doøng lòch söû. Coù leõ ngöôøi ta seõ töï bieän minh cho mình, laáy côù khoâng theå ñaët mình vaøo ñòa vò cuûa caùc naïn nhaân. Giaûi thích naày khoù ñöôïc chaáp nhaän, vì vaãn coøn kyù öùc taäp theå qua ñoù moät daân toäc vaãn giöõ soáng ñoäng nhöõng thöông toån ñaõ gaây neân cho toå tieân cuûa hoï. Kyù öùc ñoù duy trì nhöõng thaønh kieán vaø ngôø vöïc khi noù khoâng xuùi giuïc söï thuø gheùt hoaëc khoâng kích ñoäng nhöõng cuoäc taán coâng baát coâng choáng laïi haäu dueä cuûa nhöõng keû thuø naày. Trong möùc ñoä ngöôøi ta coøn caûm thaáy uaát öùc veà nhöõng só nhuïc quaù khöù ñöôïc kyù öùc chuyeån giao töø theá heä naày qua theá heä khaùc thì vieäc chaïy ñeán tha thöù chöõa laønh trôû neân moät söï caàn thieát :
Tha thöù cho nhöõng nöôùc ñaõ ñaùnh baïi toå tieân baïn.
Tha thöù cho daân toäc ñaõ laêng nhuïc daân toäc baïn baèng caùch khoâng cho daân toäc baïn ñöôïc noùi tieáng noùi cuûa mình vaø thöïc haønh toân giaùo cuûa mình.
Tha thöù cho keû chieán thaéng ñaõ söû duïng saùch löôïc ñoàng hoùa daân toäc baïn.
Tha thöù cho noøi gioáng ñaõ thöïc haønh chính saùch dieät chuûng hoaëc toan tính laøm nhö vaäy ñoái vôùi daân toäc cuûa baïn.
…

6. "Tha thöù cho Thieân Chuùa" :

Xaûy ra ngay caû Thieân Chuùa cuõng bò ñöa ra haøng bò caùo. Ñeà taøi teá nhò ñeå ñeà caäp ñeán khi coù keû tranh luaän vaán ñeà gai goùc veà söï cuøng toàn taïi cuûa söï döõ trong theá giôùi vaø loøng toát cuûa Thieân Chuùa. Vaán ñeà quaù phöùc taïp ñeå baøn ñeán caùch thoûa maõn ôû ñaây. Toâi chæ xin ñöôïc pheùp baùo hieäu cho ngöôøi naøo muoán tieán boä trong ñôøi soáng thieâng lieâng vaø cuûng coá theâm khaû naêng tha thöù cuûa mình raèng Thieân Chuùa, thay vì muoán hay cho pheùp söï döõ trong theá gian, thì laïi laø naïn nhaân ñaàu tieân cuûa söï döõ, neáu nghó ñeán Ñöùc Gieâsu Kitoâ. Baáy giôø toâi baèng loøng ñaët ra ôû ñaây moät caâu hoûi ñôn giaûn, yù thöùc raèng khoâng mang laïi moät caâu traû lôøi thích ñaùng : "Ngöôøi ta phaûi tha thöù cho vò Thieân Chuùa naøo ñaây ?" Vò Thieân Chuùa toaøn naêng maø ngöôøi ta qui cho nhieàu sai laàm khoâng phaûi laø vò Thieân Chuùa baát löïc vaø khieâm toán maø Ñöùc Kitoâ ñaõ daïy :
Vì Ngaøi ñeå cho treû con phaûi ñau khoå vaø phaûi cheát.
Vì Ngaøi noùi laø yeâu toâi maø khoâng ñeán giuùp toâi trong nhöõng luùc khoù khaên naëng neà.
Vì Ngaøi coi nhö ôû khaép moïi nôi maø toâi chaúng thaáy Ngaøi.
Vì xem ra Ngaøi khoâng traû lôøi nhöõng keâu xin cuûa toâi.
Vì Ngaøi khoâng ban cho toâi haïnh phuùc maø toâi coù quyeàn ñöôïc höôûng vì ñaõ chu toaøn caùc boån phaän toân giaùo cuûa toâi.
Vì sau khi cho toâi bieát moät chuùt veà thieân ñaøng bôûi moät tình yeâu lôùn lao thì Ngaøi laïi ñeán tìm ñem ñi ngöôøi toâi yeâu.
Vì Ngaøi ñeå ngöôøi ta laïm duïng, ngay caû trong Giaùo Hoäi, maø khoâng can thieäp.
Vì Ngaøi vaãn phaùn xeùt toâi khoâng ngöøng.
Vì toâi khoâng theå ñaït tôùi söï troïn laønh maø Ngaøi buoäc toâi nhaém ñeán.
…

7. Tha thöù cho chính mình :

Toâi ñeå söï tha thöù cho chính mình ñeán cuoái baûng lieät keâ, thöïc ra trong tieán trình tha thöù, noù phaûi ñöôïc ñaët leân ñaàu heát. Quaû thaät, söï tha thöù cho ngöôøi khaùc maø khoâng ñöôïc ñi tröôùc bôûi moät söï chaáp nhaän caûm thoâng chính mình vaø söï ngheøo naøn cuûa mình thì chæ laø moät söï tha thöù hôøi hôït giaû taïo beân ngoaøi. Nhöng phaûi töï tha thöù cho mình veà caùi gì ? :
Vì ñaõ ñaët mình vaøo moät hoaøn caûnh khieán mình bò toån thöông.
Vì ñaõ khoâng bieát phaûi laøm gì hay noùi gì.
Vì ñeå bò rôi vaøo töông tö maø khoâng suy nghó.
Vì ñeå mình bò suy suïp bôûi nhöõng lôøi laêng maï cuûa keû noï ngöôøi kia.
Vì ñaõ töï oaùn traùch mình vaø ñaõ huøa theo keû xuùc phaïm mình.
Vì ñaõ keùo daøi quaù laâu moät moái quan heä xaáu.
Vì caûm thaáy mình bò toån thöông maø vaãn coøn muoán yeâu.
Vì tính öa hoaøn haûo ñeán khoâng chaáp nhaän moät sai soùt naøo cuûa mình.
…

muïc luïc

Chöông VII : Moät kinh nghieäm tha thöù thöïc söï 

Tha thöù ñeå giaûi phoùng nôi baïn nhöõng söùc maïnh cuûa tình yeâu.
Martin Gray

Thieân Chuùa lôùn hôn loøng cuûa chuùng ta...Tha thöù laø nieàm vui cuûa Thieân Chuùa, tröôùc khi laø nieàm vui cuûa con ngöôøi... Chuùa Gieâsu maïc khaûi cho taát caû chuùng ta göông maët cuûa Thieân Chuùa, saün saøng vui möøng vì söï trôû veà cuûa ñöùa con hoang ñaøng.
Gioan Phaoloâ II

Ñoïc moät taùc phaåm veà tha thöù coù theå laø moät vieäc raát höõu ích, nhöng khoâng gì coù theå thay theá ñöôïc kinh nghieäm. Ñeå thöïc haønh, toâi ñeà nghò moät kinh nghieäm döôùi hình thöùc suy nieäm. Trong söï tha thöù cuõng nhö trong moïi thöïc haønh ñaïo ñöùc khaùc, nhö nguyeän ngaém hay caàu nguyeän, ngöôøi ta khoâng öùng bieán, maø phaûi chuaãn bò tröôùc. Toâi thöïc söï khoâng bieát töø ñaâu ra caùi yù töôûng laø ngöôøi ta coù theå thaønh coâng trong vieäc tha thöù ngay laäp töùc maø khoâng coù luyeän taäp tröôùc.

1. Nhöõng chæ daãn ñeå soáng toát moät kinh nghieäm tha thöù :

Ñaây laø vaøi chæ daãn lieân quan ñeán vieäc suy nieäm giuùp baïn thaønh coâng trong vieäc taäp luyeän naày :

Ñieàu coát yeáu cuûa kinh nghieäm heä taïi vieäc chaêm chuù theo doõi caùc chuyeån ñoäng cuûa con tim baïn, hoïc hoûi nhöõng ñieàu veà baïn vaø chaáp nhaän baïn ñuùng nhö baïn ñang laø trong tieán trình cuûa baïn. Tröôùc heát, baïn haõy traùnh vieäc baét buoäc mình tha thöù vôùi baát cöù giaù naøo. Coù theå söï tha thöù sôùm rôi vaøo taâm hoàn baïn nhö moät traùi chín, vaø nhö vaäy caøng hay. Cuõng coù theå baïn caûm thaáy con tim baïn kheùp kín tröôùc moïi caûm thoâng, vaø cuõng toát thoâi. Baïn haõy chaáp nhaän moïi chuyeån ñoäng noäi taâm, duø thuoäc loaïi gì ñi nöõa. Hoaøn toaøn quyeát ñònh thuaän vôùi kinh nghieäm, baïn haõy töï cho pheùp mình hoõan noù laïi ngay khi baïn caûm thaáy caàn.

Ñeå taäp luyeän vieäc naày, toâi khuyeân baïn choïn moät söï xuùc phaïm nheø nheï. Cuõng nhö trong thôøi gian ñaàu caùc cuoäc taäp luyeän theå löïc, khoâng ai lieàu lónh naâng cao moät troïng löôïng naêm möôi kiloâ, hay chaïy marathon ngay, thì ñoái vôùi tha thöù cuõng nhö vaäy. Vaäy baïn ñöøng baét ñaàu muoán tha thöù ngay nhöõng xuùc phaïm naëng neà, nhö söï xuùc phaïm cuûa teân bôïm ñaõ laøm baïn tan naùt cuoäc ñôøi hay söï xuùc phaïm cuûa ngöôøi baïn cuõ ñaõ taøn nhaãn vôùi baïn suoát nhieàu naêm thaùng. Toát hôn baïn haõy choïn söï xuùc phaïm cuûa cuûa teân taøi xeá baït maïng, cuûa thaèng beù noåi loaïn hay cuûa oâng chuû cuïc caèn.

Haõy ghi aâm baøi suy nieäm vaøo moät cuoän baêng ñeå giuùp baïn taäp trung hôn.

Cuoái buoåi suy nieäm, seõ höõu ích cho baïn laø neân vieát moät baøi veà caùc caûm töôûng cuûa baïn. Lôïi ích hôn nöõa laø chia seõ caùc caûm töôûng ñoù vôùi moät ngöôøi baïn. Vieäc ñoù seõ giuùp baïn ñaåy xa hôn nöõa nhöõng suy nghó cuûa baïn.

Buoåi suy nieäm keùo daøi khoaûng hai möôi phuùt. Ñeå coâng vieäc ñöôïc dieãn tieán deã daøng, baïn haõy loaïi boû taát caû nhöõng gì coù theå laøm baïn chia trí, chuoâng dieän thoaïi reo chaúng haïn. Giöõ moät tö theá thoaûi maùi. Thích hôïp hôn laø neân ngoài, hai chaân chaïm ñaát vaø hai maét nhaém laïi.

2. Dieãn tieán cuûa buoåi suy nieäm :

Thong thaû ñi vaøo chính mình.
Töø töø taäp trung chuù yù tôùi nhöõng chuyeån ñoäng cuûa con tim.
Caûm nhaän roõ nhöõng nhòp ñaäp vaø nhieät huyeát cuûa noù.
…

Roài töï ñaët cho mình nhöõng caâu hoûi : "Söï tha thöù theå hieän caùi gì cho toâi ? Noù coù theå mang laïi cho toâi phaåm chaát môùi meû naøo cuûa cuoäc soáng ?"
…

Haõy nhôù laïi moät kinh nghieäm haïnh phuùc trong ñoù chính baïn ñaõ ñöôïc tha thöù.
Haõy ñeå thôøi giôø thöôûng thöùc nieàm vui ñöôïc tha thöù ñoù.
Haõy töôûng töôïng ra moät theá giôùi ñöôïc laøm neân bôûi nhöõng töông quan haïnh phuùc vaø tha thöù.
…

Baây giôø, haõy ñeå troåi leân trong baïn gôïi nhôù veà con ngöôøi maø baïn caûm thaáy oaùn giaän. Haõy nhìn con ngöôøi ñoù. Haõy nghe con ngöôøi ñoù. Tieáp tuïc caûm nhaän nhöõng gì troåi leân trong baïn, trong taát caû söï thaät.
…

Haõy ñeå con ngöôøi maø baïn ñaõ vaát boû khoûi traùi tim ñoù tieán laïi gaàn baïn, coù maët vôùi kinh nghieäm soáng vaø vôùi nhieàu teá nhò ñoái vôùi baïn.
…

YÙ thöùc nhöõng aùch taéc coù theå phaùt sinh trong taâm hoàn baïn vaøo luùc naày. Haõy ñeå traøo ra nhöõng xung ñoäng vaø tình caûm ñang laøm baïn soâi noåi. Haõy thong thaû nhaän daïng vaø chaáp nhaän chuùng.
…

Neáu nhöõng caûm xuùc cuûa baïn quaù maïnh, thì ñöøng ñi xa hôn nöõa. Haõy thong thaû chòu ñöïng vaø ñoàng hoùa chuùng tröôùc khi tieáp tuïc.
Neáu baïn caûm thaáy deã chòu, haõy tieáp tuïc ñeå cho con ngöôøi maø baïn muoán tha thöù ñeán gaàn. Tieáp tuïc quan saùt nhöõng gì xaûy ra trong baïn.

Khi baïn caûm thaáy ñaõ saün saøng, haõy ñeå con ngöôøi ñoù ñi vaøo con tim baïn. Baïn haõy thoû theû vôùi y : "Toâi tha thöù cho baïn". Haõy noùi vôùi con tim cuûa y vaø trong ngoân ngöõ rieâng cuûa baïn, theo caùch cuûa baïn, haõy laëp laïi vôùi y : "Toâi tha thöù cho baïn taát caû nhöõng gì baïn ñaõ laøm trong quaù khöù, coá yù hay voâ tình, laøm toâi ñau ñôùn hay bò thieät haïi : nhöõng lôøi noùi, nhöõng cöû chæ hay ngay caû nhöõng yù nghó cuûa baïn. Toâi tha thöù cho baïn. Toâi tha thöù cho baïn".

Haõy yù thöùc ñeán ñoä chính con ngöôøi ñoù ñang ñau khoå, sôï haõi vaø bò toån thöông.
Haõy ñeå thôøi gian cho y ñoùn nhaän söï tha thöù cuûa baïn vaø bò xuùc ñoäng.
…

Thaät caûm ñoäng, thaät troïng ñaïi, thaät an uûi khi nhaän thaáy hai coõi loøng gaëp laïi nhau trong kính troïng vaø bình an !
Baïn seõ thöïc hieän cho mình raèng söï xuùc phaïm ñaõ heát, ñaõ chaám döùt, ñaõ ñöôïc ñieàu chænh vaø khoâng coøn ñeø naëng treân baïn nöõa. Caùi gì coøn coù theå oaùn giaän bò xoùa ñi vôùi söï tha thöù, bôûi vì hai con tim ñaõ gaëp nhau, nhìn nhaän nhau vôùi nhieàu thieän caûm.
Phaûi, moïi söï ñaõ heát vôùi söï tha thöù.
…

Roài, vôùi söï chuùc laønh cuûa baïn, haõy ñeå con ngöôøi ñoù baây giôø ra ñi nhö moät con ngöôøi ñaõ ñöôïc giaûi phoùng, bieán ñoåi, töôi treû laïi vôùi söï tha thöù cuûa baïn. Baïn haõy ñeå con ngöôøi ñoù tieáp tuïc con ñöôøng cuûa y, caàu mong y ñöôïc haïnh phuùc lôùn nhaát coù theå.
…

Baïn haõy cho mình thôøi gian höôûng neám söï chöõa laønh naày vaø haõy caûm taï Chuùa ñaõ ban cho baïn aân suûng naày.

3. Nhöõng haäu quaû theo sau buoåi suy nieäm :

Baïn haõy ñeå moät luùc suy nghó haàu gaët haùi nhöõng hoa quaû, hoaëc chia seû vôùi moät ngöôøi naøo, hoaëc ghi laïi caùc caûm töôûng cuûa baïn vaøo trong nhaät kyù. Ñeán ñoù, nhöõng caâu hoûi naày coù theå höõu ích cho baïn :
Baïn ñaõ soáng ñieàu gì trong suoát buoåi suy nieäm ?
Neáu baïn caûm thaáy ñöôïc giaûi thoaùt, haõy khen ngôïi baïn vaø chuùc möøng söï tha thöù ñoù.
Neáu baïn ñaõ gaëp phaûi nhöõng trôû ngaïi, haõy khen ngôïi söï can ñaûm cuûa baïn vaø ñeå thôøi gian nhaän daïng roõ chuùng.

Caùi gì coøn aùch taéc ôû trong baïn ? Haõy thong thaû chaáp nhaän baïn trong söï aùch taéc aáy.
Baïn phaûi laøm gì ñeå thaùo gôõ aùch taéc hay nhöõng aùch taéc naày ?
Baïn phaûi laøm gì ñeå tieán trieån trong söï tha thöù ?

Sau khi ñaõ bieát nhöõng giai ñoaïn khaùc nhau phaûi vöôït qua ñeå tha thöù, baïn haõy töï hoûi xem baïn ñaõ ñaït tôùi giai ñoaïn naøo roài.

muïc luïc

PHAÀN THÖÙ HAI : MÖÔØI HAI GIAI ÑOAÏN THA THÖÙ ÑÍCH THÖÏC

GIÔÙI THIEÄU TOÅNG QUAÙT

Thaät ngaïc nhieân khi nhaän thaáy raèng nhöõng saùch taâm lyù vieát veà khaû naêng trò lieäu cuûa tha thöù quaù hieám hoi. Theo söï hieåu bieát cuûa toâi, khoâng moät tröôøng taâm lyù trò lieäu naøo ñaõ thöû coá gaéng ñöa ra moät lôøi giaûi thích veà tính chaát chöõa beänh cuûa söï tha thöù. Hôn nöõa, hoï chaúng nghó ñeán vieäc daønh cho tha thöù moät choã trong quan nieäm cuûa hoï veà nhaân caùch. Laøm sao caét nghóa söï thieáu soùt naày ? Chaéc chaén loã hoång naày ñeán do khuynh höôùng cuûa hoï giaûm tröø söï tha thöù vaøo moät hoaït ñoäng thuaàn tuùy coù tính caùch toân giaùo. Neáu nhö vaäy thì ñoù laø moät sai laàm nghieâm troïng, bôûi vì nhö chuùng ta ñaõ thaáy, tha thöù ñuïng ñeán taát caû moïi chieàu kích cuûa con ngöôøi, töø nhöõng chieàu kích thieâng lieâng ñeán nhöõng chieàu kích sinh hoïc vaø taâm lyù.

Ngaøy nay, tha thöù coù moät tính thôøi söï raát lôùn. Lôïi ích goäp laïi cuûa noù ñöôïc phaùt trieån nhö moät nhaân toá quan troïng cuûa söùc khoeû theå lyù, taâm lyù vaø thieâng lieâng. Caùc nhaø thaàn hoïc, chuyeân gia taâm lyù, baùc só vaø caùc nhaø lieäu phaùp ñieàu trò vöøa baét ñaàu khaùm phaù ñöôïc giaù trò trò lieäu cuûa tha thöù. Taïi sao coù lôïi ích baát thaàn naày ? Coù leõ bôûi vì ngöôøi ta baét ñaàu töø boû daàn daàn caùi quan nieäm ma thuaät hay duy yù chí cuûa moät söï tha thöù ñöôïc thöïc hieän theo yeâu caàu. Thay vì nhìn thaáy trong söï tha thöù moät thöù ma thuaät hay moät coá gaéng ñôn giaûn cuûa yù chí, daàn daàn hoï nhaän thaáy raèng khoâng phaûi muoán tha thöù laø tha thöù ñöôïc ñaâu. Söï tha thöù phaûi tuaân theo nhöõng ñònh luaät phaùt trieån cuûa con ngöôøi vaø phaûi thích öùng vôùi nhöõng chu kyø tröôûng thaønh cuûa nhaân vò. Coøn laâu môùi laø keát quaû cuûa moät ñoäng taùc yù chí, tha thöù phaùt xuaát bôûi moät qui trình ñoøi hoûi söï daán thaân cuûa taát caû moïi khaû naêng cuûa con ngöôøi vaø theo moät loä trình chia ra nhieàu giai ñoaïn.

Nhöõng giai ñoaïn naày nhieàu ít tuøy theo taùc giaû. Ñoái vôùi toâi, döôùi aùnh saùng kinh nghieäm baûn thaân, laâm saøng vaø ñoïc saùch, toâi ñi ñeán keát luaän raèng coù möôøi hai giai ñoaïn caàn thieát ñeå ñaït tôùi söï tha thöù ñích thöïc. Taïi sao laïi möôøi hai ? Vì nhöõng lyù do sö phaïm. Khi phaân chia söï khoù tha thöù thaønh nhieàu giai ñoaïn, toâi muoán saùng taïo moät khoa sö phaïm rieâng veà tha thöù, laøm cho söï tha thöù khaû dó ñaït ñeán soá ñoâng ngöôøi nhaát coù theå. Toâi cuõng phaân phoái coâng vieäc tha thöù thaønh nhöõng nhieäm vuï xem ra coù theå thöïc hieän ñöôïc. Dó nhieân tha thöù khoâng phaûi nhö moät caùi maùy coù theå thaùo raùp luùc naøo muoán cuõng ñöôïc. Toâi hoaøn toaøn khoâng nghó ñeán vieäc phaùt minh ra moät coâng thöùc khoâng sai laàm veà tha thöù. Tuy nhieân toâi xaùc tín veà lôïi ích cuûa nhöõng coät moác naày, duø xem ra quaù nhieàu, treân con ñöôøng tha thöù luoân luoân baáp beânh naày.

Chuùng ta haõy xem caùc giai ñoaïn tha thöù ñöôïc toå chöùc nhö theá naøo.

Ngay töø ñaàu, moät ñaøng tieán trình ñöôïc khôûi söï vôùi quyeát ñònh vöõng chaéc khoâng traû thuø vaø ñaøng khaùc khieán keû gaây neân xuùc phaïm phaûi thoâi ñi nhöõng haønh ñoäng xaáu cuûa noù. Ñoù laø giai ñoaïn ñaàu tieân.

Ba giai ñoaïn tieáp theo nhaèm saên soùc caùc thöông toån : nhaän ra veát thöông, chia seû veát thöông baèng caùch môû loøng ra vôùi ngöôøi naøo ñoù ñeå xaùc ñònh noù vaø ñaønh chòu thöông toån.

Giai ñoaïn thöù naêm heä taïi vieäc chaáp nhaän noãi töùc giaän vaø öôùc muoán baùo thuø cuûa mình.

Giai ñoaïn thöù saùu heä taïi moät khuùc quaët lôùn treân con ñöôøng tha thöù, laø tha thöù cho chính mình.

Moät khi coá gaéng chaêm soùc chính mình, ngöôøi ta quay veà keû xuùc phaïm mình ñeå coá gaéng hieåu y. Ñoù laø giai ñoaïn baûy.

Roài ngöôøi ta seõ ñi tìm yù nghóa maø toån thöông coù theå mang ñeán trong ñôøi soáng mình. Ñoù laø giai ñoaïn thöù taùm.

Ba giai ñoaïn keá ñoù seõ maëc laáy moät tính chaát thieâng lieâng hôn : bieát mình xöùng ñaùng vôùi söï tha thöù vaø ñaõ ñöôïc ñaëc xaù roài, thoâi laøm khoå mình ñeå tha thöù, môû ra vôùi aân suûng tha thöù.

Giai ñoaïn thöù möôøi hai vaø laø giai ñoaïn cuoái cuøng lieân quan ñeán nhöõng haäu quaû maø ngöôøi ta muoán mang laïi cho söï tha thöù ñaõ ñöôïc thöïc hieän. Ngöôøi ta töï hoûi xem ñaøng naøo toát hôn cho mình : caét ñöùt lieân heä hay laøm môùi noù laïi.

Vaäy ñaây laø baûng lieät keâ caùc phaän vuï phaûi chu toaøn, haàu ñaït ñöôïc moät söï tha thöù ñích thöïc :
Quyeát ñònh khoâng baùo thuø vaø khieán thoâi nhöõng cöû chæ xuùc phaïm.
Nhaän ra thöông toån vaø ngheøo naøn noäi taâm cuûa mình.
Chia seû thöông toån vôùi moät ai ñoù.
Xaùc ñònh roõ maát maùt cuûa mình ñeå ñaønh nhaän chòu.
Chaáp nhaän noãi giaän vaø loøng muoán baùo thuø cuûa mình.
Tha thöù cho chính mình.
Baét ñaàu tìm hieåu keû xuùc phaïm ñeán mình.
Tìm ra yù nghóa cuûa thöông toån trong cuoäc soáng cuûa mình.
Bieát mình ñaùng ñöôïc tha thöù vaø ñaõ ñöôïc ñaëc xaù.
Thoâi töï laøm khoå mình vì muoán tha thöù.
Môû loøng ra vôùi aân suûng tha thöù.
Quyeát ñònh chaám döùt quan heä hay ñoåi môùi quan heä.

Ñoù laø con ñöôøng ñaõ ñöôïc vaïch ra. Dó nhieân moãi ngöôøi seõ söû duïng theo yù mình taám baûn ñoà ñi ñöôøng naày trong cuoäc haønh höông tha thöù cuûa mình. Ngöôøi ta seõ quyeát ñònh löôùt nhanh qua moät soá giai ñoaïn naøo ñoù, trong khi nghó laø lôïi ích hôn phaûi chaäm laïi laâu ôû nhöõng giai ñoaïn khaùc trình baøy moät thaùch ñoá ñaëc bieät cho mình. Moät cuoán nhaät kyù seõ giuùp ñôõ lôùn lao trong vieäc ghi nhaän caùc tieán boä cuûa mình.

Cho moãi giai ñoaïn, chuùng ta seõ tìm thaáy moät baøi thöïc taäp hay moät baûn caâu hoûi giuùp ñaùnh daáu vieäc chu toaøn nhieäm vuï ñoøi hoûi tröôùc khi böôùc sang giai ñoaïn keá tieáp. Kieåu caùch cho caùc aùp duïng naày thay ñoåi baát ngôø, nhaèm muïc ñích cho ñoïc giaû thöïc söï soáng moät tieán trình tha thöù vaø ñi theo loái aáy. Cuõng coù moät soá baøi taäp ñöôïc laøm saün ñeå ñoïc cho nghe.

muïc luïc

Giai ñoaïn moät : Khoâng traû thuø vaø khieán thoâi ñi nhöõng cöû chæ xuùc phaïm

Baïo löïc khoâng bao giôø chaám döùt ñöôïc baïo löïc maø chæ coù baát baïo löïc môùi chaám döùt ñöôïc baïo löïc thoâi. "Dó oaùn baùo oaùn, oaùn traäp truøng ; dó aân baùo oaùn, oaùn tieâu tan"
Kinh Phaät

Ngay khôûi ñaàu cuoäc haønh höông noäi taâm tieán ñeán tha thöù, toâi ñeà nghò vôùi baïn hai quyeát ñònh troïng ñaïi : quyeát ñònh khoâng traû thuø vaø quyeát ñònh baét phaûi chaám döùt nhöõng cöû chæ xuùc phaïm. Chuyeån ñoäng tha thöù khoâng theå keát noái ñöôïc bao laâu baïn muoán laøm thoûa maõn loøng baùo thuø cuûa baïn, vì baïn seõ kieät söùc trong moät tình traïng naïn nhaân.

1. Quyeát ñònh khoâng baùo thuø :

Tröôùc heát, chuùng ta haõy baøn ñeán söï baùo thuø, moät chuyeån ñoäng baûn naêng ñöôïc caûm nhaän theo sau moät söï xuùc phaïm oan. Loøng khao khaùt baùo thuø laø moät coá vaán xaáu. Traùnh ñi loøng khao khaùt baùo thuø laø baïn traùnh ñöôïc cho mình caû moät loâ phieàn muoän, nhö moät caâu chaâm ngoân Trung Hoa noùi : "Keû baùo thuø seõ phaûi ñaøo hai caùi huyeät". Nhöng coøn hôn theá nöõa : ñoøi "nöûa caân thòt ngöôøi" buø laïi cho nhöõng só nhuïc ñaõ phaûi chòu seõ an uûi baïn trong choác laùt oaùn giaän trong loøng, nhöng seõ khoâng daäp taét ñöôïc noù. Traùi laïi, söï traû thuø seõ loâi keùo ñeán vôùi baïn caû moät chuoãi nhöõng cay ñaéng vaø baát haïnh maø toâi seõ lieät keâ sau ñaây. Tröôùc khi baïn bieát chuùng, toâi xin baùo cho baïn hay raèng baûn lieät keâ ñoù khoâng ñöôïc gôïi höùng bôûi moät thöù luaân lyù caám ñoaùn, nhöng töø yù höôùng toát muoán kieám tìm haïnh phuùc cuûa baïn. Ñoù chính laø caùi maø ngöôøi ta goïi laø traõi ra vôùi trò lieäu thöïc taïi, nghóa laø moät trò lieäu nhaèm ñeán caùi coù thöïc vaø söï thoaûi maùi cuûa baïn.

Tröôùc heát haõy ñeå thôøi giôø ñoïc vaø suy nieäm nhöõng lyù do beânh vöïc cho söï khoâng traû thuø, roài baïn haõy töï hoûi : "Sau khi xeùt qua taát caû nhöõng lyù do ñoù, hoûi toâi coù coøn thöïc söï muoán baùo thuø nöõa khoâng ?"

Söï baùo thuø höôùng chuù taâm vaø nghò löïc cuûa baïn lui veà quaù khöù. Hieän taïi cuûa baïn khoâng coøn choã nöõa vaø töông lai cuûa baïn troáng roång caùc döï aùn thích thuù.

Tinh thaàn traû ñuõa khôi saâu theâm veát thöông cuûa baïn baèng caùch khoâng ngöøng nhaéc ñeán noù. Noù ngaên caûn baïn vui höôûng söï bình an vaø yeân tónh caàn thieát cho söï chöõa laønh veát thöông vaø lieàn seïo.

Ñeå coù theå thoûa maõn loøng baùo thuø cuûa baïn, baïn seõ phaûi baét chöôùc keû xuùc phaïm ñeán baïn, duø baïn khoâng muoán vaø baïn ñeå mình bò loâi ñi trong caùi voøng ñòa nguïc cuûa noù. Khoâng nhöõng baïn seõ laøm baïn bò toån thöông hôn nöõa khi laøm ñieàu ñoù, maø roài baïn coøn bò giaûm giaù trò.

Söï traû thuø xui khieán taùc giaû cuûa noù laøm laïi nhöõng cöû chæ ñoäc aùc caûn trôû vieäc taêng tröôûng nhaân caùch cuûa mình, vì boùp ngheït heát moïi saùng kieán saùng taïo.

Tröøng phaït ngöôøi naøo ñeå baïn ñöôïc vui thuù traû thuø seõ saûn sinh ra nôi baïn moät tình caûm saâu xa laø mình coù loãi. Baïn seõ caûm thaáy coù toäi ñaõ söû duïng ñau khoå cuûa moät ngöôøi khaùc ñeå xoa dòu söï só nhuïc cuûa baïn.

Tinh thaàn tröøng phaït toäi aùc nhaân danh xaõ hoäi thuùc ñaåy keát aùn khoâng thöông xoùt keû maéc loãi, nhöng coøn sôï raèng pheâ phaùn laøm giaûm uy tín baïn neùm xuoáng treân ngöôøi aáy seõ quaây trôû laïi choáng ñoái chính baïn. Luùc ñoù baïn seõ caûm thaáy bò aùm aûnh bôûi noãi lo sôï bò nhöõng ngöôøi khaùc baét baïn phaûi traû chính caùi giaù aáy trong moät töông lai gaàn.

Mieáng ñaùnh traû maø baïn cho laø ñích ñaùng seõ taïo neân trong baïn moät traïng thaùi sôï haõi vaø lo aâu thöôøng xuyeân. Baïn seõ khoâng ngöøng e sôï caùi ngaøy maø keû thuø cuûa baïn seõ taán coâng traû ñuõa laïi baïn.

Söï traû thuø seõ nuoâi döôõng trong loøng baïn söï oaùn giaän, hieàm khích vaø töùc giaän, laø taát caû nhöõng thöù tình caûm gaây neân öùng suaát. Chaéc baïn bieát roõ nhöõng haäu quaû taùc haïi cuûa öùng suaát. Noù taán coâng heä thoáng mieãn dòch vaø nhö vaäy gaây neân caû moät loâ beänh veà thaàn kinh thöïc vaät.

Moät Ñaáng baäc noï quaù sính quyeàn bính vaø caàu toaøn phaûi chòu nhieàu öùng suaát, gaây toån thöông taâm thaàn vaø caû theå lyù, vì duø ñaõ duøng nhieàu bieän phaùp traû ñuõa vaãn khoâng khuaát phuïc ñöôïc nhöõng ngöôøi "baát taâm phuïc". Caøng duøng bieän phaùp caøng sa laày trong soùng ngaàm "baèng maët maø khoâng baèng loøng". Söï töùc giaän vaø nhu caàu tröøng trò coù haäu quaû "gaäy oâng ñaäp löng oâng".

Ñoù laø nhöõng noãi baát haïnh theo sau söï traû thuø. Hy voïng chuùng noåi baät leân cho baïn thaáy ñeå choáng laïi söï traû thuø. Baáy giôø baïn coù theå thích hôn giaûi phaùp ít ñaét giaù hôn maø laïi trieån nôû nhaát, ñoù laø giaûi phaùp tha thöù. Neáu, sau khi ñaõ suy nghó veà nhöõng lyù do khoâng neân traû thuø, maø baïn khoâng thaønh coâng trong vieäc cheá ngöï ñöôïc caùc xung naêng, thì toâi khuyeân baïn laäp töùc qua ngay giai ñoaïn thöù naêm, laø nôi baïn seõ hoïc ñöôïc caùch thöùc thuaàn hoùa côn töùc giaän vaø yù thích traû thuø cuûa baïn.

2. Khieán thoâi ñi nhöõng cöû chæ xuùc phaïm :

Moät ngöôøi kia löu yù toâi theá naày : "Keâu goïi keû thuø mình chaám döùt nhöõng cöû chæ xuùc phaïm khoâng phaûi laø moät hình thöùc che ñaäy cuûa söï traû thuø sao ?" Thöa, khieán thoâi ñi nhöõng haønh ñoäng xuùc phaïm baèng caùch söû duïng taát caû söùc maïnh cuûa mình khoâng coù gì gioáng vôùi traû thuø heát. Traùi laïi, ñoù chính laø töï troïng khoâng taán coâng keû xuùc phaïm. Coù theå lôøi keâu goïi maëc laáy daùng daáp cuûa moät lôøi noùi coäc loác haï nhuïc, neáu noù ñöôïc laøm trong yù höôùng taán coâng hay coá gaéng taïo neân nôi keû xuùc phaïm moät maëc caûm coù loãi. Nhö vaäy thaät raát quan troïng trong caùch can thieäp khieán thoâi ñi nhöõng cöû chæ xuùc phaïm, cuõng nhö giöõ mình trong thaùi ñoä khoâng traû thuø.

Bao laâu caùch öùng xöû xuùc phaïm coøn tieáp tuïc thì vieäc nghó ñeán muoán tha thöù laø voâ hieäu. Laøm sao ngöôøi ta coù theå laøm vieäc ñoù, ngay caû nghó ñeán laøm vieäc ñoù, khi maø coøn chòu khuaát phuïc döôùi moät baïo löïc thöôøng xuyeân ? Tha thöù trong nhöõng hoaøn caûnh nhö vaäy laø töông ñöông vôùi vieäc töø boû quyeàn lôïi cuûa mình vaø laø baèng chöùng cuûa heøn nhaùt. Ghandi, vò ñaïi toâng ñoà cuûa baát baïo ñoäng, cuõng khoâng nghó khaùc ñi khi khaúng ñònh : "Neáu phaûi löïa choïn giöõa baïo löïc vaø heøn nhaùt, thì toâi khoâng ngaàn ngaïi khuyeân choïn baïo löïc".

Haïnh phuùc thay coøn coù nhöõng choïn löïa khaùc ñeå chaám döùt baát coâng, chaúng haïn choïn chaïy ñeán coâng lyù. Toâi bieát coù nhöõng phuï huynh ñuû söùc maïnh laøm vieäc ñoù : ñöôïc nhoùm töông trôï naâng ñôõ, hoï coù can ñaûm toá caùo vôùi caûnh saùt chính con trai hoï buoân baùn ma tuùy ; nhöõng ngöôøi vôï bò ñaùnh ñaäp ñaõ löôùt thaéng sôï haõi vaø ñaõ keâu goïi tôùi coâng lyù ñeå töï veä choáng laïi söï baïo haønh cuûa choàng. Dó nhieân yù höôùng taùc ñoäng nhöõng ngöôøi naày khoâng phaûi laø traû thuø, nhöng laø ñeå baét chaám döùt khuûng boá vaø baát coâng, vaø ñoàng thôøi ñeå chöõa trò keû baïo haønh.

Xeùt nhö vaäy, phaûi chaêng laø khoâng coù yù nghóa gì vieäc Ñaáng daïy chuùng ta tha thöù keû thuø laïi chính Ngaøi ñaõ khoâng nghó ñeán tha thöù cho nhöõng keû buoân baùn trong Ñeàn Thôø tröôùc khi ñuoåi chuùng ñi ? Ngaøi ñaõ xeùt thaáy laø ñuùng vaø caáp baùch vieäc tröôùc heát baét phaûi thoâi ñi söï xuùc phaïm Ñeàn Thôø. Ñoù laø thaùi ñoä öùng xöû töông töï maø toâi ñaõ khuyeân moät ngöôøi ñaøn oâng noï trong caùc thuû tuïc ly hoân coù vaán ñeà phaân chia cuûa caûi vaø nuoâi giöõ con caùi. OÂng ta hoûi toâi trong nhöõng hoaøn caûnh nhö theá laøm sao oâng coù theå tha thöù cho vôï oâng. Toâi ñaõ traû lôøi laø tröôùc heát oâng phaûi tieán haønh vuï kieän vôùi söï ngay thaúng nhaát coù theå, vaø roài sau ñoù, nhöng chæ sau ñoù maø thoâi, oâng seõ taäp trung nghò löïc ñeå tha thöù cho vôï oâng.

Toâi muoán minh hoïa hôn nöõa ñieåm naày döïa vaøo moät kinh nghieäm baûn thaân. Toâi nghe töø hai nguoàn khaùc nhau raèng moät trong nhöõng ñoàng nghieäp tu trì cuûa toâi, maø toâi luoân duy trì nhöõng töông quan thaân aùi, ñaõ noùi xaáu toâi. Trong khi vaéng maët toâi, ngöôøi anh em ñoù ñaõ toá caùo toâi vôùi caùc ñoàng nghieäp laø toâi ñaõ yeâu saùch quaù ñaùng tieàn cuûa nhaø tröôøng, nôi chính anh ta laøm vieäc. Toâi caûm thaáy buoàn phieàn vaø töùc giaän hay raèng thanh danh cuûa toâi bò boâi nhoï vì nhöõng lôøi noùi xaûo traù nhö vaäy. Phaûn öùng ñaàu tieân cuûa toâi laø khoâng ñeå cho nhöõng lôøi vu caùo ñoù tieáp tuïc, nhöng nhôù laïi ñieàu toâi daïy ngöôøi khaùc laø caáp thieát phaûi baét thoâi ñi nhöõng cöû chæ xuùc phaïm, toâi caàm buùt vaø vieát cho ngaøi : "Thöa cha, toâi nghe raèng cha ñaõ noùi sau löng toâi veà nhöõng ñoøi hoûi tieàn baïc quaù ñaùng cuûa toâi. Ñieàu ñoù ñuùng hay sai ? Neáu sai, nghóa laø cha khoâng noùi, thì cha chæ ñôn giaûn vaát laù thö naày vaøo xoït raùc. Nhöng neáu ñuùng laø cha ñaõ noùi nhö vaäy, thì toâi yeâu caàu cha chaám döùt vieäc loan truyeàn nhöõng lôøi nhö theá veà toâi. Neáu cha caàn giaûi thích, toâi saün saøng cung caáp cho cha theo yù cha, ngay caû vaán ñeà löông boång cuûa toâi chaúng lieân quan chuùt naøo ñeán cha". OÂng cha chaám döùt ngay nhöõng lôøi beùp xeùp vaø toâi caûm thaáy vui veû hôn ñeå lôø ñi caâu chuyeän aáy.

Nhöõng thí duï naày chöùng toû raèng tha thöù khoâng chöôùc mieãn phaûi coù can ñaûm chaát vaán moät ngöôøi xuùc phaïm vaø naïi tôùi coâng lyù, neáu caàn thieát. Ñöùc Gioan-Phaoloâ II tha thöù cho keû aùm saùt ngaøi laø Agça, nhöng ngaøi ñaõ khoâng bao giôø xin cho anh ta thoaùt khoûi coâng lyù.

3. (Baøi taäp)

Ñeå ñieåm laïi tình hình veà hoaøn caûnh naïn nhaân cuûa mình :

Ñaây laø moät baûn caâu hoûi giuùp ñieåm laïi tình hình veà moät hoaøn caûnh trong ñoù mình laø naïn nhaân. Toâi khoâng phaûi nhaéc laïi raèng söï tha thöù vaãn khoâng theå ñöôïc bao laâu ngöôøi ta ñeå cho keû xuùc phaïm mình tieáp tuïc maõi nhöõng cöû chæ xuùc phaïm.
1) Baïn laøm gì trong nhöõng hoaøn caûnh maø baïn laø naïn nhaân cuûa nhöõng thuû ñoaïn cuûa moät caù nhaân ?
Baïn thöû coá queân ñi.
Baïn ñeå maëc cho tình hình xaáu ñi.
Baïn töï nhuû laø khoâng coù gì phaûi laøm caû.
Baïn sôï nhöõng phaûn öùng maø keû xuùc phaïm seõ coù neáu baïn ñoøi anh ta chaám döùt nhöõng xöû söï phaù hoaïi aáy.
Baïn ñeå noãi oaùn giaän lôùn leân.
Baïn chôø luùc ñeå baùo thuø.
Baïn sôï noåi noùng leân vaø trôû neân baát coâng.

2) Baïn döï tính can thieäp moät caùch theá naøo cho coù hieäu quaû maø khoâng rôi vaøo söï baùo thuø ? 

3) Baïn coù theå noùi vôùi ngöôøi naøo veà tình hình ñeå laøm nheï ñi noãi sôï haõi vaø tính baïo löïc cuûa baïn, haàu tìm ñöôïc chieán löôïc can thieäp thích hôïp nhaát vaø hieäu quaû nhaát ? 

4) Caùch naøo baïn muoán chaát vaán keû baùch haïi baïn ?

muïc luïc

Giai ñoaïn hai : Nhaän bieát thöông toån vaø söï ngheøo naøn cuûa mình

Söï Thaät seõ giaûi thoaùt caùc con.
Phuùc AÂm theo thaùnh Gioan

Moät nhaø taâm lyù trò lieäu giaø daën kinh nghieäm taâm söï vôùi toâi : "Toâi ñaõ ñi ñeán xaùc tín raèng ña soá nhöõng beänh taâm thaàn ñeàu coù nguoàn goác ôû moät söï phuû nhaän hoaëc khoâng coù khaû naêng chòu ñau khoå". Quaû thöïc, neáu sau khi bò moät xuùc phaïm maø baïn khoâng thuaän tình nhaän bieát vaø thöøa nhaän noãi ñau cuûa baïn thì baïn seõ lieàu khoâng bao giôø ñaït tôùi söï tha thöù ñích thöïc ñöôïc. Söï tha thöù maø baïn töôûng cho ñi ñoù cuoái cuøng seõ laø moät hình thöùc töï veä choáng laïi ñau khoå.

Baïn seõ khoâng bao giôø thaønh coâng trong vieäc tha thöù ñöôïc, neáu baïn vaãn cöù khaêng khaêng phuû nhaän vieäc baïn ñaõ bò xuùc phaïm vaø toån thöông, ñoàng thôøi söï ngheøo naøn noäi taâm cuûa baïn ñaõ bò boùc traàn. Do ñoù, moät trong nhöõng phaän söï ñaàu tieân cuûa baïn seõ laø soáng bieán coá bò xuùc phaïm. Nhöng laàn naày, baïn soáng bieán coá bò xuùc phaïm vôùi moät nieàm tín nhieäm lôùn lao ôû baïn, nhaát laø neáu baïn ñöôïc thaùp tuøng trong cuoäc chinh phuïc noäi taâm naày. Noãi ñau gaây neân bôûi söï xuùc phaïm naày, baïn seõ hoïc chaáp nhaän noù, chöõa laønh noù vaø bieán ñoåi noù cho lôïi ích cuûa baïn. Phaûi xöû söï vôùi ñieàu xuùc phaïm cuõng gioáng nhö ñoái vôùi moät löôõi caâu ñaâm vaøo ngoùn tay : baïn khoâng theå laáy löôõi caâu ñi baèng caùch loâi noù ra ñöôïc, nhöng baïn phaûi ñaåy löôõi caâu saâu vaøo trong thòt ñeå roài loâi caùi ñaàu löôõi caâu ra beân kia.

Baøi taäp taäp trung maø toâi ñeà nghò ôû cuoái chöông naày seõ giuùp baïn thöïc hieän vieäc trôû veà vôùi chính baïn. Noù seõ daïy baïn phaûi xöû söï laøm sao ñeå tieán boä trong pha xuùc caûm naày cuûa söï tha thöù. Nhöng tröôùc ñoù, ñieàu quan troïng laø baïn yù thöùc veà hieän töôïng caùc cô cheá töï veä ñöôïc söû duïng ñeå choáng laïi ñau khoå.

1. Hieän töôïng caùc cô cheá töï veä :

Taâm thaàn con ngöôøi ñöôïc toå chöùc toát ñeå töï veä choáng laïi söï xaâm nhaäp cuûa moät ñau khoå quaù lôùn lao. Khi noãi ñau trôû thaønh khoâng theå chòu ñöïng ñöôïc thì taâm thaàn con ngöôøi tìm caùch laøm giaûm nheï söï va chaïm cuûa noù baèng nhieàu phöông tieän khaùc nhau. Treân bình dieän sinh hoïc, noù ñieàu ñoäng caùc hoùc-moân töï nhieân choáng laïi ñau ñôùn. Treân bình dieän taâm lyù, nhöõng cô cheá töï veä hay khaùng cöï haønh ñoäng theo caùch thöùc caùc caàu chì chaûy ñi ñeå ngaên caûn moät doøng ñieän quaù maïnh laøm chaùy maïch ñieän. Moät caùch chính xaùc hôn, chuùng laøm teâ lieät caùc haäu quaû taùc haïi cuûa nhöõng caûm giaùc quaù maïnh ngoõ haàu toaøn boä cô theå coù theå toàn taïi.

Moät soá taùc giaû taâm lyù hoïc xem ra khoâng taùn döông ñuùng möùc söï lôïi ích cuûa caùc cô cheá töï veä. Theo yù hoï thì phaûi loaïi boû chuùng ñi, sôùm chöøng naøo coù theå. Nhöng xem ra hoï queân ñi raèng coù moät söï khoân ngoan ñöôïc ghi khaéc trong nhöõng cô cheá töï veä sinh lyù vaø taâm lyù. Nhöõng cô cheá töï veä sinh lyù vaø taâm lyù naày cho pheùp nhöõng ngöôøi bò toån thöông ñöôïc soáng coøn vaø roài theo ñuoåi caùc hoaït ñoäng cuûa hoï maø khoâng phaûi suy suïp hoaøn toaøn. Phaûi chaêng laø nhôø caùc cô cheá töï veä naày maø ngöôøi lính bò thöông tìm ñöôïc söùc maïnh vöôït qua nhöõng ñoaïn ñöôøng daøi ñi boä ñeå ñöôïc chaêm soùc ? Maø ngöôøi meï gia ñình phaûi buoàn phieàn saâu xa vì caùi cheát cuûa choàng seõ neùn laëng noãi khoå ñau cuûa mình ñeå tieáp tuïc chaêm soùc con caùi ? Maø nhaø kinh doanh bò ñe doïa moät cuoäc phaù saûn saép xaûy ra tìm ñöôïc can ñaûm ñeå theo ñuoåi nhöõng coâng vieäc thöôøng ngaøy khoâng ñeå cho mình bò quaät ngaõ ?

Tuy nhieân, nhöõng cô cheá töï veä naày seõ toû ra voâ ích vaø ngay caû nguy haïi, neáu chuùng cöù tieáp tuïc baûo veä moät ngöôøi naøo ñoù, moät khi ñaõ qua ñi côn nguy hieåm. Con ngöôøi naày seõ gioáng nhö moät caûnh saùt vieân coá chaáp cöù maëc chieác aùo choáng ñaïn sau khi thi haønh coâng vuï, ñeå ñöôïc an toaøn trong nhaø ôû cuûa mình.

Chuùng ta haõy ñi theâm moät böôùc vaø khaûo saùt gaàn hôn nhöõng hình thöùc khaùc nhau maø caùc söùc khaùng cöï taâm lyù naày coù theå maëc laáy. Nhö theá seõ nhaän dieän chuùng toát hôn. Chuùng thuoäc veà hai phaïm truø lôùn : nhöõng söùc khaùng cöï do khaû naêng nhaän thöùc vaø nhöõng söùc khaùng cöï do caûm xuùc.

2. Nhöõng söùc khaùng cöï do khaû naêng nhaän thöùc :

Toâi seõ ñuïng ñeán moät tí ôû ñaây ñeà taøi veà nhöõng söùc khaùng cöï do khaû naêng nhaän thöùc, bôûi vì toâi ñaõ noùi ôû chöông III. Chuùng ta haõy nhôù laïi raèng söï cöï tuyeät coù tính caùch nhaän thöùc heä taïi vieäc choái boû söï xuùc phaïm hoaëc coá giaûm nheï söï va chaïm cuûa xuùc phaïm. Nhöõng söùc khaùng cöï naày maëc laáy nhieàu hình thöùc.

Tröôùc heát laø hình thöùc cuûa söï queân : luùc aáy ngöôøi ta daùm chaéc raèng söï queân ñi ñieàu xuùc phaïm hoaëc taùc ñoäng cuûa noù treân mình seõ laø lyù töôûng ñeå theo ñuoåi trong haønh ñoäng tha thöù.

Tieáp ñeán laø hình thöùc cuûa söï xin loãi : luùc aáy ngöôøi ta seõ gaéng söùc phaùt minh ra ñuû thöù lôøi xin loãi giaû traù nhaèm gôõ boû traùch nhieäm cho keû xuùc phaïm.

Cuoái cuøng, chuùng ta haõy nhôù laïi moät caïm baåy töông töï nhaèm xoaù ñi moät xung ñoät cuûa moät tha thöù nhanh choùng vaø beà ngoaøi.

Ñeå bieän minh cho söï cöï tuyeät do khaû naêng nhaän thöùc, caùc lyù do khoâng thieáu. Chuùng coøn caáp baùch hôn nöõa khi lieân quan ñeán nhöõng söï phaûn boäi hoaëc laø nhöõng baát coâng traàm troïng ñeán töø nhöõng ngöôøi thaân caän. Chuùng ñöôïc xem nhö laø nhöõng xuùc phaïm heát söùc ñau ñôùn vaø ñe doïa maø ngöôøi ta muoán khoâng bieát ñeán chuùng thì hôn. Nhö theá, neân, maëc duø coù nhieàu daáu hieäu, ngöôøi choàng khoâng chòu raèng vôï mình khoâng trung thaønh vôùi mình ; ngöôøi meï khoâng tin raèng con trai baø duøng ma tuùy, ngay caû khi baø nhaän thaáy nôi con baø taát caû nhöõng caùch xöû söï cuûa moät ngöôøi nghieän ma tuùy ; oâng chuû khoâng nghó laø ngöôøi thôï cuûa oâng taän tuïy nhö theá laïi aên troäm. Dó nhieân moät chieán löôïc ñaø ñieåu khoâng daùm nhìn thaúng vaøo nguy hieåm nhö theá giaûm nheï noãi ñau vaø thaát voïng, nhöng veà laâu veà daøi seõ phaûi cay ñaéng nhieàu khi yù thöùc.

Ñoâi khi, söï khaùng cöï do khaû naêng nhaän thöùc daãn ñeán vieäc queân ñi troïn veïn moät bieán coá. Nhöng bieán coá ñoù vaãn laøm phaùt sinh haäu quaû tai haïi cuûa noù treân thaùi ñoä öùng xöû, ngay caû sau nhieàu naêm. Ñoù laø ñieàu xaûy ra cho moät caùn söï xaõ hoäi maø toâi ñaõ keå cho baïn caâu chuyeän. Bieán coá ñau thöông ôû beänh vieän cuõng nhö quyeát ñònh treû con khoâng coøn tín nhieäm vaøo ngöôøi lôùn ñaõ bò queân ñi hoaøn toaøn vaø choân vuøi trong voâ thöùc. Laøm sao oâng ta coù theå thöïc hieän moät tieán trình tha thöù, neáu oâng ta ñaõ khoâng phaùt hieän ra ñöôïc nguoàn goác söï maát maùt vaø xaáu hoå ñaõ daãn oâng ñeán choã khoâng coøn tín nhieäm vaøo caùc caáp treân thuoäc phaùi nam cuûa oâng ?

3. Nhöõng söùc khaùng cöï do caûm xuùc :

Nhöõng nghieân cöùu môùi ñaây veà nhöõng söï leä thuoäc taïo neân do röôïu vaø ma tuùy maïc khaûi raèng söï xaáu hoå khoâng ñöôïc soáng toát ñoùng moät vai troø quyeát ñònh trong söï cöï tuyeät coù tính caùch caûm xuùc. Vaäy ngöôøi ta khoù nhoïc baét ñaàu khaûo saùt tæ mæ caûm giaùc xaáu hoå vaø nhöõng cô cheá töï veä duøng ñeå che ñaäy noù. Cho ñeán ñoù, caûm giaùc xaáu hoå thöôøng bò laãn loän vôùi caûm giaùc coù loãi. Nhöng caûm giaùc naày khoâng phaûi laø caûm giaùc kia. Chuùng khoâng coù cuøng nguoàn goác, maø cuõng khoâng coù cuøng phaän söï. Caûm giaùc coù loãi troåi daäy töø yù thöùc ñaõ vi phaïm moät luaät hoaëc moät nguyeân taéc luaân lyù trình baøy moät lyù töôûng caù nhaân hoaëc xaõ hoäi phaûi thöïc hieän. Söï xaáu hoå laø tình caûm maø caùi ngaõ saâu thaúm bò boùc traàn vaø phôi baøy ra aùnh saùng. Söï xaáu hoå laøm cho ngöôøi ta khaùm phaù thaáy mình quaù deã bò toån thöông, baát löïc, baát taøi, khoâng thích hôïp vaø leä thuoäc. Ngöôøi maéc phaûi caûm giaùc coù loãi seõ noùi : "Toâi ñaõ laøm ñieàu xaáu, toâi coù loãi vaø toâi caûm thaáy mình laø thuû phaïm", trong khi ngöôøi caûm nhaän söï xaáu hoå seõ khaúng ñònh : "Toâi laø ngöôøi xaáu vaø chaúng ñaùng chi. Toâi raát sôï raèng ngöôøi ta seõ loaïi boû toâi".

Caûm giaùc coù loãi ñeán töø yù thöùc ñaõ khoâng ñaït tôùi lyù töôûng cuûa mình, trong khi caûm giaùc xaáu hoå sinh ra töø yù thöùc saâu saéc veà nhöõng suy yeáu vaø tính caùch deã bò toån thöông cuûa caùi ngaõ saâu thaúm. Ngöôøi xaáu hoå coù caûm töôûng raèng nhöõng yeáu ñuoái cuûa mình bò tröng baøy ra tröôùc maét moïi ngöôøi. Y luoân luoân caûm thaáy ñe doïa bò ngöôøi ta cheâ cöôøi vaø loaïi boû.

Moät soá ngöôøi seõ töï hoûi : "Taïi sao quaù nhaán maïnh nhö theá ñeán moái töông quan giöõa söï xaáu hoå vaø söï tha thöù ?" Chính laø vì coù moái töông quan chaët cheû giöõa söï xaáu hoå vaø söï cöï tuyeät do caûm xuùc, vaø do ñoù vôùi söï tha thöù. Moät caùch chaéc chaén, söï xuùc phaïm gaây neân moät caûm giaùc só nhuïc vaø xaáu hoå. Caûm giaùc naày coøn lôùn lao hôn neáu söï xuùc phaïm phaùt xuaát bôûi moät ngöôøi ñöôïc yeâu meán hay kính troïng maø ngöôøi ta leä thuoäc vaøo. Söï leä thuoäc cuûa y ñoái vôùi moät ngöôøi khaùc vaø nhöõng nhu caàu khaùc nhau ít nhieàu aáu tró cuûa y baáy giôø bò phaùt giaùc. Söï thaát voïng coøn thaám thía hôn nöõa khi ngöôøi ta caûm thaáy bò laêng nhuïc bôûi chính con ngöôøi maø mình chôø ñôïi tình thöông yeâu vaø söï kính troïng.

Muoán tha thöù maø khoâng yù thöùc ñeán söï só nhuïc vaø xaáu hoå ñi theo söï xuùc phaïm naày laø tieán ñi treân moät con ñöôøng mìn baåy vaø ngoõ cuït. YÙ muoán tha thöù, duø coù quaûng ñaïi ñi nöõa, seõ che ñaäy moät nhu caàu töï baûo veä choáng laïi söï xaáu hoå caûm thaáy mình "thaáp keùm".

Thaùch ñoá lôùn hôn phaûi laáy ñi trong suoát pha caûm xuùc cuûa tha thöù, chính thöïc laø nhìn nhaän tình caûm xaáu hoå saâu xa cuûa mình ñeå chaáp nhaän noù, töông ñoái hoùa noù, tieâu hoùa noù vaø saùp nhaäp noù. Moät khi ñöôïc thuaàn hoùa, tình caûm xaáu hoå ñoù khoâng nhöõng trôû neân coù theå chòu ñöïng ñöôïc, maø noù coøn laøm cho con ngöôøi yù thöùc hôn veà söï baát löïc vaø höõu haïn chung cuûa taát caû moïi ngöôøi. Nhöng tình caûm xaáu hoå khoâng töï ñeå bò khaùm phaù ra caùch deã daøng ñaâu. Chuùng ta caàn phaûi nhaän ra caùc maët naï maø noù aån nuùp beân döôùi : söï töùc giaän, yù muoán quyeàn löïc, oùc luaân lyù bieät phaùi, maëc caûm naïn nhaân vónh vieãn vaø chuû nghóa caàu toaøn.

Söï töùc giaän vaø nhu caàu traû thuø thöôøng ñöôïc söû duïng ñeå che ñaäy söï xaáu hoå. Thay vì chaáp nhaän noù, ngöôøi bò xuùc phaïm laáy laøm xaáu hoå vaø bò só nhuïc phaûn öùng laïi baèng caùch muoán ñeán phieân mình seõ haï nhuïc keû xuùc phaïm. Trong noå löïc töï giaûi thoaùt khoûi söï xaáu hoå cuûa mình, ngöôøi bò xuùc phaïm phoùng chieáu söï xaáu hoå ñoù leân keû xuùc phaïm, haàu thaáy noù cuõng phaûi ñau khoå vì cuøng moät söï döõ. Nôi moät soá ngöôøi, ñoâi khi söï töùc giaän vaø nhu caàu tröøng trò coù haäu quaû "gaäy oâng ñaäp löng oâng". Sau khi ñaõ kieàm cheá moïi tình caûm baïo löïc, hoï quaây laïi chính mình söï töùc giaän vaø öôùc muoán traû thuø ñoù. Luùc aáy söï xaáu hoå ñöôïc che ñaäy ôû ñaøng sau nhöõng tình caûm lo aâu vaø coù loãi töï tröøng phaït. Caùi ñoù caøng laøm cho noù khoù maø nhaän ra ñöôïc.

Trong chieàu höôùng ñoù, coù theå noùi laø ngöôøi ta thích caûm thaáy mình coù loãi hôn laø caûm thaáy xaáu hoå vaø baát löïc. Moät soá söï tha thöù ñöôïc ban ra sau khi töùc giaän ñaõ ñôøi ñöôïc laøm thaønh bôûi nhöõng söï traû thuø tinh vi. Ñieàu ñoù giaûi thích taïi sao ngöôøi ñöôïc höôûng moät söï tha thöù nhö theá laïi caûm thaáy moät söï khoù chòu saâu xa : thay vì caûm thaáy moät tình caûm giaûi thoaùt thì laïi caûm thaáy xaáu hoå vaø laém khi bò só nhuïc.

Duø xem ra thaät maâu thuaãn, moät soá ngöôøi bò só nhuïc laïi chaáp nhaän nhöõng thaùi ñoä quyeàn löïc vaø keû caû. Do ñoù hoï tìm caùch traùnh kinh nghieäm söï baát löïc phaùt sinh do söï xaáu hoå veà chính mình. Ñeå phaûn öùng laïi, hoï seõ phoùng ñaïi taàm quan troïng cuûa hoï, hoï xem ngöôøi khaùc keùm hôn hoï veà maët hieåu bieát, veà phaåm chaát luaân lyù vaø veà quyeàn bính. Noùi theo ngoân ngöõ cuûa phaân tích thoûa hieäp, nhöõng ngöôøi ñoù töï tuyeân boá laø mình "nghieâm tuùc" vaø cho nhöõng ngöôøi khaùc laø "khoâng nghieâm tuùc". Trong cuøng veát chaân aáy, hoï chaáp nhaän nhöõng cung caùch ngaïo ngheã cuûa keû caû vaø hieåu bieát moïi maët. Taát caû nhöõng caùi ñoù laø vì sôï tröïc dieän vôùi söï ngheøo naøn noäi taâm maø chæ nghó ñeán thoâi hoï ñaõ caûm thaáy lo aâu roài. Quan nieäm cuûa hoï veà tha thöù ñaõ bò hoûng vaø hoï söû duïng noù nhö moät phöông theá baûo ñaûm cho söï cheá ngöï vöôït troäi cuûa hoï.

YÙ muoán quyeàn löïc laø moät hình thöùc khaùc cuûa söï che ñaäy xaáu hoå. Nhìn trong moät vieãn töôïng luaân lyù, noù maëc hình thöùc cuûa moät söï cao thöôïng luaân lyù giaû doái maø ngöôøi ta coù theå goïi teân laø naõo traïng bieät phaùi. Ngöôøi bò xuùc phaïm, khoâng coù khaû naêng chaáp nhaän söï só nhuïc cuûa mình, seõ söû duïng söï tha thöù nhö moät phöông tieän laøm nhuïc keû ñaõ gaây ra thieät haïi cho mình. Ngöôøi ñoù coù veû nhö muoán noùi : "Anh thaáy ñoù, toâi troåi hôn anh vaø toâi seõ chöùng minh ñieàu ñoù baèng caùch tha thöù cho anh". Thaät quaù roõ raøng laø thöù tha thöù naày che ñaäy nhieàu töï aùi vaø loøng khinh bæ keû khaùc.

Ñoái ngöôïc laïi naõo traïng bieät phaùi vôùi thöù luaân lyù ngaïo ngheã laø ngöôøi ñoùng vai naïn nhaân vónh vieån. Ñaûo ngöôïc laïi chieán löôïc, ngöôøi ñoù hoïc ñöôïc caùch ruùt phaàn lôïi cuûa söï xaáu hoå veà mình ñeå loâi keùo loøng thöông haïi cuûa nhöõng ngöôøi khaùc : ngöôøi ñoùng vai naïn nhaân vónh vieån bieát caùch khai thaùc nhöõng laàm loãi cuûa keû baùch haïi cho lôïi ích cuûa mình. Y luoân than phieàn veà keû baùch haïi vaø nhöõng haønh ñoäng xaáu cuûa keû baùch haïi, y noùi veà noãi ñau khoå cuûa mình cho ngöôøi naøo muoán nghe, y kheùo leùo tröng baøy nhöõng haønh ñoäng taøn nhaãn y phaûi chòu ñöïng. Ñoàng thôøi y kheâu gôïi leân söï töùc giaän nôi caùc thính giaû ñoái vôùi keû baùch haïi. Cuõng vaäy, khi ngöôøi phaûi chòu ñau khoå trieàn mieân ñoù khaúng ñònh boû qua nhöõng laàm loãi ngöôøi ta ñaõ phaïm ñoái vôùi y, thì y chæ tìm caùch toû ra laø mình xöùng ñaùng ñöôïc ngöôõng voïng vaø ca tuïng.

Cuoái cuøng, chuùng ta haõy xem caùi maët naï hoaøn haûo maø ngöôøi tha thöù coù theå maëc cho mình. Luùc laø con treû, ngöôøi caàu toaøn thöôøng ñaõ phaûi chöôøng maët ra vôùi nhieàu xaáu hoå. Söï giaùo duïc gia ñình ñaõ khaéc saâu vaøo loøng y baèng nhöõng lôøi quôû traùch khieán y phaûi xaáu hoå. Hoaëc coù leõ y ñaõ phaûi soáng nhieàu xaáu hoå ñoái maët vôùi nhöõng öùng xöû thaát thöôøng cuûa moät ngöôøi cha say röôïu. Coøn laø treû con, y ñaõ coù theå theà raèng seõ khoâng bao giôø laøm ñieàu chi sai loãi ñeå khoâng phaûi xaáu hoå nöõa. Ñeå ñöôïc nhö vaäy, y coá gaéng trôû neân khoâng gì cheâ traùch ñöôïc trong moïi söï vaø ôû khaép moïi nôi. Laø göông maãu veà nhaân ñöùc, y töï baét buoäc mình phaûi tha thöù. Söï tha thöù giuùp y baûo veä caùi beà maët moûng doøn maø y muoán cho noù khoâng theå bò taán coâng ñöôïc.

Ñoù laø vaøi caùi baåy taâm lyù coù theå gaây trôû ngaïi cho vieäc moå xeû coõi loøng con ngöôøi, laø thaønh phaàn cuûa ñoäng löïc tha thöù. Nhöõng caùi baåy taâm lyù naày thöôøng nhaèm che ñaäy caûm giaùc só nhuïc vaø xaáu hoå bôûi moät söï tha thöù giaû doái. Vaø nhö theá chuùng seõ ngaên caûn söï tha thöù trôû thaønh moät cöû chæ giaûi thoaùt vaø trieån nôû. Do ñoù maø coù nhu caàu tröôùc heát phaûi taåy röûa laõnh vöïc caûm xuùc cuûa mình tröôùc khi ñaït tôùi söï tha thöù ñích thöïc.

4. (Baøi taäp)

Ñeå nhaän bieát thöông toån vaø söï ngheøo naøn cuûa mình:

Muïc ñích baøi taäp naày laø ñeå loaïi boû nhöõng söùc khaùng cöï ñau khoå vaø xaáu hoå ñaõ trôû neân voâ ích vaø ngay caû taùc haïi. Noù giuùp thöïc hieän chaân lyù vaø chuaãn bò cho giai ñoaïn keá tieáp heä taïi vieäc chia seû vôùi moät ngöôøi khaùc.

Nhö chuùng ta vöøa thaáy, taâm thaàn con ngöôøi khoâng deã ñeå loä ra yù thöùc troïn veïn nhöõng kinh nghieäm ñau thöông. Noù töï baûo veä choáng laïi ñau khoå vaø nhaát laø söï xaáu hoå. Vaäy vaán ñeà khoâng phaûi laø caøy saâu nhöõng söùc khaùng cöï taâm lyù naày hoaëc ngay caû thaùo gôõ chuùng ñi, nhöng traùi laïi, tröôùc heát phaûi yù thöùc chuùng, chaáp nhaän chuùng vaø ñeå chuùng töï tan raû ñi.

Phöông theá toát nhaát ñeå ñaït ñöôïc ñieàu ñoù laø ñi ñoùn gaëp chuùng ôû baát cöù ñaâu maø chuùng ñang phuïc kích, nghóa laø trong thaân theå mình. Thaân theå ñaõ ghi laïi taát caû vaø giöõ nhö in trong kyù öùc söï xuùc phaïm vaø nhöõng haäu quaû vaät lyù vaø taâm lyù cuûa chuùng. Nhöõng söï caêng thaúng, xô cöùng, ñau ñôùn, ngay caû moät soá beänh taät theå xaùc phaûn aùnh söï ñau khoå taâm lyù ñaõ khoâng ñöôïc boäc loä ra. Chuùng baùo hieäu coù moät veát thöông caàn ñöôïc chöõa laønh.

Neáu baïn saün saøng baét ñaàu baøi taäp luyeän, baïn haõy chuù taâm taïo moät baàu khí thaät yeân tónh chung quanh baïn. Haõy lieäu ñöøng ñeå bò quaáy raày trong chöøng hai möôi phuùt. Haõy giöõ moät tö theá thoaûi maùi. Traùnh ñöøng maëc nhöõng quaàn aùo quaù chaät.
Haõy ñeå moät luùc ñeå ñi vaøo noäi taâm baïn.
…

Haõy ñaët mình baïn tröôùc söï hieän dieän cuûa Chuùa hay suoái nguoàn thieâng lieâng khaùc quan troïng ñoái vôùi baïn. Nhôø ñoù baïn seõ coù can ñaûm hôn ñeå baét lieân laïc vôùi thöông toån vaø söï ngheøo naøn noäi taâm cuûa baïn.
…

Baïn haõy baét ñaàu baèng vieäc nhaéc laïi kinh nghieäm veà söï xuùc phaïm, trong khi vaãn chaêm chuù vaøo caùc phaûn öùng cô theå cuûa baïn. Neáu baïn khoâng nhôù ra, baïn haõy yù thöùc veà nhöõng caêng thaúng, xô cöùng vaø caû nhöõng trieäu chöùng cô theå cuûa baïn. Haõy chuù yù ñaëc bieät nhöõng gì dieãn ra trong con tim vaät lyù cuûa baïn.
…

Neáu coù nhieàu phaûn öùng cô theå xaûy ñeán trong cuøng luùc, baïn haõy chaáp nhaän taát caû nhöõng phaûn öùng aáy trong vaøi choác laùt. Roài baïn haõy coá taäp trung tinh thaàn treân phaûn öùng naøo xem ra quan troïng nhaát, trung taâm nhaát ñoái vôùi baïn.
…

Baïn haõy hieän dieän vôùi söï caêng thaúng hay noãi ñau cuûa baïn maø khoâng muoán thay ñoåi gì heát, cuõng chaúng tìm moät lôøi giaûi thích. Baïn haõy tieáp ñoùn vôùi nhieàu teá nhò vaø thieän caûm caùi phaàn ñau khoå ñoù cuûa baïn.
…

Vaãn luoân luoân vôùi söï töû teá ñoù, baïn haõy hoûi söï caêng thaúng cuûa baïn : "Maày ñang duy trì aån giaáu caùi gì ñoù ? Caùi gì ñang dieãn ra ? Tao saün saøng laéng nghe maày ñaây". Baïn cuõng coù theå noùi thaúng vôùi loøng baïn : "Maày ñang giöõ caùi gì cuûa söï xuùc phaïm ñeå noù ngaên caûn maày soáng moät caùch troïn veïn ?"
…

Baïn haõy tieáp tuïc giöõ lieân laïc vôùi söï caêng thaúng vaø noãi ñau cuûa baïn. Baïn haõy chuaãn bò ñoùn tieáp nhöõng gì saép loä ra maø khoâng pheâ phaùn gì caû. Baïn haõy ñeå cho caùc hình aûnh, caùc lôøi noùi vaø ngay caû nhöõng caûm giaùc khaùc troåi daäy maø khoâng tìm giaûi thích, thay ñoåi hay loaïi boû chuùng ñi.
…

Baïn cuõng coù theå noùi laïi trong ngoân ngöõ cuûa baïn nhöõng söù ñieäp chaûy doàn tôùi döôùi hình thöùc nhöõng hình aûnh, nhöõng lôøi noùi hoaëc nhöõng caûm giaùc. Haõy hoûi caùi phaàn ñoù cuûa baïn : "Tao coù hieåu roõ caùi kyû nieäm hay hình aûnh naày maø maày giao cho tao khoâng ? Ñoù coù phaûi laø nhöõng lôøi maày muoán noùi vôùi tao khoâng ? Caùi caûm giaùc kia ñeán töø maày hay töø moät nguoàn naøo khaùc ?" Chính nhö vaäy maø baïn toû cho noù thaáy söï chaáp nhaän thuaàn tuùy vaø ñôn giaûn nhöõng gì xaûy ñeán ôû trong baïn maø khoâng pheâ phaùn, khoâng caét nghóa vaø cuõng khoâng muoán thay ñoåi.
…

Neáu khoâng coù gì vöôn leân yù thöùc, baïn haõy tieáp tuïc nhaãn naïi giöõ lieân laïc vôùi thaân xaùc baïn. Neáu baïn soát ruoät, baïn haõy taäp trung vaøo söï maát nhaãn naïi ñoù vaø ñeå noåi baät leân söù ñieäp maø caùi luùc soát ruoät naày mang laïi cho baïn.
…

Khi baïn baèng loøng vôùi caùi baïn vöøa hoïc ñöôïc, baïn haõy caùm ôn caùi phaàn ñau khoå cuûa baïn vì ñaõ muoán thoâng hieäp vôùi baïn. Baïn haõy cho noù moät cuoäc heïn khaùc vaø chuaãn bò ñeå töø giaû noù.

Khen ngôïi baïn vì ñaõ can ñaûm trôû laïi gaëp gôõ caùi phaàn bò toån thöông cuûa baïn vaø ñaõ coù theå nhìn thaúng maët söï ngheøo naøn noäi taâm cuûa baïn. Baïn neân baét ñaàu laïi cuoäc taäp luyeän. Hieám khi voâ thöùc maïc khaûi taát caû moïi söï trong moät luùc. Noù seõ ñeå baïn tieâu hoùa vaøi nhuùm nhoû maø noù ñaõ cho baïn.

Cuoái cuøng, ñieàu quan troïng laø baïn ghi laïi trong nhaät kyù nhöõng maïc khaûi ñaõ nhaän ñöôïc trong buoåi taäp luyeän.

muïc luïc

Giai ñoaïn ba : Chia seû thöông toån cuûa mình vôùi moät ngöôøi naøo ñoù 

Neáu toâi ñöôïc laéng nghe, chæ ñöôïc laéng nghe thoâi, toâi coù ñöôïc taát caû khoâng gian cho toâi, tuy nhieân, vaãn coù moät ngöôøi naøo ñoù.
Maurice Bellet

Coù nhieàu phaûn öùng coù theå coù ñoái vôùi moät laêng nhuïc, moät söï phaûn boäi hay moät baïo löïc. Giöõa phaûn öùng töï veä cuûa moät ngöôøi töï coâ laäp mình vaø phaûn öùng töï veä cuûa moät ngöôøi bò baét naït ñoùng vai töû ñaïo, coù moät choïn löïa laønh maïnh hôn vaø höùa heïn hôn cho vieäc chöõa laønh : baïn chia seû ñau khoå cuûa baïn cho moät ngöôøi naøo ñoù bieát laéng nghe baïn maø khoâng pheâ phaùn baïn, khoâng daïy luaân lyù cho baïn, khoâng ñeø naëng leân baïn baèng lôøi khuyeân baûo, ngay caû khoâng coá gaéng naâng ñôõ noãi ñau cuûa baïn. Söï thaønh coâng cuûa pha caûm xuùc cuûa vieäc tha thöù tuøy thuoäc phaàn lôùn vaøo söï côûi môû chaân thaønh cuûa baïn vôùi ngöôøi ñoái thoaïi chaêm chuù naày.

1. Taïi sao phaûi chia seû noäi taâm bò thöông toån cuûa baïn?

Moät trong nhöõng khía caïnh khoù kham nhaát cuûa veát thöông baïn, chính laø caûm giaùc phaûi mang vaùc gaùnh naëng naày moät mình ñôn ñoäc treân ñôøi. Vì theá, khi baïn keå caâu chuyeän cuûa mình ra vôùi ngöôøi naøo ñoù chaáp nhaän laéng nghe baïn thì baïn khoâng coøn ñôn ñoäc nöõa. Coù ngöôøi naøo ñoù khoâng nhöõng chia seû noãi thaàm kín cuûa baïn, maø coøn chia seû gaùnh naëng khoå ñau cuûa baïn.

Ngoaøi ra, vieäc baïn taâm söï vôùi ngöôøi naøo ñoù seõ laøm cho baïn soáng laïi bieán coá thöông toån caùch bình tónh hôn. Baïn seõ taän duïng ñieàu ñoù ñeå yù thöùc nhöõng caûm xuùc coøn canh caùnh trong loøng. Quaù khöù choåi daäy vaø trôû thaønh hieän taïi. Baïn seõ soáng laïi thaûm kòch cuûa mình, nhöng laàn naày trong boái caûnh ñöôïc an loøng hôn. Baïn seõ thuû ñaéc ñöôïc moät baûo ñaûm lôùn lao hôn nhôø loøng tín nhieäm maø baïn ñaõ ñaët ñeå nôi ngöôøi taâm phuùc cuûa baïn. Quan nieäm cuûa baïn veà söï xuùc phaïm seõ thay ñoåi. Baïn seõ thaáy noù bôùt ñe doïa hôn vaø coù theå chòu ñöïng ñöôïc hôn.

Chaéc chaén baïn ñaõ kinh nghieäm ñöôïc raèng deã tìm ñöôïc giaûi phaùp cho caùc vaán ñeà cuûa ngöôøi khaùc hôn laø cuûa mình. Ñoù quaû thaät laø caùi xaûy ñeán vôùi baïn khi baïn thoå loä taâm tình vôùi ngöôøi naøo ñoù ñoùng vai laøm chieác göông phaûn chieáu hoaëc thuøng doäi aâm cho baïn. Tieáp ñeán, baïn seõ baét ñaàu giöõ khoaûng caùch vôùi nhöõng khoù khaên cuûa baïn vaø seõ thaáy nhöõng khoù khaên ñoù trong moät vieãn aûnh roäng lôùn hôn. Keát quaû laø baïn seõ cheá ngöï chuùng caùch toát ñeïp hôn.

Lôïi ích sau cuøng baïn coù theå ruùt ra ñöôïc töø nhöõng cuoäc trao ñoåi cuûa baïn vôùi moät ngöôøi khaùc : söï chaáp nhaän voâ ñieàu kieän cuûa hoï seõ baét ñaàu daàn daàn coù aûnh höôûng treân baïn. Töø söï kieän ngöôøi ñoù ñaõ ñoùn nhaän baïn vôùi loøng traéc aån, baïn seõ saün saøng hôn ñeå ñoùn nhaän chính mình vôùi loøng bao dung. Toâi baûo ñaûm vôùi baïn raèng söï ñoùn nhaän chính baïn naày seõ mang laïi cho baïn bình an vaø yeân tónh noäi taâm.

Nhöõng haäu quaû toát laønh cuûa vieäc chia seû caùc traïng thaùi taâm hoàn vôùi moät ngöôøi baïn tri aâm laø khoâng theå choái caûi ñöôïc. Ngöôøi ta coù theå chôø ñôïi nhöõng haäu quaû cuûa moät cuoäc chia seû nhö theá vôùi chính ngöôøi gaây neân xuùc phaïm chaêng ?

2. Chia seû vôùi chính keû gaây neân xuùc phaïm :

Nhaø taâm lyù trò lieäu laâm saøng töøng traûi kinh nghieäm James Sullivan khaúng ñònh trong cuoán Journey to Freedom raèng söï thaønh coâng cuûa vieäc tha thöù coù tính caùch xuùc caûm tuøy thuoäc vaøo ba ñieàu kieän coát yeáu sau ñaây veà phía ngöôøi gaây neân xuùc phaïm :
- Nhìn nhaän laàm loãi cuûa mình,
- Bieåu loä söï aân haän cuûa mình,
- Quyeát ñònh khoâng taùi phaïm nöõa.

Chính toâi ñaõ coù kinh nghieäm soáng moät tình huoáng taäp trung caû ba ñieàu kieän ñoù. Ñoù laø moät vieäc taàm thöôøng xaûy ra, nhöng ñaõ bieán thaønh cuoäc xung ñoät tieàm aån thöôøng xuyeân. Toâi ngoài nghe tin töùc truyeàn hình cuøng vôùi möôi tu só ñoàng nghieäp. Moät ngöôøi trong hoï khaùm phaù thaáy moät caùi chai roång ñeå gaàn moät chieác gheá. Tin chaéc toâi laø taùc giaû cuûa söï caåu thaû ñoù, ngöôøi aáy ñöùng daäy ñaày phaån noä, caàm caùi chai ñöa veà phía toâi vaø noùi vôùi toâi baèng gioïng caøu nhaøu vaø caùo buoäc : "Caùi chai naày cuûa ai ?" Khoâng caàn phaûi theâm raèng söï va chaïm cuûa cöû chæ naày taêng gaáp möôøi vì söï hieän dieän cuûa nhöõng ngöôøi chöùng kieán. Ñoàng thôøi khoâng phaûi laø toâi khoâng nhaän ra nhöõng tieáng cöôøi phía caùc ñoàng nghieäp. Coù theå noùi raèng hoï chæ chôø vieäc xaûy ra ñoù ñeå xaùc nhaän thaønh kieán cuûa hoï laø toâi hay cheånh maõng.

Toâi caàm laáy caùi chai khoâng noùi moät lôøi, nhöng suïc soâi töùc giaän. Cho tôùi luùc ñi nguû, toâi nghó ra ñuû thöù bieän phaùp traû thuø tinh teá. Vaøo giôø nguyeän gaãm ban saùng, toâi ngaïc nhieân veà taàm quan troïng maø toâi ñaõ ñem vaøo mình do cuoäc ñoái ñaàu hoâm tröôùc. Trong khi kieám tìm nguyeân nhaân cuûa moät moái xuùc caûm nhö theá, toâi khaùm phaù ra ñöôïc raèng nhöõng veát thöông cuõ ñaõ bò môû ra laïi vaø ngay laäp töùc toâi ñaõ quyeát ñònh ñaåy xa moïi yù nghó traû thuø vaø seõ gaëp ngöôøi ñoàng nghieäp caùo buoäc aáy.

Toâi ñôïi luùc thuaän tieän chæ coù moät mình toâi vôùi ngöôøi anh em. Toâi chia seû vôùi y söï só nhuïc vaø côn töùc giaän cuûa toâi do nhöõng lôøi noùi cuûa y. Toâi heát söùc ngaïc nhieân laø ngöôøi baïn ñoàng nghieäp ñaõ khieâm toán xin loãi, vieän daãn söï meät moûi heát söùc cuûa anh nhö lyù do caùch öùng xöû cuûa anh. Roài anh baét ñaàu thoå loä vôùi toâi suoát moät giôø nhöõng söï khoù khaên rieâng cuûa anh. Xem ra söï côûi môû cuûa toâi ñaõ khôi ra söï côûi môû cuûa anh. Moät söï thaân tình môùi ñaõ ñöôïc taïo laäp giöõa hai chuùng toâi.

Chính luùc aáy toâi hieåu ñöôïc hôn caâu ngaïn ngöõ cuõ : "Loãi laàm ñaõ thuù nhaän ñöôïc tha thöù moät nöûa roài", bôûi vì vaøo luùc anh thuù nhaän vaø toû ra aân haän thì laäp töùc toâi caûm thaáy trong mình tan bieán maát taát caû oaùn giaän. Duø chaúng nghó tôùi laøm vieäc ñoù, toâi ñaõ tha thöù cho anh ta roài.

Cuõng neân ghi nhaän raèng tröôùc khi chaát vaán ngöôøi baïn ñoàng nghieäp, toâi ñaõ chuaãn bò kyû : toâi ñaõ caàu nguyeän, ñaõ caån thaän caân nhaéc töøng chöõ toâi seõ chaát vaán, toâi ñaõ cho anh ta tröôùc hình thöùc cuûa moät söù ñieäp khoâng caùo buoäc. Toâi ñaõ muoán traùnh ñi moïi caùo buoäc choáng laïi gaây toån thöông. Nhö theá, toâi ñaõ cho anh ta phaûn öùng xuùc caûm cuûa toâi moät caùch ñôn giaûn vaø khoâng taán coâng. Hôn nöõa, toâi ñaõ saün saøng laéng nghe anh vaø theo ñuoåi cuoäc ñoái thoaïi vôùi anh cho ñeán khi chuùng toâi coù theå cuøng nhau laøm saùng toû ñöôïc tình caûnh.

3. Khi söï chia seû vôùi keû gaây xuùc phaïm laø khoâng theå ñöôïc :

Nhöng caùi gì xaûy ra neáu ngöôøi coù loãi khoâng muoán noùi ñeán, maø cuõng chaúng muoán nghe noùi ñeán söï xuùc phaïm, nhö tröôøng hôïp cuûa thieáu nöõ kia laø naïn nhaân moät vuï laïm duïng tình duïc veà phía döôïng gheû cuûa coâ. Sau moät thôøi gian daøi trò lieäu, coâ caûm thaáy nhu caàu phaûi noùi vôùi oâng veà nhöõng haäu quaû taùc haïi do nhöõng laïm duïng tình duïc oâng ñaõ laøm cho coâ phaûi chòu ñöïng. Coâ caûm thaáy thôøi gian caáp baùch, vì döôïng coâ ñaõ bò ung thö tôùi giai ñoaïn cuoái. Veà phía mình, ngöôøi döôïng gheû luoân luoân traùnh ñeà caäp tôùi vaán ñeà ñoù. Khoâng theå ñoái thoaïi ñöôïc vôùi döôïng, coâ nghó raèng khoâng theå tha thöù cho oâng.

Toâi ñaõ khuyeân coâ söû duïng ngoân ngöõ thinh laëng cuûa taâm hoàn ñeå naâng ñôõ noãi ñau vaø baïo löïc cuûa oâng, vaø lieäu tình hình maø tha thöù cho oâng. Ñoù laø ñieàu coâ ta ñaõ laøm. Trong nhöõng luùc thinh laëng ôû beân giöôøng beänh cuûa döôïng coâ, coâ ñaõ taïo neân moät töông quan saâu xa vôùi oâng baèng caùch laøm cho nhòp thôû cuûa coâ ñoàng ñieäu vôùi nhòp thôû cuûa döôïng coâ, roài coâ ñaõ keå trong loøng coâ cho döôïng coâ taát caû nhöõng ñau khoå maø "vieäc aáy" ñaõ gaây neân nôi coâ. Sau nhieàu laàn coâ ñeå cho con tim mình noùi leân, coâ caûm thaáy söï tha thöù troåi daäy trong coâ vaø luùc aáy caûm thaáy ñöôïc naâng ñôõ saâu xa. Ñieàu laï luøng laø döôïng coâ xem ra yeân tónh nhieàu hôn.

Tình traïng seõ phöùc taïp khi keû gaây neân xuùc phaïm töø choái nhìn nhaän laàm loãi cuûa mình, hoaëc keû gaây neân xuùc phaïm vaéng maët, khoâng theå gaëp ñöôïc, laï maët hay ñaõ cheát. Trong moät hoaøn caûnh töông töï, James Sullivan gôïi yù cho ngöôøi coá vaán ñoùng vai keû gaây neân xuùc phaïm, nhaân danh keû gaây neân xuùc phaïm ñeå nhìn nhaän loãi laàm cuûa y, boäc loä söï hoái haän vaø quyeát taâm cuûa y.

Ñeå minh hoïa chuû ñònh cuûa mình, oâng thuaät laïi caâu chuyeän cuûa moät nöõ tu bò traàm uaát thöôøng xuyeân vì trong thôøi thô aáu ñaõ bò meï ruoàng boû. Moät khi hieåu raèng nöõ tu aáy ñaõ  chuyeån vò hình aûnh cuûa meï naøng sang oâng, James Sullivan chaáp nhaän ñoùng vai meï naøng. OÂng ñaõ xin loãi vì ñaõ laõng queân naøng trong tuoåi thô aáu cuûa naøng. Roài oâng bieåu loä nieàm vui möøng khaùm phaù laïi ñöôïc naøng vaø coù theå hoïc yeâu thöông naøng trôû laïi. Theo vò chuyeân gia taâm lyù naày, nhöõng trao ñoåi ñoù thaät heát söùc sinh phuùc, chuùng khieán vò nöõ tu ñaõ coù theå gaëp laïi ñöùa beù gaùi beân trong cuûa mình, cho pheùp naøng soáng laïi vaø boäc loä nhöõng xuùc caûm maø maõi cho tôùi luùc aáy ñaõ bò baêng giaù trong loøng naøng. Naøng ñaõ khoùc thaät nhieàu, ñaõ toû ra giaän döõ, nhöng cuoái cuøng ñaõ tha thöù cho meï naøng.

Söï giuùp ñôõ cuûa ngöôøi coá vaán saün saøng ñoùng vai nhaân vaät gaây neân xuùc phaïm khoâng phaûi luoân luoân laø coù theå ñöôïc. Trong tröôøng hôïp ñoù, phaûi chaïy ñeán vôùi caùc phöông tieän thay theá. Chaúng haïn, vieát nhöõng böùc thö maø khoâng gôûi ñi, ñoái thoaïi vôùi moät chieác gheá maø töôûng töôïng raèng keû gaây neân xuùc phaïm ñang ngoài ôû ñoù.

Ñoái maët vôùi moät keû gaây neân xuùc phaïm khoâng hoái caûi vaø ngoan coá, phöông theá cuoái cuøng laø giao phoù y cho Chuùa, nhö moät khoaûn luaät Dothaùi muoán : "Neáu keû xuùc phaïm ñeán ngöôi khoâng muoán söûa chöõa, ngöôi haõy giao phoù noù cho söï coâng baèng cuûa Thieân Chuùa". Ñoù roõ raøng laø ñieàu vò giaùm ñoác moät hoïc hieäu quan troïng ñaõ laøm. Khi oâng bieát yù ñònh cuûa toâi laø vieát veà söï tha thöù, oâng ñaõ keå laïi cho toâi caâu chuyeän cuûa oâng, dó nhieân laø vôùi yù höôùng, duø khoâng noùi ra, laø ñeå toâi laøm ích cho caùc ñoïc giaû cuûa toâi.

Laø naïn nhaân cuûa nhöõng aâm möu baát chính cuûa hai ñoàng nghieäp, oâng ñaõ bò maát moät ñòa vò haønh chaùnh cao vaø ñaõ thaáy söï nghieäp cuûa mình bò gaõy ñoå. Luùc ñoù oâng ñaõ bò traàm uaát naëng, nhöng oâng ñaõ thoaùt ra ñöôïc nhôø moät lôøi khuyeân ñöôïc tìm thaáy trong taùc phaåm cuûa Michael Murphy veà tha thöù. Nhieàu laàn trong ngaøy, oâng ñaõ laëp ñi laëp laïi lôøi nguyeän vaét taét sau ñaây : "Laïy Chuùa, trong söï baát löïc cuûa con, con xin trao phoù caùc ñoàng nghieäp cuûa con (ôû ñaây, oâng keå teân hoï ra) cho loøng nhaân haäu lôùn lao cuûa Chuùa, ngoõ haàu Chuùa bieán ñoåi ñieàu thieät haïi hoï ñaõ laøm cho con thaønh lôïi ích, vaø chôù gì yù Chuùa ñöôïc hoaøn taát nhö vaäy". OÂng baûo ñaûm vôùi toâi raèng sau ba thaùng caàu khaån nhö theá, oâng khoâng coøn caûm thaáy trong mình daáu veát nhoû moïn thuø haän vaø oaùn giaän naøo nöõa. Vaøo moät dòp hoäi nghò, gaëp laïi nhöõng keû gieøm pha cuõ, oâng ngaïc nhieân thaáy mình töï phaùt ñöa tay ra baét tay hoï.

4. Ñeå chia seû thöông toån cuûa mình :

Giöõa nhöõng phöông theá chia seû ñaõ ñöôïc khuyeân trong chöông naày, baïn coù tìm kieám phöông theá naøo thích hôïp nhaát cho tieán trình tha thöù rieâng cuûa baïn khoâng ?
Noùi vôùi chính keû xuùc phaïm baïn, sau khi ñaõ chuaãn bò cuoäc can thieäp cuûa baïn nhö theá naày : quyeát ñònh noùi vôùi y ñieàu baïn ñaõ caûm nhaän nhôø nhöõng söù ñieäp baét ñaàu baèng "toâi", laéng nghe lôøi giaûi thích cuûa keû xuùc phaïm vaø ñi cho ñeán cuøng cuoäc trao ñoåi.
Tìm moät ngöôøi naøo ñoù bieát laéng nghe maø khoâng pheâ phaùn baïn.
Thöïc haønh thöù "ngoân ngöõ cuûa con tim" trong nhöõng hoaøn caûnh khoù khaên.
Giao phoù keû xuùc phaïm baïn cho Chuùa trong lôøi caàu nguyeän.

muïc luïc

Giai ñoaïn boán : Xaùc ñònh roõ maát maùt cuûa mình ñeå ñaønh nhaän chòu maát maùt

Toâi ñaõ chòu moät xuùc phaïm, nhöng toâi ñaõ khoâng bò xuùc phaïm ôûû thaâm saâu höõu theå mình.
Voâ danh

Treân con ñöôøng daøi cuûa tha thöù, baïn ñaõ baét ñaàu nhaän ra thieät haïi maø söï xuùc phaïm ñaõ gaây ra nôi baïn vaø baïn ñaõ noùi veà ñieàu ñoù vôùi moät ngöôøi naøo raát coù caûm tình. Hoaøn caûnh cuûa baïn ñöoïc laøm saùng toû vaø gaùnh naëng xuùc caûm cuûa baïn ñöôïc vôi ñi. Vaäy baây giôø baïn ñang treân ñöôøng ñöôïc chöõa laønh troïn veïn. Trong suoát giai ñoaïn thöù tö naày, toâi ñeà nghò vôùi baïn laøm moät baûn kieåm keâ cuï theå nhöõng söï maát maùt gaây neân bôûi söï xuùc phaïm ñoù. Söï yù thöùc naày seõ giuùp baïn ñaønh chòu nhöõng maát maùt ñoù. Bôûi vì neáu baïn khoâng ñaønh chòu nhöõng gì baïn ñaõ maát, baïn seõ khoâng thöïc söï tha thöù ñöôïc.

1. Xaùc ñònh roõ söï maát maùt cuûa mình :

Chính laø khôûi ñi töø moät kinh nghieäm baûn thaân maø toâi ñaõ hieåu ñöôïc taàm quan troïng cuûa vieäc xaùc ñònh roõ thöông toån cuûa mình tröôùc khi coù theå chöõa laønh noù. Hoâm ñoù, toâi nhaän ñöôïc moät laù thö cuûa moät thanh nieân muoán ghi danh vaøo Ñaïi hoïc nôi toâi ñang daïy. Caäu ta xin toâi cung caáp cho caäu nhöõng chæ daãn veà moät chöông trình hoïc maø toâi phuï traùch. Theá maø anh chaøng sinh vieân ñaõ queân khoâng cho toâi ñòa chæ. Toâi ñoaùn chöøng vaø nghó raèng anh ta ñaõ ñaêng kyù vaøo moät phaân khoa khaùc trong cuøng Ñaïi hoïc neân anh ta khoâng caàn cung caáp nhöõng chæ daãn ñoù nöõa. Thöïc söï toâi ñaõ quyeát ñònh ñeán hoûi vieân thö kyù, coâng vieäc toâi cho laø thoâng thöôøng. Nhöng toâi vöøa xin thì vieân thö kyù ñaõ coù veû gay caán vaø sau khi baûo toâi "ñöa caâu hoûi" thì thaúng thöøng töø choái cung caáp thoâng tin toâi xin. Coøn teä hôn, y caùo buoäc toâi aên troäm taøi lieäu hoïc vieän vaø toáng toâi ra khoûi vaên phoøng.

Vöøa bò va chaïm, toâi khoâng roõ caùi gì xaûy ra, roài moät caûm giaùc töùc giaän traøn ngaäp laáy toâi. Vaäy toâi baét ñaàu vieát cho oâng giaùm ñoác ñeå ñöa vieân coâng chöùc voâ leã vaø khinh ngöôøi naày vaøo khuoân pheùp. Toâi vöøa vieát xong laù thö vôùi gioïng ñieäu ñaày chua cay thì moät ñoàng nghieäp böôùc vaøo vaên phoøng cuûa toâi. Toâi keå cho anh baïn nghe tröôøng hôïp khoù xöû cuûa toâi. Anh ta chaêm chuù laéng nghe toâi roài ñoät ngoät hoûi : "Toâi thaáy anh töùc giaän laém. Nhöng toâi töï hoûi khoâng bieát ñieåm nhaïy caûm naøo maø vieân thö kyù ñaõ coù theå ñuïng ñeán ôû anh ?" Ngay luùc ñaàu, toâi thaáy caâu hoûi cuûa anh ta khoâng hôïp thôøi, cuõng chaúng thích hôïp nöõa. Tuy nhieân khi suy nghó laïi, caâu hoûi ñoù ñaõ laøm toâi khaùm phaù ra hai vieäc naày : ngöôøi thö kyù ñaët vaán ñeà veà söï thaúng thaén ngheà nghieäp cuûa toâi. Y cuõng ñaõ ñaùnh thöùc trong toâi moät noãi ñau khoå cuõ maø toâi töôûng ñaõ queân ñi. Söï yù thöùc naày veà caùc lyù do söï phaån noä cuûa toâi laøm phaùt sinh treân toâi moät haäu quaû heát söùc baát ngôø : toâi raát ngaïc nhieân, côn noùng naûy vaø caûm giaùc oaùn giaän cuûa toâi tan bieán ñi ñeán ñoä toâi khoâng coøn muoán gôûi laù thö cho oâng giaùm ñoác nöõa.

Laøm sao moät söï thay ñoåi baát thaàn nhö vaäy ñaõ coù theå ñöôïc thöïc hieän nôi toâi ? Ñaây laø giaûi thích toâi ñaõ töï cho mình. Ngay khi söï vieäc khoù chòu xaûy ra, toâi ñaõ coù caûm giaùc raèng taát caû nhaân caùch cuûa toâi ñaõ bò ñaët vaán ñeà. Roài tieáp ñoù, toâi hieåu raèng vieân thö kyù ñaõ nghi ngôø moät phaàn cuûa toâi, töùc söï thaúng thaén ngheà nghieäp cuûa toâi. Khaùm phaù naày giuùp toâi coù moät caùi nhìn môùi treân thöông toån cuûa mình. Tröôùc heát, toâi thaáy noù khoâng quaù lôùn. Thöù ñeán, toâi khaùm phaù ra raèng söï giao ñoäng cuûa toâi ñeán do cuoäc caûi vaû vôùi vieân thö kyù ít hôn laø töø moät hoaøn caûnh naëng neà maø toâi ñaõ chöa daøn xeáp ñöôïc.

Baøi vieát cuûa Trotter veà keát quaû caùc nghieân cöùu cuûa chuyeân gia taâm lyù Martin Saligman soi saùng cho toâi hôn nöõa veà nhöõng gì ñaõ xaûy ra cho toâi. Chuyeân gia taâm lyù naày chuû tröông raèng ngöôøi ta bò toån thöông nhieàu do söï giaûi thích cuûa chính mình veà moät bieán coá khoù chòu hôn laø do chính bieán coá ñoù. Theo yù kieán cuûa oâng, ngöôøi naøo töï cho mình laø nguyeân nhaân troïn veïn, duy nhaát vaø thöôøng tröïc cuûa moät bieán coá baát haïnh thì keû ñoù töï keát aùn ñaùnh giaù thaáp veà mình, vaø töùc khaéc bò rôi vaøo söï baát löïc ñeå phaûn öùng laïi. Ñeå naém baét toát hôn yù nghóa cuûa nhöõng chöõ "troïn veïn, duy nhaát vaø thöôøng tröïc", chuùng ta chæ caàn laéng nghe cuoäc ñoái thoaïi noäi taâm maø moät caù nhaân noùi veà söï thieät thoøi cuûa y, haàu giaûi thích nhöõng noãi cay ñaéng cuûa mình. Y coù khuynh höôùng töï cheâ traùch mình moät caùch troïn veïn vaø trieät ñeå, döôøng nhö ñoù laø moät khuyeát ñieåm baåm sinh vaäy. Y noùi "töø luùc naøo, toâi luoân luoân sai traùi vaø baát löïc" thay vì töï khích leä mình baèng caùch sau ñaây : "Toâi ñaõ laøm moät ñieàu loãi, nhöng hoaøn toaøn coù theå söûa chöõa ñöôïc". Tieáp ñeán, y töï nhaän veà mình taát caû traùch nhieäm cuûa laàm loãi. Y nghó raèng "toâi laø ngöôøi duy nhaát chòu traùch nhieäm veà noãi baát haïnh cuûa toâi", trong khi nhaän ñònh raèng y khoâng phaûi laø ngöôøi duy nhaát coù traùch nhieäm veà hoaøn caûnh vaø coøn coù nhöõng ngöôøi chuû choát khaùc trong thöû thaùch naày. Sau cuøng, y töï coi mình nhö naïn nhaân vónh vieãn cuûa soá phaän. Y than phieàn "caùi ñoù luoân luoân xaûy ñeán vôùi toâi" thay vì töï nhuû "ñoù laø haäu quaû cuûa moät thôøi cô choùng qua".

2. Ñeå thoâi töï cheâ traùch mình :

Söï kieän laáy laøm thích thuù trong tình traïng naïn nhaân chæ coù theå phaù hoaïi ngaàm caùc nghò löïc cuûa mình. "Töï ñaùnh ñoøn" mình luoân luoân laø moät lôøi khuyeân xaáu vaø caûn ngaên tieán boä treân con ñöôøng tha thöù. Ñeå ra khoûi söï trì treä ñoù, toâi ñeà nghò nhöõng taäp luyeän sau ñaây :

a) Baïn haõy töï hoûi xem phaàn naøo cuûa baïn ñaõ bò ñuïng tôùi. Baïn ñaõ bò maát maùt caùi gì ? Baïn caûm thaáy bò taán coâng hay bò nhaïo baùng trong nhöõng giaù trò naøo ? Nhöõng chôø ñôïi naøo hay nhöõng moäng öôùc gì ñaõ baát thaàn bò huûy hoaïi ?

Ñaây laø vaøi giaù trò coù theå phaûi chòu thieät haïi : söï töï troïng cuûa baïn, thanh danh cuûa baïn, loøng tín nhieäm ôû chính mình, loøng tin vaøo tha nhaân, söï gaén boù cuûa baïn vôùi ngöôøi thaân, lyù töôûng cuûa baïn, moäng öôùc haïnh phuùc cuûa baïn, nhöõng cuûa caûi vaät chaát cuûa baïn, söùc khoeû cuûa baïn, saéc ñeïp cuûa baïn, hình aûnh cuûa baïn trong xaõ hoäi, nhöõng chôø ñôïi cuûa baïn ñoái vôùi quyeàn bính, nhu caàu caån maät ñoái vôùi caùc bí maät cuûa baïn, söï ngöôõng voïng cuûa baïn ñoái vôùi nhöõng ngöôøi baïn yeâu thöông, tính ngay thaúng cuûa baïn, v.v…

Sau khi ñaõ neâu leân vaø goïi teân söï maát maùt cuûa baïn, baïn haõy yù thöùc raèng ñoù khoâng phaûi laø taát caû höõu theå cuûa baïn ñaõ bò xuùc phaïm, nhöng chæ moät phaàn cuûa baïn maø thoâi. Thaät sinh phuùc cho baïn khi laëp ñi laëp laïi : "Khoâng phaûi taát caû con ngöôøi toâi ñaõ bò ñuïng tôùi, nhöng ñoù laø (ví duï) thanh danh cuûa toâi ñaõ bò thieät haïi". Caùch ñaây ít laâu, toâi ñaõ nghe treân truyeàn hình chöùng taù cuûa moät ngöôøi ñaøn baø naïn nhaân cuûa moät cuoäc cöôõng hieáp. Baø ta khaúng ñònh : "Toâi bò cöôõng hieáp, nhöng toâi khoâng khoâng ñaùng khinh". Baèng nhöõng töø ngöõ khaùc, baø noùi : "Quaû tim cuûa toâi vaãn an laønh vaø troïn veïn, baát chaáp söï cöôõng hieáp, vaø toâi ñaõ khoâng maát ñi khaû naêng töï chöõa laønh".

Khi noùi ñeán nhöõng tai öông xaûy ñeán cho toâi, toâi duøng ñoäng töø "coù" hoaëc taát caû caùc thì keùp khaùc cuûa trôï ñoäng töø naày, chaúng haïn "toâi ñaõ coù nhaän moät söï laêng nhuïc", toâi khoâng dieãn taû cuøng moät vieäc neáu toâi duøng ñoäng töø "laø", ví duï "toâi bò laêng nhuïc". Coù moät söï khaùc bieät raát lôùn trong quan nieäm veà söï xuùc phaïm. Khi toâi noùi "toâi coù moät toån thöông", toâi ñeå ngöôøi ta hieåu raèng coù moät khoaûng caùch giöõa toâi vaø veát thöông, ñieàu naày cho pheùp toâi phaûn öùng vaø töï chöõa laønh. Traùi laïi, khi toâi khaúng ñònh "toâi bò toån thöông" laø toâi ñoàng hoùa mình troïn veïn vôùi söï toån thöông vaø nhö vaäy toâi baát löïc phaûn öùng laïi.

b) Caàn thieát baïn neân nhaéc laïi cho baïn raèng baïn khoâng phaûi laø ngöôøi duy nhaát chòu traùch nhieäm veà bieán coá naëng neà hoaëc veà söï xuùc phaïm. Trong moät buoåi thuyeát trình cho nhöõng ngöôøi ly thaân hoaëc ly dò, toâi noùi vôùi hoï raèng hoï khoâng phaûi laø nhöõng taùc nhaân duy nhaát cuûa söï thaát baïi veà hoân nhaân cuûa hoï. Ngöôøi phoái ngaãu, cha meï, xaõ hoäi, v.v… cuõng coù moät phaàn traùch nhieäm. Nghe nhöõng lôøi naày, moät nöõ thính giaû ñaàm ñìa nöôùc maét. Toâi hoûi naøng caùi gì ñaõ xaûy ra, vaø naøng ñaõ traû lôøi toâi raèng laàn ñaàu tieân naøng yù thöùc mình khoâng phaûi laø "con muï ñoäc aùc" duy nhaát coù traùch nhieäm veà söï thaát baïi hoân nhaân cuûa naøng.

c) Sau cuøng, ñieàu quan troïng laø baïn phaûi xaùc tín raèng moät laàm loãi khoâng bao giôø laø khoâng theå söûa chöõa ñöôïc. Baïn khoâng bò keát aùn phaûi soáng laïi khoâng ngöøng loãi laàm ñoù maõi hoaëc bò keát aùn phaûi luoân luoân gaùnh chòu nhöõng haäu quaû cuûa noù. Neáu baïn cöù töôûng töôïng baïn luoân luoân bò theo ñuoåi bôûi ruûi ro hoaëc bôûi soá phaän xaáu, baïn seõ töï vaïch chöông trình cho nhöõng thaát baïi môùi moät caùch khoâng sai chaïy ñaâu caû.

Vaäy thay vì töï daèn vaët mình tröôùc moät thaát baïi, baïn haõy tìm khaùm phaù ra taát caû baøi hoïc maø baïn coù theå ruùt ra töø thaát baïi ñoù. Bieát bao nhieâu thaát baïi laø cô hoäi cho nhöõng kinh nghieäm phong phuù, nhöõng khôûi haønh môùi vaø nhöõng thaønh coâng trong cuoäc soáng. Cuoái cuøng ñaây laø moät khía caïnh tích cöïc khaùc cuûa nhöõng sai laàm cuûa baïn : chuùng seõ laøm cho baïn trôû neân bao dung hôn ñoái vôùi nhöõng ngöôøi khaùc.

3. Chöõa laønh nhöõng toån thöông thôøi thô aáu :

Nhöõng thöông toån khoù nhaän bieát vaø xaùc ñònh roõ nhaát laø nhöõng thöông toån laàn leân trong quaù khöù xa xaêm cuûa thôøi thô aáu. Ngöôøi ta khoâng coøn nhôù ñeán nhöõng thöông toån ñoù, cuõng nhö caùc hoaøn caûnh ñaõ gaây neân nhöõng thöông toån aáy. Caùi coøn laïi töø nhöõng thöông toån ñoù thöôøng chính laø nhöõng söï cöùng coûi trong öùng xöû vaø nhöõng phaûn öùng töï veä, phaûn aùnh caùc chaán thöông cuõ cuûa taâm hoàn maø moät xuùc phaïm nhoû ñaõ ñuû ñeå khôi daäy.

Nhöõng moái thaát voïng cuûa thôøi thô aáu vaãn tieáp tuïc laøm cho ngöôøi ta caûm nhaän ñöôïc haäu quaû cuûa chuùng moät caùch voâ thöùc nhieàu naêm sau. Toâi thöôøng gaëp nhöõng con ngöôøi, duø raát thieän chí, baûo raèng hoï khoâng theå tha thöù ñöôïc caû nhöõng loãi laàm raát nhoû. Söï baát löïc cuûa hoï trong vieäc tha thöù só nhuïc hoï vaø thöôøng laøm cho hoï caûm thaáy raát coù loãi. Moät ngöôøi vôï treû thoå loä vôùi toâi raèng chò khoâng theå tha thöù ñöôïc cho boá choàng cuûa chò. Caùi loãi "kinh khuûng" cuûa oâng laø ñaõ ôû laïi hai ngaøy taïi nhaø con daâu, trong khi oâng chæ ñöôïc môøi aên böûa côm toái gia ñình thoâi. Chæ vôùi yù nghó tha thöù cho oâng, chò ñaõ vaáp phaûi söï töø choái noäi taâm dai daüng. Chò cuõng töï traùch mình ñaõ laøm lôùn laàm loãi moät caùch quaù möùc. Chò töï nhuû "ñoù laø moät vieäc taàm phaøo, ta phaûi thoâi khoâng nghó ñeán nöõa". Thaát voïng khoâng bieát laøm sao, Chò xin gaëp toâi. Toâi môøi chò ñònh nghóa thaät chính xaùc, chöøng naøo coù theå ñöôïc, baûn chaát cuûa thöông toån. Chò traû lôøi toâi : "Con coù caûm giaùc raèng con chaúng quan troïng gì tröôùc maét oâng, bôûi vì oâng ñaõ chaúng theøm bieát ñeán lôøi con ghi trong giaáy môøi". Luùc aáy, toâi ñeà nghò chò cöù ôû vaäy vôùi caùi tình caûm "khoâng coù gì quan troïng", roài ñem taâm trí veà laïi trong quaù khöù, ñeå troåi leân trong chò caùi gì ñaõ töï phaùt lieân keát vôùi caùi tình caûm aáy. Chò ta bò xuùc ñoäng ñeán phaùt khoùc, vì nhôù laïi moät bieán coá trong thôøi thô aáu, vaø chò thuaät laïi cho toâi raèng luùc leân taùm tuoåi, meï chò ñaõ höùa vôùi chò trong suoát caû moät naêm trôøi laø seõ daãn chò ñi tham döï thaùnh leã nöûa ñeâm. Theá maø khi chò thöùc daäy thì ñaõ laø buoåi saùng leã Giaùng Sinh ! Chò ñaõ khoùc vaø meï chò baûo laø chò coøn beù quaù ñeå tham döï thaùnh leã nöûa ñeâm ! Söï chaùn naûn treû con naày, duø chò ñaõ hoaøn toaøn queân ñi roài, nay laïi ñeán, nhö moät tieáng voïng xa xaêm, laøm aùch taéc öôùc muoán tha thöù cho boá choàng cuûa chò. Nhö theá, chính sau khi ñaõ hoïa laïi daáu veát nguoàn goác cuûa tình caûm "khoâng quan troïng" maø chò ñaõ ñaït tôùi ñöôïc vieäc tha thöù, tröôùc heát laø cho meï chò, roài sau ñoù cho boá choàng cuûa chò.

4. Ñeå chöõa laønh moät toån thöông thôøi thô aáu :

Kinh nghieäm taâm lyù trò lieäu cuûa toâi daïy cho toâi bieát raèng moät söï aùch taéc "ngoaïi lyù" cuûa moät döï tính tha thöù thöôøng ñeán töø moät toån thöông cuõ haõy coøn linh hoaït, duø voâ thöùc. Chính vì theá, toâi ñeà nghò thöïc hieän moät cuoäc suy nieäm veà aùch taéc laøm caûn trôû tha thöù.

Baïn haõy laáy moät tö theá thoaûi maùi. Haõy gaït xa baïn moïi thöù coù theå laøm baïn chia trí trong voøng hai möôi phuùt.
…

Baïn haõy ñeå thôøi gian ñi vaøo noäi taâm baïn, nhö baïn ñaõ laøm trong caùc thöïc taäp suy nieäm khaùc.
…

Baïn haõy ñaët mình laïi trong tình traïng gaây neân bôûi söï xuùc phaïm vaø haõy ñeå baïn soáng laïi nhöõng gì ñaõ xaûy ra cho baïn. Baïn haõy ñeå thôøi gian xaùc ñònh vaø goïi teân caùch roõ raøng toån thöông.
…

Cöù giöõ lieân laïc vôùi caûm xuùc hoaëc toaøn boä nhöõng caûm xuùc hieän ñang traøo ra nôi baïn.
…

Roài, khôûi ñi töø caûm xuùc ñöôïc nhaän dieän hoaëc khôûi ñi töø söï phöùc taïp cuûa caùc caûm xuùc cuûa baïn, baïn haõy luøi laïi trong quaù khöù, döôøng nhö baïn laät laïi töøng trang taäp aûnh kyû nieäm. Luoân ñöôïc höôùng daãn bôûi cuøng caûm xuùc ñoù, baïn haõy ñeå troåi leân trong baïn nhöõng hình aûnh, nhöõng kyû nieäm, nhöõng lôøi noùi gaén chaët vôùi nhöõng thôøi kyø khaùc nhau cuûa cuoäc soáng quaù khöù cuûa baïn.
…

Khi baïn baét gaëp laïi kyû nieäm xa xöa nhaát, baïn haõy ñeå moät ít thôøi gian xem laïi vaø soáng laïi quang caûnh ñaõ dieãn ra. Baïn bao nhieâu tuoåi ? Ai ôû vôùi baïn ? Caùi gì xaûy ra ? Baïn phaûn öùng laïi theá naøo ? Baïn quyeát ñònh gì theo sau bieán coá ñau thöông ñoù ?
…

Haõy xem laïi ñöùa treû laø baïn luùc ñoù. Noù aên maëc theá naøo ? Noù ôû ñaâu ? Baïn coù theå veõ noù ra theá naøo ? Baïn haõy quan saùt caùi gì noù nhìn thaáy, döôøng nhö noù ñang coù ñoù, hieän dieän ôû tröôùc maët baïn.
…

Baây giôø, vaän duïng tôùi taát caû kinh nghieäm ngöôøi lôùn cuûa baïn, söï töøng traûi cuûa baïn, söï hieåu bieát cuûa baïn veà taâm lyù treû con, baïn haõy baét ñaàu noùi vôùi noù, traán an noù, xin loãi noù vì ñaõ boû queân noù quaù laâu nhö theá. Baïn haõy giaûi thích cho noù taát caû nhöõng gì ñaõ xaûy ra. Baïn haõy laøm cho noù yeân loøng baèng caùch höùa vôùi noù raèng baïn seõ khoâng queân noù nöõa.
…

Khi baïn chaéc chaén ñaõ thuaàn hoùa ñöôïc ñöùa treû cuûa baïn vaø noù chaáp nhaän ñeå baïn tieáp caän noù, baïn haõy ñöùng leân, roäng tay oâm laáy noù, ñaët noù ngoài leân ñaàu goái baïn, roài sieát noù thaät chaët baèng caùch quaøng tay baïn tröôùc ngöïc noù.
…

Baïn haõy ñeå thôøi giôø caûm nhaän söï hieän dieän cuûa noù, ñeå noù töï traán tónh vaø giuùp noù töï chöõa laønh. Neáu baïn nghó raèng noù ñaõ saün saøng, baïn coù theå gôïi yù vôùi noù baét ñaàu tha thöù cho ngöôøi ñaõ xuùc phaïm noù. Neáu baïn caûm thaáy noù khaùng cöï laïi, thì baïn ñöøng thuùc eùp noù. Baïn tieáp tuïc ñôn giaûn coù maët vaø an uûi noù. Baïn bieát loøng quaûng ñaïi cuûa ñöùa treû cuûa baïn. Baïn haõy tín nhieäm noù. Khi noù saün saøng, noù seõ tha thöù.
…

Tröôùc khi töø giaû ñöùa treû cuûa baïn, baïn haõy traán an noù baèng caùch noùi vôùi noù raèng baïn seõ khoâng boû rôi noù nöõa, raèng baïn seõ trôû laïi noùi chuyeän vôùi noù vaø saên soùc noù. 

Hoan hoâ ! Baïn vöøa ñi moät böôùc lôùn treân con ñöôøng chöõa laønh vaø tha thöù coù tính caùch caûm xuùc.

muïc luïc

Giai ñoaïn naêm : Chaáp nhaän noãi giaän vaø loøng muoán baùo thuø cuûa mình.

Phaûi laø nhaø taâm lyù trò lieäu ñeå bieát ñöôïc coù bao nhieâu baïo löïc bò doàn neùn döôùi söï tha thöù giaû doái.
Paul Tournier

Thöôøng xaûy ra laø töø ngöõ "giaän döõ" gôïi leân nôi ngöôøi ta nhöõng caûnh baïo löïc gheâ gôùm. Do ñoù noù hình thaønh nôi hoï moät noãi sôï lôùn lao khi caûm nhaän moái xuùc caûm naày. Moät soá nhaø tu ñöùc raát khoù nhaän thaáy trong noãi giaän vaø loøng muoán baùo thuø nhöõng thöïc taïi taâm lyù laønh maïnh töï noù. Caên cöù vaøo moät quan nieäm bò caét xeùn veà tình yeâu, hoï xeùt ñoaùn raèng phaûi doàn neùn moïi chuyeån ñoäng cuûa baïo löïc.

Ñaây laø caâu chuyeän cuûa moät cuoäc caûi coï giöõa toâi vaø moät vò tuyeân uùy cuûa moät nhoùm ñoâi baïn. Tröôùc söï hieän dieän cuûa ngaøi, toâi ñaõ thuyeát trình veà hieäp thoâng cho moät nhoùm caùc ñoâi vôï choàng. Toâi ñaõ giaûi thích laøm sao cuoäc soáng löùa ñoâi mang laïi, cuøng vôùi nhöõng nieàm vui cuûa noù, caû moät loâ nhöõng töôùc ñoaït, maát maùt. Söï tích luûy cuûa nhöõng maát maùt theo sau nhöõng va chaïm nhoû vaø nhöõng böïc töùc do ñoù maø ra, theo yù kieán cuûa toâi, taïo neân moät trong nhöõng trôû ngaïi lôùn nhaát cho söï hieäp thoâng toát ñeïp ôû ñoâi baïn. Toâi cuõng khuyeân caùc ñoâi vôï choàng ñöøng ñeå cheát ñi trong mình nhöõng côn giaän nhoû, nhöng neân boäc loä chuùng ra moät caùch coù tính caùch xaây döïng nhaát coù theå ñöôïc. Bôûi vì toâi nghó raèng caùi huûy dieät tình yeâu khoâng phaûi laø söï töùc giaän, nhöng chính laø noãi sôï môû loøng mình ra vaø söï döûng döng. Ngay luùc ñoù, toâi thaáy vò tuyeân uùy nhaûy ra khoûi gheá. Baèng moät gioïng giaän döõ, ngaøi heùt leân vôùi toâi : "Naày cha, ñaùng ra cha phaûi bieát raèng hôøn giaän laø moät trong baûy moái toäi ñaàu chöù !" Ngaøi laäp töùc ñi ra, ñoùng saàm cöûa laïi.

Roõ raøng laø chuùng toâi ñaõ khoâng coù cuøng moät ñònh nghóa veà söï töùc giaän. Toâi duøng töø ngöõ naày ñeå dieãn taû tình traïng böùc töùc beân trong ñöôïc gaây neân bôûi moät söï traùi yù, moät tieáng chöôõi hay moät söï baát coâng. Ngaøi thì laïi cho töø ngöõ "töùc giaän" yù nghóa cuûa söï thuø haèn vaø oaùn giaän, laø nhöõng tình caûm coù muïc ñích laøm haïi ngöôøi khaùc hoaëc ngay caû huûy dieät hoï nöõa.

Thöôøng xaûy ra laø caùc vò giaûng thuyeát, nhöõng thaày daïy tu ñöùc ñaët ñoái nghòch tha thöù vaø töùc giaän. Ñoái vôùi hoï, ñeå ñi ñeán tha thöù, tröôùc heát phaûi daäp taét heát moïi chuyeån ñoäng cuûa töùc giaän vaø xua ñuoåi heát moïi yù nghó traû thuø. Noùi chung, hoï khuyeán khích söï traán aùp moïi tình caûm ñöôïc goïi laø "tieâu cöïc". Tieán trình naày ñoái vôùi toâi xem ra khoâng coù loái thoaùt. Bôûi vì söï tha thöù khoâng theå naøo ñöôïc trao ban, neáu noù ñaõ khoâng ñöôïc ñi tröôùc bôûi söï yù thöùc vaø chaáp nhaän söï xaáu hoå cuûa mình ; cuõng theá söï tha thöù laø khoâng theå, neáu ngöôøi ta keàm cheá noãi giaän vaø loøng muoán baùo thuø cuûa mình. Khoâng nhaän bieát vaø chaáp nhaän noãi giaän vaø loøng muoán baùo thuø cuûa mình, vieän lyù laø muoán tha thöù, chính laø töï löøa doái mình, vaø hôn nöõa laø boùp meùo tha thöù thaønh söï giaû doái coù tính caùch xaõ hoäi.

Nhöng haõy coi chöøng ! ÔÛ ñaây khoâng coù vaán ñeà khuyeán khích hay nuoâi döôõng söï haän thuø. Ngöôøi ta thöôøng quaù hay laãn loän caùi xuùc caûm töï phaùt cuûa töùc giaän vôùi moái haän thuø. Tröôùc heát caàn phaûi phaân bieät xuùc caûm choùng qua cuûa töùc giaän vôùi loøng muoán baùo thuø cuûa tình caûm kieân quyeát vaø ñöôïc nuoâi döôõng bôûi loøng caêm gheùt hay söï haän thuø. Bieát raèng töùc giaän laø moät chuyeån ñoäng baïo löïc cuûa taâm hoàn, noù chöùa ñöïng nhöõng yeáu toá tích cöïc, baát chaáp nhöõng veû beà ngoaøi cuûa noù. Noù laø moät phaûn öùng bình thöôøng ñoái laïi moät haønh ñoäng baát coâng, laø moät söï kieám tìm söï trung thöïc vaø laø moät noå löïc caát ñi chöôùng ngaïi caûn trôû tình yeâu tha nhaân.

Ngöôïc laïi, moái haän thuø nhaäp vaøo loøng ngöôøi nhö moät ung thö. Noù che ñaäy moät côn giaän caâm nín vaø beàn bó chæ heát ñi khi keû gaây neân xuùc phaïm bò tröøng phaït hoaëc bò haï nhuïc. Noù coù theå maëc laáy nhöõng hình thöùc khaùc nhau : lôøi chaâm choïc móa mai cay ñoäc, haän thuø dai daúng, nhöõng thaùi ñoä khinh mieät, söï cöøu ñòch trieät ñeå, chæ trích cheâ bai vaø tính thuï ñoäng baïo löïc gieát cheát moïi nieàm vui coù theå coù trong moïi quan heä. Bao laâu ngöôøi ta khoâng muoán nhìn nhaän söï töùc giaän cuûa mình vaø ruùt ra lôïi ích toát nhaát coù theå, thì coù moái nguy hieåm laø noù seõ bò hoûng ñi beân trong mình vaø bieán thaønh oaùn giaän vaø haän thuø.

1. Nhöõng haäu quaû tai haïi cuûa côn giaän bò doàn neùn :

Kìm neùn côn giaän cuûa mình, chính laø daán saâu trong moät vuõng laày khoâng coù hy voïng thoaùt ra ñöôïc. Khi moät xuùc caûm bò doàn neùn vì bò xaõ hoäi keát aùn laø khoâng theå chaáp nhaän ñöôïc, thì sôùm muoän gì noù cuõng troåi daäy döôùi nhöõng hình thöùc leäch laïc. Bôûi vì ngöôøi ta khoâng theå kìm haõm naêng löïc caûm xuùc ñöôïc. Noù luoân luoân ñöôïc boäc loä ra moät caùch giaû taïo vaø löøa doái. Ñeå chæ phaåm chaát nhöõng leäch laïc caûm xuùc naày, tröôøng phaùi taâm lyù phaân tích coù tính caùch daøn xeáp (thoûa hieäp) ñaõ taïo ra thaønh ngöõ "tình caûm bòp bôïm". Chuùng ta xem xeùt kyû nhöõng "tình caûm bòp bôïm" gaây ra do söï doàn neùn khoâng laønh maïnh cuûa tính baïo löïc.

Côn giaän bò kieàm cheá coù theå ñoåi choã vaø taán coâng nhöõng höõu theå voâ toäi - coù theåù laø nhöõng ñoà vaät, caàm thuù hoaëc nhöõng con ngöôøi. Coù ai chaúng bao giôø nhìn thaáy moät ngöôøi naøo ñoù ñaù moät ñoà vaät hoaëc ngay caû moät con vaät ñeå nguoâi ñi côn giaän trong loøng khoâng ? Ngöôøi ta cuõng tìm thaáy nhöõng phaûn öùng töông töï ñoái vôùi nhöõng con ngöôøi ("giaän caù cheùm thôùt"). Ngöôøi ta ñaõ daùm caû quyeát khoâng phaûi khoâng coù lyù raèng moät ngöôøi choàng ñaùnh vôï mình laø ñang coá töï giaûi thoaùt mình khoûi hình aûnh cuûa ngöôøi meï moät caùch tuyeät voïng. Toâi ñaõ thaáy moät thaèng beù sau khi bò meï la maéng ñaõ cho thaèng em noù moät caùi taùt neân thaân !

Thöôøng xaûy ra raèng nhöõng thuùc ñaåy khoâng theå kieåm soaùt ñöôïc cuûa baïo löïc coù nguoàn goác laø söï tích luûy cuûa caùc côn giaän bò doàn neùn. Moät khaùch haøng coù nuï cöôøi coá ñònh ñeán tìm toâi hoûi caùch cheá ngöï nhöõng côn baïo löïc baèng lôøi noùi cuûa y. OÂng chuû ñe doïa thaûi hoài y vaø vôï y thì laïi ñoøi ly dò. Toâi töø choái giuùp y taán coâng côn giaän cuûa y, vì toâi khoâng muoán thaát baïi nhö vò linh höôùng cuûa y, khi ñaõ coá tìm moïi caùch ngaên caûn y khoâng ñöôïc noåi caùu. Ñuùng hôn, toâi ñaõ quyeát ñònh giuùp y thuaàn hoùa côn giaän cuûa y. Toâi ñaõ khoâng xin y kieàm cheá côn giaän cuûa y, nhöng laïi ñeå cho noù noåi leân, nhaän bieát noù xuyeân qua nhöõng caêng thaúng tieâu bieåu cuûa theå xaùc, chaáp nhaän noù vaø tìm cho noù nhöõng loái thoaùt coù theå chaáp nhaän ñöôïc nhö chôi theå thao, böûa cuûi vaø nhöõng taäp luyeän maïnh meû khaùc.

Moät trong nhöõng haäu quaû thoâng thöôøng nhaát cuûa söï doàn neùn côn giaän laø khuynh höôùng gaùn cho ngöôøi khaùc chính tình caûm töùc giaän cuûa mình. Ngöôøi khoâng yù thöùc veà noãi giaän cuûa mình saün saøng chuyeån noåi giaän ñoù sang ngöôøi khaùc. Luùc aáy chính y caûm thaáy bò ñe doïa bôûi caùc maët naï cuûa côn giaän cuûa chính y neân qui noù cho moät soá ngöôøi naøo ñoù. Thí duï sau ñaây chöùng toû roõ raøng ñieàu toâi muoán noùi. Moät baø coù trình ñoä vaên hoùa cao vaø moät caûm thöùc thieâng lieâng lôùn ñaõ vieát cho toâi ñeå chia seû nhöõng xao xuyeán cuûa baø vieäc töï töû cuûa con trai baø. Baø keå cho toâi laøm sao baø ñaõ sôùm tha thöù cho con baø veà söï khoán khoù vaø buoàn phieàn maø söï töï töû cuûa noù ñaõ gaây ra cho baø. Tuy nhieân, baø khoâng theå töï giaûi quyeát ñöôïc yù nghó laøm sao Thieân Chuùa coù theå tha thöù moät cöû chæ raát ñaùng traùch nhö vaäy cho con baø. Toâi nghó raèng baø khoâng theå caùng ñaùng noåi giaän baø ñaõ caûm nhaän ñoái vôùi con trai baø vaø baø ñaõ phoùng chieáu noãi giaän ñoù leân Thieân Chuùa. Ñieàu laøm cho toâi quaû quyeát veà söï ñuùng ñaén cuûa giaû thuyeát toâi ñöa ra, chính laø nhöõng lo aâu vaø nghi ngôø cuûa baø cöù tieáp tuïc daøy voø ray röùt baø, duø nhöõng coá gaéng cuûa caùc chuû chaên ñeå baûo ñaûm vôùi baø veà loøng toát vaø tình thöông xoùt cuûa Thieân Chuùa.

Ñaây laø caâu traû lôøi cuûa toâi cho laù thö cuûa baø : "Thöa baø, khoâng coù luùc naøo toâi ñaõ daùm nghi ngôø söï thaønh thaät cuûa öôùc muoán tha thöù cho con trai cuûa baø. Tuy nhieân baø cho pheùp toâi ngaïc nhieân veà thôøi gian quaù ít baø ñaõ coáng hieán ñeå chaêm soùc cho noãi ñau cuûa baø, tröôùc khi trao ban söï tha thöù cuûa baø. Baø coù tin raèng noãi buoàn tang cheá cuûa baø ñaõ ñuû chín muoài vaø veát thöông lôùn lao cuûa baø ñaõ ñuû laønh da, ñeå thöïc söï nghó tôùi vieäc tha thöù cho caäu nhaø ? Kinh nghieäm cuûa toâi beân caïnh nhöõng ngöôøi phaûi ñau buoàn vì vieäc töï töû cuûa moät ngöôøi thaân yeâu cho pheùp toâi khaúng ñònh raèng nhöõng ngöôøi coøn soáng caàn phaûi coù raát nhieàu thôøi gian ñeå cho nhöõng tình caûm töùc giaän vaø coù loãi ñöôïc boäc loä vaø bieán ñoåi. Baø seõ ñöôïc lôïi ích khi ñaët mình laéng nghe caùc xuùc caûm cuûa baø. Nhö vaäy baø seõ coù theå ñoùn nhaän trong loøng nhöõng xuùc caûm chöa tìm ra ñöôïc caùch boäc loä ñaày ñuû". Ít laâu sau, toâi nhaän ñöôïc moät laù thö trong ñoù baø noùi vôùi toâi raèng toâi ñaõ thaáy caùch chính xaùc tröôøng hôïp cuûa baø vaø baø ñaõ tìm ñöôïc cho mình moät nöõ coá vaán toát ñeå giuùp baø ñaûm traùch caùc tình caûm coù loãi vaø töùc giaän cuûa baø.

Moät leäch laïc khaùc cuûa töùc giaän heä taïi vieäc quay noù laïi choáng chính mình. Noù phaùt sinh nôi nhöõng keû töï caám ñoaùn mình khoâng ñöôïc coù moät chuyeån ñoäng töùc giaän nhoû nhaët naøo vaø töï cho mình laø coù loãi khi thaáy bieåu hieän ñaàu tieân cuûa töùc giaän. Baáy giôø hoï töï caùo boäc mình, töï tröøng phaït mình, khi khoâng bò chìm ñaém trong moät traàm uaát thaàn kinh, nhö tröôøng hôïp caùn söï xaõ hoäi kia. Moät trong caùc khaùch haøng cuûa naøng laø moät thanh nieân maø naøng raát gaén boù ñaõ töï töû. Naøng cay ñaéng töï traùch mình vì ñaõ vaéng maët hoâm maø thanh nieân aáy ñaõ goïi ñieän thoaïi xin naøng giuùp ñôõ. Töø ngaøy ñoù, naøng ñaõ soáng vôùi yù nghó raèng naøng coù moät phaàn traùch nhieäm trong caùi cheát töï töû aáy. Naøng töï caùo buoäc mình ñaõ khoâng nghó raèng töï töû laø moät caùch giaûi quyeát caùc vaán ñeà cuûa khaùch haøng cuûa naøng.

Sau khi ñaõ laéng nghe naøng keå laïi nhöõng xuùc ñoäng cuûa naøng, toâi gôïi yù naøng töôûng töôïng chaøng khaùch haøng treû ñang ngoài tröôùc maët naøng vaø laëp ñi laëp laïi vôùi chaøng : "Toâi caûm thaáy mình coù loãi veà caùi cheát cuûa anh". Roài toâi ñeà nghò naøng thay theá caâu ñoù baèng caâu sau ñaây : "Toâi traùch anh ñaõ tìm laáy caùi cheát, maëc cho taát caû söï giuùp ñôõ maø toâi ñaõ mang laïi cho anh". Sau nhieàu do döï, naøng ñaõ quyeát ñònh noùi vôùi anh ta söï thaát voïng vaø töùc giaän cuûa naøng. Nhöõng tình caûm thaát voïng vaø töùc giaän cuûa naøng caøng maïnh khi naøng caøng ñeå boäc loä ra. Roài, khi nhaän bieát mình baát löïc khoâng theå ngaên caûn vieäc töï töû cuûa khaùch haøng, naøng baät khoùc nöùc nôû. Naøng vöøa chaáp nhaän nhöõng giôùi haïn cuûa mình. Chính luùc ñoù naøng môùi baét ñaàu tha thöù cho mình, vì ñaõ töôûng raèng mình ñuû maïnh ñeå cöùu anh ta maëc duø anh ta khoâng muoán.

Söï töùc giaän bò doàn neùn coøn coù theå maëc laáy nhöõng hình thöùc che ñaäy khaùc nhö cheâ bai, chæ trích caøu nhaøu, thaùi ñoä laïnh luøng voâ lieâm só, hieàm khích buoäc toäi hoaëc hôøn doãi. Taát caû nhöõng caùch boäc loä söï töùc giaän bò che ñaäy naày ñi vaøo trong phaïm truø caùc "tình caûm bòp bôïm". Nhöõng tình caûm bòp bôïm naày coù tính ñaëc tröng laø dai daüng vaø laëp ñi laëp laïi. Ngöôïc laïi, nhöõng tình caûm ñích thöïc seõ bò loaïi boû khi ngöôøi ta boäc loä ra. Ñoù laø haäu quaû thoâng thöôøng cuûa söï thanh taâm thaønh coâng. Nhöng vaán ñeà hoaøn toaøn khaùc ñoái vôùi tình caûm bòp bôïm. Chuùng daùn chaët vaøo tính deã caûm xuùc cuûa chuû theå khieán ngöôøi naày khoâng tìm ñöôïc moät caùch boäc loä thích hôïp. Phöông caùch duy nhaát thoaùt khoûi vuõng laày xuùc caûm naày heä taïi vieäc noái laïi vôùi söï töùc giaän ñaõ bò kieàm cheá vaø tìm ñöôïc cho noù moät caùch boäc loä ñuùng ñaén.

Söï töùc giaän khoâng ñöôïc thuù nhaän coù theå laø nguyeân nhaân cuûa nhieàu chöùng beänh taâm theå lyù, vì ñaõ quaù hao toån nghò löïc vaø vì öùng suaát do ñoù maø ra. Söï töùc giaän naày taïo cô hoäi cho moät öùng suaát khoâng laønh maïnh laø nguoàn goác cho moät soá beänh theå lyù raát khaùc nhau. Trong cuoán La gueùrison des souvenirs, anh em Linn töôøng thuaät caùc keát quaû nghieân cöùu do baùc só Floyd Ring höôùng daãn trong laõnh vöïc naày. OÂng ñaõ nghieân cöùu caùc chöùng beänh khaùc nhau gaây neân bôûi söï thieáu cheá ngöï söï töùc giaän, hoaëc bôûi moät söï boäc loä vuïng veà noãi töùc giaän naày.

Moät ñaøng, oâng quyeát ñoaùn raèng nhöõng boäc loä quaù möùc cuûa töùc giaän, duø theå lyù hay lôøi noùi, thöôøng saûn sinh ra nhöõng chöùng beänh sau ñaây : taéc ngheõn ñoäng maïch vaønh, chöùng vieâm khôùp thoaùi hoùa, loeùt daï daøy.

Ñaøng khaùc, nhöõng ngöôøi doàn neùn noãi sôï vaø töùc giaän cuûa mình deã bò maéc nhöõng chöùng beänh veà da, thaáp khôùp vaø vieâm loeùt ñöôøng ruoät.

Cuoái cuøng, nhöõng ngöôøi vì leõ moät söï kieåm soaùt quaù möùc thöïc hieän treân chính mình khoâng bao giôø daùm boäc loä noãi giaän döõ vaø sôï haõi cuûa mình, ngay caû khi hoï yù thöùc veà ñieàu ñoù, coù nguy cô bò suyeån, tieåu ñöôøng, cao huyeát aùp vaø chöùng ñau nöûa ñaàu.

Baûng lieät keâ caùc beänh naày coù leõ xem ra quaù ñen toái cho moät soá ngöôøi, nhöng ñieàu xem ra khoâng choái caûi ñöôïc, chính laø söï traán aùp trieät ñeå caùc chuyeån vaän cuûa töùc giaän gaây neân nhöõng traïng thaùi beänh lyù vaø thaàn kinh nhö chuû theå khoâng coøn tìm ñöôïc nghò löïc caàn thieát ñeå daán mình vaøo con ñöôøng tha thöù.

Toâi muoán keát thuùc phaàn naày vôùi vaøi löu yù veà caùch öùng xöû vôùi nhöõng cuoàng töôûng cuûa söï traû thuø. Toâi ñaõ gaëp nhöõng ngöôøi muoán xua ñuoåi yù nghó traû thuø cuûa hoï baèng caùch chieán ñaáu thaúng maët. Ñoù laø   coâng khoù maát ñi. Hoï caøng coá gaéng ñaåy luøi chuùng, chuùng caøng troåi daäy aùm aûnh hôn. Ñeå chieán thaéng, baïn haõy thöïc hieän cuoäc taäp luyeän nhoû naày : baïn haõy coá ñöøng nghó ñeán maøu ñoû. Baïn seõ khaùm phaù ra raèng khoâng theå ñöôïc, vì ñeå töôûng töôïng ra caùi khoâng ñoû thì tröôùc heát baïn phaûi nghó ñeán caùi ñoû ñaõ. Thöïc teá, trí töôûng töôïng khoâng theå quan nieäm caùi khoâng ñoû.

Cuõng theá ñoái vôùi nhöõng yù nghó traû thuø cuûa baïn. Baïn caøng coá xua ñuoåi chuùng ñi thì chuùng caøng aùp ñaët maïnh meû hôn cho trí töôûng töôïng cuûa baïn. Vaäy baïn haõy ñeå cho chuùng ñeán vôùi baïn caùch eâm can vaø cho pheùp chuùng dieãn ra nhö moät cuoán phim. Ngay khi baïn laøm nhö vaäy vaø coi chuùng laø cuûa baïn, baïn seõ thaáy nhöõng cuoàng töôûng ñoù seõ xem ra raát phuø phieám. Vaán ñeà coøn laïi laø baïn quyeát ñònh khoâng cho chuùng toàn taïi nöõa.

2. Nhöõng khía caïnh may laønh cuûa côn giaän :

Côn giaän ñöôïc hieåu trong yù nghóa laø moät chuyeån ñoäng maïnh meû vaø baïo löïc cuûa taâm hoàn töï noù khoâng coù gì laø xaáu caû. Traùi laïi, noù do moät baûn naêng boå ích cuûa söï soáng coøn theå lyù, taâm lyù vaø ñaïo ñöùc. Haäu quaû coù haïi hay may laønh tuøy thuoäc ôû caùch ngöôøi ta söû duïng noù.

Ñöôïc söû duïng toát, côn giaän duøng vaøo cuoäc vaän haønh toát cuûa caùc moái quan heä nhaân baûn giöõa caùc vôï choàng, nhöõng ngöôøi yeâu nhau, baïn höõu, cha meï vaø con caùi, hoaëc chuû vaø nhaân vieân. Trong nhöõng tröôøng hôïp naày, ñieàu quan troïng laø ñeå baûo veä nhöõng bieân giôùi vaø giaù trò cuûa mình, vaø ñoâi khi phaûi laøm ñieàu ñoù caùch kòch lieät vaø phaån noä. Nghòch laïi nhöõng gì xaûy ra khi ngöôøi ta toû thaùi doä döõng döng hoaëc baïo löïc phaûn hoài thì söï boäc loä ñuùng cuûa côn giaän bao haøm öôùc muoán taùi laäp moái lieân heä. Söï khaúng ñònh mình, duø coù noùng naûy, luoân tìm caùch caát ñi nhöõng trôû ngaïi cho hieäp thoâng vaø tình yeâu.

Nhöõng haäu quaû may laønh khaùc phaùt sinh do baïo löïc khoâng bò doàn neùn vaø ñöôïc haáp thuï, chaúng haïn nhö ñöa daãn toâi khaùm phaù nhöõng giaù trò toâi laáy laøm tha thieát nhaát trong taâm hoàn. Nhö vaäy ôû ñaây côn giaän coù haäu quaû chöùng toû caùch roõ raøng ñieàu ngöôøi ta muoán trôû neân vaø thöïc hieän. Noù baùo ñoäng, noù caûnh giaùc cho toâi veà moái hieåm nguy cho pheùp ngöôøi khaùc laïm duïng toâi hoaëc xaâm chieám caùc bieân giôùi caù nhaân cuûa toâi. Hoaëc nöõa, côn giaän laøm cho toâi phaûn öùng laïi tröôùc nhöõng baát coâng phaïm ñeán moät con ngöôøi hay moät nhoùm ngöôøi. Noùi toùm laïi, noù ñaùnh thöùc trong toâi nghò löïc luaân lyù ñeå ñöông ñaàu vôùi söï döõ vaø baát coâng.

3. Cheá ngöï côn giaän ñeå baét noù phuïc vuï mình :

Neáu söï doàn neùn côn giaän vaø loøng muoán baùo thuø daãn ñeán nhöõng ngoõ cuït moät caùch khoâng theå traùnh ñöôïc, thì phaûi laøm gì cho ñuùng ? Ñeå chuùng suïc soâi trong loøng hay thuaàn hoùa chuùng ? Giai thoaïi sau ñaây gôïi yù caâu traû lôøi cho nhöõng vaán naïn ñoù. Andreù ñeán trình dieän vôùi toâi sau sau moät cuoäc chia ly ñau buoàn ñe doïa naëng neà söï quaân bình taâm lyù cuûa chaøng. Chaøng vöøa ñeán chu toaøn nhieäm vuï giaùo vieân trong moät tröôøng caáp hai. Chaøng luoân phieàn muoän vaø töï buoäc mình coù loãi veà cuoäc ra ñi cuûa vôï, töï traùch mình ñaõ giaän döõ lôùn tieáng vaø nhö vaäy trong nhieàu naêm daøi. Nhöõng söï noåi khuøng ñoù laøm anh phaûi só nhuïc nhieàu laém. Coù nhöõng thôøi kyø, Andreù kieàm cheá ñöôïc tính khí nhö löûa cuûa mình nhôø nhöõng coá gaéng raát lôùn veà yù chí, nhöng sau nhöõng luùc bình laëng, thì chæ caàn moät bieán coá taàm thöôøng cuõng ñuû laøm cho anh noåi ñoùa trôû laïi. Anh noùi leân caû ngaøn lôøi hoái haän vaø xin loãi, anh xöng toäi vaø quaû quyeát laéng nghe nhöõng lôøi caûnh caùo vaø khuyeán khích cuûa cha giaûi toäi, nhöng traøng chöûi ruûa giaän döõ sau ñoù laøm tieâu taùn heát moïi coá gaéng toát ñeïp cuûa anh.

Khôûi ñaàu cuoäc trò lieäu, toâi khoâng daùm ñeà caäp vôùi anh ñeà taøi veà côn giaän, sôï anh chöa khuaây khoûa ñöôïc noãi ñau chia ly. Khi toâi thaáy anh ñaõ saún saøng ñuïng tôùi noãi giaän bò doàn neùn cuûa anh, toâi gôïi yù vôùi anh laøm vieäc veà vaán ñeà naày, nhöng xem ra anh chaúng coøn quan taâm nöõa. Tuy vaäy toâi cuõng muoán ñaët ra thaûm chuû ñeà nhöõng thuùc ñaåy caùu giaän cuûa anh. Anh noùi cho toâi nghe laø côn giaän cuûa anh ñaõ ñöôïc ñaët döôùi moät söï kieåm soaùt hoaøn haûo.

Nhöng toâi khoâng tin vaø moät ngaøy kia quyeát ñònh thöû thaùch anh xem. Toâi noùi vôùi anh veà nhöõng söï baát trung cuûa vôï anh vaø veà cuoäc ly dò naëng neà vaø só nhuïc cuûa anh. Anh vaãn thaûn nhieân. Toâi ñi xa hôn baèng caùch nhaéc anh laøm sao anh ñaõ bò caém söøng maø chaúng hay bieát trong khi moïi ngöôøi chung quanh anh ñeàu töôøng taän heát vuï vieäc aáy. Khi nhìn thaáy maët anh ñoû raàn leân vaø caùc neáp nhaên haèn treân traùn, toâi hoûi anh caùi gì ñaõ xaûy ra trong anh, nhöng anh baét ñaàu choái laø chaúng caûm nhaän chuùt caûm xuùc naøo caû. Toâi nhaán maïnh môøi anh moâ taû caùc caûm giaùc anh caûm thaáy trong thaân xaùc anh. Anh thuù nhaän vôùi toâi raèng coù moät thöù böôùu lôùn trong daï daøy. Toâi baûo anh cöù lieân laïc vôùi caùi böôùu ñoù, nhöng anh döùt khoaùt töø choái, laáy lyù do laø anh khoâng muoán noåi khuøng thaáy laøm ñieàu ñoù laø xaáu.

Nhaéc anh veà khaû naêng ñaïo ñöùc vaø ngheà nghieäp linh muïc - taâm lyù gia cuûa toâi, toâi xin anh haõy tín nhieäm ôû toâi. Ñöôïc baûo ñaûm, anh taäp trung vaøo caùi böôùu ñoù vaø baét ñaàu moâ taû cho toâi côn giaän ñang noåi leân vaø taát caû nhöõng gì anh muoán noùi vaø muoán laøm. Baáy giôø toâi gôïi yù anh noùi vôùi côn giaän cuûa anh vaø noùi vôùi noù laø anh muoán ñoùn tieáp noù, chaáp nhaän noù vaø caùm ôn noù vì ñaõ coù maët ôû ñoù ñeå che chôû cho anh. Anh laïi töø choái laàn thöù hai. Toâi laïi phaûi môøi anh laàn nöõa tín nhieäm vaøo toâi, ñeå cuoái cuøng anh thuaän tình ngoõ lôøi vôùi côn giaän cuûa anh, tieáp ñoùn noù nhö moät ngöôøi baïn thaân muoán baûo veä anh, roài anh seõ teá nhò tuyeân boá raèng ngay trong töùc thôøi tröôùc maét thì anh khoâng caàn ñeán nhöõng söï giuùp ñôõ cuûa baïn aáy. Thaät laø ñieàu kyø dieäu, caùi böôùu trong daï daøy cuûa anh baét ñaàu tan bieán vaø toûa nhieät an laønh trong khaép thaân theå cuûa anh.

Khaùch haøng cuûa toâi vöøa hoøa giaûi vôùi phaàn töùc giaän cuûa con ngöôøi mình, phaàn maø anh ñaõ phaûi chieán ñaáu töø nhieàu naêm nay khoâng thaønh coâng. Andreù vöøa ra khoûi nhöõng dieãn tieán luaân phieân cuûa traán aùp vaø buøng noå ñaõ caûn trôû söï tieán hoùa tröôûng thaønh xuùc caûm cuûa anh trong suoát nhieàu naêm. Ít bò vöôùng víu trong côn giaän cuûa mình, baây giôø anh coù theå nghó ñeán vieäc ñaït ñöôïc söï tha thöù ñích thöïc.

Ít thaùng sau, toâi muoán kieåm chöùng xem caùc haäu quaû cuûa söï hoøa giaûi cuûa anh vôùi côn giaän cuûa anh. Anh thuaät laïi cho toâi söï kieän sau ñaây : "Moät hoâm ñang daïy hoïc, toâi coá laøm cho caùc sinh vieân cuûa toâi nghe mình. Khoù nhoïc vaát ñi. Chuùng noùi to hôn toâi. Toâi caûm thaáy caùi böôùu laäp töùc hình thaønh trong daï daøy. Toâi ñang muoán ñaâm cho chuùng moät ñoøn töùc giaän khuûng khieáp cuûa mình. Baáy giôø toâi noùi vôùi chuùng baèng moät gioïng cöông quyeát "Chuù yù ! Luùc naày toâi seõ cho moät coâ baïn ñöùng leân laøm cho caùc anh chò im laëng. Ñoù laø côn töùc giaän cuûa toâi. Vaø caùc anh chò bieát laø noù khoâng ñeïp khi noù noå ra. Neáu caùc anh chò im laëng thì noù seõ dòu ñi". Quaù ngaïc nhieân veà caùch thöùc môùi aùp ñaët kyõ luaät cuûa toâi, caùc sinh vieân cuûa toâi im laëng. Cha Jean, toâi coù theå baûo ñaûm vôùi cha raèng toâi ñaõ khoâng toû ra töùc giaän naøo töø boán thaùng nay. Toâi ñaõ hoïc nhaän bieát noù vaø kính troïng noù nhö moät ngöôøi baïn gaùi".

Nhö chuùng ta nhaän ñònh khi ñoïc caâu chuyeän naày, khoâng coù nhöõng xuùc caûm "tieâu cöïc" hoaëc ñaùng khinh bæ naøo töï noù caû. Caùc caûm xuùc taïo neân nhöõng nghò löïc nhaân baûn tích cöïc. Chuùng ñoøi ñöôïc nhìn nhaän, cheá ngöï vaø ñöôïc söû duïng caùch coù yù thöùc. Tuy nhieân, khi chuùng laø ñoái töôïng cuûa sôï haõi vaø bò doàn neùn trong voâ thöùc, chuùng seõ taïo neân caùc trung taâm xuùc caûm vaø hình aûnh gaàn nhö ñoäc laäp vaø luùc ñoù mang teân caùc "phöùc caûm". Theo khoa taâm lyù cuûa Jung, chaát lieäu bò doàn neùn laøm thaønh "boùng toái" cuûa nhaân caùch. Chaát lieäu naày trôû thaønh hoån loaïn böøa baõi vaø khoâng theå kieåm soaùt ñöôïc bao laâu con ngöôøi töø choái yù thöùc  vaø coá xua ñuoåi noù khoûi yù thöùc. Neáu ngöôøi ñoù quyeát ñònh "aên" daàn daàn caùi boùng cuûa mình, nhö tröôøng hôïp Andreù hoøa giaûi vôùi côn giaän cuûa mình, thì caùi xem ra laø moät khuyeát taät huûy hoaïi seõ bieán ñoåi thaønh nguoàn nghò löïc vaø trieån nôû cho caù nhaân vaø xaõ hoäi.

4. Nhöõng lyù leõ ñeå taùch mình khoûi noãi oaùn giaän :

Moät soá ngöôøi bò toån thöông töø choái boû rôi noãi oaùn giaän cuûa mình. Quaû thöïc, hoï sôï raèng neáu hoï chaáp nhaän bieán ñoåi noãi oaùn giaän vaø haän thuø cuûa hoï thì hoï töï phaûn boäi chính mình. Hoï nghó moät caùch sai laàm raèng giöõ vöõng noãi oaùn giaän cuûa hoï seõ cöùu vaõn ñöôïc nhaân phaåm cuûa hoï vaø traùnh cho hoï khoûi chòu nhöõng só nhuïc khaùc veà phía keû gaây neân xuùc phaïm. Dó nhieân, yù höôùng laøm cho ngöôøi ta toân troïng nhaân phaåm cuûa mình gôïi leân nhöõng tình caûm cao thöôïng, nhöng khoâng phaûi laø ít chaéc chaén raèng nuoâi lôùn söï oaùn giaän cuûa mình daãn ñeán vieäc laøm suy thoaùi baûn thaân vaø ñeán caùc chu kyø baùo thuø voâ ích, nhö chuùng ta ñaõ noùi treân kia. Vaäy coù nhöõng phöông theá khaùc ñeå duy trì nhaân phaåm vaø töï troïng, maø khoâng ñeå cho mình bò gaäm nhaám vaø huûy dieät bôûi chính aùc taâm cuûa mình.

Moät soá ngöôøi khaùc cho raèng noãi oaùn giaän vaø haän thuø coù theå duøng ñeå taùc ñoäng hoï chöùng toû cho chính mình vaø caùc keû khaùc veà giaù trò vaø khaû naêng cuûa hoï. Ñoù laø ñieàu maø moät baø kia chuû tröông. Baø khaúng ñònh raèng chính laø nhôø thuø haän vaø hieàm oaùn cuûa baø maø baø ñaõ thöïc hieän vaø thaønh coâng trong vieäc hoïc cuûa baø. Baø muoán chöùng toû cho choàng cuõ cuûa baø khaû naêng ñoäc laäp veà taøi chaùnh cuûa baø. Sau khi khen baø veà tính kieân trì vaø nhöõng thaønh coâng trong hoïc taäp, toâi hoûi baø khi naøo thì baø thoâi haønh ñoäng theo choàng cuõ cuûa baø ñeå ñaàu tö toát hôn naêng löïc cuûa baø theo chính baø vaø theo caùi baø muoán laøm veà cuoäc ñôøi cuûa baø. Söï oaùn giaän, gioáng nhö moät chieác hoûa tieån, coù theå taïo neân ñöôïc luùc ñaàu moät söùc ñaåy maïnh meû, nhöng chæ ngaén nguûi thoâi.

5. Ñeå toân troïng côn giaän vaø loøng muoán baùo thuø :

Ñaây laø moät taäp luyeän khaùc giuùp ñi vaøo lieân laïc vôùi côn giaän ngoõ haàu ñoùn tieáp noù vaø hoïc ñöôïc ñieàu noù coù theå laøm cho mình. Coù theå trong khi taäp luyeän ngöôøi ta ñi vaøo lieân laïc vôùi moät caûm xuùc khaùc, chöùù khoâng phaûi côn giaän. Ñöøng ngöøng laïi vieäc luyeäân taäp. Ñaøng sau côn töùc giaän thöôøng che giaáu moät ñau khoå voâ thöùc vaø nhieàu xaáu hoå.

Baïn giöõ moät tö theá thoaûi maùi. Traùnh xa nhöõng gì coù theå laøm baïn chia trí suoát trong hai möôi phuùt tôùi.
…

Ñeå thôøi gian ñi vaøo trong chính mình. Nhôù laïi hoaøn caûnh maø baïn ñaõ bò toån thöông, taäp trung chuù yù treân thaân xaùc cuûa baïn. Khoâng pheâ phaùn, haõy chaáp nhaän caùc caêng thaúng, caùc cöùng coõi, caùc "böôùu" vaø ngay caû caùc söï khoù chòu theå lyù.
…

Khi baïn ñaõ phaùt hieän moät phaûn öùng quan troïng cuûa cô theå, baïn haõy chuù yù ñeán noù vôùi kính troïng vaø teá nhò, khoâng tìm caùch laøm thay ñoåi, giaûi thích hay loaïi boû noù.
…

Taêng cöôøng lieân laïc vôùi caûm giaùc ñoù cuûa thaân theå baïn, baèng caùch hít thôû trong noù döôøng nhö ñoù laø moät laù phoåi maø baïn muoán laøm ñaày khí, roài laïi laøm troáng ñi.
…

Luoân luoân taäp trung vaøo phaûn öùng cô theå cuûa baïn, baïn laøm ra veû nhö baïn vöøa môùi laøm cho noù goàng leân vaø baïn thoåi noù bay ra ngoaøi khoûi hai baøn tay baïn môû ra ñöa cao ngang maët.
…

Baïn caøng thoåi khí trong tay baïn, baïn caøng baét ñaàu quan saùt hình thuø cuûa söùc caêng cô theå bò thoåi ra ngoaøi. Nhieàu ngöôøi thaáy xuaát hieän moät ñaùm maây mang nhieàu hình thöùc vaø maøu saéc. Roài, ngay giöõa ñaùm maây, hoï phaân bieät ñöôïc moät hình aûnh thaät ñaëc bieät.
…

Baïn haõy duøng thôøi gian caàn thieát ñeå bieän phaân roõ yù nghóa cuûa söùc caêng vöøa loä dieän trong hình aûnh. Baïn haõy moâ taû söùc caêng trong hình aûnh ñoù baèng moät caùi teân hay moät thaønh ngöõ.
…

Duø hình thöùc aáy töôïng tröng cho baïn moät xuùc caûm töùc giaän hoaëc moät xuùc caûm khaùc, baïn haõy hoûi noù : "Maày muoán laøm gì cho tao ? Maày muoán baûo veä tao khoûi caùi gì ? Maày muoán giuùp ñôõ tao theá naøo ?" Baïn haõy ñôïi caâu traû lôøi cuûa noù. Roài, baïn haõy noùi laïi vôùi noù caâu traû lôøi cuûa noù baèng ngoân töø cuûa chính baïn ñeå toû cho noù laø baïn ñaõ hieåu. Baïn haõy tieáp tuïc ñoái thoaïi vôùi caùi phaàn naày cuûa baïn, baèng caùch ñoái xöû vôùi noù nhö moät ngöôøi baïn".
…

Tôùi luùc naày, baïn haõy nghó tôùi vieäc caàu khaån Chuùa vaø giao phoù cho Ngaøi veát thöông cuûa baïn hoaëc côn giaän ñöôïc ñaïi dieän trong bieåu töôïng. Baïn haõy xin Chuùa giuùp ñôõ baïn bieán noù thaønh nguoàn hieåu bieát, taêng tröôûng vaø khoân ngoan caù nhaân.
…

Khi baïn thoûa maõn veà söï bieán ñoåi cuûa traïng thaùi xuùc caûm ñuùng nhö noù ñöôïc dieãn taû trong bieåu töôïng cuûa baïn, baïn haõy laáy laïi trong tay baïn caùi phaàn ñaõ ñöôïc bieán ñoåi nhö theá cuûa baïn vaø baét ñaàu truyeàn noù vaøo beân trong baïn baèng caùch phaân phoái noù ra trong taát caû caùc phaàn cuûa cô theå baïn.
…

Baây giôø baïn haõy kieåm chöùng xem caùi phaàn khoù chòu theå lyù luùc ban ñaàu cuûa baïn ñaõ ñöôïc thay ñoåi ñeán möùc naøo.
…

Neáu baïn thích, baïn haõy bieåu döông söï saùp nhaäp môùi naày cuûa chính baïn baèng moät lôøi nguyeän, moät baøi haùt, moät ñieäu nhaûy hoaëc giaûn dò laø ghi vaøo nhaät kyù kinh nghieäm aáy cuûa baïn.

muïc luïc

Giai ñoaïn saùu : Tha thöù cho chính mình.

Gheùt linh hoàn mình, chính laø khoâng theå tha thöù cho chính mình, laø khoâng hieän höõu, maø cuõng chaúng theå laø mình.
Bernanos

Tha thöù cho chính mình xuaát hieän cho toâi nhö ñieåm quay voøng cuûa tieán trình tha thöù. Nhöõng söï tha thöù cho Thieân Chuùa vaø cho tha nhaân tröôùc heát phaûi ñi qua söï tha thöù maø baïn trao ban cho baïn. Keû muoán tha thöù nhöng khoâng tha thöù cho chính mình gioáng nhö moät ngöôøi bôi loäi maø soùng bieån cöù keùo ra khôi, maõi xa bôø. Moïi noå löïc maø baïn söû duïng ñeå tha thöù cho keû khaùc seõ bò maát taùc duïng vì söï haän thuø maø baïn mang laïi cho chính baïn. Ngay caû tröôøng hôïp ngöôøi ta khoâng chòu moät xuùc phaïm hay chöûi ruûa ñaëc bieät naøo, söï tha thöù cho chính mình vaãn laø moät trong nhöõng thöïc haønh lôùn coù tính caùch taâm lyù vaø thieâng lieâng ñeå ñöôïc chöõa laønh. Moät nhaø phaân taâm ñaõ noùi : "Caùi coát yeáu cuûa vieäc trò lieäu, chính laø baïn hoïc tha thöù cho chính baïn".

Khi baïn bò toån thöông saâu saéc, baïn khoâng coøn coù theå do döï tha thöù cho chính mình nöõa. Baèng moïi caùch, baïn ñaõ bò doàn vaøo ñoù. Moät cuù cay ñaéng ñaõ phaûi nhaän chòu, nhaát laø khi noù laïi ñeán töø moät ngöôøi thaân yeâu, seõ phaù tan thaønh maõnh söï hoøa ñieäu noäi taâm cuûa baïn. Luùc aáy, nhöõng söùc maïnh ñoái ñòch seõ ñöôïc phaùt ñoäng leân trong baïn. Chæ coù söï tha thöù khieâm toán maø baïn trao ban cho mình seõ thaønh coâng trong vieäc taùi laäp trong baïn söï bình an vaø hoøa ñieäu, ñoàng thôøi môû loøng baïn ra vôùi söï coù theå tha thöù cho ngöôøi khaùc ñöôïc thoâi.

1. YÙ thöùc veà söï thuø haän chính mình :

Söï hoøa ñieäu noäi taâm vaãn luoân luoân ôû traïng thaùi quaân bình mong manh vaø khoâng beàn. Moät noãi thaát voïng, moät söï baát coâng hoaëc moät baát haïnh baát ngôø xaûy ra ñuû ñaùnh thöùc daäy trong mình nhöõng tieáng noùi baát hoøa xaâm laán haàu nhö caû khoâng gian cuûa theá giôùi noäi taâm, ñeán ñoåi chaúng coøn choã cho tha thöù nöõa. Bò vöôùng trôû nôi chính mình nhö theá, ngöôøi ta trôû neân khoâng theå tha thöù cho keû khaùc ñöôïc. Ñoù laø ñieàu toâi ñaõ nhaän thaáy sau moät tuaàn chöõa trò cho nhöõng ngöôøi phaân ly vôï choàng. Toâi ñaõ xin caùc tham döï vieân moâ taû nhöõng chöôùng ngaïi ngaên trôû hoï tha thöù. Trôû ngaïi chính maø hoï thuaät laïi laø do söï chæ trích khaét khe veà chính mình vaø söï baát löïc khoâng theå tha thöù cho chính mình. Ñaây laø nhöõng trích daãn töø caùc chöùng töø cuûa hoï :

Toâi khoù tha thöù cho chính mình, bôûi vì toâi ñaõ laøm gia ñình toâi tan vôû, ñaõ khoâng suy nghó tröôùc khi ra ñi, ñaõ khoâng chöùng toû coù ñuû taâm hoàn cao thöôïng ñeå chòu ñöïng vaø dung thöù nhöõng xung ñoät vôï choàng, vì…

Leõ ñaùng ra toâi phaûi thaáy tröôùc caùc vaán ñeà khi toâi cöôùi laáy moät ngöôøi ñaøn oâng coù moät söï doøn moûng taâm lyù nhö vaäy …

Toâi haän mình vì ñaõ quaù ngaây thô vaø ñaõ ñaët taát caû loøng tín nhieäm vaøo naøng …

Toâi khoâng tha thöù cho mình ñöôïc vì ñaõ nghó tröôùc khi keát hoân raèng toâi coù theå laøm thay ñoåi ñöôïc ngöôøi choàng röôïu cheø cuûa mình …

Toâi phaån noä vôùi chính mình vì ñaõ tin vaøo nhöõng lôøi doái traù cuûa naøng vaø ñaõ keùo daøi quaù laâu nhöõng baát trung vaø nhöõng xaøi phí quaù ñaùng cuûa naøng… 

Con ngöôøi maø toâi caûm thaáy khoù nhaát ñeå tha thöù laø chính toâi, moät keû nhu nhöôïc, vì ñaõ ngoan coá soáng trong moät cuoäc hoân nhaân khoâng coù töông lai, vì ñaõ quaù duy vaät chaát… 

Toâi coù söï khoù tha thöù cho mình vì ñaõ khoâng saün saøng tha thöù… 

Nhöõng lôøi "töï thuù" naày chöùng toû ngöôøi ta hoái haän ñeán ñoä naøo khi gaëp phaûi thaát voïng lôùn. Hoï khoâng tha thöù cho mình vì ñaõ ñaán mình vaøo nhöõng baát haïnh nhö theá, vaø xuùc phaïm maø hoï phaûi chòu ñöïng laïi phôi baøy ra aùnh saùng nhöõng suy suùt vaø yeáu ñuoái cuûa hoï. Coøn hôn laø bò só nhuïc, hoï caûm thaáy traøn ngaäp xaáu hoå vaø coù loãi, hoøa laãn vôùi chuoãi daøi nhöõng nhuïc nhaõ cuûa quaù khöù.

2. Nguoàn phaùt sinh söï coi thöôøng chính mình : 

Ngöôøi ta coù theå bieän phaân ba nguoàn chính cuûa söï coi thöôøng chính mình : tröôùc heát laø söï thaát voïng vì ñaõ khoâng ñaït ñöôïc ñænh cao lyù töôûng mô öôùc ; tieáp ñeán laø nhöõng söù ñieäp tieâu cöïc nhaän ñöôïc töø cha meï vaø nhöõng ngöôøi coù yù nghóa ñoái vôùi mình ; sau cuøng laø nhöõng taán coâng cuûa boùng toái caù nhaân ñöôïc hình thaønh trong phaàn lôùn tieàm naêng nhaân baûn vaø thieâng lieâng bò doàn neùn, vaø do ñoù khoâng phaùt trieån ñöôïc.

Nguoàn thuø ñòch ñaàu tieân vôùi chính mình ñeán töø söï kieám tìm haïnh phuùc vaø moät söï hoaøn haûo tuyeät ñoái, gioáng nhö caùc thaàn thaùnh hay tieân nöõ, hoaëc ít nhaát nhö hoaøng töû vaø coâng chuùa. Caùi öôùc voïng voâ bieân naày luoân haønh ñoäng trong mình, maëc daàu nhöõng giôùi haïn vaø baát löïc cuûa mình voán laø thoï taïo. Daàn daàn, ta phaûi hoïc chaáp nhaän söï höõu haïn cuûa mình vaø chòu ñöïng tình caûm coù loãi khoâng hoaøn haûo cuûa mình. Vieäc chaáp nhaän cuï theå traïng thaùi taïo vaät cuûa mình luoân luoân ñöôïc xem nhö moät böôùc lôùn treân con ñöôøng söùc khoeû taâm lyù vaø thieâng lieâng. Ngöôøi ta goïi ñoù laø "ñöùc khieâm nhöôøng". Nhaân ñöùc naày giuùp nhaän laáy ñuùng kích thöôùc cuûa mình. Noù cho pheùp tha thöù cho mình khoâng nhöõng vì bò giôùi haïn vaø sai laàm, maø coøn vì töôûng raèng mình laø toaøn naêng, toaøn tri, khoâng theå cheâ traùch ñöôïc vaø hoaøn haûo veà moïi phöông dieän.

Nguoàn thöù hai buoäc toäi vaø cheâ gheùt chính mình ñeán töø nhöõng söù ñieäp tieâu cöïc veà phía nhöõng nhaân vaät maø ngöôøi ta coi laø quan troïng trong cuoäc ñôøi mình. Nhöõng söù ñieäp naày thuoäc traät töï khoâng lôøi hay baèng lôøi. Tröôùc heát, chuùng ta haõy xem nhöõng söù ñieäp tieâu cöïc khoâng lôøi. Ñöùa treû caûm nhaän trong thaân theå noù caû moät loâ nhöõng söù ñieäp khoâng lôøi, nhö nhöõng cöû chæ thieáu nhaãn naïi vaø baïo löïc cuûa cha meï. Söï meät moûi, suy suùt, töø choái voâ thöùc cuûa ñöùa treû, thieáu soùt caùc chaêm soùc veä sinh, söï xaâm nhaäp vaøo tính saâu kín treû con cuûa noù, nhöõng haønh ñoäng baïo löïc, nhöõng laïm duïng tình duïc, treû con ghi heát taát caû vaøo trong heä thoáng thaàn kinh vaø kyù öùc cuûa noù.

Veà sau, söï coi thöôøng vaø caû söï thuø haän chính mình seõ lôùn leân theo sau nhöõng söù ñieäp baèng lôøi coù nghóa xaáu, chaúng haïn nhöõng lôøi noùi laøm meách loøng, nhöõng pheâ phaùn aùc yù, nhöõng so saùnh, nhöõng cheá nhaïo, nhöõng bieät hieäu, v.v…  Söï tích luûy caùc söù ñieäp baát lôïi taïo neân nôi con ngöôøi moät maëc caûm töï ti, chaúng haïn noù khoâng ngöøng töï so saùnh mình vôùi moät lyù töôûng khoâng theå ñöôïc vì laãn loän vaø ñöôïc ñònh nghóa sai. Thaát voïng veà mình vaø luoân luoân thua keùm, ngöôøi ñoù caøng luùn saâu trong phieàn muoän vaø nhöõng traïng thaùi traàm uaát ñònh kyø, coù khi bò xoâ ñaåy tôùi choã töï töû laø hình thöùc cao nhaát cuûa söï töø choái tha thöù cho chính mình.

Nguoàn thöù ba cuûa tình caûm coù loãi vaø khoù chòu ñoái vôùi chính mình phaùt sinh do "boùng toái" nhaân caùch. Boùng toái bao goàm taát caû moïi phöông dieän cuûa mình maø ngöôøi ta ñaõ khoâng theå hay khoâng bieát phaùt trieån, vì nghó raèng chuùng khoâng theå ñöôïc moâi tröôøng xaõ hoäi chaáp nhaän. Bò hoaûng sôï tröôùc nhöõng phaàn cuûa mình maø mình cho raèng khoâng theå ñoùn nhaän ñöôïc, ngöôøi ta choân giaáu chuùng trong voâ thöùc. Ñoù laø caùi maø ngöôøi ta thöôøng laøm, chaúng haïn vôùi söï baïo löïc maø ngöôøi ta sôï phaûi ñöông ñaàu. Baïo löïc naày noåi leân ngay luùc bò xuùc phaïm vaø ñoøi traû choã cho noù. Neáu luùc aáy maø noù khoâng ñöôïc ñoùn nhaän vaø chaáp nhaän, thì seõ coù nguy hieåm laø noù quay laïi choáng ngöôøi khoâng bieát ñeán noù. Thay vì laø lieân minh, noù seõ quay sang haøng nguû keû thuø ñeå taán coâng döôùi hình thöùc töï buoäc toäi mình moät caùch beänh hoaïn. 

3. Söï ñoàng nhaát hoùa vôùi keû taán coâng :

Theo sau moät xuùc phaïm, moät laêng nhuïc hay moät taán coâng caù nhaân, moät hieän töôïng laï phaùt sinh maø trong khoa taâm lyù ngöôøi ta goïi laø "söï ñoàng nhaát hoùa vôùi keû taán coâng". Moät caùch naøo ñoù, thì ñoù laø moät phöông theá ñeå soáng coøn. Bôûi ñoù, ngöôøi ta nhaèm thoaùt khoûi traïng thaùi naïn nhaân baèng caùch thay theá cho chính keû gaây neân xuùc phaïm. Maëc cho mình söùc maïnh cuûa keû taán coâng nhö theá, naïn nhaân coù aûo töôûng baûo veä ñöôïc moät phaåm giaù naøo ñoù hoaëc moät veû beà ngoaøi töï laäp. Nhöng vaán ñeà laø ngöôøi ta tieáp tuïc laø keû baùch haïi chính mình, ngay caû khi söï xuùc phaïm ñaõ bieán maát. Haàu heát caùc tröôøng phaùi taâm lyù ñeàu nhìn nhaän söï hieän höõu cuûa moät cô cheá töï veä maø hoï chæ ñònh baèng nhöõng danh töø khaùc nhau : sieâu ngaõ, taâm thaàn toäi loãi, maëc caûm töï toân…

Baáy giôø caùi phaàn naày cuûa höõu theå töï toû ra baïo ngöôïc vaø nhaãn taâm ñoái vôùi chính mình. Noù hieån hieän ra trong moät soá phaùt bieåu phaûn boäi laïi moät yeâu saùch quaù möùc ñoái vôùi mình, ngay caû moät söï khoâng baèng loøng trieàn mieân. Ñaây laø vaøi ví duï cuûa cuoäc ñoái thoaïi noäi taâm ñoù : "Toâi caàn phaûi…", "toâi phaûi…", "leõ ñaùng ra toâi phaûi…", "leõ ñaùng ra toâi caàn phaûi…". Ñoâi khi tính chua chaùt naày ñöôïc boäc loä baèng nhöõng bí danh laøm cho heøn haï vaø nhöõng lôøi chöûi bôùi maø ngöôøi ta noùi cho chính mình.

Moät cuoäc ñoái thoaïi nhö theá taïo neân moät tính ñoái cöïc maø hai phaàn cuûa chính mình ñi vaøo xung ñoät. Phaàn naày coù khuynh höôùng haø hieáp phaàn kia baèng nhöõng yeâu saùch khoâng theå thoûa maõn ñöôïc, trong khi phaàn kia chòu ñöïng ñuû thöù caùo buoäc vaø chòu suït giaù tröôùc nhöõng thaønh tích ngheøo naøn cuûa mình vaø nhöõng laàn khaùc thì laïi noåi loaïn. Töø cuoäc chieán thöôøng khi voâ thöùc naày phaùt sinh ra nhöõng tình caûm coù loãi, xao xuyeán mieân man vaø nhöõng traïng thaùi traàm uaát.

Nhö vaäy, moãi khi laø naïn nhaân cuûa moät xuùc phaïm hay moät baïo löïc thì moät phaàn cuûa chính mình chòu ñeå bò hö hoûng bôûi haønh ñoäng ñeâ tieän cuûa keû taán coâng vaø töï laøm cho mình thaønh ñoàng loõa vôùi keû xuùc phaïm ñeán chính mình baèng caùch töï baùch haïi chính mình. Ñieàu döõ maø ngöôøi ta laøm cho noù thuùc ñaåy noù nhai laïi nhöõng lôøi noùi gaây thöông toån, xem laïi nhöõng hình aûnh cuûa bieán coá ñau thöông vaø laøm linh hoaït trôû laïi nhöõng xuùc caûm ñaõ soáng khi bò xuùc phaïm. Söï döõ thaâm nhaäp vaøo mình vaø ngöôøi bò haønh haï coù nguy cô lôùn quay laïi choáng chính mình vaø choáng laïi caùc keû khaùc vì nhöõng laïm duïng maø mình ñaõ phaûi gaùnh chòu.

Thöôøng xaûy ra trong trò lieäu laø ngöôøi ta töï caùo buoäc mình baèng chính nhöõng lôøi noùi cuûa keû taán coâng hoï. Moät nöõ khaùch haøng laëp ñi laëp laïi khoâng ngöøng "Toâi laø ñoà suùc sinh !" Toâi xin naøng töï noùi laïi cho mình lôøi nguyeàn ruûa aáy trong khi laéng nghe gioïng ñieäu tieáng noùi cuûa mình ñeå khaùm phaù ra tieáng noùi coi naøng laø suùc sinh ñoù thuoäc veà ai. Heát söùc ngaïc nhieân, naøng nhaän ra trong tieáng noùi cuûa naøng gioïng noùi cuûa choàng naøng, laø ngöôøi ñaõ ñoái xöû vôùi naøng nhö theá khi rôøi boû naøng.

Do ñoù moät trong nhöõng ñieàu kieän ñaàu tieân ñeå tha thöù cho chính mình heä taïi vieäc baét ñaàu tha thöù cho chính mình vì ñaõ ñoàng nhaát hoùa vôùi keû xuùc phaïm mình.

4. Vieäc chaáp nhaän chính mình vaø söï tha thöù :

Caùi giaù maø ngöôøi ta phaûi traû vì thieáu chaáp nhaän vaø quí meán chính mình laø raát cao. Trong L'homme aø la recherche de son aâme, ñaïi taâm lyù gia Carl Jung chuû tröông raèng chöùng loaïn thaàn kinh laø nguoàn goác söï thieáu chaáp nhaän vaø quí meán chính mình : "Chöùng loaïn thaàn kinh laø moät traïng thaùi chieán tranh vôùi chính mình. Taát caû nhöõng gì nhaán maïnh söï chia reû voán ôû trong mình laøm cho tình traïng cuûa beänh nhaân theâm traàm troïng hôn, vaø taát caû nhöõng gì phaù tan söï chia reû naày goùp phaàn chöõa laønh beänh nhaân".

Cuõng chính taùc giaû naày noùi tieáp khi ñeà caäp ñeán tình yeâu chính mình : "Söï chaáp nhaän chính mình laø chính yeáu tính cuûa vaán ñeà luaân lyù vaø laø toång hôïp cuûa moïi vieån aûnh cuûa cuoäc soáng. Neáu toâi cho nhöõng ngöôøi ñoùi aên, neáu toâi tha thöù moät xuùc phaïm, hoaëc neáu toâi yeâu keû thuø cuûa toâi nhaân danh Chuùa Kitoâ, thì chaéc chaén ñieàu ñoù taïo neân nhöõng nhaân ñöùc lôùn. Ñieàu gì toâi laøm cho keû beù moïn nhaát trong caùc anh em cuûa toâi laø toâi laøm cho chính Chuùa Kitoâ. Nhöng toâi seõ laøm gì khi toâi khaùm phaù ra raèng ngöôøi beù nhoû nhaát trong moïi ngöôøi, ngöôøi ngheøo nhaát trong moïi keû aên xin, keû toài teä nhaát trong nhöõng keû ñaõ xuùc phaïm ñeán toâi ñöôïc tìm thaáy ôû trong chính toâi, raèng chính toâi laø keû caàn aên xin söï deã thöông cuûa toâi, raèng chính toâi laø keû thuø ñang van xin tình thöông cuûa toâi ?"

Caàn phaûi thuù nhaän raèng taát caû chuùng ta ñeàu phaûi tha thöù cho mình, vì chuùng ta ñaõ töôûng mình toaøn naêng nhö thaàn thaùnh, ñaõ chen vaøo nhöõng thöông toån cuûa tha nhaân, ñaõ ñeå mình bò cheâ bai bôûi nhöõng söù ñieäp tieâu cöïc cuûa cha meï vaø nhöõng ngöôøi ñaøo taïo chuùng ta, ñaõ cho pheùp caùi boùng cuûa chuùng ta quay laïi choáng chuùng ta, vaø cuoái cuøng, ñaõ ñoàng loûa vôùi keû xuùc phaïm chuùng ta ñeán ñoä tieáp tuïc maõi nhöõng cöû chæ gaây xuùc phaïm trong chuùng ta.

Tröôùc nhöõng thaùch ñoá lôùn lao nhö vaäy cuûa vieäc tha thöù cho chính mình, khoâng coù caùi gì khaùc ngoaøi söï ngaõ loøng, thaát voïng sao ? Dó nhieân laø coù. Theo veû beà ngoaøi nhö thöïc, chuùng ta seõ vaáp ngaõ, neáu chuùng ta chæ tin vaøo saùng kieán vaø söùc maïnh cuûa chuùng ta thoâi. Bernanos khoâng nghó gì khaùc hôn : "Moät ngöôøi bò boù buoäc nhìn ra ngoaøi loøng thöông xoùt dòu daøng cuûa Thieân Chuùa chæ rôi vaøo söï thuø haän vaø khinh mieät chính mình thoâi".

Duø gì ñi nöõa, toâi hy voïng raèng moïi ngöôøi ñaõ hieåu taàm quan troïng sinh töû cuûa vieäc tha thöù cho chính mình. Söï tha thöù cho chính mình naày laø ñieàu kieän thaønh coâng cho caùc tha thöù khaùc : "Neáu moät ngöôøi naøo ñoäc aùc ñoái vôùi chính y thì ngöôøi ta laøm sao maø coù theå chôø ñôïi ôû y loøng caûm thoâng vôùi ngöôøi khaùc ñöôïc ?"

5. Ñeå giuùp tha thöù cho chính mình :

a) Nhôø thöïc taäp ñaàu tieân naày, chuùng ta seõ hoïc ñoái xöû dòu daøng hôn vôùi mình. Vaán ñeà laø phaûi yù thöùc veà taát caû moïi laàn maø chuùng ta töï caùo buoäc mình vaø cho mình nhöõng meänh leänh vôùi caùc thaønh ngöõ nhö toâi caàn phaûi, toâi phaûi, coù leõ toâi phaûi, toâi bò boù buoäc phaûi … :

Baïn baét ñaàu lieät keâ nhöõng phaùt bieåu cuûa ngoân ngöõ thöôøng ngaøy cuûa baïn, chaúng haïn toâi caàn phaûi tha thöù cho baïn toâi. Roài trong khi baïn ghi vaøo danh muïc caùc "caàn phaûi" vaø nhöõng coâng thöùc truyeàn khieán khaùc, baïn ñeå thôøi giôø döøng laïi ôû moãi thöù vaø caûm nhaän caùi gì xaûy ñeán trong mình baïn. Chaéc chaén baïn seõ hieåu taát caû nhöõng cöôõng böùc maø baïn töï aùp ñaët cho mình ñoù laø nguyeân nhaân gaây neân öùng suaát nhö theá naøo.

Moät khi baûn lieät keâ cuûa baïn ñöôïc chaám döùt, baïn thay theá nhöõng chöõ caàn phaûi, toâi phaûi, leõ ra toâi phaûi, leõ ra toâi neân baèng toâi choïn…, toâi töï do ñeå… Baïn döøng laïi ñeå thöôûng thöùc traïng thaùi môùi cuûa taâm hoàn ñöôïc taïo neân nhôø söï thay theá ñoù.

b) Taäp luyeän naày nhaèm laøm laïi söï hoøa ñieäu noäi taâm ñaõ bò phaù huûy do söï va chaïm cuûa xuùc phaïm :

Baïn ngoài moät caùch thoaûi maùi, löng thaúng ñöùng, loaïi boû moïi söï chia trí trong voøng hai möôi phuùt. Daønh vaøi choác laùt ñeå ñi vaøo noäi taâm baïn.
…

Tröôùc heát, baïn yù thöùc veà hai phaàn cuûa baïn : phaàn caùo buoäc baïn vaø phaàn bò caùo buoäc.
…

Baïn ñaët hai tay leân ñaàu goái vaø töï hoûi tay naøo trong hai tay coù theå ñaïi dieän cho phaàn caùo buoäc. Baïn tin chaéc tay kia coù khaû naêng ñoùng vai phaàn bò caùo buoäc. Nôi nhieàu ngöôøi, thöôøng chính baøn tay thuaän ñoùng vai keû caùo buoäc vaø tay kia ñoùng ngöôøi bò caùo buoäc.
…

Moät khi ñaõ xaùc ñònh roõ hai phaàn roài, ñöa tay caùo buoäc leân moät beân quaù ñaàu, gaáp khuyûu tay laïi ñeå baïn khoûi quaù meät. Nhìn vaøo baøn tay döôøng nhö ñoù laø moät maøn aûnh maø treân ñoù baïn thaáy veõ ra phaàn caùo buoäc cuûa baïn. Baïn seõ veõ noù ra nhö theá naøo ?… Nhöõng khuoân maët naøo xem ra ñang aån nuùp ñaøng sau caùi phaàn ñoù cuûa baïn, maø phaàn caùo buoäc naày toû ra quaù yeâu saùch, baïo ngöôïc vaø baét loãi ? … Nghe moät hoaëc nhieàu gioïng noùi vôùi baïn nhöõng lôøi khieån traùch…
…

Baây giôø, baïn ñaët caùc ngoùn tay leân vai ñeå cho caùnh tay cuûa baïn ñöôïc nghæ ngôi.

Ñöa baøn tay beân kia leân quaù ñaàu moät chuùt vaø hôi cheách ñaøng sau. Baïn nhìn phaàn laàn naày bò caùo buoäc cuûa baïn. Noù laø phaàn nhaïy caûm, dòu daøng vaø deã bò toån thöông, coù khuynh höôùng deã bò suy suùt tinh thaàn vì nhöõng lôøi khieån traùch. Baïn seõ moâ taû noù nhö theá naøo ? … Noù bao nhieâu tuoåi ? … Baïn ngaém nhìn noù hieån hieän ra suoát trong nhieàu thôøi kyø khaùc nhau cuûa ñôøi soáng baïn…
…

Baïn ñaët caùc ngoùn tay leân vai ñeå caùnh tay ñöôïc nghæ ngôi.

Baây giôø trôû laïi vôùi phaàn caùo buoäc. Ñöa baøn tay leân quaù ñaàu. Hai maét laïi chaêm chuù nhìn phaàn caùo buoäc cuûa baïn, baïn töï ñaët ra cho mình nhöõng caâu hoûi sau ñaây : Toâi coù taùn döông caùi phaàn naày cuûa toâi khoâng, duøø noù toû ra quaù yeâu saùch ñoái vôùi toâi vaø thöôøng naêng caûi loän vôùi toâi nhö theá ?… YÙ höôùng tích cöïc naøo maø noù haønh ñoäng vôùi toâi nhö vaäy ? … Caùi gì seõ xaûy ra cho toâi neáu toâi thieáu maát noù ? … Daàn daàn baïn khaùm phaù ra yù höôùng tích cöïc ñang taùc ñoäng noù. Ngay caû khi baïn khoâng luoân luoân taùn thaønh nhöõng caùch thöùc noù muoán giuùp ñôõ baïn, baïn yù thöùc raèng noù muoán ñieàu toát cho baïn.
…

Baïn ñaët caùc ngoùn tay veân vai ñeå caùnh tay ñöôïc nghæ ngôi. Baây giôø sang baøn tay kia. Ñöa noù leân quaù ñaàu moät chuùt vaø hôi nghieâng veà ñaøng sau. Töï ñaët cho baïn nhöõng caâu hoûi : Toâi taùn döông caùi gì nhaát trong noù, duø tính raát nhaïy caûm vaø deã bò toån thöông cuûa noù ?… YÙ höôùng tích cöïc naøo noù coù treân toâi?… Toâi seõ laøm gì neáu khoâng coù noù ? … Daàn daàn, baïn yù thöùc veà taát caû taàm quan troïng cuûa noù ñoái vôùi baïn, ngay caû khi baïn khoâng luoân luoân söû duïng caùc phöông tieän noù duøng ñeå laøm cho noù ñöôïc yeâu thöông.
…

Cöù ñeå baøn tay baïn nghæ ngôi treân vai baïn. Trôû laïi vôùi baøn tay kia baèng caùch ñöa noù leân quaù ñaàu, veà moät beân vaø hôi nghieâng veà ñaøng sau. Baïn xin loãi noù veà moïi laàn baïn ñaõ khoâng taùn döông noù hoaëc baïn ñaõ muoán toáng khöù noù ñi.
…

Sau khi nhaän söï tha thöù cuûa noù, baïn noùi vôùi noù raèng baïn tha thöù cho noù moãi laàn noù ñaõ quaù cöùng coûi hoaëc quaù vuïng veà ñoái vôùi baïn. Baïn xin noù tìm caùc phöông theá khaùc nhaân baûn hôn vaø thích hôïp hôn ñeå thöïc hieän nhöõng thaønh tích maø noù chôø ñôïi ôû baïn.
…

Baïn ñeå baøn tay vaø caùnh tay nghæ ngôi, roài laïi noùi vôùi phaàn dòu daøng vaø nhaïy caûm cuûa baïn. Baïn xin loãi noù veà nhöõng laàn baïn xeùt ñoaùn noù laø quaù nhaïy caûm vaø deã bò toån thöông, vaø nhöõng laàn baïn ñaõ muoán khoâng theøm bieát ñeán noù hoaëc baïn muoán toáng coå noù ñi.
…

Sau khi nhaän ñöôïc söï tha thöù cuûa noù, baïn tha thöù cho noù veà taát caû nhöõng ñau khoå maø noù ñaõ gaây neân cho baïn. Baïn xin noù tìm kieám caùc phöông tieän khaùc hieäu quaû hôn ñeå baïn hoaøn taát nhöõng gì noù muoán ôû nôi baïn.
…

Baây giôø, baïn giô hai tay ra tröôùc maët, cao quaù ñaàu vaø caùch nhau khoaûng moät meùt. Baïn ñeå ít khoaûnh khaéc ngaém nhìn hai phaàn cuûa baïn maø chuùng töôïng tröng vaø taát caû nhöõng gì moãi phaàn coáng hieán cho baïn veà söï phong phuù, phaåm chaát vaø taøi nguyeân.
…

Khi baïn caûm thaáy saün saøng, baïn cho hai tay xaùp laïi gaàn nhau theo nhòp ñoä rieâng cuûa baïn. Baïn tieáp tuïc chieâm ngaém söï ñoàng nhaát rieâng vôùi moãi beân cuûa caû hai phaàn. Khi chuùng ñuïng vaøo nhau, baïn ñan caùc ngoùn tay vaøo nhau vaø ñöa hai baøn tay ñan nhau ñaët treân buïng baïn. Roài baïn ñi vaøo trong mình (nhaäp ñònh) moät caùch saâu xa.

Khoâng coá gaéng, ngay caû khoâng tìm caùch giaûi thích nhöõng gì xaûy ñeán trong baïn, hoaëc thöû ñoaùn bieát nhöõng gì xaûy ñeán vôùi baïn, baïn ñeå cho hai phaàn cuûa baïn tieáp tuïc gaëp nhau ñeå chuùng hoïc nhaän bieát nhau hôn, saùp nhaäp vôùi nhau hôn, coäng taùc vôùi nhau hôn vaø kính troïng laãn nhau hôn.
…

Nhö vaäy laø toát. Baây giôø, baïn ñi vaøo noäi taâm mình caùch coøn saâu xa hôn nöõa. Baïn phoù mình cho söï khoân ngoan voâ thöùc ñang hoaït ñoäng trong baïn (ôû ñaây, baïn coù theå khaån caàu nguoàn linh höùng thieâng lieâng cuûa baïn). Baïn xin Chuùa khai môû söï hoøa ñieäu hai phaàn cuûa baïn, ngoõ haàu chuùng coù theå soáng trong bình an, thanh laëng va trong suoát.
…

Baïn thöôûng thöùc söï thanh laëng, bình an, vaø hieäp nhaát noäi taâm naày. Ñang khi ôû laïi trong traïng thaùi thö giaûn naày, baïn töôûng töôïng nhìn thaáy ñoâi maét cuûa ngöôøi ñaõ laøm toån thöông baïn vaø trong ít giaây, baïn yù thöùc taát caû nhöõng gì baïn muoán daïy doå y. Baây giôø, baïn ñeå ñoâi maét cuûa y ra ñi. Roài baïn trôû laïi thöôûng thöùc söï bình an vaø hieäp nhaát saâu xa maø baïn caûm nhaän trong loøng. Hai phaàn cuûa baïn seõ tieáp tuïc hoøa giaûi vôùi nhau vaø saùp nhaäp vôùi nhau trong nhöõng ngaøy tôùi, nhöõng tuaàn tôùi, nhöõng thaùng tôùi.

Baïn tìm trong nhaø moät vaät gì töôïng tröng cho traïng thaùi thanh laëng, vui töôi vaø trong saùng maø baïn hieän ñang soáng. Khi baïn nhìn ngaém noù, vaät bieåu töôïng aáy seõ laøm soáng daäy trong baïn caùi kinh nghieäm hieän taïi veà söï thanh laëng, bình an vaø vui töôi.
…

Roài, tuøy theo nhòp ñieäu rieâng cuûa baïn, baïn ñeå mình trôû laïi vôùi theá giôùi beân ngoaøi. Baïn ñeám töø moät cho ñeán möôøi ñeå giuùp baïn baét lieân laïc laïi vôùi nhöõng tieáng ñoäng, aùnh saùng vaø maøu saéc bao quanh baïn.

Cuoäc luyeän taäp naày taïo neân cho baïn moät caûm giaùc lôùn veà bình an vaø hoøa ñieäu noäi taâm. Baïn coù theå laøm laïi taäp luyeän naày nhieàu ngaøy lieân tieáp. Söï hoøa ñieäu môùi maø baïn seõ thieát laäp vôùi chính baïn seõ giuùp baïn deã daøng trong nhieäm vuï trao ban cho ngöôøi khaùc söï tha thöù cuûa baïn.

c) Cuoäc luyeän taäp treân ñaây nhaèm thieát laäp laïi hoøa ñieäu noäi taâm. Cuoäc taäp luyeän naày seõ giuùp thöïc nghieäm söï tha thöù cho chính mình :

Duøng thôøi gian baïn muoán ñeå ñi vaøo trong baïn. Laøm môùi laïi yù höôùng cuûa baïn laø ñeå caûm nhaän baïn ñöôïc giaûi thoaùt khoûi moïi söï coi thöôøng vaø moïi haän thuø ñoái vôùi baïn. Baïn doïn mình ñeå ñoùn nhaän baïn vôùi tình yeâu vaø caûm thoâng.

Baïn caàu xin Chuùa ñoàng haønh vôùi baïn trong tieán trình tha thöù cho chính baïn, ñoàng thôøi ñoå ñaày taâm hoàn baïn söùc maïnh vaø tình yeâu.

Ñaõ ñeán luùc ñeå rôi ruïng xuoáng moïi tình caûm baïo löïc, coi thöôøng vaø töùc giaän ñoái vôùi baïn. Haõy ñeå bieán maát ñi taát caû moïi tình caûm phaù hoaïi.

Baïn loaïi tröø moïi caùm doã haï thaáp baïn, tranh chaáp, so saùnh, nghó laø baïn hôn hay thua keû khaùc.

Moät laàn cho moïi laàn, baïn cho pheùp baïn ñöôïc laø chính baïn.

Thaät naëng neà bieát bao khi bieát raèng baïn bò vaát neùm ra khoûi baïn vaø soáng beân leà chính con tim cuûa baïn.

Töø töø, baïn môøi goïi con tim baïn ñoùn nhaän vaø yeâu thöông baïn trôû laïi.

Heát söùc dòu daøng, baïn laéng nghe con tim baïn noùi vôùi phaàn khoâng ñöôïc yeâu thöông cuûa baïn : "Ta tha thöù cho maày nhöõng yeáu ñuoái, nhaân tính bò toån thöông, nhöõng öôùc voïng quaù möùc vaø taát caû moïi loãi laàm cuûa maày. Ta tha thöù cho maày. Ta tha thöù cho maày".
…

Baïn ñeå cho con tim baïn noùi vôùi baïn : "(Teân baïn) ôi, toâi ñoùn nhaän … trong loøng toâi. Toâi muoán daønh moät choã thaät lôùn ôû ñoù cho … Toâi tha thöù cho … Toâi tha thöù cho … "

Chính nhö theá. Baïn xoùa tan ñi moïi phaùn ñoaùn baát lôïi vaø moïi cay ñaéng ñoái vôùi baïn. Baïn ñeå bieán maát ñi moïi caûm giaùc cöùng coûi ñoái vôùi baïn.

Baïn tieáp tuïc ñoùn nhaän mình vôùi teá nhò vaø yeâu thöông, döôøng nhö baïn cö xöû vôùi ñöùa con ñaõ laøm baïn toån thöông. Baïn daønh cho mình coøn nhieàu choã hôn trong traùi tim vaø baïn töôûng töôïng nhìn thaáy tim baïn ñöôïc bao boïc ñaày aùnh saùng vaø hôi aám.

Coù theå baïn baát chôït thaáy raèng baïn xeùt ñoaùn quaù bao dung ñoái vôùi baïn, ñeán ñoä baïn caûm thaáy boái roái. Baïn ñoùn tieáp nhöõng yù nghó nghieâm khaéc ngaên caûn baïn tha thöù cho mình ñoù. Baïn ñoùn nhaän chuùng vaø ñeå cho chuùng tan chaûy trong hôi aám noàng nhieät cuûa traùi tim baïn.

Baïn caûm nhaän raèng traùi tim baïn meàm ra daàn daàn vaø trôû neân dòu daøng ñoái vôùi baïn.

Baïn baét ñaàu thöôûng thöùc nieàm vui tha thöù cho chính baïn vaø söï sinh haï cuûa moät töï do noäi taâm môùi. Söï an uûi maø baïn caûm thaáy seõ laøm cho baïn hieåu raèng thaät laø phuø phieám, neáu baïn cöù haän mình laâu daøi hôn.

Baïn ñeå cho söï hieäp thoâng vaø loøng quí meán, bình an vaø caûm thoâng cuûa con tim thaám nhuaàn taát caû con ngöôøi baïn.

Baïn thaáy caûm giaùc ñöôïc giaûi thoaùt phaùt sinh do söï tha thöù cho chính mình giuùp baïn toû ra caûm thoâng hôn ñoái vôùi ngöôøi khaùc vaø saún saøng tha thöù cho hoï ñeán möùc ñoä naøo.

Caûm thoâng vôùi chính mình :
Toâi muoán tha thöù cho toâi,
vì ñaõ tìm kieám vì sao khoâng theå ñaït tôùi ñöôïc,
vì ñaõ doøn moûng,
vì ñaõ xaáu hoå veà ñau khoå cuûa mình,
vì ñaõ nhaän laø coù loãi trong baát haïnh cuûa mình,
vì ñaõ duy trì khao khaùt moät söï hoaøn haûo khoâng theå tôùi ñöôïc,
vì ñaõ ñoàng loõa vôùi keû baùch haïi mình,
vì ñaõ töï ñaët mình ra ngoaøi con tim mình,
vì ñaõ nhôù maõi nhöõng lôøi caùo buoäc gaây toån thöông ñeán mình,
vì ñaõ khoâng coù khaû naêng tieân lieäu moïi söï,
vì ñaõ thuø gheùt mình khoâng xoùt thöông,
vì ñaõ caûm thaáy baát löïc ñeå tha thöù cho ngöôøi khaùc,
...

Toùm laïi, toâi muoán tha thöù cho toâi, vì ñaõ laø ngöôøi.

muïc luïc

Giai ñoaïn baûy : Hieåu keû xuùc phaïm ñeán mình

Söï tha thöù daãn tôùi vieäc ngöng laïi moïi xeùt ñoaùn veà keû gaây neân xuùc phaïm vaø khaùm phaù caùi Mình ñích thöïc cuûa y…
Joan Borysenko

Trong moät buoåi thuyeát trình veà caùc giai ñoaïn tha thöù, moät baø böï laéng nghe toâi. Khi toâi ñeà caäp ñeán giai ñoaïn heä taïi vieäc hieåu keû gaây neân xuùc phaïm, baø laäp töùc ngaét ngang toâi : "Toâi nghe cha maõi cho ñeán luùc naày, nhöng nhö theá laø quaù laém roài, toâi khoâng muoán coá gaéng hieåu ngöôøi phoái ngaåu cuõ cuûa toâi nöõa, toâi ñaõ maát quaù nhieàu thôøi gian vaøo caùi troø ñoù". Toâi traû lôøi baø boáp chaùt : "Baø khoâng theå nuoát heát taát caû caùc giai ñoaïn cuûa tha thöù trong moät maïch vaø trong cuøng moät buoåi toái ñöôïc. Coù leõ lôïi hôn cho baø laø trôû laïi giai ñoaïn chaáp nhaän côn giaän cuûa baø". Cuõng nhö nöõ thính giaû cuûa toâi, neáu baïn caûm thaáy bò aùch taéc ôû moät giai ñoaïn, thì thaät laø höõu ích khi töï hoûi xem baïn coù ñoát moät giai ñoaïn naøo tröôùc ñoù khoâng? Do ñoù ñieàu quan troïng laø baïn toân troïng nhòp ñieäu tieán trieån caù nhaân trong tieán trình tha thöù cuûa baïn.

Vaäy, neáu veát thöông cuûa baïn haõy coøn quaù môùi vaø ñöôïc chöõa trò khoâng ñuùng, thì baïn daán thaân vaøo giai ñoaïn naày laø voâ ích. Giai ñoaïn naày giaû thieát raèng baïn ñaõ thoâi khoâng quaù baän taâm ñeán veát thöông cuûa baïn nöõa. Baïn ñaõ caûm thaáy saün saøng ra khoûi baïn ñeå thay ñoåi quan nieäm cuûa baïn veà ngöôøi ñaõ laøm thieät haïi cho baïn chöa ?

Coù caàn thieát phaûi nhaéc laïi cho baïn, tröôùc khi ñi xa hôn, raèng hieåu keû gaây neân xuùc phaïm khoâng coù nghóa laø thöù loãi cho y vaø caøng khoâng phaûi laø thaân oan cho y ? Hieåu keû gaây neân xuùc phaïm, chính laø mang moät caùi nhìn trong saùng hôn treân y, ñeå naém baét moïi kích thöôùc veà con ngöôøi cuûa y vaø caùc lyù do cuûa loãi laàm cuûa y.

Ñieàu hieån nhieân laø baïn khoâng thaønh coâng ñeå hieåu heát moïi söï veà y vaø veà loái xöû söï cuûa y. Nhöng môù hieåu bieát ít oûi veà y maø baïn seõ ñaéc thuû ñöôïc seõ laøm cho söï tha thöù trôû neân deã daøng hôn ñoái vôùi baïn. Söï tha thöù khoâng coøn xuaát hieän ra cho baïn nhö moät cöû chæ thieáu suy nghó hoaëc muø quaùng nöõa, bôûi vì baïn ñaõ tìm ñöôïc nhöõng caùi "taïi sao" cho loái öùng xöû gaây xuùc phaïm cuûa y. Hôn nöõa, baïn seõ saün saøng hôn ñeå thay ñoåi caùi hình aûnh maø baïn ñaõ coù veà y vaø noå löïc tha thöù nhôø ñoù caøng ñöôïc naâng ñôõ. Ñoái nghòch laïi nhöõng ngöôøi khuyeân baïn cöù nhaém maét tha thöù, toâi xin môøi baïn tha thöù vôùi ñoâi maét roäng môû, ñeå thaáy roõ vaø ñeå khaùm phaù nôi keû xuùc phaïm baïn nhöõng khía caïnh maø cho tôùi luùc ñoù vaãn coøn chöa bieát ñoái vôùi baïn.

1. Hieåu keû xuùc phaïm bao haøm vieäc thoâi cheâ traùch noù:

Söï só nhuïc vaø ñau khoå gaây neân do söï xuùc phaïm aûnh höôûng ñeán quan nieäm ta coù veà keû gaây neân xuùc phaïm vaø coù theå laøm sai laïc quan nieäm ñoù. Luùc aáy, ngöôøi ta ñaõ thaáy nôi keû gaây neân xuùc phaïm moät con ngöôøi toài teä, löøa phænh, baïo löïc, baát trung, nguy hieåm, ñe doïa, thuø haän, voâ traùch nhieäm, v.v… Kyû nieäm aùm aûnh cuûa cöû chæ xuùc phaïm aûnh höôûng ñeán caùi nhìn cuûa ngöôøi bò xuùc phaïm ñeán ñoä keû gaây neân xuùc phaïm thoâi khoâng coøn laø moät con ngöôøi coù khaû naêng tieán hoùa, bôûi vì y ñaõ bò ñaùnh daáu maõi maõi vì toäi phaïm cuûa y roài. Y thöôøng trôû thaønh söï aùc taâm vaø ñoäc döõ ñaõ ñöôïc nhaân caùch hoùa.

Do ñoù maø coù khuynh höôùng ñeå bò côn phaån noä keùo ñi vaø queân nhöõng lôøi Phuùc aâm : "Con ñöøng töï ñaët mình laøm thaåm phaùn ñeå khoûi bò xeùt ñoaùn" (Mt.7,1). Tröôùc heát chuùng ta ghi nhaän thaønh ngöõ "ñöøng xeùt ñoaùn" khoâng coù nghóa laø "khoâng söû duïng söï pheâ phaùn cuûa mình", nhöng ñuùng hôn laø khoâng söû duïng söï pheâ phaùn cuûa mình ñeå "keát aùn" keû khaùc. Tieáp ñeán, meänh leänh Phuùc aâm naày khoâng do moät boù buoäc khoâ khan vaø thuaàn tuùy luaân lyù, nhöng nhaèm theo ñuoåi tröôùc heát thieän ích cuûa chính mình. Bôûi vì neáu toâi khoâng traùnh keát aùn keû khaùc, thì toâi cuõng seõ khoâng traùnh khi ñeán phieân toâi bò keát aùn.

Vieäc ñoù seõ xaûy ra theá naøo ? Tröôùc heát trong khi keát aùn keû khaùc, toâi gaëp nguy cô xao laõng chính mình trong möùc ñoä maø toâi taäp trung quaù ñaùng treân caùc khuyeát ñieåm cuûa tha nhaân. Tieáp ñeán söï muø quaùng veà con ngöôøi toâi seõ daãn toâi döï phoùng treân keû khaùc chính nhöõng loãi laàm vaø yeáu ñuoái cuûa toâi. Vaû laïi, neáu toâi giöõ mình khoâng keát aùn keû khaùc, toâi seõ coù nhieàu cô may hôn ñeå coù moät caùi nhìn khaùch quan hôn veà chính mình, vaø do ñoù, coù moät caùi nhìn khaùch quan hôn veà keû xuùc phaïm ñeán toâi. Phaûi chaêng ñoù laø söù ñieäp Chuùa Gieâsu ñaõ noùi döôùi moät hình thöùc gôïi hình : "Sao con nhìn caùi raùc trong maét anh em con, maø caùi xaø trong maét con, con laïi khoâng löu yù ?" (Mt.7,3).

Vieäc keát aùn keû xuùc phaïm toâi moät caùch naøo ñoù trôû laïi keát aùn chính toâi. Moät phaàn lôùn cuûa caùi maø toâi baøi xích nôi ngöôøi khaùc thöôøng laø moät phaàn cuûa chính toâi maø toâi töø choái nhaän bieát nôi mình. Luùc aáy keû xuùc phaïm toâi trôû thaønh caùi maøn hình treân ñoù toâi phoùng chieáu nhöõng khía caïnh cuûa chính toâi maø toâi raát laáy laøm naëng neà khi nhìn thaáy. Con ngöôøi bò keát aùn phaûn aùnh cho toâi nhöõng phöông dieän khoù thöông cuûa toâi. Xeùt veà maët naày, thaät ích lôïi khi toâi qui cho mình nhöõng khuyeát ñieåm vaø sai quaáy maø toâi choàng chaát leân keû xuùc phaïm. Ñoùn nhaän nhö theá caùi laøm cho toâi sôï nôi toâi laø thieát yeáu cho söï tröôûng thaønh cuûa toâi. Khi laáy laïi nhöõng khía caïnh cuûa mình maø toâi cho laø yeáu ñuoái vaø thieáu soùt, toâi trôû neân ñaày ñuû hôn vaø nhö vaäy trôû neân chính toâi hôn. Vaäy toâi seõ khoâng hieåu ñöôïc keû xuùc phaïm toâi, neáu tröôùc ñoù toâi ñaõ khoâng laøm cho thích hôïp vôùi mình nhöõng yeáu ñuoái vaø khuyeát ñieåm maø toâi ñaõ maëc cho y.

Suy nghó kyû thì qui taéc khoâng keát aùn keû xuùc phaïm mình laãn loän vôùi qui taéc "yeâu thöông keû thuø cuûa mình". ÔÛ ñaây nöõa, lôøi daïy naày khoâng ñöôïc khaéc ghi trong moät luaân lyù boån phaän, nhöng trong moät öôùc muoán taêng tröôûng nhaân vò. Bôûi vì trong boái caûnh cuûa tha thöù, keû thuø hoaëc keû xuùc phaïm gôûi traû laïi cho toâi nhöõng phaàn khoù thöông taïo neân "caùi boùng" cuûa toâi. Vaäy, "yeâu thöông keû thuû" trôû veà ñoùn tieáp trong mình "caùi boùng" cuûa mình, nghóa laø caùi laøm cho sôï hoaëc caùi gaây neân xaáu hoå trong toâi. Vaäy, toâi thöïc haønh khoâng keát aùn keû thuø vaø yeâu thöông keû thuø, chính laø khoâng keát aùn caùi boùng cuûa toâi vaø baét ñaàu thuaàn hoùa noù, yeâu thöông noù. Trong haønh ñoäng tha thöù, moät caùch naøo ñoù, söï khoâng xeùt ñoaùn daãn ñeán moät söï hoøa giaûi vôùi keû xuùc phaïm, nhöng nhaát laø, ñeán moät söï hoøa giaûi vôùi khía caïnh boùng toái cuûa chính mình ñöôïc xaùc nhaän laø moät nguoàn suoái nhaân vò lôùn lao.

2. Hieåu, chính laø bieát roõ nhöõng tieàn söï cuûa ngöôøi khaùc :

Moät caâu ngaïn ngöõ xöa noùi raèng : "Thieân Chuùa tha thöù taát caû, vì Ngaøi hieåu roõ moïi söï". Chaân lyù saâu xa thaät quan troïng phaûi ghi nhôù ñeå ñi qua giai ñoaïn hieän taïi. Roõ raøng laø moät söï hieåu bieát toát caùc tieàn söï veà gia ñình, xaõ hoäi vaø vaên hoùa cuûa moät con ngöôøi seõ giuùp ta tha thöù cho con ngöôøi ñoù. Ngay caû khi nhöõng ñieàu kieän chung quanh ñoù khoâng bieän minh cho loái xöû söï khoâng toát cuûa ngöôøi ñoù, thì ít ra chuùng cuõng giaûi thích ñöôïc moät phaàn.

Ñoù laø caùi toâi khaùm phaù ñöôïc trong khi coá hieåu nhöõng côn lo aâu vaø noåi giaän cuûa cha toâi maø toâi cho laø khoâng theå dung thöù ñöôïc. Sau moät cuoäc chuyeän vaõn vôùi coâ toâi veà thôøi thô aáu cuûa cha toâi, toâi ñaõ thay ñoåi trieät ñeå thaùi ñoä baát bao dung cuûa mình. Laø anh caû cuûa gia ñình, cha toâi ñaõ laøm vieäc caàn cuø, ngay töø luùc nhoû, cha toâi ñaõ phaûi gaùnh vaùc traùch nhieäm quaù naëng cuûa "ngöôøi ñaøn oâng trong nhaø" suoát nhöõng thôøi gian vaéng maët raát daøi cuûa oâng noäi toâi. Do ñoù maø sinh ra nhöõng noãi sôï vaø lo aâu thöôøng xuyeân cuûa ngöôøi.

Moät khi bieát ñöôïc söï keá thöøa vaø lòch söû cuûa moät con ngöôøi, ta deã ñaët mình vaøo hoaøn caûnh cuûa ngöôøi ñoù vaø hieåu ñöôïc nhöõng söï sai leäch trong tính tình cuûa y. Nhö theá, söï kieän bieát ñöôïc raèng moät ngöôøi laïm duïng tình duïc ñaõ laø naïn nhaân cuûa söï laïm duïng khoâng giaûm thieåu tính nghieäm troïng toäi aùc cuûa y, nhöng laøm cho ngöôøi ta ñoä löôïng hôn ñoái vôùi y.

3. Hieåu, chính laø tìm yù höôùng tích cöïc cuûa keû xuùc phaïm :

Virginia Satir, thaày thuoác ñieàu trò taïi gia trong suoát hôn boán möôi naêm, bieåu loä moät söï tín nhieäm lôùn lao nôi nhöõng ngöôøi maø baø luoân tìm khaùm phaù yù höôùng tích cöïc cuûa caùc haønh ñoäng, duø hoï laø nhöõng khaùch haøng röôïu cheø truïy laïc nhaát. Theo yù baø, nôi moãi con ngöôøi ñeàu coù moät yù chí taêng tröôûng khoâng theå tröø khöû, ngay caû trong nhöõng cöû chæ ñoäc aùc nhaát. Ñoái vôùi baø, yù höôùng tích cöïc laø moät nguoàn maïch noäi taâm phong phuù cho pheùp baø tieáp caän khaùch haøng vaø cuøng y khôûi ñaàu moät söï thay ñoåi öùng xöû. Moät khi yù höôùng tích cöïc ñaõ ñöôïc khaùm phaù, baø giuùp khaùch haøng yù thöùc vaø nhaän thaáy taát caû veû ñeïp cuûa noù. Roài baø gôïi yù cho khaùch haøng nhöõng phöông theá xaây döïng ñeå thöïc hieän caùi yù höôùng taêng tröôûng ñoù. Chaúng haïn baø hieåu raèng yù höôùng tích cöïc cuûa moät ngöôøi töï töû laø nhaèm chaám döùt ñau khoå ; yù höôùng tích cöïc cuûa moät ngöôøi cha baïo löïc laø coù ñöôïc söï cheá ngöï treân ñöùa con ; yù höôùng tích cöïc cuûa teân troäm treû ôû quaày haøng laø ñeå chöùng toû giaù trò cuûa noù vôùi baïn beø ; yù höôùng tích cöïc cuûa caäu beù noåi loaïn laø ñeå chöùng minh khaû naêng cuûa noù vôùi caùc nhaø ñaøo taïo.

Chính vôùi cuøng yù höôùng tích cöïc ñoù maø moät soá ngöôøi nghó laø phaûi laøm toån thöông moät ngöôøi khaùc ñeå thuùc ñaåy y töï söûa chöõa vaø tieán boä. Moät soá nhaø giaùo duïc baét phaûi chòu bao só nhuïc vôùi moät yù muoán tuyeät vôøi cuûa theá gian ? Toâi nhôù roõ ngaøy maø thaày coi nhaø nguyeän, sau moät giôø taäp haùt, ñaõ trònh troïng ruùt ra khoûi tuùi moät maõnh giaáy, roài tröôùc söï hieän dieän cuûa caû ca ñoaøn ba möôi ngöôøi, lôùn tieáng ñoïc : "Caùc em Andreù, Claude vaø Jean phaûi ra khoûi ca ñoaøn ngay laäp töùc vaø vónh vieån". Loøng ñaày böïc töùc, toâi baùi goái Mình Thaùnh Chuùa roài laäp töùc rôøi nhaø nguyeän. Ngaøy nay toâi vaãn coøn töï hoûi taïi sao oâng thaày naày ñaõ khoâng thoâng baùo vieäc ñuoåi chuùng toâi tröôùc giôø taäp haùt. Dó nhieân, oâng ñaõ thaønh coâng trong vieäc haï nhuïc toâi, nhöng oâng ñaõ laàm, neáu oâng muoán qua ñoù ñeå daïy toâi thöïc haønh ñöùc khieâm nhöôøng.

Toâi cuõng thaáy oâng thaày Anh vaên ôû caáp hai khuûng boá taát caû lôùp vôùi loái chaâm choïc cay ñoäc cuûa oâng baèng caùch ñoïc lôùn tieáng nhöõng baøi thi keùm nhaát. Ngöôøi ta khoâng theå nhaém maét tröôùc nhöõng söï vuïng veà nhö theá vaø nhöõng haäu quaû maø chuùng keùo leâ trong cuoäc ñôøi cuûa caùc naïn nhaân. Tuy nhieân, duø caùc phöông phaùp naày thaät ñaùng traùch, coù leõ ngöôøi ta chaúng nghi ngôø gì nhöõng yù höôùng toát cuûa caùc nhaø giaùo duïc ñoù.

Maët khaùc, neáu xaûy ra laø moät soá ngöôøi laøm ñieàu sai vôùi nhöõng yù höôùng toát, thì cuõng coù nhöõng ngöôøi khaùc laøm ñieàu ñoù maø khoâng muoán. Chuùng ta haõy nghó ñeán nhöõng ngöôøi laùi xe aåu say röôïu hay ghieàn ma tuùy ñaõ gieát cheát hoaëc gaây thöông tích cho ngöôøi naøo ñoù trong caùc tai naïn ; nhöõng ñieàu döôõng vieân, vì côù moät chaãn ñoaùn sai hoaëc vì loái ñieàu trò laàm laãn, ñaõ huûy hoaïi söùc khoeû cuûa caùc beänh nhaân ; moät truï coät cuûa gia ñình, vì ñaõ thoûa hieäp trong nhöõng cuoäc laøm aên phieâu löu, ñe doïa cuoäc soáng sung tuùc thoaûi maùi cuûa vôï con… Trong nhöõng tröôøng hôïp naày, caùc naïn nhaân phaûi chòu nhöõng thieät haïi naëng neà. Tuy nhieân, vieäc bieát raèng nhöõng ngöôøi chòu traùch nhieäm veà caùc thieät haïi ñoù ñaõ khoâng coá tình gaây neân chaéc chaén khoâng theå loaïi tröø caùc ñau khoå phaûi chòu, nhöng ít ra cuõng coù theå giaûm nheï söï chaùn gheùt tha thöù ñi.

4. Hieåu keû xuùc phaïm chính laø khaùm phaù ñöôïc giaù trò vaø phaåm giaù cuûa y  :

Ngöôøi ta coù khuynh höôùng giaûm tröø keû gaây neân xuùc phaïm vôùi cöû chæ aùc taâm cuûa y vaø töø ñoù hoaøn toaøn coi thöôøng y. Daàu vaäy, moät öùng xöû laàm loãi cuûa keû xuùc phaïm khoâng bao giôø laø lôøi noùi cuoái cuøng veà y. Vì, baát chaáp caùc laàm loãi cuûa y, y vaãn coøn coù khaû naêng thay ñoåi vaø trôû neân toát. Noãi thaát voïng caøng saâu xa thì noù caøng laøm cho ngöôøi ta chæ nhìn thaáy loãi laàm cuûa keû xuùc phaïm vaø muoán dìm noù xuoáng. Moái nguy hieåm coøn lôùn hôn nöõa khi ñoù laø moät ngöôøi gaàn guûi vaø ñöôïc yeâu meán.

Veà vaán ñeà naày, toâi nhôù laø mình ñaõ ñöôïc xaây döïng bôûi thaùi ñoä tích cöïc cuûa moät ngöôøi ñaøn baø maø cuoäc soáng caù nhaân vaø gia ñình bò moät ngöôøi choàng röôïu cheø say söa laøm hoûng. Baø noùi vôùi toâi raèng ngay caû khi baø ñaõ quyeát ñònh lìa boû oâng, baø khoâng ngöøng yeâu oâng baát chaáp taát caû vaø khoâng ngöøng ngöôõng moä söï dòu daøng, loøng can ñaûm, oùc haøi höôùc vaø nieàm tin toân giaùo saâu xa cuûa oâng. Baø noùi tieáp : "Khoâng ai coù theå laáy ñi cuûa toâi tình yeâu vaø nieàm vui ñaõ soáng vôùi ngöôøi ñaøn oâng naày caû". Heát söùc ngaïc nhieân, toâi nhìn baø thoaùt ra khoûi cuoäc phieâu löu vôï choàng vôùi phaåm caùch vaø trong moät söï kính troïng lôùn lao ñoái vôùi ngöôøi phoái ngaåu cuõ cuûa mình. Toâi khoâng coøn nhìn thaáy nôi baø moät naïn nhaân coøn ôû döôùi aùch moät ngöôøi choàng nghieän ngaäp nöõa, maø laø moät ngöôøi vôï töï do.

5. Hieåu, chính laø chaáp nhaän khoâng hieåu heát moïi söï :

Ngay caû khi ngöôøi ta muoán bieát moïi söï veà keû xuùc phaïm mình, thì ngöôøi ta cuõng khoâng bao giôø choïc thuûng ñöôïc hoaøn toaøn caùi bí maät cuûa con ngöôøi y, cuõng chaúng theå khaùm phaù ñöôïc moïi ñoäng löïc cöû chæ cuûa y, nhöõng ñoäng löïc maø thöôøng y cuõng khoâng bieát. Ngöôøi ta laïi thaáy mình ñang ñöùng tröôùc huyeàn nhieäm cuûa moät nhaân vò soáng ñoäng, ñeán ñoåi hieåu keû xuùc phaïm chính laø chaáp nhaän khoâng hieåu heát moïi söï. Ñoù laø ñieàu maø moät ngöôøi thôï noï, sau moät buoåi thuyeát trình veà tha thöù, ñaõ ñeán thaêm toâi ñeå taâm söï vôùi toâi caùi trieát lyù soáng cuûa oâng : "Neáu ngöôøi naøo gaây neân cho con moät ñieàu thieät haïi, con thöa vôùi Chuùa : con khoâng hieåu taïi sao y laøm cho con nhö vaäy, nhöng con tin raèng Chuùa bieát taïi sao. Vaø suy tö naày ñuû laøm cho con giöõ ñöôïc söï bình an noäi taâm cuûa mình". Nhöõng lôøi naày laøm doäi laïi tö töôûng cuûa baùc só Philippe Madre : "Chung cuoäc, tha thöù khoâng phaûi laø moät cöû chæ xoùa saïch (trong thöïc teá khoâng theå ñöôïc vì ñieàu döõ toâi tha thöù vaãn maõi maõi laøm thaønh phaàn cuûa lòch söû ñôøi toâi), nhöng laø moät cöû chæ tin töôûng ôû tha nhaân, loøng tin töôûng xuyeân qua moät noãi khoå ñau naøo ñoù, chæ coù theå coù ñöôïc nhôø söï giuùp ñôõ cuûa Chuùa". 

6. Ñeå hieåu keû xuùc phaïm mình :

Coù caàn thieát ñeå nhaéc laïi raèng nhöõng luyeän taäp maø toâi ñeà nghò thöïc hieän ñöôïc dieãn ra theo moät söï tieán trieån naøo ñoù khoâng ? Neáu xaûy ra laø baïn caûm thaáy khoù chòu vaø khoâng thoaûi maùi trong moät taäp luyeän thì khoâng neân cöù khö khö theo ñuoåi noù laøm gì. Vaãn cöù lieân laïc vôùi söï khoù chòu hoaëc phaûn khaùng noäi taâm cuûa mình, ngöôøi ta seõ khaùm phaù ñöôïc mình ñang ôû ñaâu trong tieán trình tha thöù cuûa mình. Söï yù thöùc naày seõ giuùp baïn ñònh vò vaø ñaùnh giaù toát hôn caùi buôùc keá tieáp phaûi thöïc hieän trong chieàu höôùng toát.

1) Baïn ñi vaøo trong chính mình. Baïn ñeå thôøi giôø nhìn thaáy vôùi ñoâi maét töôûng töôïng keû ñaõ laøm thieät haïi baïn. Baïn löôïc laïi trong mình nhöõng gì baïn bieát ñöôïc veà lòch söû caù nhaân cuûa y. Neáu ñuû can ñaûm, baïn töï ñaët mình vaøo ñòa vò cuûa y vaø töï hoûi xem caùi gì xaûy ñeán cho baïn neáu baïn ñaõ phaûi soáng trong cuøng nhöõng bieán coá nhö y…

2) Sau taäp luyeän vöøa roài, toâi môøi baïn phaùt hieän ra yù höôùng tích cöïc ñaõ taùc ñoäng keû xuùc phaïm baïn trong caùc haønh ñoäng ñaùng cheâ traùch cuûa y : öôùc muoán baûo veä chính mình, ham quyeàn löïc, caùch baûo veä phaåm giaù cuûa mình,v.v… Chuùng ta ghi nhaän raèng nhaän bieát yù höôùng tích cöïc khoâng coù nghóa laø baïn taùn thaønh caùc phöông tieän keû xuùc phaïm baïn söû duïng.

3) Baïn lieät keâ caùc khuyeát ñieåm maø baïn nhaän thaáy nôi keû xuùc phaïm baïn, nhaát laø nhöõng khuyeát ñieåm laøm baïn khoù chòu nhaát, roài baïn aùp duïng cho mình töøng khuyeát ñieåm ñoù. Chaúng haïn sau khi ñaõ tuyeân boá toâi gheùt söï baïo löïc cuûa noù, baïn töï nhuû chính toâi cuõng baïo löïc. Coù leõ baïn seõ khaùm phaù ra moät phaàn ñaùng gheùt cuûa baïn beân döôùi caùi khuyeát ñieåm maø baïn quôû traùch nôi y. Neáu tröôøng hôïp ñoù xaûy ra, tröôùc heát baïn nghó tôùi vieäc ñoùn tieáp caùi phaàn aáy ñeå saùp nhaäp noù vaøo toaøn theå nhaân caùch cuûa baïn. Chaúng haïn toâi caàn ñieàu hoøa söï dòu daøng thaùi quaù cuûa toâi vôùi moät söï khaúng ñònh chính mình caùch baïo löïc hôn.

muïc luïc

Giai ñoaïn taùm : Tìm ra trong cuoäc soáng mình moät yù nghóa cho söï xuùc phaïm

Thaùch ñoá … laø quaán vaøo nhau nhöõng sôïi tinh teá cuûa moät cuoäc ñôøi tan naùt ñeå laøm thaønh moät coâng trình giaøu yù nghóa vaø yù thöùc traùch nhieäm.
Gordon Allport

Tieán trình tha thöù cuûa baïn ñaõ qua nhieàu giai ñoaïn. Sau khi ñaõ quyeát ñònh khoâng traû thuø, baïn ñaõ nghó ñeán laøm moät cuoäc trôû veà can ñaûm vôùi chính mình vaø baïn ñaõ caûm nhaän raèng veát thöông cuûa baïn ñang treân ñöôøng ñöôïc chöõa laønh. Nhôø nhöõng söï yù thöùc lieân tieáp vaø nhôø söï chaáp nhaän ñau khoå noäi taâm cuûa baïn, baïn ñaõ nhaän ra baïn saün saøng hieåu keû xuùc phaïm baïn. Nhö vaäy baïn ñaõ ñaët ñöôïc caùc neàn moùng vaø caùc ñieàu kieän taâm lyù cho söï tha thöù cuûa baïn. Suoát trong giai ñoaïn thöù taùm, toâi môøi baïn vöôït quaù quan ñieåm thuaàn tuùy taâm lyù ñeå khaùm phaù ra yù nghóa tích cöïc cuûa söï xuùc phaïm ñaõ nhaän chòu hoaëc ñeå mang laïi cho noù moät yù nghóa. Baïn hoïc ñöôïc caùi gì töø lôøi chöûi maéng naày, töø söï xuùc phaïm naày, töø söï phaûn boäi naày, töø söï baát trung naày ? Baïn tính söû duïng noù theá naøo ñeå tröôûng thaønh vaø ñeå thöïc hieän chính mình caùch saâu xa ?

Ñieàu maø toâi xin baïn, chính laø phaùt hieän ra nhöõng haäu quaû tích cöïc coù theå coù maø söï xuùc phaïm saûn xuaát ra trong cuoäc ñôøi baïn. Baïn seõ söû duïng thaát baïi naày cho lôïi ích cuûa baïn theá naøo ? Nhöõng haäu quaû ñoäc haïi chæ toàn taïi cho nhöõng keû choïn khoâng tieán leân phía tröôùc vaø than vaõn cho soá phaän cuûa mình. Thay vì nhöôïng boä cho côn caùm doã naày, ñieàu quan troïng laø nhôù laïi raèng khoâng coù sai laàm vaø thaát baïi naøo khoâng giaáu aån nhöõng yeáu toá taêng tröôûng.

Tìm ñöôïc yù nghóa tích cöïc cuûa thaát baïi heä taïi vieäc khaùm phaù ra söï phong phuù aån giaáu cuûa noù. Vaäy baïn ñöøng ñeå bò chaän döøng laïi bôûi nhöõng keû baûo raèng : "Chaúng coù gì toát ñeå kyø voïng nôi moät noãi baát haïnh caû". Toâi baûo ñaûm cho baïn ñieàu nghòch laïi raèng thöông toån cuûa baïn coù theå trôû neân nguoàn suoái taêng tröôûng. Bieát bao nhieâu ngöôøi ñaõ nhìn thaáy cuoäc ñôøi cuûa hoï coù moät ñònh höôùng môùi vaø höõu theå cuûa hoï ñöôïc trieån nôû theo sau moät thöû thaùch lôùn lao !

Toâi nghó laø thích hôïp ñeå noùi vôùi baïn tröôùc khi ñi xa hôn laø coù theå luùc naày baïn caûm thaáy boái roái, khoù chòu vaø phaån noä vì lôøi môøi goïi tìm cho ñöôïc moät yù nghóa tích cöïc cho thöông toån cuûa baïn vaø cho caùc haäu quaû cuûa noù trong cuoäc soáng cuûa baïn. Moät phaûn öùng kieåu ñoù laø daáu hieäu baïn chöa saün saøng ñeå thöïc hieän giai ñoaïn hieän taïi. Baïn caàn trôû laïi caùc giai ñoaïn tröôùc ñeå ñaøo saâu vaø haáp thuï chuùng toát hôn.

1. Söï thay ñoåi moâi tröôøng coù lôïi cuûa xuùc phaïm :

Haäu quaû ñaàu tieân cuûa xuùc phaïm treân naïn nhaân laø haäu quaû cuûa moät cuù va chaïm vaø cuûa moät söï xaùo troän saâu xa. Naïn nhaân caûm thaáy bò giaøy voø maõnh lieät. Nhöõng yù töôûng ñònh tröôùc, nhöõng dö luaän coù saün, nhöõng xaùc tín, nhöõng thaønh kieán cuõng nhö nhöõng vôû kòch cuoäc ñôøi cuûa y ñeàu bò xaùo troän. Nhöng duø hoaøn caûnh coù khoù khaên, noù khoâng ñeå maát söï höùa heïn cuoäc soáng. Noù coù theå ñöôïc bieåu loä laø moät thôøi khaéc trong saùng quí baùu, moät cô hoäi thuaän lôïi ñeå thoaùt ra khoûi söï thieån caän thöôøng nhaät cuûa mình.

Moät trong caùc vò giaùo sö cuûa toâi khaúng ñònh raèng raát ít ngöôøi bieát ruùt tæa lôïi ích töø nhöõng söï phong phuù vaø nhöõng khaû theå cuûa thöïc taïi. Phaàn ñoâng mang nhöõng thaønh kieán ñuùc khuoân treân caùc bieán coá. Hoï nhìn thaáy caùc bieán coá aáy xuyeân qua caùc laêng kính ñaõ bò bieán daïng cuûa nhöõng chôø ñôïi, nhöõng thaønh kieán caù nhaân vaø vaên hoùa hoaëc cuûa dö luaän saün coù cuûa moâi tröôøng soáng cuûa hoï. Khoâng chòu coá gaéng khaùm phaù ra yù nghóa saâu xa cuûa moät bieán coá, hoï baèng loøng vôùi nhöõng phaùn ñoaùn taàm thöôøng vaø toång quaùt kieåu ñieàu ñoù toát, ñieàu ñoù xaáu, caùi ñoù traéng, caùi kia ñen.

Caâu chuyeän sau ñaây ruùt töø vaên hoïc daân gian Trung Hoa minh chöùng roõ raøng tính voâ ích cuûa nhöõng phaùn ñoaùn kieåu ñoù. Moät hoâm, moät ngöôøi chuû trang traïi bò maát con ngöïa ñöïc gioáng ñeïp nhaát, con ngöïa tuyeät vôøi ñaõ troán ñi. Caùc ngöôøi laùng gieàng ñeán thaêm an uûi cho soá phaän cuûa y : OÂng thaät ruûi ro ! Y traû lôøi : Bieát ñaâu !… Hoâm sau, con ngöïa ñöïc gioáng laïi hieän veà trong chuoàng coù ba con ngöïa caùi hoang daõ ôû beân caïnh. Caùc ngöôøi laùng gieàng voäi ñeán chuùc möøng chuû trang traïi veà vaän may cuûa oâng. Cuõng caâu traû lôøi vaén goïn ñoù Bieát ñaâu !… Ngaøy noï, con trai chuû traïi vì muoán khoáng cheá moät trong maáy con ngöïa caùi hoang daõ bò ngaõ gaûy chaân. Caùc ngöôøi laùng gieàng laïi chaïy ñeán thöông xoùt cho noãi baát haïnh cuûa oâng. Nhöng chuû trang traïi vaãn coù cuøng phaûn öùng ñoù Bieát ñaâu !… Ít ngaøy sau, moät toaùn lính tôùi ñoäng binh baét buoäc caùc thanh nieân taïi choã. Tuy nhieân hoï khoâng muoán nhaän ngöôøi thanh nieân taät nguyeàn. Caùc ngöôøi laùng gieàng laïi la leân May maén thay ! Vaø chuû trang traïi ñaùp laïi Bieát ñaâu !…

Vì nhöõng thaønh kieán vaø vaø dö luaän ñònh tröôùc veà ngöôøi vaø caùc bieán coá, chuùng ta thöôøng gaëp phaûi thaát voïng vaø maát maùt. Chuùng ta mang nhöõng yù nghó ñònh saün veà caùch cha meï phaûi haønh ñoäng ñoái vôùi con caùi, veà caùch moät ngöôøi phoái ngaãu phaûi cö xöû, veà caùch oâng chuû phaûi ñoái xöû vôùi thôï, veà caùch Thieân Chuùa phaûi cöùu chuoäc theá giôùi, v.v… Theá maø caùc söï vieäc khoâng xaûy ra nhö döï lieäu tröôùc. Vaø nhö vaäy laïi caøng hay !

Bôûi vì söï va chaïm cuûa xuùc phaïm laïi boå ích. Noù laøm cho ngöôøi bò xuùc phaïm loaïi boû ñöôïc nhöõng thieân kieán vaø vaát boû nhöõng laäp tröôøng cöùng coûi cuûa mình. Coøn thaät hôn nöõa ñoái vôùi moät xuùc phaïm do moät ngöôøi thaân yeâu gaây neân : bò töôùc ñoaït nhöõng chôø ñôïi khoâng thieát thöïc cuûa mình, ngöôøi bò xuùc phaïm seõ phaûi thanh luyeän baûn thaân ñeå ñi tôùi choã taùn döông vaø yeâu thöông ngöôøi baø con hoaëc keû gaàn guûi ñoù ñuùng nhö baûn chaát cuûa hoï.

2. Khaùm phaù ra nhöõng caùi thu ñöôïc töø söï maát maùt cuûa mình :

Trong moät soá laàn thuyeát trình, toâi thöôøng thuùc giuïc caùc thính giaû suy nghó veà nhöõng gì kinh nghieäm bò chöõi bôùi, laêng nhuïc hoaëc laø naïn nhaân cuûa moät söï baát trung, baát coâng mang laïi cho hoï. Toâi höôùng daãn hoï töï vaán nhö sau : "Baïn ñaõ hoïc ñöôïc gì töø kinh nghieäm naày ? Baïn ñaõ lôùn leân nhö theá naøo xuyeân qua thöû thaùch naày ? Ñôøi soáng baïn ñaõ coù moät yù nghóa môùi ñeán möùc ñoä naøo ?" Ñaây laø ít maãu caâu traû lôøi :

Toâi bieát mình hôn nhieàu laém.
Toâi ñaõ ñaït ñöôïc töï do noäi taâm nhieàu hôn.
Ñieàu ñoù ñaõ laøm cho toâi yù thöùc veà caùc giaù trò cuûa mình. Sau khi ly thaân, toâi nhaän thaáy mình coù theå trôû neân chính mình hôn vaø soáng theo caùc giaù trò cuûa toâi.
Noãi ñau vì tình ñaõ daïy cho toâi bieát mình hôn. Baây giôø, thay vì leä thuoäc vaøo tình thöông cuûa ngöôøi khaùc, toâi ñaõ baét ñaàu yeâu thöông chính mình.
Theá laø xong, toâi kkoâng coøn ñeå cho ngöôøi khaùc laøm toån thöông nöõa. Toâi hoïc töï baûo veä cho mình toát hôn.
Toâi ñaõ hoïc ñöôïc noùi "khoâng" khi ñieàu ñoù khoâng xöùng hôïp vôùi caùc giaù trò cuûa mình.
Khi vôï toâi ra ñi, toâi töï nhuû toâi khoâng coù choïn löïa nöõa, toâi seõ phaûi laøm noäi trôï laáy. Baáy giôø, duø kieâu ngaïo, toâi ñaõ caàu xin söï giuùp ñôõ laàn ñaàu tieân trong ñôøi toâi.
Thöû thaùch cuûa toâi ñaõ keát deät cho toâi moät traùi tim yeâu thöông.
Toâi ñaõ coù loøng traéc aån vaø caûm thoâng nhieàu hôn vôùi tha nhaân.
Toâi thoâi khoâng chaïy theo nhöõng ngöôøi choàng say söa ñeå cöùu vôùt hoï nöõa. Toâi ñaõ yù thöùc raèng chính toâi laø ngöôøi caàn ñöôïc cöùu giuùp.
Trong côn cuøng quaån cuûa mình, toâi ñaõ tìm laïi ñöôïc tình yeâu vaø loøng trung thaønh cuûa Chuùa, sau khi toâi ñaõ raát phaån noä ñoái vôùi Ngaøi.

Khi toâi chaát vaán caùc ngöôøi nhö theá veà nhöõng yù nghóa môùi cuûa cuoäc ñôøi hoï tieáp theo sau moät xuùc phaïm, toâi luoân luoân ngaïc nhieân veà tính ña daïng vaø phaåm chaát cuûa caùc caâu traû lôøi. Ñoâi khi haäu quaû tích cöïc cuûa xuùc phaïm vaø söï baát coâng maø hoï laø naïn nhaân xuaát hieän moät caùch töï phaùt. Nhöõng laàn khaùc, söï khaùm phaù ra nhöõng caùi tích cöïc thu ñöôïc vaø aûnh höôûng cuûa chuùng traûi ra trong nhieàu tuaàn leã, caû nhieàu thaùng nöõa. Ban ñaàu, nhöõng ngöôøi naày thaáy cuoäc ñôøi hoï nhö hình gheùp khoù hieåu, nhöng sau khi khaùm phaù ñöôïc yù nghóa cuûa xuùc phaïm thì moät vieãn aûnh môùi cuûa cuoäc ñôøi hoï ñöôïc hình thaønh vaø xaùc ñònh.

3. Söï xuùc phaïm daãn ñeán "haõy bieát mình" :

Khoâng ai khaùc ngoaøi chính baûn thaân coù theå ñaït ñöôïc vieäc tìm thaáy moät yù nghóa cho söï maát maùt maø mình vöøa phaûi chòu, nhöng ñieàu ñoù khoâng muoán noùi raèng chuùng ta chaúng caàn ai thuùc ñaåy mình laøm veäc ñoù. Ruûi thay raát hieám coù nhöõng ngöôøi höôùng daãn bieát ñöa chuùng ta ñaït ñöôïc moät söï bieát mình vaø ñaùnh thöùc nhöõng khaû naêng taêng tröôûng maø noãi baát haïnh mang laïi.

Moät söï baát coâng naëng neà hoaëc moät xuùc phaïm nghieâm troïng coù theå ñaùnh daáu khôûi ñieåm cuûa moät cuoäc phieâu löu nhaân baûn phong phuù dieãn ra trong ba thôøi kyø. Trong thôøi kyø thöù nhaát, vaán ñeà laø phaûi toáng taùng hoaøn caûnh tröôùc ñoù. Thôøi kyø thöù hai, ñöôïc goïi laø "giai ñoaïn baûn leà" hoaëc laø "giai ñoaïn ôû giöõa", seõ daønh cho söï hieåu bieát toát hôn veà mình vaø veà nhöõng döï aùn töông lai cuûa mình. Giai ñoaïn ôû giöõa naày laø chuû choát vaø quyeát ñònh. Phaûi mieät maøi ñaøo saâu giai ñoaïn naày tröôùc khi daán thaân vaøo thôøi kyø thöù ba, laø thôøi kyø taùi toå chöùc laïi cuoäc soáng mình nhaèm tôùi moät cuoäc khôûi haønh môùi.

Caùi nguy hieåm lôùn ôû ñaây laø queân boû pha quyeát ñònh cuûa giai ñoaïn ôû giöõa : hoaëc laø chuùng ta bò caùm doã trôû laïi ñaøng sau ñeå truù ñoùng ôû ñoù, hoaëc laø bò ñaåy sang laäp töùc ôû pha khôûi haønh môùi cuûa cuoäc ñôøi. Trong caû hai tröôøng hôïp, chuùng ta töï keát aùn phaûi thaát baïi.

Nhöng taïi sao laïi cho pha cuûa giai ñoaïn ôû giöõa moät taàm quan troïng lôùn lao nhö vaäy ? Moät khi veát thöông ñaõ bôùt cay ñoäc vaø laøm baän loøng thì caàn phaûi döøng laïi vaø ñieåm laïi tình hình cuûa bieán coá ñau thöông : "Laøm sao toâi laïi ñeán nöôùc ñaët mình vaøo moät tình huoáng deã bò toån thöông nhö theá ñöôïc ?" Vôùi söï gaõy ñoå maø xuùc phaïm mang laïi, chuùng ta daàn daàn trôû neân coù khaû naêng boû rôi moät soá aûo töôûng vaø chôø ñôïi khoâng theå ñöôïc maø chuùng ta ñaõ oâm aáp cho mình vaø cho keû khaùc. Hôn bao giôø heát, chuùng ta phaûi tröïc dieän vôùi chính mình vaø nhaän thaáy raèng caùc laäp tröôøng vaø vai troø ñaõ ñaûm nhaän cho tôùi luùc aáy maát ñi taàm quan troïng cuûa chuùng. Ñöông ñaàu vôùi söï troáng roång chung quanh mình, chuùng ta bò boù buoäc töï ñaët ra cho mình caâu hoûi neàn taûng : "Toâi laø ai ?" Khoâng ai khaùc ngoaøi chính mình coù theå traû lôøi caâu hoûi ñoù, khoâng caû chuyeân gia taâm lyù hoaëc ngöôøi ñoàng haønh thieâng lieâng. Söï chaát vaán veà caên tính saâu xa cuûa mình naày chaéc chaén seõ gaây neân nhöõng luùc coâ ñôn, xao xuyeán vaø sôï bò laàm. Nhöng neáu kieân trì, chuùng ta seõ thaáy thôøi khaéc suy tö naày coù theå bieán ñoåi thaønh moät söï hieåu bieát môùi meû vaø saâu xa veà chính mình.

Suoát trong giai ñoaïn baûn leà naày, moät vaán naïn thöù ba ñöôïc ñaët ra : "Toâi muoán laøm gì vôùi cuoäc ñôøi cuûa toâi ?" "Toâi seõ cho mình nhöõng lyù do môùi meû naøo ñeå soáng ?" Laïi moät laàn nöõa, caâu traû lôøi cho nhöõng vaán naïn naày khoâng tìm ñöôïc ôû baát cöù nôi ñaâu ngoaøi noäi taâm cuûa mình. Caàn phaûi coù can ñaûm vaø nhaãn naïi ñeå cho nhöõng caâu traû lôøi ñoù loä ra vaø ñoùn nhaän chuùng.

Chòu ñöïng moät baát coâng hay moät xuùc phaïm coøn laâu môùi laø moät kinh nghieäm thuù vò. Moät khi chaán thöông taâm thaàn ñaõ qua ñi, kinh nghieäm naày seõ daãn baïn veà vôùi chính mình vaø vôùi töï do noäi taâm cuûa baïn. Noù seõ ñaët baïn ñöùng tröôùc söï choïn löïa ñeå baïn bò quaät ngaõ hay laø taùc ñoäng trôû laïi. Neáu baïn chaáp nhaän taùc ñoäng trôû laïi, thì baïn seõ môû ra vôùi khaû naêng tìm laïi ñöôïc caên tính saâu xa cuûa baïn vaø noái keát nhöõng giaây lieân leä môùi vôùi nhöõng ngöôøi khaùc. Lyù do laø vì baïn ñaõ tìm ñöôïc moät yù nghóa cho ñau khoå cuûa baïn.

Ñoù laø söù ñieäp baùc só Victor Frankl noùi trong cuoán Deùcouvrir un sens aø sa vie. OÂng noùi caùch coù thaåm quyeàn, bôûi vì oâng ñaõ phaûi chòu ñöïng bieát bao nhieâu ñau khoå vaø só nhuïc trong caùc traïi taäp trung maø khoâng ñeå cho mình bò quaät ngaõ. OÂng vieát : "Vaäy ñieàu quan troïng laø phaûi keâu goïi ñeán khaû theå cao nhaát cuûa con ngöôøi, ñoù laø khaû theå bieán moät bi kòch caù nhaân thaønh chieán thaéng, bieán moät ñau khoå thaønh söï thöïc hieän nhaân caùch".

4. Ñeå khaùm phaù ra yù nghóa tích cöïc cuûa thöông toån :

ÔÛ ñaây toâi ñeà nghò moät loaït caâu hoûi coù muïc ñích giuùp khaùm phaù ra yù nghóa tích cöïc cuûa thöông toån cuûa mình. Ñieàu quan troïng laø haõy ñeå caùc caâu hoûi naày caät vaán mình vaø löu taâm ñeán caùc caâu traû lôøi do tieáng noùi noäi taâm gôïi leân maø khoâng nghó ñeán vieäc kieåm duyeät chuùng. Moät caâu traû lôøi coù theå tieán hoùa vaø chæ vôùi thôøi gian maø chuùng ta khaùm phaù ñöôïc taát caû taàm möùc vaø yù nghóa noù mang laïi cho mình. Trong khi luyeän taäp, neân ghi laïi vaøo nhaät kyù caùc suy tö cuûa baïn.

Toâi ñaõ hoïc ñöôïc caùi gì töø söï xuùc phaïm ñaõ phaûi chòu ?
Nhöõng hieåu bieát môùi meû naøo toâi ñaõ ñaït ñöôïc veà chính mình ?
Nhöõng giôùi haïn hoaëc doøn moûng naøo toâi ñaõ khaùm phaù ñöôïc nôi mình ?
Sau ñoù toâi coù trôû neân nhaân baûn hôn khoâng ?
Nhöõng suoái nguoàn vaø söùc maïnh môùi meû naøo cuûa cuoäc soáng maø toâi ñaõ khaùm phaù ñöôïc ôû nôi mình ?
Toâi ñaõ ñaït ñöôïc möùc ñoä tröôûng thaønh naøo ?
Thöû thaùch naày ñaõ daãn toâi ñeán caùi gì ?
Toâi ñaõ cho mình nhöõng lyù do môùi meû naøo ñeå soáng ?
Thöông toån cuûa toâi ñaõ laøm loä ra chieàu saâu taâm hoàn ñeán ñieåm naøo ?
Trong möùc ñoä naøo toâi ñaõ quyeát ñònh thay ñoåi caùc töông quan vôùi nhöõng ngöôøi khaùc, ñaëc bieät vôùi Thieân Chuùa ?
Caùch thöùc naøo baây giôø toâi seõ theo ñuoåi doøng ñôøi cuûa mình ?
Xuùc phaïm ñaõ phaûi chòu ñun ñaåy toâi ñoàng hoùa vôùi nhaân vaät quan troïng naøo hieän thôøi, trong lòch söû hay thaàn thoaïi ?

muïc luïc

Giai ñoaïn chín : Bieát mình ñaùng ñöôïc tha thöù  vaø ñaõ ñöôïc ñaëc xaù

Chæ ngöôøi naøo ñaõõ coù kinh nghieäm veà tha thöù môùi coù theå tha thöù thöïc söï.
George Soares-Prabhu

Laø ngöôøi haønh höông noäi taâm treân ñöôøng tha thöù, daàn daàn baïn seõ nhaän thaáy roõ raøng raèng haønh ñoäng tha thöù vöøa laø noå löïc cuûa con ngöôøi vöøa laø ôn ban cuûa Chuùa. Vaäy söï tha thöù toû ra laø moät nhieäm vuï cuûa con ngöôøi bôûi hoaït ñoäng taâm lyù maø baïn trieån khai vaø moät ôn ban bôûi aân suûng cuûa Chuùa buø ñaép cho nhöõng thieáu thoán cuûa baïn. Chaéc chaén trong coâng vieäc tha thöù maø baïn ñaõ thöïc hieän cho tôùi ñaây, baïn ñaõ ñuïng tôùi nhöõng giôùi haïn caù nhaân cuûa mình vaø baïn ñaõ caûm thaáy caàn ñeán moät söï giuùp ñôõ ñaëc bieät.

Baây giôø baïn vaøo saâu hôn trong vuõ truï thieâng lieâng, ôû ñoù baïn seõ haønh ñoäng ít hôn laø ñeå baïn ñöôïc taùc ñoäng. Nôi ñaây, caùc noå löïc caù nhaân trôû neân ít quan troïng hôn laø söï khieâm toán môû ra vôùi aân suûng vaø nhaãn naïi ñoùn tieáp aân suûng. Khi tieán trình tha thöù cuûa baïn ñi vaøo trong phaïm vi thieâng lieâng, baïn coù ít saùng kieán vaø töï chuû hôn, coâng vieäc cuûa baïn heä taïi nhieàu hôn laø baïn thö giaûn ñeå mình ñöôïc aân suûng xaâm chieám.

Muïc ñích cuûa chöông naày laø daãn baïn nhaän bieát raèng khoâng nhöõng baïn ñaùng ñöôïc tha thöù maø ngöôøi ta ñaõ tha thöù cho baïn nhieàu laàn trong quaù khöù. Söï yù thöùc naày seõ giuùp baïn tha thöù, vì vieäc xaûy ñeán vôùi tha thöù cuõng nhö vôùi tình yeâu. Keû khoâng theå ñeå cho mình ñöôïc yeâu hoaëc nhaän thaáy raèng mình khoâng theå yeâu, thì seõ khoâng theå cho keû khaùc tình yeâu. Cuõng theá, neáu ngöôøi muoán tha thöù maø khoâng caûm nhaän ñöôïc raèng ngöôøi ta ñaõ tha thöù cho mình, thì laøm sao ñeán löôït mình coù theå tha thöù ñöôïc ? Vaäy baïn haõy ñeå rôi xuoáng thaät saâu nhöõng khaùng cöï cuûa baïn, haàu ñeå baïn ñöôïc yeâu vaø ñoùn nhaän söï tha thöù cuûa caùc ngöôøi khaùc, ñaëc bieät laø söï tha thöù cuûa Chuùa. Ñoù laø thaùch ñoá maø baïn ñöôïc môøi goïi daáy leân.

1. Kinh nghieäm veà söï tha thöù thieát yeáu ñeå tha thöù :

Caâu chuyeän cuûa Corrie Ten Boom laøm baät noåi söï caàn thieát phaûi kinh nghieäm söï tha thöù cuûa ngöôøi khaùc, tröôùc khi trôû neân coù khaû naêng tha thöù luùc ñeán phieân mình. Corrie ñöôïc giaûi thoaùt khoûi traïi taäp trung cuûa quoác xaõ moät ít thôøi gian sau khi caùc Ñoàng Minh chieám ñöôïc nöôùc Ñöùc. Baø ñaõ ñeå raát nhieàu thôøi gian ñeå töï giaûi thoaùt mình khoûi côn haän thuø caâm laëng cuûa mình ñoái vôùi caùc lyù hình.

Moät ngaøy kia, baø quyeát ñònh thöïc hieän moät cuoäc chöõa laønh baèng tha thöù. Moät khi chaéc chaén mình ñaõ hoaøn toaøn ñöôïc giaûi thoaùt khoûi loøng thuø haän cuûa mình vaø ñaõ tha thöù, baø nghó ra moät döï aùn lôùn ñeå chöõa laønh caùc veát thöông vaø nhöõng hieàm khích do ñeä nhò theá chieán gaây neân cho caùc quoác gia naày. Vaäy baø ñaõ tung ra moät cuoäc vaän ñoäng xuyeân qua nhieàu nöôùc baèng caùch rao giaûng ôû nhöõng nôi aáy söùc maïnh saùng taïo cuûa tha thöù vaø cuûa tình thöông.

Baø khoâng sôï ñeán nöôùc Ñöùc ñeå phoå bieán söù ñieäp cuûa baø. Chieàu hoâm aáy, taïi Munich, sau khi ñaõ noùi chuyeän vôùi moät nhoùm ngöôøi Ñöùc ao öôùc laøm cho mình ñöôïc tha thöù, baø ñaõ coù moät kinh nghieäm soáng ñau loøng thöû thaùch chính söùc maïnh tha thöù cuûa baø. Moät ngöôøi ñaøn oâng tieán veà phía baø, chìa tay ra cho baø vaø noùi : "Baø Ten Boom, toâi sung söôùng bieát bao khi ñaõ nghe baø noùi raèng Chuùa Gieâsu tha thöù heát moïi toäi loãi cho chuùng ta".

Corrie ñaõ laäp töùc nhaän ra ngay moät ngöôøi trong soá caùc lyù hình cuûa mình ôû traïi taäp trung. Baø nhôù laïi y ñaõ laêng nhuïc baø vaø caùc baïn tuø phuï nöû cuûa baø theá naøo, khi y cöôõng baùch hoï taém traàn truoàng tröôùc caùi nhìn khinh mieät "sieâu nhaân"cuûa y. Ngay luùc y muoán baét tay baø, Corrie boång choác caûm thaáy baøn tay baø bò ñoâng cöùng laïi phía baø. Baáy giôø baø yù thöùc ñöôïc söï baát löïc cuûa baø ñeå tha thöù cho y, baø vöøa kinh ngaïc vöøa khieáp sôï vì ñieàu ñoù. Duø baø ñaõ tin chaéc raèng mình ñaõ ñöôïc chöõa laønh khoûi veát thöông, ñaõ chieán thaéng söï haän thuø cuûa mình vaø ñaõ tha thöù, nhöng ngay luùc aáy, ñöùng tröôùc moät trong nhöõng teân lyù hình, baø ñaõ bò naém chaët bôûi khinh bæ vaø haän thuø. Bò ñôø ngöôøi ra, baø chaúng coøn bieát laøm gì hay noùi gì nöõa.

Luùc aáy, baø baét ñaàu caàu nguyeän : "Laïy Chuùa Gieâsu, con caûm thaáy baát löïc ñeå tha thöù cho ngöôøi ñaøn oâng naày. Xin Chuùa tha thöù cho con". Ngay luùc aáy, coù caùi gì kyø dieäu ñaõ xaûy ra, baø caûm thaáy mình ñöôïc tieáp vaøo söï tha thöù cuûa Chuùa Gieâsu. Baøn tay cuûa baø ñöa leân vaø naém laáy baøn tay cuûa keû tra taán baø tröôùc kia. Cuøng moät luùc, baø vöøa töï giaûi thoaùt mình vöøa giaûi thoaùt teân lyù hình cuûa baø khoûi caùi quaù khöù khuûng khieáp cuûa mình.

Laøm sao giaûi thích ñöôïc moät söï thay ñoåi hoaøn toaøn trong phuùt choác nhö vaäy ? Chuùng ta seõ ñoaùn ra ñöôïc. Pheùp laï tha thöù ñöôïc phaùt sinh nôi Corrie nhôø caùi tình caûm khoâng theå dieãn taû ñöôïc laø Chuùa Gieâsu ñaõ tha thöù cho söï baát löïc khoâng theå tha thöù cuûa baø. Lôøi thuù nhaän baát löïc cuûa chính baø ñaõ laøm meàm loøng baø vaø ñaõ laøm cho baø coù khaû naêng ñoùn nhaän aân suûng tha thöù.

2. Dieãn taû caûm giaùc ñaùng ñöôïc tha thöù theá naøo ?

Nhö toâi vöøa noùi, töï caûm thaáy mình laø ñoái töôïng cuûa moät söï tha thöù laø moät kinh nghieäm khoâng theå dieãn taû ra ñöôïc. Ngoân ngöõ khoâng ñuû ñeå dieãn taû tính chaát, söï phong phuù saâu xa vaø cöôøng ñoä cuûa noù. Kinh nghieäm ñoù khoâng so saùnh ñöôïc vôùi baát cöù kinh nghieäm naøo khaùc, nhö nhöõng kinh nghieäm veà tình yeâu say ñaém, veà loøng bieát ôn, veà nieàm vui, veà thaønh coâng, veà söï gaëp laïi nhau giöõa baïn beø, v.v... Moät caùch naøo ñoù, kinh nghieäm naày gaëp laïi Caùi Toâi trong saâu thaúm cuûa noù, vaø chuùng ta coù theå ñaùnh giaù noù laø kinh nghieäm neàn taûng.

Lewis Smedes goïi noù laø fundamental feeling. Neàn taûng, bôûi vì hôn moïi kinh nghieäm khaùc, noù cung caáp cho chuùng ta caûm giaùc ñöôïc nhaän bieát vaø quí troïng vì nhöõng gì maø chuùng ta laø trong saâu thaúm chính mình. Luùc aáy chuùng ta caûm nhaän mình ñöôïc yeâu thöông caùch voâ ñieàu kieän, baát chaáp nhöõng xaáu xí, khuyeát ñieåm, thaát baïi vaø khoâng tuaân thuû. Chính luùc ñoù, chuùng ta noùi raèng caùi Toâi saâu thaúm töï bieát noái keát vôùi suoái nguoàn tình yeâu vaø khoâng khoâng taùch lìa khoûi nguoàn suoái aáy.

Chuùng ta coù theå so saùnh tình caûm naày vôùi caûm giaùc noàng nhieät veà an toaøn vaø tín nhieäm cuûa ñöùa beù ñöôïc cha meï mong muoán vaø yeâu meán vì chính noù. Maëc duø chuùng ta coù theå caûm thaáy raát coù loãi lieàn sau caùc laàm loãi hoaëc sai soùt cuûa mình, caûm giaùc ñaõ ñöôïc xeùt ñoaùn laø ñaùng ñöôïc tha thöù coøn maïnh meû hôn. Caûm giaùc naày ñem laïi baûo ñaûm laø seõ khoâng bao giôø bò maát ñi nguoàn suoái tình yeâu voâ taän naày nöõa. Chuùng ta bieát raèng trong moïi luùc mình coù theå laïi ñeán giaûi khaùt nôi suoái nguoàn naày vaø laïi thaáy mình ñöôïc cuûng coá trong tình yeâu.

Tuy nhieân ñieàu coù theå xaûy ra laø chuùng ta khoâng coøn caûm nhaän ñöôïc caùi caûm nhaän neàn taûng naày. Tìm laïi ñöôïc noù laø moät kinh nghieäm raát caûm kích. Toâi ñaõ coù kinh nghieäm ñoù sau moät khoùa nghieân cöùu veà vieäc söû duïng caùc caâu chuyeän vaø giai thoaïi nhaèm muïc ñích muïc vuï. Trong moät phoøng chaät ních hôn boán traêm linh muïc, nan nöõ tu só, nhaø thaàn hoïc John Shea noåi tieáng vì taøi keå chuyeän thuaät laïi cho chuùng toâi duï ngoân ñöùa con hoang ñaøng.

Luùc ñaàu, toâi khoâng caûm thaáy chuùt chi höùng thuù. Vaäy maø roài toâi ñaõ ñeå mình bò ngöôøi keå chuyeän baét laáy ñeán ñoä nöôùc maét raøn ruïa treân maët. Vaø khoâng phaûi moät mình toâi thoâi ñaâu ! Khi ra khoûi côn meâ hoaëc, baèng moät lieác nhìn vuïng troäm, toâi nhaän thaáy haàu nhö caû phoøng ñeàu khoùc. Ngay caû moät soá ngöôøi coøn khoùc nöùc nôû ñeán ñoåi nhöõng ngöôøi ngoài gaàn nghó laø neân ñeán an uûi hoï. Nhôø taøi bi kòch cuûa mình, John Shea ñaõ thaønh coâng trong vieäc laøm soáng laïi nôi caùc thính giaû hai tình caûm traùi ngöôïc : öôùc muoán maïnh meû bieát mình ñöôïc yeâu thöông tha thöù vaø nieàm xaùc tín mình khoâng ñaùng ñöôïc nhö theá.

Tuy nhieân, chuùng ta khoâng theå duøng yù chí töï cung caáp cho mình moät tình caûm nhö theá vaø khoâng caûm nhaän mình ñöôïc yeâu thöông ñeán ñöôïc tha thöù nhö mong muoán. Ñieàu duy nhaát chuùng ta coù theå laøm, chính laø chuaãn bò cho mình ñoùn nhaän aân suûng ñaëc bieät lieân keát vôùi ôn hoaùn caûi naày. Phuùc AÂm daïy chuùng ta raèng nhöõng ngöôøi trôû laïi laø nhöõng ai töï ñeå cho mình ñöôïc yeâu thöông, maëc duø söï ngheøo naøn cuûa mình, trong khi nhöõng keû cöùng loøng laø nhöõng ai ñaõ töø choái tình yeâu vaø söï tha thöù. Chuùng ta thaáy, moät beân, nhöõng nhaân vaät nhö Maria Mañaleâna, Giakeâu, Mattheâu, ngöôøi ñaøn baø xöù Samaria chaáp nhaän ñeå cho tình yeâu nhaân haäu cuûa Chuùa Kitoâ ñaùnh ñoäng ; coøn beân kia, caùc luaät só vaø bieät phaùi, oâng Simon vaø ngöôøi maéc nôï nhaãn taâm giöõa bao ngöôøi khaùc nghó laø mình toát vaãn voâ caûm ñoái vôùi tình yeâu vaø söï tha thöù.

3. Nhöõng trôû ngaïi trong vieäc nhaän bieát mình ñöôïc yeâu thöông ñeán tha thöù :

Taïi sao coù bieát bao khaùng cöï khoâng ñeå cho mình ñaït tôùi aân suûng tha thöù ? Ñeå bieát ñieàu ñoù, chuùng ta haõy xem xeùt boán loaïi ngöôøi khoâng thaåm thaáu ñöôïc vôùi söï tha thöù. Coù theå chuùng ta nhaän ra ñöôïc mình naèm trong soá nhöõng ngöôøi aáy chaêng ?!

Chaéc chaén coù nhöõng ngöôøi tin raèng mình khoâng theå ñöôïc tha thöù. Hoï coù caûm töôûng raèng loãi cuûa hoï quaù lôùn ñeán ñoåi khoâng bao giôø ngöôøi ta coù theå tha thöù chuùng cho hoï. Hình nhö nhöõng ngöôøi thuoäc loaïi naày moãi luùc moät hieám ñi trong xaõ hoäi tuïc hoùa. 

Tieáp ñeán laø nhöõng ngöôøi khoâng tin vaøo tính nhöng khoâng cuûa tình yeâu. Treân nguyeân taéc, hoï chaáp nhaän coù theå coù moät tình yeâu voâ ñieàu kieän, nhöng trong thöïc haønh thì hoï chaúng tin laø coù thöù tình yeâu aáy, bôûi vì hoï xaùc tín raèng chaúng coù gì laø nhöng khoâng caû vaø moïi caùi ñeàu phaûi traû giaù, vaøo moät ngaøy noï hay moät ngaøy kia thoâi, keå caû söï tha thöù. Nhöõng ngöôøi naày thöôøng ñaõ coù nhöõng cha meï khoâng bao giôø bieåu loä cho hoï moät tình yeâu nhöng khoâng. Hoï chæ ñöôïc yeâu thöông nhö phaàn thöôûng cho nhöõng ñieåm cao ñaït ñöôïc ôû tröôøng, cho haïnh kieåm toát hoaëc nhöõng vieäc phuïc vuï hoï ñaõ laøm.

Haïng ngöôøi thöù ba töø choái söï tha thöù : Hoï khoâng caûm thaáy caàn ñeán noù chuùt naøo caû, vì xem ra hoï chaúng caûm thaáy chuùt naøo coù loãi, veà phöông dieän caù nhaân cuõng nhö veà phöông dieän xaõ hoäi. Hoï soáng trong moät thöù troáng roång veà luaân lyù vaø thieâng lieâng. Hoï ñau khoå vì moät beänh thaàn kinh thieâng lieâng vaø luaân lyù laøm cho hoï voâ caûm vôùi moïi nhu caàu tha thöù. Phaûi chaêng ñoù laø thaân phaän cuûa nhieàu ngöôøi ñöông thôøi cuûa chuùng ta ? Moät soá tö töôûng gia quaû quyeát raèng söï thieáu maãn caûm luaân lyù naày laø nguyeân nhaân cuûa moät con soá töï töû lôùn lao nôi caùc ngöôøi treû.

Haïng thöù tö laø nhöõng ngöôøi choái boû caùch ñôn giaûn söï coù loãi nhö moät thieáu soùt taâm lyù. Moät soá tröôøng phaùi taâm lyù coi caûm giaùc coù loãi vaø nhu caàu tha thöù nhö moät söï thieáu tröôûng thaønh vaø thieáu töï laäp. Ngöôøi ta laãn loän ôû ñaây caûm giaùc coù loãi bò aùm aûnh vaø beänh hoaïn vôùi caûm giaùc coù loãi laønh maïnh. Trong khi caûm giaùc coù loãi loaïn thaàn kinh haønh haï vaø nghieàn taùn caù nhaân, thì tình caûm coù loãi laønh maïnh vaø bình thöôøng baùo ñoäng cho ngöôøi aáy veà caùi thöïc söï laø noù : moät höõu theå bò giôùi haïn vaø sai laàm. Caùi nhìn chaân lyù naày treân caù theå giaûi thoaùt noù vaø coù theå daãn ñöa noù xaùc ñònh cho mình moät lyù töôûng luaän lyù thieát thöïc.

Chaáp nhaän laõnh nhaän söï tha thöù maø khoâng caûm thaáy bò nhuïc maï hoaëc bò haï thaáp, ñoù laø thaùch ñoá. Nhieàu ngöôøi töø choái söï tha thöù ñuùng laø ñeå traùnh söï só nhuïc. Khi moâ taû thaûm kòch tha thöù cuûa Chuùa nôi caùc nhaân vaät cuûa Bernanos, Philippe Le Touzeù laøm noåi baät söï töø choái ñoù : "Nhöng con ngöôøi kheùp kín vôùi tha thöù, vì tha thöù haï nhuïc noù vaø cöôùp ñi cuûa noù caùi aûo töôûng töï laäp ñeå giao noäp noù cho ngöôøi khaùc muoán laøm gì thì laøm, do ñoù thôøi ñaïi môùi toan tính laøm laïi moät vuõ truï khoâng coù Thieân Chuùa". Moät caùi nhìn bieán theå veà töï laäp ñaåy tôùi nhöõng haønh ñoäng cuûa söï ñoäc laäp giaû traù, trong khi söï töï laäp ñích thöïc taïo neân khaû naêng choïn löïa nhöõng söï tuøy thuoäc cuûa mình.

Toùm laïi, xem ra hieån nhieân raèng ngöôøi naøo khoâng yeâu mình vaø khoâng tha thöù cho mình seõ khoâng coøn coù theå yeâu thöông vaø tha thöù cho keû khaùc nöõa. Vaû laïi, tình yeâu mình vaø tha thöù cho mình xem ra khoâng theå thöïc hieän ñöôïc vaø laø aûo töôûng, neáu khoâng coù söï aân caàn cuûa Ñaáng Khaùc. Baáy giôø xem ra laø thieát yeáu chaáp nhaän bieát mình ñaùng tha thöù vaø ñaõ ñöôïc tha thöù ñeå coù theå tha thöù khi ñeán phieân mình.

4. Ñeå laøm cho mình coù theå ñoùn nhaän söï tha thöù :

1) Ñeå cho mình ñöôïc yeâu thöông trong tha thöù khoâng phaûi laø vieäc deã daøng. Ñeå giuùp baïn laøm ñieàu ñoù, toâi ñeà nghò vôùi baïn moät thöïc taäp coù khaû naêng ñaët baïn trong tình traïng nhaän laõnh caùch ñôn giaûn. Moät soá ngöôøi hoaït ñoäng vaø quaûng ñaïi khoâng bao giôø hoïc taäp ñeå nhaän laõnh, vaø coøn ít hôn ñeå cho mình ñöôïc bieät ñaõi. Hoï caûm thaáy mình töï chuû vaø baûo ñaûm hôn veà chính mình khi hoï cho ñi. Hoï khoâng chòu ñöïng ñöôïc caûm giaùc leä thuoäc maø haønh doäng nhaän laõnh laøm phaùt sinh nôi hoï.

Baïn haõy saün saøng nhaän laõnh vaø ñoùn tieáp taát caû nhöõng gì maø cuoäc ñôøi coáng hieán laøm cho baïn caûm thaáy deã chòu hoâm nay : muøi thòt quay, höông thôm caø pheâ, söùc aám maët trôøi, nhìn thaáy moät quang caûnh ñeïp, hình thuù moät ngoïn caây, caùc maøu saéc cuûa moãi muøa, caûm giaùc thoaûi maùi trong ñôøi, nghe moät khuùc nhaïc hay, v.v... Baïn haõy ñeå cho nhöõng caûm giaùc ñoù taém goäi toaøn thaân baïn, duø chæ vaøi phuùt moãi ngaøy.

2) Baøi thöïc taäp thöù nhì nhaèm muïc ñích giuùp gia taêng khaû naêng nhaän laõnh cuûa baïn :

Baïn giöõ moät tö theá thoaûi maùi, roài baïn nhôù laïi nhöõng daáu hieäu quan taâm maø baïn ñaõ nhaän laõnh trong suoát caû ngaøy : nhöõng lôøi chaøo hoûi, nhöõng lôøi khen taëng, nhöõng khuoân maët haïnh phuùc khi gaëp baïn, nhöõng daáu hieäu cuûa loøng bieát ôn, laù thö cuûa moät baïn thaân, v.v... Baïn ñaõ ñoùn tieáp theá naøo nhöõng quaø taëng raát taàm thöôøng naày cuûa cuoäc ñôøi ? Baïn coù ñeå thôøi giôø laéng xuoáng trong baïn nieàm vui nhaän laõnh, cho noù baét reã trong tình caûm cuûa baïn vaø baïn coù theå vui möøng vì noù khoâng ?

3) Thöïc taäp naày ñöôïc goïi laø "Kinh caàu tình yeâu", ruùt ra töø cuoán Aimer, perdre et grandir :

Baïn giöõ tö theá thö giaûn vaø loaïi boû moïi söï chia trí. Baïn haõy baét ñaàu baèng vieäc ñoïc cho mình "kinh caàu" nhöõng ngöôøi, nhöõng loaøi vaät, nhöõng caây coû vaø nhöõng ñoà vaät yeâu thích baïn. Ví duï : Gioan yeâu toâi, meï toâi yeâu toâi, Chuùa yeâu toâi, baïn Arthur yeâu toâi, con choù cuûa toâi yeâu toâi, maët trôøi yeâu toâi, gioù heo may yeâu toâi, böùc tranh cuûa toâi yeâu toâi, v.v... Baïn haõy leï leân maø khoâng lo aâu veà möùc ñoä hoaëc phaåm chaát cuûa tình yeâu. Ñieàu quan troïng laø baïn yù thöùc ñöôïc nhieàu hình thöùc tình yeâu ñang vaây quanh baïn.

4) Ñeå baïn bieát mình ñaùng ñöôïc tha thöù vaø ñaõ ñöôïc ñaëc xaù, baïn haõy laäp danh saùch nhöõng ngöôøi ñaõ tha thöù cho baïn caùc laàm loãi cuûa baïn, caùc yeáu ñuoái, caùc khuyeát ñieåm vaø caùc loãi cuûa baïn trong quaù khöù. Moät khi danh saùch chaám döùt, baïn haõy ñeå thôøi gian trôû veà vôùi töøng söï tha thöù baïn ñaõ laõnh nhaän. Baïn haõy thöôûng thöùc töøng tha thöù moät. Baáy giôø baïn haõy ñeå traøn ngaäp baïn caûm giaùc veà giaù trò cuûa baïn vaø khoâng caàn bieát ñeán nhöõng caûm giaùc khaùc coù theå ñeán laøm giaûm bôùt noù ñi.

5) Baïn haõy ñeå thôøi giôø suy nieäm nhöõng lôøi naày cuûa Thaùnh Gioan : "Tröôùc maët Chuùa ta seõ an taâm, vì daãu loøng ta coù traùch ta ñi nöõa thì Chuùa lôùn hôn loøng cuûa chuùng ta vaø Ngaøi bieát toû töôøng taát caû" (1Jn.3,19-20)

muïc luïc

Giai ñoaïn möôøi : Thoâi töï laøm khoå mình vì muoán tha thöù

Ñöøng theo yù muoán cuûa mình caùch khö khö vaø caêng thaúng. Haõy thö giaûn, raûnh rang... Phoù giao moïi söï cho Chuùa.
Thomas Kelly

Cho ñeán ñaây, baïn ñaõ daønh bieát bao nhieâu noå löïc ñeå böôùc ñi treân "con ñöôøng baáp beânh" cuûa tha thöù, chaéc chaén baïn ngaïc nhieân veà tieâu ñeà chöông naày : Thoâi khoâng töï laøm khoå mình vì muoán tha thöù. Bôûi vì ñeán luùc baïn ñang treân ñöôøng daán thaân saâu hôn vaøo pha "thieâng lieâng" cuûa söï tha thöù, baïn nhaän thaáy raèng, thay vì giuùp ñôõ baïn, moät noå löïc thuaàn tuùy yù chí coù theå laøm haïi baïn. Ñaõ ñeán luùc baïn phaûi loaïi boû moïi thöù kieâu ngaïo tinh teá vaø baûn naêng thoáng trò maø baïn ñaõ coá nhöôïng boä haàu muoán tha thöù baèng moïi giaù. Tính coá chaáp muoán tha thöù chæ döïa vaøo nhöõng noå löïc rieâng cuûa mình phaûn aùnh moät cuoäc kieám tìm khoâng laønh maïnh chính mình. Vaäy baïn phaûi töø choái muoán laø taùc giaû duy nhaát cuûa söï tha thöù cuûa baïn, vaø tieáp theo, laø töø choái quyeàn löïc caù nhaân maø söï tha thöù ñoù coù theå mang laïi cho baïn.

Nhö theá, baïn seõ giaûi thoaùt baïn khoûi moïi ñoäng löïc giaû traù trong vieäc tha thöù maø baïn coù theå cho baïn. Chuùng chæ laøm hoûng ñi veû ñeïp vaø söï chaân thöïc cuûa cöû chæ baïn thoâi. Cuøng luùc ñoù, baïn phaûi taïo neân trong baïn moät söï troáng roång caàn thieát cho aân suûng tha thöù ngoõ haàu kieän toaøn hoaït ñoäng cuûa noù.

Trong suoát giai ñoaïn naày, baïn hoïc töø choái moïi öôùc muoán töï phuï khoâng töông xöùng vôùi söï cao caû cuûa tha thöù. Baïn cuõng chuaãn bò cho mình bieát töø choái caû vôùi yù muoán hoaøn haûo caù nhaân, duø noù ñaùng ca tuïng theá naøo ñi nöõa. Taát caû nhöõng caùi ñoù cho pheùp söï linh höùng cuûa Thieân Chuùa haønh ñoäng caùch töï do troïn veïn. Dó nhieân baïn vaãn tieáp tuïc duy trì con taøu cuûa baïn treân beán tha thöù, nhöng baïn thoâi cheøo choáng haàu ñeå cho ngoïn gioù nheï thaàn linh ñaåy ñi.

Khôûi ñi töø luùc quyeát ñònh tha thöù, baïn ñaõ phaûi ñoøi buoäc mình moät möùc löôøng khoå haïnh baûn thaân thaät toát. Nhöng tha thöù khoâng phaûi laø keát quaû cuûa moät khoå haïnh baûn thaân ñôn giaûn. Noù tuøy thuoäc moät suoái nguoàn khaùc, suoái nguoàn thaàn linh. Baïn chaáp nhaän baïn khoâng phaûi laø taùc nhaân duy nhaát trong söï tha thöù cuûa baïn, song coäng taùc vôùi hoaït ñoäng thaàn linh. Phaûi chaêng ñoù laø caùi maø chính Chuùa Gieâsu ñaõ laøm treân thaäp giaù ? Ngaøi ñaõ khoâng muoán chính Ngaøi trao ban söï tha thöù cho caùc lyù hình, nhöng Ngaøi ñaõ keâu xin Chuùa Cha laøm vieäc ñoù cho Ngaøi : "Laïy Cha, xin Cha tha cho hoï vì hoï khoâng bieát vieäc hoï laøm" (Lc.23,34).

1. Tính khö khö ngaên caûn söï tha thöù ñeán :

YÙ töôûng khoâng coá chaáp muoán tha thöù ñaõ ñeán vôùi toâi nhö theá naøo ? Noù ñaõ ñeán vôùi toâi sau khi nghe caâu chuyeän cuûa moät tu só truyeàn giaùo ñaõ mieät maøi tha thöù baèng noå löïc cuûa yù chí nhöng voâ hieäu.

Laø nhaø truyeàn giaùo nhieät thaønh, ngaøi ñaõ hieán troïn caû xaùc hoàn cho coâng cuoäc rao truyeàn Phuùc AÂm cho daân toäc ngaøi keát nghóa. Nhöng nhöõng phöông phaùp toâng ñoà cuûa ngaøi khoâng ñöôïc moïi ngöôøi taùn döông nhö nhau. Do nhöõng phöông phaùp ñoù maø ngaøi bò moät soá ngöôøi vu khoáng. Nhöõng lôøi ñoù ñeán tai beà treân giaùm tænh. Beà treân giaùm tænh lo sôï vaø truyeàn leänh cho nhaø truyeàn giaùo phaûi boû nhieäm sôû vaø trôû veà coá höông trong thôøi gian ngaén nhaát. Thaät deã hieåu raèng sau bao nhieâu naêm taän tuïy laøm vieäc toâng ñoà, nhaø truyeàn giaùo cuûa chuùng ta phaûi hoaøn toaøn ruïng rôøi khi nhìn thaáy caû cuoäc ñôøi truyeàn giaùo cuûa mình bò suïp ñoå trong choác laùt.

Sau ít thaùng nghæ ngôi vaø suy nghó, ngaøi muoán töï giaûi thoaùt mình khoûi tình caûm ñau xoùt laøm kieät queä, ñaàu ñoäc cuoäc ñôøi ngaøi vaø ngaøi ñaõ quyeát ñònh tha thöù cho cöïu beà treân giaùm tænh veà söï sai laàm vaø noãi ñau khoå ñaõ gaây neân cho ngaøi. Ngaøi baét ñaàu caàu nguyeän vaø xin ngöôøi ta caàu nguyeän cho ngaøi. Nhieàu laàn moãi ngaøy, ngaøi laëp ñi laëp laïi vôùi ñòa chæ cuûa cöïu beà treân giaùm tænh : "Con tha thöù cho cha giaùm tænh". Nhöng khoù nhoïc maát ñi, khoâng coù gì thaønh coâng trong vieäc laøm vôi ñi noåi cay ñaéng cuûa ngaøi. Traùi laïi, söï khö khö muoán tha thöù cuûa ngaøi chæ ñöa tôùi vieäc laøm cho ngaøi chai cöùng trong noãi oaùn giaän cuûa mình.

Bò thaát baïi, vò tu só nghó laø toát khi chaïy ñeán phöông theá toái haäu : moät cuoäc tónh taâm nhaèm muïc ñích duy nhaát laø thaønh coâng trong vieäc tha thöù. Ngaøi baét ñaàu nhieäm vuï ngay luùc khôûi ñaàu cuoäc soáng aån cö : ñoïc nhieàu veà tha thöù, ôû laâu giôø trong nhaø nguyeän vaø laëp ñi laëp laïi coâng thöùc : "Con tha thöù cho beà treân giaùm tænh". Coù nhöõng luùc ngaøi töôûng ñaõ ñaït ñöôïc muïc ñích. Nhöng hoâm sau thöùc daäy vaãn vôùi veát toån thöông ñoù ôû trong taâm hoàn.

Chieàu ngaøy tónh taâm thöù tö, luùc nguyeän gaãm ôû nhaø nguyeän, ngaøi caàm laáy Taân Öôùc caùch maùy moùc, ngaøi môû ra caùch may ruûi vaø gaëp ngay ñoaïn noùi veà söï chöõa laønh ngöôøi baïi lieät. Löu yù cuûa nhöõng ngöôøi bieät phaùi nhaûy muùa tröôùc maét ngaøi : "Chæ moät mình Thieân Chuùa môùi coù theå tha thöù ñöôïc". Ngaøi hieåu ngay laäp töùc söï voâ ích cuûa vieäc khö khö tha thöù maø chæ döïa vaøo söùc rieâng cuûa mình. Cuoái cuøng ngaøi hieåu raèng chính yù chí quyeàn löïc ñaõ daãn daét ngaøi. Caùc coá gaéng toát ñeïp cuûa ngaøi chæ duøng ñeå che ñaäy söï só nhuïc vaø côn giaän cuûa ngaøi. Ngaøi ñaït tôùi choã nhaän ra öôùc muoán thaàm kín cuûa ngaøi muoán toû ra vöôït troåi hôn cöïu beà treân giaùm tænh, vaø cuøng luùc thöïc hieän moät söï baùo thuø tinh vi ñoái vôùi beà treân giaùm tænh.

Khaùm phaù naày ñaõ daãn ñöa ngaøi laïi phoù mình troïn veïn cho Thieân Chuùa. Ngaøi baét ñaàu baèng vieäc nghæ ngôi thö giaûn. Roài ngaøi ñaët mình trong traïng thaùi laõnh nhaän aân suûng tha thöù, nhöng khoâng bieát theá naøo, khi naøo vaø ôû ñaâu maø aân suûng ñoù ñöôïc trao ban cho ngaøi.

Hai ngaøy sau, ngaøi coù caûm giaùc, ban ñaàu khoâng roõ, roài daàn daàn roõ reät, laø coù caùi gì ñoù ñöôïc thaùo gôõ ôû trong ngaøi. Khôûi ñi töø luùc ñoù, ngaøi caûm nhaän moät söï bình an xaâm chieám ngaøi, taâm hoàn ngaøi trôû neân bôùt naëng neà vaø linh hoàn ngaøi ñöôïc giaûi thoaùt. Moät caùch laï luøng, ngaøi khoâng coøn caûm thaáy nhu caàu ñoïc leân coâng thöùc thaàn chuù "con tha thöù cho beà treân giaùm tænh" nöõa. Noãi oaùn giaän buoâng rôi, söï tha thöù ngöï trò trong ngaøi.

2. Traùnh moái nguy hieåm giaûm tröø söï tha thöù thaønh moät boù buoäc luaân lyù :

Ñaây laø moät lyù do khaùc ñeå töø choái tha thöù chæ vôùi söùc maïnh cuûa yù chí. Tha thöù khoâng theå laø ñoái töôïng cuûa moät giôùi raên hoaëc cuûa moät qui taéc luaân lyù. Thaät deã rôi vaøo sai laàm naày vaø ñaùnh maát khoûi söï tha thöù khía caïnh töï phaùt vaø nhöng khoâng cuûa noù. Phaûi chaêng ñoù laø caùi maø thaùnh Pheâroâ khoâng hieåu ñöôïc khi hoûi Chuùa Gieâsu : "Thöa Thaày, khi anh em xuùc phaïm ñeán con, con seõ tha thöù cho hoï bao nhieâu laàn ? Ñeán baûy laàn chaêng ?" Pheâroâ, thaám ñaày nhöõng moái baän taâm phaùp lyù, ao öôùc caùc qui taéc luaân lyù roõ raøng veà tha thöù. Chuùng ta bieát caâu traû lôøi cuûa Chuùa Gieâsu. Ngaøi duøng caùi ñoái nghòch cuûa leänh truyeàn Lamek ñoøi traû thuø gaáp baûy möôi laàn vaø tuyeân boá : "Thaày khoâng baûo con phaûi tha ñeán baûy laàn, nhöng ñeán baûy möôi laàn baûy" (Mt.18,21-22).

Caâu traû lôøi cuûa Chuùa Gieâsu cho chuùng ta hieåu roõ raøng raèng tha thöù khoâng do moät baét buoäc luaân lyù, nhöng do moät tính nhöng khoâng thaàn bí phaûn aùnh caùc töông quan thaân tình giöõa Thieân Chuùa vaø con ngöôøi. Khoâng phaûi laø ñoái töôïng cuûa moät giôùi raên, söï tha thöù trong tö töôûng cuûa Chuùa Gieâsu bao haøm söï hoaùn caûi taâm hoàn vaø söï choïn löïa moät loái soáng phuø hôïp vôùi phong caùch cuûa Thieân Chuùa. Ai coù theå töï phuï soáng chính ñôøi soáng cuûa Thieân Chuùa maø laïi khoâng nhaän laõnh aân hueä cuûa Ngaøi ? Vaäy chính laø töø moät taám loøng töï do vaø traøn ñaày aân suûng môùi coù theå phaùt sinh ra quyeàn naêng tha thöù.

Khi nghe vaø ñoïc moät soá nhaø giaûng thuyeát vaø "thaày thieâng lieâng", coù leõ chuùng ta bò thuùc ñaåy suy nghó ngöôïc laïi. Hoï quaù nhaán maïnh ñeán ñoøi buoäc tha thöù ñeán ñoåi coù caûm töôûng raèng tha thöù chæ laø keát quaû cuûa moät yù chí quaûng ñaïi, khoâng caàn ñöôïc ôn thaùnh Chuùa naâng ñôõ. Vôùi nhöõng yù nghó nhö theá, hoï duy trì caùc thính giaû vaø ñoïc giaû cuûa hoï trong moät aûo töôûng lôùn lao veà khaû naêng tha thöù cuûa hoï. Chaúng laï gì vì nhöõng thaát baïi lieân tuïc trong vieäc tha thöù cuûa hoï, nhieàu ngöôøi ñaønh ñeå buoâng xuoâi thaát voïng.

Moät soá thöïc haønh toân giaùo trong Giaùo Hoäi ñaõ khoâng luoân luoân bieát caùch traùnh khoûi caùi tröôït ngaõ naày trong vaán ñeà tha thöù. Ngöôøi ta nghó ñeán nhöõng chæ daãn ngaøy tröôùc trong vieäc ban boá bí tích tha thöù. Nhöõng chæ daãn ñoù phaûn aùnh moät naõo traïng quaù phaùp lyù vaø vuï luaät. Ngöôøi ta noùi ñeán toøa giaûi toäi, ñeán cha giaûi toäi nhö moät vò quan toøa, noùi ñeán söï buoäc xöng toäi, noùi ñeán söï caàn thieát phaûi xöng thuù tæ mæ caùc laàm loãi. Cuoái cuøng chaúng coù gì ngaïc nhieân khi ngöôøi ta maát ñi caùi nhìn veà tính nhöng khoâng cuûa tình yeâu Thieân Chuùa ñoái vôùi ngöôøi coù toäi. Moät neàn thaàn hoïc vuï luaät naøo ñoù veà tha thöù ñaõ khoâng ñoùng goùp moät phaàn vaøo loøng ñoá kî chung chung ñoái vôùi bí tích tha thöù, vì ñaùnh giaù thaáp taàm quan troïng cuûa bí tích naày trong vieäc taêng tröôûng thieâng lieâng ñoù sao ? Carl Jung noùi nhieàu trong chieàu höôùng naày khi oâng vieát raèng keû naøo khoâng coøn coù theå thoå loä löông taâm mình vôùi moät ngöôøi khaùc thì keû ñoù hieán mình cho moät "söï coâ ñoäc thieâng lieâng".

3. Lôøi caàu nguyeän "khaúng ñònh" ôn tha thöù :

Toâi ñaõ noùi treân kia raèng ñeå tha thöù caùch hieäu quaû caàn phaûi töø boû "yù chí quyeàn löïc" cuûa mình. Maø söï töø boû naày chæ coù theå ñöôïc trong caàu nguyeän, moät lôøi caàu nguyeän ñöôïc thöïc hieän vôùi loøng chaéc chaén ñöôïc nhaäm lôøi. Yeáu toá tin töôûng ñöôïc soáng trong caàu nguyeän trôû thaønh nhaân toá hieäu quaû cuûa noù. Thaùnh Marcoâ nhaán maïnh taàm quan troïng cuûa noù : "Thaày baûo thaät caùc con : Neáu ai noùi vôùi quaû nuùi naày "haõy caát leân gieo mình xuoáng bieån, maø trong loøng noù chaúng chuùt nghi nan, nhöng tin laø seõ xaûy ra nhö lôøi mình noùi, thì noù seõ ñöôïc cho nhö vaäy" (Mc.11,23). Vì theá toâi ñeà nghò raèng moät lôøi caàu nguyeän phaûi ñeå raát ít choã cho nghi nan vaø do döï, ñeán ñoåi noù ñi tröôùc hoaëc soáng tröôùc söï kieän toaøn cuûa lôøi caàu xin. Baèng nhöõng töø ngöõ khaùc, toâi khuyeán caùo neân coi söï tha thöù nhö moät bieán coá ñaõ ñöôïc thöïc hieän nôi mình roài. Tuy nhieân, khoâng ñöôïc caûm thaáy bò boù buoäc chaáp nhaän caùc coâng thöùc caàu nguyeän ñaõ ñöôïc gôïi yù saün, song ñöôïc hoaøn toaøn töï do saùng taïo ra moät lôøi caàu nguyeän khaúng ñònh rieâng cuûa mình.

Baïn giöõ moät tö theá thoaûi maùi trong moät choã yeân tænh.
Ñeå moät aùnh saùng dòu bao boïc chung quanh baïn.
Ñaët mình tröôùc maët Chuùa.
Xin Ngaøi cho baïn ñöôïc soáng söï tha thöù trong hieän taïi.
Baïn ñaõ tha thöù cho keû xuùc phaïm baïn. Baïn haõy yù thöùc ñieàu ñoù, baïn laéng nghe mình, ngaém nhìn mình trong hoaøn caûnh ñoù.

"Toâi caûm thaáy mình ñaõ ñöôïc giaûi thoaùt khoûi moïi noãi oaùn giaän.
Ngöïc toâi ñöôïc caát khoûi moïi lo aâu.
Taâm hoàn toâi trôû neân ngaøy caøng nheï nhaøng vaø vui töôi hôn.
Hôi thôû toâi saâu hôn vaø ñoâi baøn tay toâi aám aùp hôn.
Ñoâi baøn chaân toâi ñöùng vöõng treân ñaát cöùng.
Toâi caûm nhaän mình ñaõ ñöôïc giaûi thoaùt khoûi gaùnh naëng cuûa xuùc phaïm.

Moät cuoäc ñoái thoaïi noäi taâm ñöôïc thieát laäp ôû trong toâi.
Toâi nghe nhöõng lôøi Chuùa phaùn : "Con coù giaù trò tröôùc maét Ta".
Toâi thöôûng thöùc nhöõng lôøi naày. Toâi nghe Chuùa noùi vôùi toâi : "Con ñöôïc giaûi thoaùt khoûi moïi lo aâu vaø ñau khoå. Con böôùc vaøo moät giai ñoaïn môùi cuûa cuoäc ñôøi con. Töø nhöõng loãi laàm quaù khöù cuûa con, con ruùt ra ñöôïc nhöõng baøi hoïc khoân ngoan vaø con hoïc bieát con ñöôïc nhieàu hôn. Thöông toån cuûa xuùc phaïm ñaõ chòu ñöôïc bieán ñoåi thaønh suoái nguoàn phong phuù vaø tröôûng thaønh".

Toâi theo ñuoåi cuoäc ñoái thoaïi beân trong : "Toâi trôû neân moãi ngaøy moät quan troïng hôn tröôùc maét toâi. Toâi chaám döùt phaûn boäi laïi mình. Töø nay toâi laø ngöôøi baïn thaân toát hôn cuûa mình. Toâi yeâu thöông keû khaùc nhö chính toâi. Caû keû xuùc phaïm toâi cuõng laø ñoái töôïng cuûa tình yeâu ñoù".

Toâi nhaän thaáy raèng veát thöông cuûa toâi ñaõ trôû thaønh seïo ñöôïc chöõa laønh ñuùng caùch.
Kyù öùc cuûa toâi khoâng coøn laøm khoå toâi nöõa. Traùi laïi, toâi nhôù laïi moïi hoaøn caûnh cuûa xuùc phaïm maø khoâng caûm thaáy cay ñaéng.
Taâm trí toâi saün saøng khaùm phaù ra veû ñeïp nôi taát caû moïi ngöôøi, keå caû nôi keû ñaõ xuùc phaïm toâi.
Toâi thaáy mình ñöùng thaúng, hieân ngang, töï do vaø ñöôïc giaûi thoaùt tröôùc maët keû xuùc phaïm giôø ñaây ñaõ trôû neân caän nhaân cuûa toâi.
Toâi thaáy mình ngaøy caøng caûm thoâng hôn ñoái vôùi mình vaø ñoái vôùi tha nhaân.

Toâi thaáy vaø caûm nhaän mình trôû neân trong suoát ñoái vôùi söï tha thöù cuûa Chuùa vaø thaønh ngöôøi chuyeån giao söï tha thöù cuûa Ngaøi. Trong toâi saùng leân nhöõng tia löûa tình yeâu cuûa Ngaøi, cho toâi vaø cho keû ñaõ xuùc phaïm toâi".

Sau khi keát thuùc lôøi caàu nguyeän cuûa mình, baïn laáy laïi doøng chaûy bình thöôøng caùc hoaït ñoäng cuûa baïn, xaùc tín raèng theá giôùi ñaõ khoâng coøn nhö cuõ, töø luùc baïn ñaõ kinh nghieäm ñöôïc haäu quaû cuûa tha thöù ôû trong baïn vaø ôû trong ngöôøi kia.

muïc luïc

Giai ñoaïn möôøi moät : Môû loøng ra vôùi aân suûng tha thöù

Chính trong loøng söï tha thöù maø coâng cuoäc saùng taïo taùi sinh trong söï tinh tuyeàn ban ñaàu cuûa noù.
Philippe Le Touzeù

Söï troáng roång noäi taâm maø baïn ñaõ taïo ra baèng caùch töø boû höõu theå ñoäc nhaát taùc giaû söï tha thöù cuûa baïn laøm cho baïn neân saün saøng ñoùn tieáp tình yeâu cuûa Thieân Chuùa. Baïn töï chuaãn bò mình ñeå tha thöù döôùi taùc ñoäng cuûa Chuùa. Baïn ñaùp laïi môøi goïi cuûa Chuùa Gieâsu : "Haõy nhaân töø nhö Cha anh em laø Ñaáng nhaân töø" (Lc.6,36). Khoâng phaûi baïn nhaèm baét chöôùc Chuùa baèng caùch caäy döïa vaøo söùc rieâng cuûa baïn, nhöng baïn saün saøng ñoùn nhaän söï soáng cuûa Ngaøi, suoái nguoàn tình yeâu vaø tha thöù.

Coù theå raèng baïn coøn caûm thaáy do döï vaø baát löïc ñeå tha thöù, ngay caû sau khi ñaõ keâu xin söï trôï giuùp cuûa Chuùa. Giaûi thích söï aùch taéc naày theá naøo ? Coù leõ noù ñeán töø nhöõng hình aûnh sai laïc veà Thieân Chuùa laøm che khuaát baïn khuoân maët ñích thöïc ñaày tình yeâu vaø traéc aån cuûa Ngaøi.

1. Töø vò thieân chuùa coâng lyù ñeán Thieân Chuùa chaân thaät :

Tuyeân xöng trong lyù thuyeát raèng Thieân Chuùa laø moät vò Thieân Chuùa tình yeâu vaø nhaân töø laø moät vieäc khaù deã daøng. Nhöng ñaït tôùi soáng thöïc söï ñieàu ñoù thì laïi khoâng deã daøng chuùt naøo. Quaû thaät, khoâng deã daøng bieän phaân vò thieân chuùa muoán laøm saùng toû coâng lyù cuûa oùc töôûng töôïng toân giaùo cuûa mình vôùi vò Thieân Chuùa Tình Yeâu vaø Nhaân Haäu. Tuy nhieân, ngay luùc tha thöù, söï bieän phaân naày baét buoäc phaûi coù. Chuùng ta seõ khoâng bao giôø thaønh coâng trong vieäc tha thöù thöïc söï, neáu tröôùc ñoù ñaõ khoâng ñi vaøo trong töông quan vôùi Thieân Chuùa chaân thaät.

Trong thöïc haønh laâm saøng, toâi thöôøng coù cô hoäi höôùng daãn caùc khaùch haøng phaân bieät vò thieân chuùa muoán laøm saùng toû coâng lyù vôùi Thieân Chuùa Tình Yeâu. Caâu chuyeän sau ñaây cuûa moät nöõ khaùch haøng cuûa toâi coù theå laøm saùng toû nhöõng ñieàu toâi noùi.

Sau khi meï baø qua ñôøi, moät nöõ tu noï cöù bò aùm aûnh bôûi yù nghó raèng söï tröøng phaït cuûa Thieân Chuùa vöøa ñoå xuoáng treân baø. Cuøng luùc baø caûm thaáy mình vöøa bò boái roái vöøa bò nhuïc nhaõ trôû thaønh naïn nhaân cuûa moät côn aùm aûnh nhö theá. Laø giaùo sö moân Giaùo lyù, baø daïy cho caùc sinh vieân cuûa mình moät Thieân Chuùa Tình yeâu vaø Nhaân haäu. Vaäy maø ôû möùc ñoä "loøng daï" cuûa baø, baø bò ñeo ñuoåi bôûi moät vò thieân chuùa quaáy raày vaø traû thuø, taát caû vì baø ñaõ chöa laø moät "nöõ tu toát".

Luùc khôûi ñaàu, coâng vieäc trò lieäu nhaèm öu tieân treân caùi cheát cuûa meï baø. Moät khi khôi maøo ñöôïc tang cheá cuûa meï baø, toâi ñaõ tìm ñöôïc thôøi gian thuaän tieän ñeå gôïi leân quan nieäm cuûa baø veà vò thieân chuùa traû thuø vaø côn khuûng hoaûng veà caûm giaùc coù loãi do ñoù maø sinh ra. Baøg toû ra böïc töùc khi nhaéc laïi ñieàu ñoù, nhöng baát chaáp nhöõng ngaäp ngöøng cuûa baø, toâi ñaùnh lieàu hoûi baø xem caûm giaùc coù loãi maø baø caûm thaáy laø moät phaûn öùng rieâng leû hay ñoù laø moät khuynh höôùng thöôøng ngaøy. Sau khi cho toâi bieát raèng toâi quaù coi troïng moät bieán coá khoâng ñaùng keå nhö theá, baø ñaõ thuù nhaän raèng trong nhöõng hoaøn caûnh lo aâu, yù töôûng veà moät thieân chuùa tröøng phaït ñaõ ñeán aùm aûnh baø. Baø ñaõ toû baøy cho caùc vò höôùng daãn thieâng lieâng cuûa baø, nhöng caùc vò naày ñaõ khuyeân baø suy gaãm veà loøng toát laønh cuûa Thieân Chuùa vaø ñöøng nghó laø mình coù loãi nöõa. Nhöõng lôøi khuyeân naày ñaõ toû ra khoâng coù hieäu quaû.

Toâi xem ra thaät khaån caáp laø baø phaûi ñöôïc giaûi thoaùt moät laàn döùt khoaùt khoûi moät hình aûnh sai laàm nhö theá veà Thieân Chuùa, hoaøn toaøn khoâng thích hôïp vôùi ñôøi soáng caàu nguyeän vaø coâng vieäc daïy giaùo lyù cuûa baø, ñieàu maø baø cuõng yù thöùc roõ. Baø cuõng xin toâi giuùp baø loaïi boû khoûi cuoäc ñôøi mình vò thieân chuùa tröøng phaït ñoù. Toâi bieát roõ raèng khoâng nhöõng chuùng ta khoâng theå loaïi boû khoûi moät maëc caûm taâm lyù traàm troïng nhö theá, nhöng chuùng ta coøn khoâng ñöôïc tìm caùch laøm ñieàu ñoù nöõa. Khaùch haøng cuûa toâi phaûi hoïc thuaàn hoùa maëc caûm aáy vaø soáng vôùi noù. Chính vì vaäy toâi xin baø baét ñaàu ñoái thoaïi vôùi noù.

Ñoù laø ñieàu baø ñaõ laøm trong suoát moät cuoäc tónh taâm. Baø quaù ñoåi ngaïc nhieân, ñaøng sau caùi hình aûnh laï luøng veà thieân chuùa ñoù, baø nhaän ra hình aûnh cuûa meï baø. Meï baø ñaõ khaéc saâu trong trí naõo baø töø hoài baø coøn nhoû moät noãi sôï haõi beänh hoaïn ñoái vôùi Thieân Chuùa. Meï baø thöôøng noùi vôùi baø veà nhöõng ngöôøi baø con vaø baïn beø ñaõ bò Chuùa phaït vì hoï ñaõ khoâng vaâng lôøi Ngaøi. Khaùm phaù naày, duø coù tính chaát giaûi thoaùt, ñaõ laøm cho baø buoàn nhieàu. Bôûi vì cuøng luùc baø nhaän thaáy phaàn lôùn cuoäc ñôøi baø ñaõ phaûi chòu caùi hình aûnh cuûa vò thieân chuùa nghieâm khaéc vaø ñe doïa ñoù thoáng trò.

Nhöõng ngaøy keá tieáp, baø theo ñuoåi cuoäc ñoái thoaïi vôùi vò thieân chuùa quan toøa vaø tröøng phaït cuûa mình. Baø xin vò thieân chuùa naày nhöôøng choã daàn daàn cho Thieân Chuùa Tình Yeâu cuûa Chuùa Gieâsu Kitoâ vaø ñöøng ñöùng ôû giöõa baø vaø Ngaøi nöõa, nhaát laø trong nhöõng luùc gaëp khuûng hoaûng. Hôn nöõa, baø baûo ñaûm vôùi vò thieân chuùa ñoù raèng baø taùn döông yù höôùng tích cöïc cuûa ngöôøi muoán laøm cho baø thaønh moät ngöôøi coù haïnh kieåm luaân lyù khoâng theå cheâ traùch vaøo ñaâu ñöôïc heát.

Caâu chuyeän chöùng toû taàm quan troïng phaûi chaêm chuù khaûo saùt quan nieäm cuûa mình veà Thieân Chuùa vaø söûa chöõa noù, neáu muoán khaù phaù thaáy mình ñaùng tha thöù vaø chính mình trôû neân coù khaû naêng tha thöù. Chuùng ta khoâng theå cöù giöõ maõi nhöõng hình aûnh treû con veà Thieân Chuùa, nhöõng hình aûnh cuûa moät quan toøa voâ taâm, moät ngöôøi cha nghieâm khaéc, moät caûnh saùt, moät giaùo sö caàu toaøn, moät con ngöôøi voâ caûm, moät nhaân vaät ngoït ngaøo ñaàu moâi choùt löôõi, moät nhaø luaân lyù sôï seät, v.v... Nhöõng vò thieân chuùa ñoù laøm cho tín ñoà cuûa hoï thaønh baát löïc trong veäc tha thöù.

2. Trong tình yeâu cuûa Ngaøi, Thieân Chuùa khoâng bò giôùi haïn bôûi nhöõng söï tha thöù ngheøo naøn cuûa chuùng ta :

Nhöng ñoù khoâng phaûi laø nhöõng hình aûnh sai laàm duy nhaát veà Thieân Chuùa caûn trôû vieäc tha thöù. Coøn coù hình aûnh cuûa moät vò thieân chuùa maø söï tha thöù bò ñieàu kieän bôûi nhöõng söï tha thöù cuûa con ngöôøi. Thieân Chuùa chæ tha thöù cho toâi vôùi ñieàu kieän toâi tha thöù cho keû khaùc. Loái suy tö veà tha thöù naày raát phoå bieán, toâi ñaõ gaëp noù nôi ña soá caùc tham döï vieân nhöõng khoùa hoïc veà tha thöù cuûa toâi. Hoï töôûng raèng coù theå bieän minh cho loái suy tö ñoù baèng caùch neâu leân nhöõng lôøi cuûa Kinh Laïy Cha :"Xin tha thöù cho nhöõng xuùc phaïm cuûa chuùng con nhö chuùng con tha thöù cho nhöõng keû xuùc phaïm chuùng con".

Laøm sao caét nghóa vieäc caùc tín höõu kitoâ ñaõ ñi ñeán moät quan nieäm nhö theá veà söï tha thöù cuûa Thieân Chuùa ? Coù neân nghó raèng moät truyeàn thoáng kitoâ nhö theá ñaõ ñaùnh maát söù ñieäp thöù nhaát cuûa Phuùc AÂm khoâng ? Töø yù nieäm veà söï tha thöù nhöng khoâng cuûa Thieân Chuùa, daàn daàn chuùng ta ñaõ tröôït vaøo yù nieäm cuûa moät tha thöù-phaàn thöôûng cuûa chính nhöõng söï tha thöù cuûa mình. Thieân Chuùa ñaët giôùi haïn cho tình yeâu cuûa Ngaøi vaø thoâi laáy saùng kieán tha thöù ñeå chaïy theo nhöõng söï tha thöù ngheøo naøn cuûa con ngöôøi sao ?

YÙ nieäm veà söï tha thöù cuûa Thieân Chuùa ñöôïc xem nhö moät thöù coâng baèng ban thöôûng coù theå tìm thaáy daáu veát trong Tin Möøng theo thaùnh Mattheâu : "Quaû thöïc, neáu caùc ngöôi tha thöù cho ngöôøi khaùc laàm loãi cuûa hoï thì Cha caùc ngöôi treân trôøi cuõng seõ tha thöù cho caùc ngöôi ; nhöng neáu caùc ngöôi khoâng tha thöù cho ngöôøi ta, thì Cha caùc ngöôi cuõng khoâng tha thöù cho caùc ngöôi laàm loãi cuûa caùc ngöôi ñaâu" (Mt.6,14-15). Caùc nhaø chuù giaûi giaûi thích ñònh höôùng naày cuûa Mattheâu laø do söï kieän Mattheâu noùi vôùi moät cöû toaï coøn thaám nhieãm Leà Luaät Cöïu Öôùc. Ngay caû trong nhöõng baûn vaên khaùc, khi khaúng ñònh roõ raøng tính nhöng khoâng cuûa ôn cöùu ñoä, Mattheâu cuõng khai trieån caû moät doøng tö töôûng rabbi bò tinh thaàn vuï luaät cheá ngöï. Chính tö töôûng naày laïi ñöôïc gaëp thaáy trong yù nieäm veà tha thöù. Chuùng ta ghi nhaän aûnh höôûng cuûa Phuùc AÂm Mattheâu coù öu theá trong vieäc ñaøo luyeän taâm thöùc kitoâ giaùo, bôûi vì maõi cho ñeán Coâng ñoàng Vatican II, chuùng ta ñoïc haàu nhö moïi baûn vaên cuûa Mattheâu trong caùc phuïng vuï Chuùa nhaät. Vaäy chaúng ngaïc nhieân chi khi ngöôøi tín höõu nghó raèng coù theå mua laáy söï tha thöù cuûa Thieân Chuùa baèng caùc coâng nghieäp cuûa chính nhöõng söï tha thöù cuûa mình. Nhö vaäy, söï tha thöù mang hình thöùc cuûa moät cuoäc maëc caû tinh vi giöõa Thieân Chuùa vaø con ngöôøi.

YÙ töôûng veà moät vò thieân chuùa cho qua cho laïi khoâng xöùng hôïp vôùi loøng nhaân haäu voâ cuøng cuûa Thieân Chuùa. Noù taïo neân moät laàm laãn lôùn vaø moät ngoõ cuït lôùn hôn trong ñôøi soáng thieâng lieâng, ñaëc bieät nôi nhöõng ngöôøi caûm thaáy khoâng theå tha thöù. Ñeå baûo ñaûm ôn cöùu ñoä ñeán töø söï tha thöù cuûa Thieân Chuùa, hoï phaûi coá gaéng tha thöù baèng moïi giaù, ngay caû khi caûm thaáy baát löïc ñeå laøm vieäc ñoù. Hoaëc laø hoï thuù nhaän khoâng theå tha thöù neân khoâng ñaùng ñöôïc söï tha thöù cuûa Chuùa vì söï thieáu quaûng ñaïi cuûa hoï, hoaëc laø hoï töï doái mình trong vieäc thoûa thuaän trao ban moät söï tha thöù giaû doái, hoaëc ít ra laø khoâng trung thöïc. Chuùng ta thaáy nhöõng keû töôûng mình coù theå  ñaùng höôûng söï tha thöù cuûa Chuùa rôi vaøo trong moät löôõng ñaïo xao xuyeán nhö theá naøo !

Laøm sao thoaùt ra khoûi con ñöôøng khoâng loái thoaùt naày ? Phöông theá duy nhaát laø nhaän roõ hai chaân lyù naày.

Thöù nhaát laø Thieân Chuùa luoân giöõ saùng kieán ñi böôùc ñaàu trong vieäc tha thöù, nhö chæ Ngaøi môùi coù saùng kieán tình yeâu. Thaùnh Gioan khoâng do döï khaúng ñònh ñieàu ñoù : "Khoâng phaûi chuùng ta ñaõ yeâu meân Thieân Chuùa, maø chính Ngaøi ñaõ yeâu thöông chuùng ta tröôùc" (1 Jn.4,10).

Chaân lyù thöù hai phaùt xuaát töø chaân lyù thöù nhaát. Tha thöù khoâng phaûi laø haønh ñoäng cuûa yù chí chæ tuøy thuoäc ôû mình. Tha thöù tröôùc heát laø hoa traùi cuûa moät cuoäc hoaùn caûi cuûa taâm hoàn, moät söï môû ra vôùi aân suûng tha thöù. Söï hoaùn caûi naày, ngay caû khi noù coù theå laø töùc thôøi vaø töï phaùt trong moät soá tröôøng hôïp, thöôøng sinh ra, chín muoài vaø tieán hoùa trong suoát moät giai ñoaïn daøi hoaëc ngaén.

Quaû theá, neáu khoâng xaùc tín veà hai söï thaät naày, chæ neân ñoïc laïi duï ngoân ngöôøi maéc nôï khoâng coù khaû naêng chi traû (Mt.18,23-35). Ñoù laø caâu chuyeän cuûa moät oâng chuû coù saùng kieán tha moät moùn nôï raát lôùn cho moät trong caùc con nôï cuûa oâng. Nhöng con nôï naày khoâng coù cuøng loøng khoan hoàng ñoù ñoái vôùi moät ngöôøi ngheøo maéc nôï y moät soá tieàn nhoû. Chuùng ta bieát phaàn coøn laïi cuûa caâu chuyeän : oâng chuû, moät khi bieát ñöôïc söï cöùng coûi vaø khaéc nghieät cuûa ngöôøi maéc nôï khoâng coù khaû naêng chi traû, ñaõ sai boû tuø anh ta cho ñeán khi traû heát moùn nôï.

Hai ñieåm ñaùng ghi nhaän trong duï ngoân lieân quan ñeán söï tha thöù. Moät ñaøng, chính oâng chuû, tröôøng hôïp naày laø Thieân Chuùa, coù saùng kieán ñöa ra moät cöû chæ thöông xoùt. Ñaøng kia, con nôï ñöôïc ñaëc aân khoâng ñeå mình bò ñaùnh ñoäng hay chòu aûnh höôûng bôûi loøng quaûng ñaïi cuûa chuû nôï. Loøng quaûng ñaïi ñaùng leõ phaûi daãn anh ta tha thöù cho con nôï cuûa mình khi ñeán löôït anh ta. Anh ta ñaõ khoâng ñoùn nhaän caùch saâu xa söï tha thöù cuûa chuû anh, ñeán ñoä ñeå mình ñöôïc bieán ñoåi vaø trôû neân coù khaû naêng ñöa ra moät cöû chæ khoan hoàng töông töï. Chính trong vieäc ñoù maø anh töï keát aùn mình.

Huyeàn nhieäm töï do cuûa con ngöôøi coù theå ñi tôùi choã töø choái aân suûng. Neân theâm raèng maëc daàu Ngaøi coù saùng kieán trao ban söï tha thöù, Thieân Chuùa khoâng theå baét eùp buoäc chuùng ta ñoùn nhaän noù. Moät caùch naøo ñoù, Chuùa töï laøm cho mình ra baát löïc tröôùc söï töø choái "tha nôï" - tha thöù cuûa Ngaøi. Chaéc chaén khaùc vôùi oâng chuû cuûa duï ngoân, Thieân Chuùa toû ra kieân nhaãn hôn vaø bieát chôø ñôïi luùc thuaän tieän cho caùc con tim môû ra, ngay caû nhöõng taâm hoàn ngoan coá nhaát.

3. Söï tha thöù khieâm toán cuûa Thieân Chuùa cuûa Chuùa Gieâsu :

Nhöng ai laø Thieân Chuùa tha thöù ñích thöïc ? Ñeå hieåu roõ caùc phong caùch cuûa Thieân Chuùa trong vieäc tha thöù, chuùng ta haõy nhìn ngaém caùch Chuùa Gieâsu ñoái xöû vôùi caùc "toäi nhaân". Ñoái vôùi hoï, Ngaøi khoâng toû ra moät thaùi ñoä tròch thöôïng, daïy ñôøi hoaëc khing mieät, maø laïi toû ra giaûn dò, khieâm toán vaø caûm thoâng. Ngaøi coù saùng kieán ñi thaêm nhöõng con ngöôøi bò tuø ñaøy trong laàm loãi cuûa hoï. Roài moät khi ôû vôùi hoï, Ngaøi laøm cho hoï theâm giaù trò baèng caùch töï ñaët mình trong traïng thaùi ñoùn tieáp hoï : Vôùi ngöôøi ñaøn baø Samaria, Ngaøi xin nöôùc uoáng ; nhìn thaáy Giakeâu, Ngaøi töï môøi mình ñeán troï nhaø oâng ; Ngaøi ñeå cho Maria Madaleâna xöùc daàu hoân chaân Ngaøi. Ngay caû tröôùc khi noùi ñeán tha thöù, Ngaøi baét ñaàu thieát laäp moät moái töông quan giöõa ngöôøi vôùi ngöôøi. Vaäy chính trong söï ñoùn tieáp caên baûn con ngöôøi maø Chuùa Gieâsu bieåu loä söï tha thöù cuûa Ngaøi.

"Laøm theá naøo môû loøng mình ra vôùi ôn tha thöù cuûa Chuùa ? Laøm sao baét chöôùc Ngaøi ?" Jean-Marie Pohier haïnh phuùc traû lôøi : "Thieân Chuùa cuûa Kinh Thaùnh vöøa maïc khaûi cho chuùng ta raèng Ngaøi khoâng bò toån thöông - Ngaøi laø ngöôøi cha cuûa ñöùa con trai hoang ñaøng, laø ngöôøi ñi tìm con chieân laïc - vöøa cho chuùng ta bieát raèng Ngaøi töø choái baét chuùng ta phaûi traû giaù. Ñoù laø moät nghòch lyù khoâng chòu noåi ñoái vôùi chuùng ta. Toâi cuõng nghó raèng ngöôøi ta chæ coù theå baét chöôùc söï tha thöù cuûa Chuùa caùch raát xa. Hy voïng raèng nhôø naêng lui tôùi vôùi Chuùa, cuoái cuøng Ngaøi coù theå aûnh höôûng treân chuùng ta moät chuùt..."

4. Ñeå môû loøng ra vôùi aân suûng tha thöù :

Nhö ñoái vôùi caùc cuoäc taäp luyeän khaùc, baïn giöõ moät tö theá thoaûi maùi vaø loaïi khoûi baïn moïi söï chia trí. 

Baïn haõy ñeå mình ñöôïc daãn qua moät böùc tranh taâm trí. Trong khi laéng nghe nhöõng lôøi cuûa böùc tranh, baïn haõy chuù yù toân troïng nhòp ñieäu rieâng cuûa baïn. 

Baïn haõy ñeå thôøi giôø ñi vaøo trong chính mình ñeå ñuoåi kòp theá giôùi bieåu töôïng vaø thieâng lieâng cuûa baïn. Nhaém maét laïi neáu ñieàu ñoù giuùp ñôõ baïn. 

Baïn tìm thaáy mình ôû trong moät caùnh ñoàng ñaày hoa, chan hoøa aùnh saùng maët trôøi. Baïn haõy ñeå thôøi gian chieâm ngaém quang caûnh aáy vaø thöôûng thöùc söï töôi maùt cuûa ñòa phöông. 

Döôùi kia, baïn thaáy moät caên nhaø ñöôïc bao boïc bôûi moät aùnh saùng ñaëc bieät. Baïn ñi veà phía noù. Baïn tìm thaáy ôû ñoù moät caàu thang baèng ñaù daãn xuoáng taàng haàm. Töøng böôùc moät, baïn xuoáng baûy baäc. Baây giôø baïn ñang ñöùng tröôùc moät caùnh cöûa daøy baèng goã seán ñöôïc chaïm troå tinh vi vôùi nhöõng maãu hình duyeân daùng. Söï toø moø thuùc ñaåy baïn môû cöûa ra vaø ñi vaøo. Baïn ôû trong moät gian phoøng aùnh saùng kyø laï. Heát söùc ngaïc nhieân, baïn thaáy moät baûn sao cuûa chính baïn bò coät vaøo moät chieác gheá. Haõy ñeå thôøi giôø khaûo saùt kyû caùc daây buoäc baïn. Nhöõng phaàn naøo nôi thaân theå baïn bò buoäc chaët ? Loaïi daây gì troùi chuùng ? Caùc daây ñoù laøm baèng vaät lieäu chi ? Baïn baét ñaàu nhaän thöùc ra söï xuùc phaïm ñaõ troùi buoäc baïn theá naøo. Baïn daàn daàn yù thöùc ñöôïc chính baïn ñang ôû ñoù, bò troùi chaët vaøo gheá. Baïn ñi vaøo trong chính mình ñeå chæ laøm neân moät vôùi ngöôøi bò troùi.

Roài baïn nhaän thaáy raèng khoâng phaûi chæ coù moät mình baïn ôû trong phoøng. Baïn ngôø vöïc söï hieän dieän cuûa moät höõu theå quyeàn naêng. Baïn nhaän ra Chuùa Gieâsu. Ngaøi hoûi baïn : "Con coù muoán Ta giuùp con côûi troùi khoâng ?". Ngaïc nhieân veà söï giuùp ñôõ cuûa Ngaøi, baïn töï ñaët laïi caâu hoûi : "Coù phaûi toâi thöïc söï muoán ñöôïc giaûi thoaùt khoâng ? - Coù phaûi toâi saép thoaùt khoûi xieàng xích khoâng ? - Toâi coù theå chòu ñöïng tình traïng môùi töï do khoâng ? - Nhöõng lôïi ích naøo toâi coù theå ruùt ra ñöôïc töø hoaøn caûnh tuø nguïc cuûa toâi ?". Baïn ñeå ít thôøi gian tranh luaän veà nhöõng caâu hoûi quan troïng naày.

Neáu baïn muoán ñöôïc giaûi thoaùt, haõy trình baøy öôùc muoán aáy vôùi Chuùa Gieâsu. Haõy noùi vôùi Ngaøi veà nhöõng sôïi daây troùi buoäc baïn vaø ngaên caûn baïn tha thöù cho keû xuùc phaïm baïn. Cöù moãi laàn baïn xaùc ñònh roõ moãi trôû ngaïi cho tha thöù, baïn haõy nhìn Chuùa Gieâsu ñang thaùo gôõ daàn daàn nhöõng caùi raøng buoäc baïn.

Moãi khi moät phaàn thaân xaùc baïn ñöôïc giaûi thoaùt, baïn haõy döøng laïi ñeå thöôûng thöùc söï naâng ñôõ maø söï töï do môùi cuûa baïn mang laïi cho baïn. Caùc sôïi daây cöù caøng buoâng ra thì baïn caøng ñeå cho söï hoøa ñieäu, trong saùng vaø bình an xaâm chieám taát caû con ngöôøi cuûa baïn.

Trong tình traïng aân suûng maø baïn caûm nhaän tình yeâu Thieân Chuùa cö nguï trong baïn, baïn haõy nhìn con ngöôøi xuùc phaïm baïn ñang tieán ñeán gaàn baïn. Baïn coù baét ñaàu nhaän ra coù caùi gì ñoù thay ñoåi trong baïn khoâng ? Baïn haõy nhìn vaøo ñoâi maét con ngöôøi naày. Baïn coù theå thaúng thaén noùi vôùi y "toâi tha thöù cho anh" khoâng ? Neáu coù, thì baïn haõy laøm ñi. Neáu khoâng, baïn haõy trôû veà vôùi chính mình vaø töï hoûi nhöõng sôïi daây naøo coøn giöõ baïn laïi. Baïn coù theå noái laïi cuoäc ñoái thoaïi vôùi Chuùa Gieâsu ñeå xin Ngaøi giaûi thoaùt baïn khoûi nhöõng trôû ngaïi cuoái cuøng ñoái vôùi söï tha thöù. Baïn cuõng coù theå döøng laïi nôi ñaây, duø phaûi laøm laïi sau naày cuøng moät taäp luyeän böùc tranh, ngoõ haàu ñi xa hôn treân con ñöôøng tha thöù. Moät ngaøy seõ tôùi, baïn seõ heát söùc ngaïc nhieân thaáy söï tha thöù chaûy ra töø suoái nguoàn cuûa traùi tim baïn.

Neáu baïn ñaõ thaønh coâng trong vieäc thaùo côûi heát moïi daây raøng buoäc baïn, baïn haõy töï hoûi baïn seõ laøm gì trong töông lai, vôùi nhöõng sôïi daây ñoù. Chuùng seõ ñöôïc söû duïng cho baïn nhö nhöõng bieåu töôïng, nhaéc nhôû baïn nhöõng baøi hoïc quí giaù maø baïn seõ ruùt tæa ñöôïc töø kinh nghieäm cuûa mình.

Baây giôø baïn seõ cöû haønh theá naøo söï giaûi thoaùt môùi cuûa baïn ?

Khi baïn caûm thaáy ñaõ saün saøng, baïn haõy ñöùng vaø ra khoûi phoøng. Baïn môû caùnh cöûa seán vaø treøo leân baûy baäc caáp ñeå loä ra trong aùnh saùng ban ngaøy. Töø töø baïn baét laïi lieân laïc vôùi beân ngoaøi. Baïn yù thöùc caùc tieáng ñoäng. Baïn môû to maét. Baïn caûm thaáy an tónh, thö giaûn, maùt meû vaø khoan khoaùi.

Chaéc chaén baïn muoán chia seû nhöõng caûm nghó cuûa baïn vôùi moät ngöôøi naøo ñoù, hoaëc baïn haõy ghi laïi trong nhaät kyù.

Xin tha thöù cho chuùng con nhöõng xuùc phaïm cuûa chuùng con.
Laïy Chuùa, xin tha thöù cho chuùng con nhöõng xuùc phaïm cuûa chuùng con,
Khoâng theo möùc ñoä cuûa nhöõng tha thöù ngheøo naøn cuûa chuùng con,
Khoâng nhö chuùng con coù thoùi quen tha thöù,
Khoâng theo göông nhöõng tha thöù coù tính caùch thöông maïi vaø tính toaùn cuûa chuùng con.

Nhöng haún laø :
ñeå khaùm phaù ra loøng thöông xoùt dòu daøng cuûa Chuùa
ñeå caûm nhaän söï dòu daøng nguoâi ngoai cuûa Chuùa
ñeå daïy cho chuùng con cuõng tha thöù
ñeå tha thöù cho nhöõng ai cuøng chia seû côm baùnh vôùi chuùng con
ñeå khoâng rôi vaøo tuyeät voïng vì xaáu hoå
ñeå töø choái öôùc muoán tha thöù caùch ngaïo maïn
ñeå loät maët naï nhöõng söï ngay thaúng giaû doái vaø nhöõng phaån noä cuûa chuùng con
ñeå chuùng con coù theå tha thöù cho chính mình
ñeå nhöõng tha thöù cuûa chuùng con trôû thaønh phaûn aùnh   söï tha thöù cuûa Chuùa.

muïc luïc

Giai ñoaïn möôøi hai : Quyeát ñònh chaám döùt  hoaëc ñoåi môùi quan heä

Nhöõng tình baïn ñöôïc noái laïi ñoøi hoûi nhieàu chaêm soùc hôn laø nhöõng tình baïn khoâng bao giôø bò ñoå vôû.
La Rochefoucauld

Hoan hoâ ! Chuùc möøng ! Baïn ñaõ tôùi giai ñoaïn cuoái cuøng cuûa tieán trình tha thöù laâu daøi cuûa baïn. Baây giôø baïn ñaõ tha thöù cho keû xuùc phaïm baïn, vieäc coøn laïi laø baïn quyeát ñònh seõ laøm gì vôùi moái lieân heä coøn noái keát baïn vôùi y. Baïn muoán ñeo ñuoåi moái lieän heä naày nhaèm ñaøo saâu noù, hoaëc baïn nghó raèng toát hôn neân chaám döùt ?

1. Khoâng laãn loän tha thöù vôùi hoøa giaûi :

Trong moät soá saùch, tha thöù thöôøng ñoàng nghóa vôùi hoøa giaûi. Chính vì theá, nhieàu ngöôøi sôï tha thöù cho keû xuùc phaïm ñeán hoï, vì do ñoù, hoï phaûi hoøa giaûi vôùi noù vaø laïi phaûi ñöa thaân ra höùng chòu cuøng nhöõng quaáy nhieãu ñoù töø phía noù. Ñoù laø tröôøng hôïp moät ñoàng nghieäp chuyeân gia taâm lyù cuûa toâi khi coâ baïn thaân phaûn boäi nhöõng bí maät cuûa baø. Baø töø choái tha thöù cho coâ ta, bôûi vì baø nghó laø baø seõ phaûi taâm söï trôû laïi vôùi coâ ta vaø seõ coøn phaûi bò toån thöông vì söï khoâng kín ñaùo cuûa coâ ta. Môùi ñaây toâi cuõng ñaõ nhaän thaáy cuøng moät noãi sôï haûi ñoù nôi moät ngöôøi. Ngöôøi naày cuõng laãn loän haønh ñoäng tha thöù vôùi haønh ñoäng hoøa giaûi.

Ñaây laø ñieàu ñaõ xaûy ra : moät nöõ tín ñoà Tin Laønh say meâ vò muïc sö cuûa mình baèng moät tình yeâu raát maïnh. Vò muïc sö cuõng say ñaém naøng vaø ñaõ ñaùp traû nhöõng cöû chæ caàu thaân cuûa naøng maø khoâng sôï laøm lu môø thanh danh cuûa mình, vì oâng ñaõ keát hoân vaø laø ngöôøi cha gia ñình. Chaéc chaén veà tình yeâu cuûa ngöôøi ñaøn oâng naày, naøng rôøi boû toå aám gia ñình ñeå thueâ moät caên hoä soáng moät mình. Naøng ñaõ neâu lyù do cho choàng naøng raèng naøng muoán tìm laïi chính mình vaø suy tö veà ñònh höôùng cho cuoäc ñôøi naøng. Lyù do thaät laø ñeå coù theå soáng thaân maät hôn vôùi ngöôøi yeâu ñaõ döï tính boû vôï ngoõ haàu ñi ñeán vôùi naøng. Nhöng vôï cuûa muïc sö ñaõ nghe phong phanh söï vieäc neân ñaõ thuùc ñaåy choàng ñi gaëp moät vò coá vaán hoân nhaân gia ñình. Cuoái cuøng, baø ñaõ thaønh coâng trong vieäc can ngaên vò muïc sö ñi soáng vôùi tình nhaân.

Nöõ nhaân vaät trong caâu chuyeän cuûa chuùng ta soáng coâ ñôn moät mình trong caên hoä nhoû, vaø sau khi suy nghó, naøng ñaõ quay trôû veà toå aám gia ñình. Coøn bò va chaïm vì ñaõ bò boû rôi, choàng naøng ñoøi hoûi naøng phaûi chính thöùc theà höùa trung thaønh. OÂng coi ñoù laø ñieàu kieän taát yeáu cho söï tha thöù cuûa oâng vaø söï trôû veà toå aám gia ñình coù theå xaûy ra cuûa vôï oâng. Vôï oâng phaûn ñoái ñieàu ñoù. Hoï ñang trong tình traïng aáy khi ñeán gaëp toâi. Sau vaøi laàn gaëp gôõ, toâi ñaõ thaønh coâng laøm cho ngöôøi choàng hieåu raèng oâng khoâng theå ñaët ñieàu kieän cho söï tha thöù cuûa oâng : söï tha thöù phaûi laø troïn veïn vaø voâ ñieàu kieän. Tuy nhieân, moät khi oâng ñaõ tha thöù, oâng coù theå thöông thaûo caùc ñieàu kieän cho cuoäc trôû veà cuûa vôï oâng ôû trong gia ñình. OÂng cuõng ñaõ laãn loän tha thöù vôùi hoøa giaûi.

Söï laãn loän naày ñöôïc tìm thaáy khoâng nhöõng nôi nhöõng con ngöôøi bình thöôøng, maø ngay caû nôi caùc chuyeân gia veà tha thöù. Moät soá thaày daïy tu ñöùc vaø thaàn hoïc gia ñaõ laøm nhöõng khaúng ñònh nhö theá naày : "Muïc ñích toái haäu cuûa tha thöù, chính laø söï hoøa giaûi ; tha thöù vaø hoøa giaûi laø hai thöïc taïi khoâng theå taùch rôøi nhau ; tha thöù seõ khoâng ñaày ñuû neáu khoâng coù hoøa giaûi". Coù theå noùi raèng ñoái vôùi nhieàu ngöôøi trong hoï, tha thöù töông ñöông vôùi vieäc queân ñi taát caû, vôùi vieäc laøm nhö chaúng coù gì xaûy ra caû vaø quan heä laïi nhö tröôùc khi xuùc phaïm. Caùch nhìn naày coi troïng tö töôûng ma thuaät hôn laø khoa taâm lyù laønh maïnh cuûa con ngöôøi. Neáu hoøa giaûi phaûi laø qui phaïm cho tính ñích thöïc cuûa söï tha thöù thì chuùng ta hieåu taïi sao bieát bao nhieâu ngöôøi töø choái tha thöù. Hoï coù caûm töôûng nhö cöù giaû vôø tha thöù, vaø cuoái cuøng, töï phaûn boäi chính mình.

oõ raøng phaàn tieáp theo thoâng thöôøng vaø ñaùng ao öôùc cuûa tha thöù laø hoøa giaûi. Söï hoøa giaûi ñoù toát hôn nöõa ñoái vôùi nhöõng ngöôøi lieân keát vôùi nhau baèng nhöõng lieân heä raát chaët cheû. Ñoù laø tröôøng hôïp cuûa caùc ñoâi vôï choàng, cha meï, con caùi, baïn thaân, ngöôøi laùng gieàng vaø ñoàng nghieäp. Nhöng, caû khi söï hoøa giaûi coù theå coù ñöôïc thì cuõng khoâng ñöôïc töôûng töôïng raèng noù bao haøm vieäc tìm gaëp laïi mình nhö tröôùc khi chöa coù loãi laàm. Sau moät söï xuùc phaïm naëng neà, chuùng ta khoâng theå laáy laïi quan heä ñaõ qua ñöôïc nöõa, vì lyù do ñôn giaûn raèng noù khoâng coøn nöõa vaø cuõng khoâng theå toàn taïi nöõa. Hôn nöõa, chuùng ta coù theå nghó tôùi hoaëc ñaøo saâu quan heä ñoù, hoaëc cho noù moät hình thöùc khaùc.

2. Tha thöù vaø chaám döùt moät quan heä :

Coøn coù moät hoaøn caûnh maø söï hoøa giaûi vôùi keû xuùc phaïm toû ra khoâng theå coù ñöôïc. Chuùng ta laáy chaúng haïn tröôøng hôïp coù vaán ñeà vôùi moät ngöôøi xuùc phaïm voâ danh, ñaõ cheát hay khoâng tìm thaáy ; hoaëc vôùi moät keû xuùc phaïm khoâng chòu hoái caûi hoaëc moät ngöôøi coù loãi ñaõ thaønh coá taät vaø voâ traùch nhieäm. Coù phaûi vì vaäy maø keát luaän raèng söï tha thöù laø khoâng theå ñöôïc khoâng ? Chaúng heà nhö theá. Söï tha thöù tröôùc heát laø moät traïng thaùi cuûa con tim. Do ñoù, khoâng nhöõng noù coù theå ñöôïc trao ban, maø coøn nhaát thieát phaûi tha thöù ñeå laáy laïi söï bình an vaø töï do noäi taâm, duø keû xuùc phaïm coù saün saøng hay khoâng, tôùi gaàn ñöôïc hay khoâng.

Trong nhöõng hoaøn caûnh maø ngöôøi tha thöù khoâng theå boäc loä tröïc tieáp söï tha thöù cuûa mình, thì y vaãn luoân luoân coøn coù khaû naêng laøm vieäc ñoù baèng moät cöû chæ bieåu töôïng nhö vieát moät laù thö maø seõ khoâng gôûi ñi, taäp hôïp quanh mình moät vaät töôïng tröng cho söï tha thöù cuûa mình, hoaëc ñaët moät cöû chæ hoøa giaûi vaøo choã cuûa moät ngöôøi hay cuûa moät nhoùm ngöôøi ñoùng vai keû xuùc phaïm. Ñoù laø caùi ñaõ xaûy ra trong moät giaùo xöù maø ngöôøi chaên chieân ñaõ phaïm nhöõng haønh vi laïm duïng tình duïc. Baûn quyeàn sôû taïi ñaõ cöû moät vò giaûng thuyeát ñeán giuùp coäng ñoaøn töï chöõa laønh. Trong moät cuoäc cöû haønh saùm hoái, vò naày xin caùc giaùo daân nhìn thaáy nôi ngaøi vò muïc töû laàm loãi cuûa hoï vaø ñeán baét tay ngaøi toû daáu söï tha thöù maø hoï trao ban cho vò muïc töû cuõ cuûa hoï. Tieán trình naày töï noù raát thích hôïp cho moïi hoaøn caûnh. Ruûi thay, ñoù laø moät cöû chæ non yeåu, vì vò giaûng thuyeát ñaõ khoâng ñeå ñuû thôøi gian cho caùc giaùo daân trong giaùo xöù baét ñaàu vieäc chöõa laønh veát thöông cuûa hoï tröôùc ñaõ, roài töø ñoù laøm cho hoï tieán böôùc treân con ñöôøng tha thöù.

Cuõng coù nhöõng hoaøn caûnh maø caùc noå löïc hoøa giaûi, duø ñaïi ñoä ñeán ñaâu, seõ toû ra baát caån vaø ngay caû nguy hieåm nöõa. Haõy nghó ñeán tröôøng hôïp coù vaán ñeà vôùi nhöõng ngöôøi baïo löïc, vôùi nhöõng ngöôøi maéc beänh taâm thaàn kinh nieân hoaëc vôùi nhöõng keû gian laän chaúng chuùt ngaïi nguøng. Toâi khoâng tin raèng, nhaân danh moät söï tha thöù toaøn boä bao goàm caû hoøa giaûi, chuùng ta phaûi thuùc ñaåy tính anh huøng ñi ñeán choã saün saøng nhaän chòu theâm nöõa nhöõng haønh ñoäng taøn baïo sao ? Söï tha thöù hieåu ñuùng khoâng ñoøi hoûi ñeán theá ñaâu. Trong nhöõng hoaøn caûnh naày, caùc ngöôøi naày coù theå vì caån troïng maø ruùt lui, sau khi tha thöù taát caû cho keû xuùc phaïm mình.

Duø caû khi söï tha thöù khoâng luoân ñaït tôùi hoøa giaûi thì cuõng khoâng keùm lôïi ích cho ngöôøi tha thöù vaø vieäc ñoù ñöôïc bieåu loä baèng nhieàu caùch. Ngöôøi bò xuùc phaïm tröôùc heát hoøa giaûi vôùi chính mình ; tieáp ñeán khoâng coøn caûm thaáy bò söï oaùn giaän vaø tinh thaàn traû thuø cheá ngöï mình nöõa ; seõ thaønh coâng trong vieäc khoâng coøn xeùt ñoaùn, nhöng hieåu cho keû xuùc phaïm mình ; coù theå töï trong thaâm taâm, caàu mong cho noù ñöôïc haïnh phuùc lôùn nhaát coù theå ñöôïc ; seõ khaùm phaù ra ñöôïc khía caïnh tích cöïc cuûa hoaøn caûnh khoù khaên ; dó nhieân coù theå hy voïng söï aân caàn ñoái vôùi keû xuùc phaïm seõ laøm bieán ñoåi ñöôïc taâm hoàn y.

Ñoù khoâng phaûi laø taát caû, vì moät xuùc phaïm ñeán töø moät ngöôøi raát thaân yeâu thöôøng cung caáp cô hoäi ñeå töï môû maét ra tröôùc söï leä thuoäc beänh hoaïn maø chuùng ta coù theå duy trì ñoái vôùi y. Söï raïn nöùt trong moái quan heä, duø coù naëng neà maáy, coáng hieán cho ngöôøi bò xuùc phaïm cô hoäi xem xeùt laïi tình traïng leä thuoäc vaø trôû neân ñoäc laäp hôn. Söï tha thöù cung caáp moät cô hoäi lyù töôûng ñeå laøm laïi di saûn cuûa mình theo sau söï maát maùt ngöôøi thaân. Vieäc laøm laïi di saûn heä taïi vieäc phuïc hoài taát caû nhöõng söï lyù töôûng hoùa ñaõ ñöôïc phoùng chieáu leân ngöôøi ñöôïc yeâu meán. Noùi caùch khaùc, noù giuùp laáy laïi taát caû tình yeâu, nghò löïc, lyù töôûng... noùi taét laø taát caû söï ñaàu tö taâm lyù vaø thieâng lieâng maø chuùng ta ñaõ ñaët ñeå nôi ngöôøi ñöôïc yeâu meán.

3. Söï taêng tröôûng cuûa keû xuùc phaïm trong hoøa giaûi :

Baây giôø chuùng ta haõy khaûo saùt nhöõng thay ñoåi ñöôïc thöïc hieän trong töông quan keû xuùc phaïm - ngöôøi bò xuùc phaïm. Tröôùc heát, chuùng ta haõy ghi nhaän raèng traùch nhieäm veà nhöõng thay ñoåi khoâng chæ do keû xuùc phaïm nhö moät soá taùc giaû muoán (Smedes), nhöng cuõng do ngöôøi bò xuùc phaïm nöõa, vì ngöôøi bò xuùc phaïm phaûi taäp khoâng coøn ñaët mình vaøo hoaøn caûnh coù theå laïi trôû thaønh naïn nhaân nöõa. Ñeå xaây döïng moái quan heä môùi, caû keû xuùc phaïm laãn ngöôøi bò xuùc phaïm ñeàu phaûi caûm nhaän coù lieân quan.

Tröôùc heát keû xuùc phaïm phaûi nhaän ra phaàn traùch nhieäm cuûa mình trong loãi laàm aáy ; phaûi toû ra saün saøng laéng nghe ngöôøi bò xuùc phaïm cho ñeán cuøng vaø phaûi ñaët mình trong da thòt cuûa ngöôøi bò xuùc phaïm haàu ño löôøng ñöôïc hôn tröông ñoä vaø cöôøng ñoä veát thöông cuûa y. Ngay caû khi khoâng theå loaïi boû ñöôïc ñau khoå cho ngöôøi bò xuùc phaïm, ít ra keû xuùc phaïm cuõng hieåu thaáu ñöôïc noù. Coøn veà nhöõng thieät haïi vaø baát coâng mình ñaõ phaïm ñuïng tôùi caùc cuûa caûi vaät chaát, nhöõng veát nhô cho thanh danh, nhöõng söï thieáu ngay thaúng hoaëc taát caû nhöõng laõnh vöïc khaùc, keû xuùc phaïm phaûi söûa chöõa laïi theo ñöùc coâng baèng, trong möùc ñoä coù theå ñöôïc.

Keû xuùc phaïm coáng hieán baûo ñaûm ngay thaúng naøo trong töông lai ? Söï hoái haän, lôøi doùc loøng, nhöõng lôøi höùa heïn coù ñuû khoâng ? Nhöõng yù höôùng toát khoâng bao giôø thay theá ñöôïc caùc haønh ñoäng thay ñoåi cuï theå ñöôïc. Vaäy keû xuùc phaïm töï hoûi xem mình ñaõ hoïc ñöôïc gì töø caùc vieäc ñoù veà chính mình vaø veà caùch thöùc noái keát caùc moái lieân heä thaân thieát vôùi ngöôøi khaùc. Ñoù laø nhöõng thay ñoåi thöïc söï ñöôïc nhaän thaáy trong caùch öùng xöû cuûa keû xuùc phaïm taïo neân nhöõng baûo ñaûm toát hôn cho hoøa giaûi thaønh coâng. Y cuõng phaûi töï ñaët ra cho mình nhöõng vaán naïn sau ñaây : "Toâi ñaõ ñi ñeán choã phaïm phaûi moät xuùc phaïm nhö theá caùch naøo ? Ñaâu laø ñoäng löïc saâu xa cuûa toâi ? Ñaâu laø nhöõng tieàn söï coù tính caùch gia ñình hoaëc vaên hoùa ñaõ thuùc ñaåy toâi coù moät haønh ñoäng gaây xuùc phaïm nhö theá ? Nhöõng öùng xöû naøo toâi phaûi hoïc ñeå thay ñoåi trong töông lai ? Söï giuùp ñôõ naøo toâi phaûi cho mình ñeå ñaït ñöôïc muïc ñích naày ?"

Tröôøng hôïp sau ñaây cuûa moät ngöôøi choàng baát trung minh hoïa roõ raøng caùi maø toâi cho laø nhöõng daáu hieäu taêng tröôûng cuûa moät keû xuùc phaïm hoái caûi. Moät hoâm, ngöôøi choàng baùo cho vôï mình hay oâng ñaõ coù moät nhaân tình treû. Ñeå giaûm nheï cuù soác do caùi tin aáy, oâng voäi vaøng baûo ñaûm raèng oâng khoâng muoán thay ñoåi gì cuoäc soáng hoân nhaân ñaõ hai möôi laêm naêm qua vaø oâng höùa vôùi baø laø baø vaãn luoân laø moái tình öu tieân cuûa oâng. Vôï oâng boäc loä cho oâng noãi ñau vaø söï thaát voïng saâu xa cuûa baø, roài baø baùo cho oâng laø khoâng coù vaán ñeà oâng soáng ôû gia ñình trong thôøi gian cuoäc "soáng ñoäc thaân" môùi cuûa oâng.

Ít thaùng chung soáng vôùi ngöôøi tình ñuû thuyeát phuïc ngöôøi ñaøn oâng raèng oâng khoâng theå thích hôïp vôùi tính tình cuûa ngöôøi baïn ñôøi treû cuûa oâng. Nhôù laïi taát caû nhöõng lôïi ích maø cuoäc soáng gia ñình tröôùc ñaây ñaõ mang laïi cho oâng, oâng muoán quay trôû veà. Nhöng vôï oâng khoâng chaáp thuaän nhö theá. Baø töø choái soáng chung laïi vôùi oâng, bao laâu oâng khoâng thöïc hieän treân oâng moät coâng trình taâm lyù. Baø mong muoán caùch ñaëc bieät raèng oâng yù thöùc ñöôïc caùi gì ñaõ taùc ñoäng söï ra ñi cuûa oâng. Ñoù laø ñieàu oâng ñaõ laøm vôùi söï giuùp ñôõ cuûa moät nhaø trò lieäu taøi gioûi. OÂng nhaän thaáy raèng trong nhöõng naêm daøi soáng ñôøi hoân nhaân, oâng ñaõ choàng chaát maát maùt treân maát maùt vaø ñaõ doàn neùn nhieàu töùc giaän ñoái vôùi vôï oâng. Roõ raøng laø oâng ñaõ söû duïng söï ñieân roà tình yeâu ñeå tröøng phaït baø. Ñaåy xa hôn suy nghó cuûa mình, oâng khaùm phaù ñöôïc raèng oâng muoán caëp keø vôùi moät ngöôøi ñaøn baø treû, chính laø ñeå queân ñi noãi sôï giaø vaø sôï cheát. Theo sau nhöõng söï yù thöùc nhö vaäy, oâng quyeát ñònh thay ñoåi thaùi ñoä caàn phaûi coù. Chæ chính luùc ñoù oâng baét ñaàu caûm thaáy saün saøng laáy laïi cuoäc chung soáng vôùi vôï mình.

4. Söï taêng tröôûng cuûa ngöôøi bò xuùc phaïm trong hoøa giaûi :

Moät ngöôøi bò xuùc phaïm thöôøng than : "Taïi sao toâi laïi bò ñaët vaøo moät tình caûm raéc roái nhö theá naày ? Vaán naïn hoaøn toaøn thích ñaùng. Noù coù lyù nhaéc laïi raèng ngöôøi coù loãi khoâng moät mình chòu traùch nhieäm veà bieán coá ñau khoå ñoù. Ngöôøi bò xuùc phaïm cuõng phaûi tìm laøm roõ söï thaät veà mình vaø phaûi lôïi duïng caùi kinh nghieäm khoâng may cuûa mình haàu xem xeùt laïi moät soá thaùi ñoä vaø caùch thöùc ñi vaøo caùc töông quan thaân maät cuûa mình.

ÔÛ giai ñoaïn taùm, toâi ñaõ môøi ñoïc giaû ruùt tæa nhöõng baøi hoïc höõu ích töø cuoäc phieâu löu khoù nhoïc cuûa mình. Khoâng bao giôø ñöôïc queân ñi raèng veát thöông bò xuùc phaïm - ñaõ laøm xaùo troän caùc thoùi quen vaø laøm lung lay caùc söï an oån chaéc chaén cuûa mình - laø luùc raát thuaän lôïi cho nhöõng ñoåi thay.

Baây giôø toâi ñeà nghò baïn traû lôøi moät loaït caâu hoûi ñeå laøm roõ nhöõng gì baïn ñaõ thuû ñaéc ñöôïc vaø ñeå kieåm keâ nhöõng gì coøn laïi baïn phaûi hoïc trong laõnh vöïc caùc quan heä nhaân baûn :

Toâi ñaõ hoïc ñöôïc gì veà chính toâi ?
Toâi coù trôû neân ngöôøi baïn toát hôn cuûa toâi khoâng ?
Toâi coù hoïc ñöôïc noùi naêng dòu daøng khoâng ?
Toâi coù thay theá nhöõng caùi "caàn phaûi", "toâi phaûi"... baèng nhöõng caùi "toâi choïn"... khoâng ?
Toâi coù khaû naêng töø choái ñaùp öùng yeâu caàu cuûa ngöôøi khaùc, nhaát laø nhöõng ai toâi yeâu quí, caùch naøo maø vaãn toân troïng nhöõng giôùi haïn caù nhaân cuûa toâi khoâng ?
Toâi coù hoïc ñöôïc dieãn taû caùch töï phaùt hôn nhöõng gì toâi thaáy khoâng ?

Khi muoán can thieäp vôùi moät ngöôøi ñeå chæ cho y bieát caùi gì trong öùng xöû cuûa y laøm toâi phaån noä hoaëc laøm toån thöông toâi, hoûi toâi coù khaû naêng côûi môû vôùi y veà caùi toâi ñaõ caûm nhaän vôùi nhöõng caâu baét ñaàu baèng "toâi" (chaúng haïn "toâi caûm thaáy böïc töùc khi anh ñeán treã"), thay vì caùo buoäc y vôùi moät söù ñieäp baét ñaàu baèng "anh" (chaúng haïn "anh chaúng coi toâi ra gì khi ñeán treã nhö theá").

Toâi laøm gì ñeå choáng laïi nhöõng loâi cuoán cuûa toâi ñoái vôùi nhöõng ngöôøi coù vaán ñeà trong caùc öùng xöû (chaúng haïn nhöõng ngöôøi say röôïu, nhöõng ngöôøi hay noùi, nhöõng phuï nöõ phuï thuoäc, v.v....) ?

Toâi coù khaû naêng nhaän thaáy nhöõng chôø ñôïi vaø yeâu caàu khoâng thieát thöïc ñoái vôùi nhöõng ngöôøi khaùc khoâng ?

Trong tieán trình tha thöù cuûa toâi, toâi ñaõ thaønh coâng tôùi ñaâu ñeå gia taêng söï quí troïng chính mình ?

Trong khi thay ñoåi hình aûnh vò thieân chuùa coâng chính cuûa mình, toâi ñaõ tieán laïi gaàn Thieân Chuùa / Baïn tri aâm ñeán möùc ñoä naøo ?

Chaéc chaén ñoù laø moät chöông trình yeâu saùch. Baïn khoâng phaûi thöïc hieän noù ngay moät luùc. Khi thaønh coâng trong vieäc cheá ngöï ñöôïc moät hay hai öùng xöû môùi naày, baïn coù lyù ñeå haõnh dieän veà baïn, bôûi vì moät thay ñoåi nhoû trong laõnh vöïc caùc moái quan heä nhaân baûn seõ keùo theo nôi baïn nhöõng thay ñoåi yù nghóa khaùc.

5. Thay ñoåi quan heä theo sau moät cuoäc chia ly :

Coù nhöõng hoaøn caûnh khoâng theå boû rôi moái quan heä, cuõng chaúng theå ñaøo saâu ñöôïc. Luùc aáy phaûi nghó ñeán vieäc taùi laäp nhöõng lieân heä môùi. Toâi coù trong ñaàu hai tröôøng hôïp ñaëc bieät. Tröôøng hôïp cuûa nhöõng ngöôøi chia ly, vì lôïi ích cho con caùi, vaãn duy trì nhöõng quan heä cha meï vaø tröôøng hôïp caùc cha meï töï hoûi nhöõng öùng xöû môùi naøo hoï phaûi coù ñoái vôùi nhöõng ñöùa con lôùn cuûa hoï ñaõ lìa toå aám gia ñình. Hoï yù thöùc veà thaùch ñoá phaûi giöõ nhöõng khoaûng caùch, tuy nhieân khoâng beû gaõy caùc lieân heä thaân maät cuûa mình.

Tröôùc heát, chuùng ta haõy khaûo saùt tröôøng hôïp caùc vôï choàng ly thaân hoaëc ly dò. Thaät khoù maø phaân chia vôùi nhau nhöõng taäp quaùn cuõ cuûa ñôøi soáng vôï choàng vaø bieán ñoåi caùc moái lieân heä ñoâi - vôï choàng thaønh ñoâi - cha meï. Jeanne thuù nhaän vôùi toâi söï khoù khaên lôùn lao naøng caûm nhaän veà ñeà taøi naày. Naøng caûm thaáy bò loâi keùo giaèng co bôûi caû moät loâ tình caûm maâu thuaãn nhau ñoái vôùi ngöôøi choàng cuõ : oaùn giaän vaø coù loãi vì ñaõ ra ñi, ghen tuoâng ñoái vôùi ngöôøi baïn ñôøi môùi cuûa chaøng, nhu caàu raát maïnh muoán baûo veä chaøng vaø chaêm chuùt chaøng nöõa. Giöõa nhöõng tình caûm hoån ñoän ñoù, naøng cuõng phaûi duy trì vôùi chaøng moät quan heä cuûa cha meï chaêm lo cho cuoäc soáng cuûa con caùi. Baáy giôù naøng phaûi an taùng caùi lyù töôûng cuûa naøng veà löùa ñoâi ñeå duy trì vôùi ngöôøi choàng cuõ phaän vuï laø cha meï. Naøng nhaän thaáy raèng naøng seõ khoâng bao giôø thaønh coâng trong kyø coâng naày, neáu tröôùc ñoù naøng khoâng thaønh coâng trong vieäc tha thöù cho chaøng.

Thöù hai, caùc cha meï caûm thaáy coâ ñôn theo sau söï ra ñi cuûa nhöõng ñöùa con lôùn cuõng phaûi ñöông ñaàu vôùi cuøng moät thaùch ñoá töông töï, duø coù khaùc. Hoï ñaõ traûi qua söï ra ñi naày caùch khoù nhoïc vaø nôi caùi "toå troáng" naày hoï phaûi laøm laïi ñôøi soáng laøm ñoâi sau nhieàu naêm daøi "laøm cha meï". Hai vôï choàng quyeát ñònh baûo veä baèng moïi giaù söï thaân maät môùi meû cuûa hoï choáng laïi söï xaâm laêng ñònh kyø cuûa con caùi hoï. Caùc con laïi khoâng töï haïn cheá cuøng baïn beø chaïy ñeán nhaø cha meï moïi luùc, vô veùt heát tuû laïnh, chieám cöù TV  hoaëc beå taém. Tröôùc moät söï xaâm löôïc nhö theá, caùc cha meï xeùt laø caàn thieát phaûi xaùc ñònh bieân giôùi cuûa hoï. Hoï cuõng nhaéc nhôû cho caùc con hoï raèng chuùng ñaõ hoaøn toaøn muoán rôøi boû nhaø neân töø nay phaûi xöû söï nhö nhöõng ngöôøi ñöôïc môøi. Chuùng ta ñoaùn ñöôïc söï can ñaûm cuûa nhöõng cha meï naày phaûi caét daây roán moät laàn nöõa ñeå thieát laäp moät kieåu quan heä môùi vôùi caùc con tröôûng thaønh cuûa mình.

Ñeå keát luaän, toâi xin pheùp nhaán maïnh caùi maø chuùng ta ñaõ lo aâu laø lieäu söï tha thöù coù töï mình thanh toaùn nhöõng khoù khaên trong quan heä khoâng, bôûi vì noù khoâng coù ñöôïc caùi haäu quaû aûo thuaät maø ngöôøi ta thöôøng gaùn cho noù. Hôn nöõa, ngay caû khi ñaõ ñöôïc trao ban, söï tha thöù khoâng baûo ñaûm ñöôïc laø keû xuùc phaïm khoâng taùi phaïm nöõa. Duø theá naøo ñi nöõa, vaán naïn quan troïng phaûi ñöôïc ñaët ra laø nhö sau : "Söï tha thöù coù saûn sinh ra heát moïi hieäu quaû toát laønh cuûa noù trong toâi khoâng ?" Noùi caùch khaùc : "Toâi coù ñöôïc bieán ñoåi bôûi kinh nghieäm cuûa xuùc phaïm vaø tha thöù khoâng ?" Moät vaán naïn khaùc khoâng keùm phaàn quan troïng : "Keû xuùc phaïm ñeán toâi ñaõ hoïc ñöôïc gì trong caùi vieäc baát haïnh naày ?" Neáu baïn muoán traû lôøi khaúng ñònh cho hai vaán naïn naày thì baïn coù theå vui möøng veà loái ra haïnh phuùc cho cuoäc phieâu löu tha thöù cuûa baïn.

6. Nghi thöùc chuyeån thöøa keá :

Nghi thöùc chuyeån thöøa keá laø moät phöông theá tuyeät haûo ñeå lôùn leân theo sau moät cuoäc chia ly. Noù höõu hieäu nhaát trong tröôøng hôïp baïn ñaõ lyù töôûng hoùa con ngöôøi baïn yeâu thöông baèng moät tình yeâu say ñaém. Chính laø baïn ñaõ phoùng chieáu thaønh tích cöïc nôi ngöôøi ñoù taát caû nhöõng gì coøn ôû naêng theå vaø voâ thöùc nôi baïn. Ñoù laø moät trong nhöõng haäu quaû cuûa tình yeâu ñam meâ. Noù laøm cho baïn ra khoûi mình baïn ñeå soáng trong ngöôøi kia. Sau khi baïn tha thöù, neáu baïn xeùt laø caàn thieát phaûi chaám döùt quan heä thì moïi söï seõ khoâng maát ñi. Baïn coøn coù khaû theå ñoøi laïi ñoà vaät cuûa nhöõng söï lyù töôûng hoùa cuûa baïn vaø baïn söû duïng chuùng ñeå tieán boä. Nhö vaäy, baïn chaám döùt quan heä maø khoâng caûm thaáy mình bò ngheøo ñi hoaëc bò löøa gaït. Ñoù laø muïc ñích nhaém tôùi cuûa nghi thöùc chuyeån thöøa keá maø toâi seõ moâ taû cho baïn dieãn tieán.

Cuõng nhö moïi nghi thöùc, nghi thöùc chuyeån thöøa keá seõ hieäu quaû hôn khi coù söï hieän dieän cuûa moät ngöôøi höôùng daãn, moät ngöôøi chuû söï vaø nhöõng nhaân chöùng thieän caûm saün saøng naâng ñôõ baïn trong tieán trình cuûa baïn.

Ít nhaát hai tuaàn tröôùc nghi leã, ngöôøi höôùng daãn giuùp baïn nhôù laïi nhöõng ñöùc tính nôi ngöôøi baïn yeâu thöông ñaõ loâi cuoán baïn. Khoaûng chöøng boán ñeán saùu ñöùc tính laø ñuû roài. Roài baïn tìm caùc ñoà vaät coù theå töôïng tröng cho chính caùc ñöùc tính aáy.

Quan troïng laø chính cuoäc leã ñöôïc dieãn ra trong moät baøi trí kheâu gôïi ñöôïc moïi giaùc quan : höông, ñeøn, hoa, thaûm maøu traûi baøn, v.v...

Chính ngaøy leã, ngöôøi chuû söï vaø ngöôøi thöøa keá ngoài tröôùc caùi baøn ñaët caùc ñoà vaät töôïng tröng cho caùc ñöùc tính. Caùc nhaân chöùng ngoài voøng cung tröôùc baøn.

Sau khi giaûi thích yù nghóa cuûa buoåi leã, ngöôøi chuû söï môøi ngöôøi thöøa keá giôùi thieäu ngöôøi ñöôïc yeâu meán nhôø caùc ñoà vaät bieåu töôïng ñaïi dieän cho caùc ñöùc tính cuûa ngöôøi ñoù. Sau khi chaám döùt vieäc giôùi thieäu, ngöôøi thöøa keá ñeán ngoài caïnh chuû söï. Moïi ngöôøi tham döï thinh laëng suy nieäm trong choác laùt.

Baáy giôø ngöôøi höôùng daãn môøi ngöôøi thöøa keá ñi tìm ñoà vaät bieåu töôïng cho ñöùc tính ñaàu tieân. Ngöôøi höôùng daãn cho ngöôøi thöøa keá laëp laïi coâng thöùc ñoøi laïi cuûa mình sau ñaây : "... (teân ngöôøi ñöôïc yeâu meán), vì baây giôø chuùng ta ñaõ chia tay, toâi laáy laïi ... (ñöùc tính vöøa choïn, chaúng haïn tính haøi höôùc) maø toâi ñaõ cho baïn möôïn caùch ñaây ... (thôøi gian quan heä) naêm vaø baïn ñaõ laøm phong phuù cho ... (ñöùc tính vöøa choïn, chaúng haïn tính haøi höôùc) cuûa baïn".

Ngöôøi thöøa keá trôû veà choã cuûa mình, giöõ ñoà vaät bieåu töôïng treân ngöïc. Ngöôøi chuû söï giuùp ngöôøi thöøa keá thaùp nhaäp ñöùc tính môùi vaøo con ngöôøi mình baèng caùch noùi vôùi y : "Baïn haõy caûm nhaän trong mình söï coù maët cuûa ñöùc tính môùi naày, baïn laéng nghe noùi noùi trong mình, baïn nhìn thaáy noù ôû beân trong baïn".

Ngöôøi höôùng daãn tieáp tuïc khích leä ngöôøi thöøa keá laáy laøm cuûa mình caùi ñöùc tính maø y ñaõ döï phoùng treân ngöôøi ñöôïc yeâu meán. Ñeå coâng vieäc thaùp nhaäp ñöôïc hoaøn taát trong vaøi phuùt, roài ngöôøi höôùng daãn laïi môøi ngöôøi thöøa keá ñi tìm ñoà vaät tieáp theo töôïng tröng cho moät ñöùc tính khaùc, vaø hoaøn thaønh moät tieán trình y heät nhö treân. Cöù laøm tieáp theo nhö theá vôùi moãi moät ñöùc tính khaùc.

Cuoái cuøng, ngöôøi thöøa keá ñöùng ôû giöõa moïi ngöôøi, chung quanh  laø caùc vaät bieåu töôïng. Ngöôøi chuû söï nghi thöùc tuyeân boá vieäc an taùng ñaõ chaám döùt, caùc tham döï vieân chuùc möøng ngöôøi thöøa keá vaø keát thöùc cuoäc cöû haønh baèng moät cuoäc leã thaân höõu.

Ñoù laø sô ñoà nghi thöùc chuyeån thöøa keá. Khoâng coù chi ngaên caûn baïn theâm vaøo nhöõng yeáu toá khaùc coù theå taêng theâm cöôøng ñoä vaø veû ñeïp cuûa nghi thöùc.

muïc luïc

Cöû haønh söï tha thöù

Caùi gì khoâng ñöôïc cöû haønh coù khuynh höôùng bò giaûm suùt vaø taøn luïn maø khoâng ñeå laïi daáu veát gì.
Voâ danh

Nhö ngöôøi leo nuùi leân tôùi ñænh nuùi laáy laïi hôi thôû vaø ngaém nhìn ñoaïn ñöôøng ñaõ treøo leân, baïn cuõng ñöôïc môøi goïi döøng laïi ôû choùp thang cuûa baïn vaø phoùng maét nhìn laïi con ñöôøng ñaõ ñi qua.

Ngay töø luùc khôûi haønh, baïn ñaõ muoán traùnh con ñöôøng khoâng loái thoaùt cuûa noãi oaùn giaän vaø loøng muoán traû thuø. Maët khaùc, baïn khoâng muoán ñeå keû xuùc phaïm quaáy raày baïn hôn nöõa, baïn ñaõ laøm taát caû nhöõng gì baïn coù theå ñeå noù thoâi ñi moïi baát coâng hoaëc haønh vi gaây xuùc phaïm ñoái vôùi baïn.

Baïn khoâng sôï daán saâu vaøo chính baïn vaø ñuïng chaïm ôû ñoù söï xaáu hoå saâu xa maø caùc thöông toån cuûa thôøi thô aáu vaø cuûa tuoåi tröôûng thaønh gôïi leân. Ñoù laø caùi cho pheùp baïn khôi maøo vieäc chöõa laønh cuûa baïn.

Baïn ñaõ giöõ mình khoûi ñoùng kín trong moät söï coâ ñoäc voâ ích. Baïn ñaõ chia seû gaùnh naëng ñau khoå cuûa baïn vôùi moät ngöôøi bieát môû roäng tai laéng nghe baïn. Baïn cuõng ñaõ thaáy roõ hôn noäi taâm cuûa baïn.

Baïn ñaõ thaønh coâng trong vieäc haïn cheá phaïm vi söï maát maùt cuûa baïn ñeán ñoä baïn coù theå goïi teân vaø an taùng noù.

Baïn ñaõ ñoùn gaëp noãi töùc giaän vaø loøng muoán baùo thuø cuûa baïn ñeå tieáp nhaän chuùng. Baïn ñaõ nhaän thaáy trong chuùng nhöõng söùc maïnh tích cöïc saün saøng cöùu vaõn söï toaøn veïn caù nhaân baïn ñang bò ñe doïa.

Baïn ñaõ daàn daàn taäp phaùt trieån loøng toân troïng baïn ñeå baïn saün saøng tha thöù cho chính mình.

Baïn ñaõ tìm ñeå hieåu keû xuùc phaïm baïn. Baïn ñaõ thoâi khoâng thaáy noù vôùi caùi nhìn xaáu, ñeå nhìn noù vôùi ñoâi maét môùi meû.

Baïn ñaõ töï hoûi veà yù nghóa tích cöïc maø baïn seõ trao ban cho veát thöông cuûa söï xuùc phaïm.

Baïn ñaõ ñeå con tim baïn meàm loøng bôûi tình yeâu maø ngöôøi khaùc bieåu loä baèng nhöõng söï tha thöù cuûa hoï, vaø baïn ñaõ ñeå mình ñöôïc nuoâi döôõng bôûi tình caûm duy nhaát vaø khoâng so saùnh ñöôïc naày laø baïn caûm thaáy baïn xöùng ñaùng ñöôïc tha thöù vaø baïn ñaõ ñöôïc ñaëc xaù.

Baïn ñaõ hoïc giaûi thoaùt baïn khoûi ngay caû haønh ñoäng tha thöù cuûa baïn. Baïn ñaõ choái boû öôùc muoán tin raèng baïn laø ngöôøi duy nhaát coù traùch nhieäm trong söï tha thöù, vaø nhö vaäy baïn ñaõ traùnh ñöôïc vieäc tìm ôû ñoù söï vinh danh cho baïn.

Baïn ñaõ ñaët laïi vaán ñeà veà hình aûnh cuûa moät vò thieân chuùa coâng chính ñeå baïn trôû laïi vôùi Thieân Chuùa dòu daøng vaø thöông xoùt, suoái nguoàn linh höùng vaø söùc maïnh caàn thieát ñeå tha thöù khi ñeán löôït baïn.

Cuoái cuøng, baïn ñaõ quyeát ñònh xem xeùt caùc töông quan töông lai cuûa baïn vôùi keû xuùc phaïm. Hoaëc baïn ñaõ döï tính ñeå cho noù ra ñi vaø caàu chuùc cho noù ñöôïc haïnh phuùc lôùn nhaát coù theå coù ñöôïc, hoaëc baïn ñaõ kyù keát moät giao öôùc môùi vôùi noù.

Sau khi ñaõ duyeät xeùt laïi cuoäc du lòch tha thöù cuûa baïn nhö theá, baïn coù lyù do ñeå baïn raát haûnh dieän veà baïn.

Baïn coù theå chuùc tuïng baïn !

Baïn coù theå möøng leã baïn !

Baïn seõ lôùn leân trong tình ngöôøi vaø trong söï thaùnh thieän !

muïc luïc

Phaàn keát

Tôùi ñaây chuùng ñaõ ôû cuoái moät ñoaïn ñöôøng daøi. Toâi hy voïng khoâng chuoác laáy nhaän xeùt maø moät nöõ tu lôùn tuoåi ñaõ noùi vôùi moät vò linh muïc treû vöøa giaûng moät cuoäc tónh taâm veà nhöõng con ñöôøng thaàn bí : "Naày cha, toâi ngaïc nhieân thaáy cha tung höùng vôùi bao than hoàng maø cha khoâng bò ñoát chaùy". Vieát moät taùc phaåm veà tha thöù cuõng bao haøm nhöõng nguy hieåm töông töï, bôûi vì ñoù laø moät cuoäc phieâu löu lieàu lónh. Trong khi vieát cuoán saùch naày, toâi caûm thaáy -vaø coøn ñang caûm thaáy- bò  traàn truïi tröôùc söï roäng lôùn, phöùc taïp vaø saâu xa cuûa ñeà taøi. Noùi veà tha thöù, chính laø noùi veà moät tình yeâu raát ñaëc bieät, veà moät tình yeâu saün saøng vöôït quaù mình ñeán ñoåi muoán taùi taïo moät vuõ truï töông quan môùi.

Caâu hoûi maø baïn toâi ñaët ra ôû lôøi daãn nhaäp luoân luoân laån vaån trong ñaàu oùc toâi : "Baïn muoán daïy caùi gì veà baïn khi vieát moät cuoán saùch veà tha thöù ?" Chaéc chaén toâi ñaõ khaùm phaù thaáy nhöõng söï ngheøo naøn baûn thaân mình tröôùc nhöõng nhu caàu rieâng ñeå tha thöù. Ngoaøi nhöõng hieåu bieát môùi meû maø caùc nghieân cöùu cuûa toâi giuùp toâi ñaït ñöôïc, toâi coù caûm töôûng hieåu roõ hôn taàm quan troïng vaø nhöõng lôïi ích cuûa tha thöù trong chính cuoäc ñôøi cuûa toâi, vöøa ôû quan ñieåm theå chaát laãn ôû quan ñieåm taâm lyù vaø thieâng lieâng. Ñaëc bieät, toâi coøn töï hoûi coù neân gaùn cho caùc suy tö cuûa toâi veà tha thöù moät söï haï thaáp chöùng cao huyeát aùp ñoäng maïch khoâng ? Bieát ñaâu ?!

Veà caùc muïc tieâu toâi ñaõ ñeà nghò trong saùch, toâi töï hoûi khoâng bieát ñaõ ñaït ñöôïc chöa ? Noùi caùch khaùc, toâi coù thaønh coâng trong vieäc laøm tónh ngoä vaø loät maët naï nhöõng quan nieäm sai laàm veà tha thöù khoâng ? Toâi coù ñaët coïc tieâu khaù roõ raøng con ñöôøng tha thöù ñeå ngöôøi ta daán thaân vaøo caùch baûo ñaûm maø khoâng thaûi tröø ñi huyeàn nhieäm khoâng ? Vieäc toâi ñaõ laøm coù traùnh ñöôïc cho ngöôøi muoán tha thöù khoûi bò laïc maát trong moät meâ hoàn traän, tuy haáp daãn, maø khoâng daãn ñeán ñaâu caû khoâng ? Cuoái cuøng, toâi coù lyù do ñeå tin raèng tieán trình tha thöù möôøi hai ñieåm qui chieáu maø toâi ñeà nghò coù mang laïi töï do beân trong vaø bình an taâm hoàn cho nhöõng ai caàn ñeán chuùng khoâng ? Chæ coù caùc baïn ñoïc giaû môùi coù theå noùi cho toâi bieát maø thoâi.

muïc luïc