Phieám luaän veà khæ

VNC, 9/1/04
Traàn Ñoã Caåm

Sau moät naêm nhieàu bieán coá soâi ñoäng, theo ñuùng thoâng leä, Deâ Chuùa nhöôøng laïi ngai vaøng haï giôùi cho Vua Khæ. Ñeå "toáng cöïu nghinh taân", chuùng toâi maïn pheùp ñöôïc khai buùt ñaàu naêm qua baøi phieám luaän veà khæ. Nhaèm muïc ñích mua vui trong maáy ngaøy xuaân, tröôùc khi vaøo chuyeän, xin minh xaùc ñaây chæ laø baøi vaên vui, khoâng phaûi laø moät thieân khaûo luaän khoa hoïc, do ñoù, nhöõng "thöïc teá vaø thöïc theå" neâu leân hay ñeà caäp tôùi chæ nhaèm khía caïnh vui veû thoaûi maùi, mang laïi nuï cöôøi nhaân luùc xuaân sang. Tröôùc theàm Naêm Môùi, thaønh thöïc caàu chuùc quùi vò Naêm Môùi Khang An Thònh Vöôïng vaø suoát naêm May Maén. Nhaân dòp naøy, cuõng xin thaép neùn höông loøng, töôûng nhôù ñeán nhöõng ñoàng baøo ñaõ bò Vieät Coäng thaûm saùt trong dòp Teát Maäu Thaân 1968.

Ñeå deã beà theo doõi nhöõng dieãn tieán, chuùng ta seõ laàn löôït tìm hieåu hoï haøng nhaø Khæ, sau ñoù duyeät qua nhöõng chuyeän lieân quan, ñoàng thôøi xaùc ñònh vò trí cuûa loaøi khæ trong vaên chöông cuõng nhö lòch söû. Cuoái cuøng, ñeå thay theá phaàn naøo truyeàn thoáng ñaàu naêm xin xaâm haùi loäc, chuùng ta seõ cuøng tieân ñoaùn soá maïng heân xui trong naêm Thaân.

HOÏ HAØNG NHAØ KHÆ

Theo truyeàn thoáng, caùc nhaø sinh vaät hoïc thöôøng chia muoân loaøi ñoäng vaät treân traùi ñaát thaønh nhieàu chuûng loaïi ñeå tieän phaân bieät. Thí duï nhö loaøi "Gaëm Nhaám" goàm chuoät, thoû; loaøi "Coù Moùng" goàm traâu, boø, ngöïa, deâ v.v... Chuûng loaïi "cao caáp" nhaát trong caùc loaøi ñoäng vaät - ñöôïc goïi laø "Thöôïng Ñaúng Vaät" (Primates)- goàm 3 gioáng laø Khæ (Monkeys), Giaû Nhaân (Apes) vaø loaøi ngöôøi! Trong cuoán saùch noùi veà Thuyeát Tieán Hoùa "The Original Of Species" xuaát baûn naêm 1859 ñöôïc caùc ñaáng Maùc-Leâ coi nhö kinh nhaät tuïng, nhaø sinh vaät hoïc Charles Darwins ngöôøi AÊng Leâ cho raèng loaøi ngöôøi do loaøi khæ "tieán hoùa" maø thaønh. Thuyeát naøy ñaõ gaây ra nhieàu tranh luaän döõ doäi cho tôùi ngaøy nay vì ña soá cho raèng loaøi ngöôøi vaø suùc vaät hoaøn toaøn khoâng coù gì lieân quan.

Rieâng loaøi "Thöôïng Ñaúng Vaät" thuoäc gioøng "coù vuù" (Mammalia) laïi chia thaønh 13 hoï, toång coäng goàm 182 gioáng, töø gioáng Khæ tí hon naëng chöa tôùi 100 gram cho tôùi gioáng Giaû Nhaân vaø gioáng Ngöôøi. Tuy hình daùng khaùc nhau, nhöng caùc gioáng thuoäc chuûng loaïi "Primates" coù nhieàu ñieåm töông ñoàng. Taát caû ñeàu coù caëp maét tinh töôøng, boä oùc lôùn so vôùi thaân mình. Ñaëc bieät tay coù theå caàm naém, luùc ñaàu duøng ñeå leo treøo, sau bieát duøng caùc duïng cuï thoâ sô nhö gaäy goäc ñeå laøm khí giôùi. Caùc ñaëc ñieåm khaùc cuûa loaøi "Primates" goàm tinh thaàn ñoàng ñoäi, thöôøng soáng thaønh ñaøn vaø phaûi maát moät thôøi gian khaù laâu môùi tôùi tuoåi tröôûng thaønh.

Naác thang döôùi cuøng cuûa loaøi "Primates" laø gioáng "Giaû Khæ" (Prosimians) goàm khoaûng 35 gioøng, thöôøng ñi baèng caû boán chaân. Gioáng naøy troâng töông töï nhö loaøi choù, tay chaân coù moùng, moõm daøi, ñaùnh hôi kheùo nhöng oùc töông ñoái nhoû so vôùi gioáng khæ. Gioáng Khæ ñöôïc chia thaønh hai nhoùm: Khæ Cöïu Theá Giôùi sinh soáng ôû Phi Chaâu, AÙ Chaâu, ñoâi khi ôû treân maët ñaát nhö ngöôøi vaø Khæ Taân Theá Giôùi laäp giang sôn taïi vuøng Trung vaø Nam Myõ chuyeân leo treøo caây coái. Ngoaøi söï phaân caùch veà moâi tröôøng sinh soáng, ñieåm khaùc bieät quan troïng nhaát giöõa hai nhoùm laø khæ Taân coù ñuoâi raát uyeån chuyeån, thöôøng ñöôïc duøng nhö tay chaân thöù naêm ñeå baùm vaøo caønh caây, t rong khi khæ Cöïu coù nhieàu loaïi soáng treân maët ñaát. Gioáng "Primates" treân cuøng thuoäc loaïi"Giaû Nhaân" (Apes) laø gioáng khæ khoâng ñuoâi, thaân hình to lôùn vaø tieán boä nhaát goàm caùc nhoùm Gorilla, Orangutan vaø Chimpanzee.

Nhìn chung, loaøi Khæ vaø Giaû Nhaân thöôøng ñi baèng hai chaân trong vò theá ñöùng, baøn tay meàm coù ngoùn cöû ñoäng linh hoaït. Ñaëc bieät ngoùn tay caùi naèm rieâng reõ ñoái dieän vaø coù theå ñuïng vaøo ñaàu caùc ngoùn tay khaùc ñeå caàm, naém deã daøng. Ñoâi maét cuûa chuùng coù theå ñieàu tieát ñeå taäp trung taàm nhìn vaøo moät ñieåm nhö loaøi ngöôøi, vì vaäy trôû thaønh giaùc quan höõu duïng nhaát, khoâng nhö ña soá caùc loaøi vaät khaùc thöôøng phaûi duøng muõi ñeå ñaùnh hôi. Ngoaøi ra, khaû naêng coù theå ñöùng thaúng cuõng raát quan troïng, tröôùc tieân duøng ñeå leo treøo, nhöng coøn coù heä quaû voâ cuøng khaùc bieät so vôùi caùc loaøi vaät khaùc. Ñoù laø ñoäng vaät di chuyeån baèng boán chaân caàn coù baép thòt coå raát maïnh vaø xöông soï lôùn ñeå coù theå ngaång ñaàu khi di chuyeån, trong khi sinh vaät ñi hai chaân chæ caàn soï moûng, do ñoù coù boä oùc lôùn hôn, raát caàn cho trí thoâng minh ñeå tieán hoùa sau naøy. Hôn nöõa, vì khoâng phaûi duøng ñeå boø neân hai tay coù cô hoäi phaùt trieån rieâng bieät trong khaû naêng caàm naém.

Tuy coù nhieàu gioáng vaø nhoùm khaùc nhau, nhöng loaøi Khæ coù moät ñaëc ñieåm chung, ñoù laø oùc thoâng minh ñeå coù theå thích hôïp vôùi moâi tröôøng sinh soáng. Chaúng haïn nhö beân Nhaät coù moät loaøi khæ quen ôû nôi röøng thaáp, nhöng vì bò ngöôøi xaâm laán neân phaûi lui daàn veà mieàn nuùi cao hieám caây traùi. Khi muøa heø khí haäu aám aùp thì khoâng sao, nhöng ñeán muøa ñoâng laïnh leõo, loaøi khæ naøy phaûi taäp aên voû caây vaø reã cuû thay vì chæ aên traùi caây nhö tröôùc. Ngoaøi ra, chuùng coøn bieát söôûi aám baèng caùch tìm ñeán caùc suoái nöôùc noùng ñeå ngaâm mình trong nhöõng ngaøy ñoâng baêng giaù.

Veà nguoàn goác, thuûy toå loaøi Khæ xuaát hieän treân maët ñaát tröôùc loaøi loaøi ngöôøi raát laâu, caùch ñaây haøng tyû naêm, ñaàu tieân laø loaïi sinh vaät chuyeân soáng treân caây. Gioáng nhö con soùc, loaïi khæ toå naøy leo treøo baèng caùch duøng moùng baám vaøo voû caây. Daàn daàn sau haøng trieäu naêm, ngoùn tay vaø chaân cuûa chuùng trôû neân daøi hôn ñeå coù theå naém vaøo caønh caây, maét lôùn hôn ñeå coù theå nhìn thaúng vaø nhaát laø ñieàu tieát ñeå ño löôøng chieàu saâu vaø khoaûng caùch toái caàn cho hoaït ñoäng nhaûy nhoùt, leo chuyeàn treân caây coái.

Khæ Ñoät laø gioáng thoâng minh nhaát trong loaøi khæ. Vì hình daùng to lôùn vaïm vôõ, maïnh meõ vaø oàn aøo neân ai cuõng töôûng chuùng döõ tôïn vaø nguy hieåm. Thaät ra, Khæ Ñoät raát hieàn laønh, ngoaïi tröø khi phaûi töï veä. Khæ Ñoät ñöïc cao chöøng 5 tôùi 6 feet, naëng chöøng 150 kyù, trong khi Khæ Ñoät caùi cao chöøng 4 tôùi 5 feet vaø naëng chöøng 90 kyù. Thôøi gian mang thai khoaûng 250 ñeán 270 ngaøy. Tuoåi thoï chöøng 35 naêm neáu soáng ngoaøi hoang daõ vaø chöøng 50 naêm neáu soáng trong sôû thuù. Khæ Ñoät taäp trung ñoâng ñaûo taïi Phi Chaâu. Khæ Nuùi coù nhieàu taïi nôi nuùi cao tôùi 12,5000 feet thuoäc caùc quoác gia Zaire, Rwanda, Uganda. Khæ Röøng coù nhieàu taïi Cameroon, Gabon, Congoï Chuùng soáng töøng ñaøn khoaûng vaøi, ba chuïc con, do khæ ñöïc caàm ñaàu.

Orangutan coù nhieàu taïi caùc ñaûo Borneo vaø Sumatra thuoäc Nam Döông. Ñaây laø nhöõng con khæ to böï, cao chöøng 4 feet, naëng chöøng 80 kyù, loâng ñoû, töù chi coù moùng moùc nhö nhöõng löôõi caâu, tay ñaëc bieät raát daøi coù theå quaêng mình qua nhöõng caønh caây. Con ñöïc thöôøng lôùn gaáp ñoâi con caùi. Chuùng soáng saâu trong röøng raäp, aên ñuû thöù töø traùi caây, laù, voû caây, coân truøng, ñoâi khi caû chim choùc. Orangutan ñöïc raát döõ tôïn, thöôøng ñaùnh loän moãi khi gaëp nhau, vì vaäy chuùng thöôøng huù ñeå baùo hieäu söï hieän dieän ñeå con khaùc ñöøng beùn maûng tôùi. Orangutan sinh hoaït töông töï vaø soáng chung ñuïng vôùi thoå daân vuøng Borneo, gaàn guõi ñeán ñoä hoï goïi chuùng laø "Ngöôøi Röøng" (Man of the woods). Hieän nay, Orangutan ñang gaëp nguy cô dieät chuûng vì naïn saên baét cuõng nhö moâi tröôøng sinh soáng bò loaøi ngöôøi xaâm laán vaø huûy dieät.

Chimpanzee cuøng vôùi Khæ Ñoät, raát gioáng vôùi loaøi ngöôøi. Ñaàu to, soï moûng chöùa ñöôïc nhieàu oùc neân raát thoâng minh, coù theå hoïc thuû hieäu ñeå "noùi chuyeän" vôùi ngöôøi. Chuùng cao chöøng 3 feet 5, naëng chöøng 40 kyù, thöôøng soáng töøng ñaøn khoaûng treân traêm con, aên caây traùi, cuû hoät vaø ñaëc bieät aên caû moái, khæ nhoû, heo nai röøng.

Taïi Vieät Nam, khæ coù nhieàu taïi nhöõng vuøng nuùi ñaù voâi vaø ngoaøi haûi ñaûo, soáng baèng caây traùi, hoa maøu vaø coân truøng. Trong baøi thô "Ñi Chuøa Höông" cuûa nhaø thô Nguyeãn Nhöôïc Phaùp coù nhöõng caâu:
"Sau nuùi Oaûn, Gaø Xoâi
Bao nhieâu con khæ ngoài
Ñeán nuùi con Voi Phuïc,
Coù ñuû caû ñaàu ñuoâi"

Vuøng Höông Sôn thuoäc Baéc Vieät goàm nhöõng nuùi ñaù voâi, laâu ngaøy bò nöôùc xoùi moøn thaønh nhöõng hình thuø gioáng thuù vaät vaø taïo thaønh nhöõng hang ñoäng, noåi tieáng nhaát laø ñoäng Höông Tích hay Chuøa Höông. Ngoaøi ra, taïi caùc haûi ñaûo Cuø Lao Chaøm (Ñaø Naüng), Hoøn Lao (Nha Trang), moät soá cuø lao hoang daõ gaàn cöûa Caàn Giôø (Vuõng Taøu) cuõng coù raát nhieàu khæ, thöôøng ñöôïc goïi laø ñaûo Khæ. Vuøng Sôn Chaø thuoäc baùn ñaûo Tieân Sha thuoäc Ñaø Naüng coù moät hoøn nuùi coù nhieàu Khæ neân ñöôïc goïi laø Nuùi Khæ (Monkey Mountain, treân ñænh coù ñaøi kieåm baùo Panama). Vuøng soâng Ñoàng Nai gaàn Saøi Goøn cuõng coù thaùc Khæ , nôi khæ thöôøng ra taém, chaïy nhaûy chôi ñuøa.

ÑAËC TÍNH CUÛA KHÆ

Khæ cuõng nhö ngöôøi, thöôøng sinh moãi laàn moät con. Luùc ñaàu, khæ con thöôøng baùm vaøo vuù meï, sau ñoù oâm treân löng moãi khi di chuyeån. Khæ nhoû sinh soáng trong ñaøn nhö moät ñaïi gia ñình cho ñeán luùc tröôûng thaønh, coù khi maát tôùi 14 naêm nhö trong tröôøng hôïp khæ ñoät (gorilla). Loaøi khæ lôùn nhaát laø Khæ Ñoät Nuùi (mountain gorilla) chuyeân soáng treân nuùi cao thuoäc Phi Chaâu, coù theå naëng tôùi 195 kyù loâ, cao chöøng 1 meùt 75. Nhö vaäy, chieàu cao vaø söùc naëng cuûa Khæ Ñoät töông ñöông vôùi con ngöôøi. Khæ nhoû nhaát laø loaøi "lemur" ôû ñaûo Madagascar chæ naëng chöøng 60 gram (2 oz) vaø daøi chöøng 15 centi-meùt (6 inches) khoâng keå ñuoâi.  Loaøi "Pygmy Marmoset" ôû Nam Myõ cuõng coù voùc daùng nhoû töông töï.

Caû hai loaøi Khæ Ñoät vaø Chimpanzee ñeàu khaù thoâng minh, coù theå hoïc ngoân ngöõ loaøi ngöôøi baèng caùch ra daáu (sign language). Moät coâ Khæ Ñoät teân Koko ñaõ hoïc ñöôïc ngoân ngöõ Ameslan laø caùch ra daáu duøng cho ngöôøi ñieác, ñeå "noùi chuyeän" vôùi chuû, naøng coøn "cheá" ra ñöôïc nhöõng caâu môùi caên cöù vaøo thuû hieäu ñaõ hoïc ñöôïc. Washoe, moät naøng Chimpanzee khaùc ñaõ hoïc ñöôïc 30 thuû hieäu trong voøng 22 thaùng, nhö vaäy ñaõ laø moät kyû luïc, nhöng ñieàu ñaùng ngaïc nhieân hôn nöõa laø coâ ta coøn bieát daïy laïi caùc thuû hieäu naøy cho moät beù Chimpanzee moà coâi ñöôïc naøng chaêm soùc!

Hieän nay, ña soá caùc gioáng khæ khaép nôi treân theá giôùi ñeàu gaëp nguy cô bò dieät chuûng vì hai nguyeân nhaân chính. Tröôùc heát laø naïn thieáu moâi tröôøng sinh soáng vì röøng nuùi bò loaøi ngöôøi taøn phaù ñeå laáy goã hoaëc khai quang ñeå laøm ruoäng raãy, ñöôøng xaù; sau ñeán naïn saên baén ñeå laøm thöïc phaåm cuõng nhö saûn phaåm kyû nieäm. Moät trong nhöõng gioáng khæ hieám nhaát laø "tamarin" thuoäc vuøng Ñoâng Nam Brazil chæ coøn chöøng traêm con soáng ngoaøi hoang daõ vaø 20 con trong sôû thuù Rio de Janeiro. Gioáng "Khæ Nheän" (Spider monkey) cuõng chæ coøn khoaûng traêm con soáng taïi nôi daønh rieâng thuoäc Nam Myõ. Taïi Indonesia, tuy coøn khoaûng 50,000 Orangutan, nhöng chæ coù chöøng 2,000 con soáng trong khu ñöôïc baûo veä, soá coøn laïi bò tieâu dieät nhanh choùng vì naïn saên baén böøa baõi. Ngöôøi Trung Hoa laïi thöôøng mua raát cao giaù nhöõng con Orangutan nhoû ñeå ngaâm thuoác neân moãi naêm boïn saên troäm baén nhieàu khæ meï ñeå baét chöøng 5,000 khæ con baùn sang Ñaøi Loan. Khæ Ñoät Nuùi cuõng gaëp thaûm hoïa, chæ coøn chöøng 250 con. Ngoaøi ra, boïn saên troäm coøn gieát nhieàu Khæ Ñoät ñeå caét tay chaân ngaâm daám baùn cho du khaùch laøm kyû nieäm.

Taïi Phi Chaâu ngaøy nay vaãn coøn nhöõng phieân chôï baùn thòt röøng phôi khoâ, trong soá coù nhöõng "khæ khoâ" nguyeân con ñöôïc baøy treân caùc saïp hay nhöõng taám ny loâng buïi baëm. Bò phôi khoâ, khæ nhaên raêng, töù chi khoâ ruùt laïi nhö nhöõng caùc öôùp ñöôïc coät vaøo daây hay reã caây röøng quaán laïi. Roài ngöôøi mua veà, cöù vieäc loät da vaø xeù thòt aên ngon laønh, khoâng naáu nöôùng gì caû vì thòt ñaõ ñöôïc phôi naéng, khoâ chín roài. Vì hay chung ñuïng vôùi loaøi khæ neân ngöôøi Phi Chaâu thöôøng maéc nhieàu beänh hieåm ngheøo xuaát phaùt töø loaøi vaät naøy.

Tröôùc heát laø vi khuaån "HIV" ñöôïc caùc nhaø khoa hoïc Anh khaúng ñònh laø con lai cuûa hai loaïi virus phaùt sinh töø khæ ñuoâi xoàm vaø khæ muõi ñoám vì coù raát nhieàu söï töông ñoàng trong chuoãi "gene" cuûa vi khuaån HIV vôùi hai loaïi virus thöôøng thaáy ôû caùc loaïi khæ naøy. Caùc keát quaû nghieân cöùu gaàn ñaây coøn cho thaáy HIV coù theå laây sang ngöôøi vì aên thòt khæ hay do maùu khæ dính vaøo veát thöông. Sau ñoù laø beänh soát xuaát huyeát Ebola, thöôøng khi phaùt hieän laø cheát, khoâng theå cöùu ñöôïc. Vi khuaån Ebola xuaát phaùt ñaàu tieân töø gioøng soâng Ebola beân xöù Congo (nay goïi laø Zaire) töø naêm 1976. Ngoaøi ra, Phi Chaâu cuõng laø xuaát xöù cuûa beänh "ñaäu khæ" (monkey pox) töông töï nhö beänh ñaäu muøa (chicken pox).

Theo saùch Ñoâng y, thòt khæ, ngoaøi coâng hieäu neân thuoác, coøn xöông khæ cuõng ñöôïc duøng ñeå naáu cao, goïi laø cao khæ hay cao haàu. Cuøng vôùi cao hoå coát naáu baèng xöông coïp vaø cao ban long naáu baèng mu ruøa, cao khæ laø moät vò thuoác raát thoâng duïng. Nhöõng nhaø giaàu coù thöôøng duøng toaøn boä con khæ, caû xöông laãn thòt ñeå naáu cao, goïi laø cao khæ toaøn tính. Cao khæ ñöôïc coi laø moät loaïi thuoác boå maùu cho phuï nöõ bò beänh keùm aên, maát nguõ, thieáu maùu xanh xao vaøng voït hay ñoå moà hoâi troäm. Ngoaøi ra soûi trong tuùi maät cuûa khæ ñöôïc goïi laø "haàu taùo" coù khaû naêng thanh nhieät, traán kinh, giaûi ñoäc, tieâu thuõng, tieâu ñôøm, ñònh xuyeãn. Rieâng moùn cao "mu ruøa" ñöôïc daønh rieâng cho caùc vò lieàn oâng maùu Deâ thì coâng duïng ñaõ quaù roõ raøng, khoûi caàn noùi!

CHUYEÄN KHÆ VAØ NGÖÔØI

Trong möôøi hai con giaùp, tuy khoâng thuoäc loaïi gia caàm gia suùc gaàn guõi vôùi daân ta nhö Traâu, Meøo, Heo, Gaø, Deâ v.v... nhöng Khæ laïi laø moät trong nhöõng con vaät phoå thoâng nhaát thöôøng ñöôïc nhaéc tôùi qua saùch vôû hoaëc nhöõng caâu tuïc ngöõ ca dao. Chính vì söï phoå caäp naøy maø khæ coù nhieàu tuïc danh khaùc nhau, ngoaøi teân chính laø Khæ nhö khæ ñoät, khæ ñoû ñít, khæ gioù, khæ khoâ, khæ hoï v.v... coøn coù caùc teân khaùc nhö vöôïn,tinh tinh, ñöôøi öôi, giaû nhaân, ngôïm, baïc maù, loï noài, nôõm, buù duø v.v...

Chuùng ta thöôøng thaáy caùc con khæ trong gaùnh xieäc hay ñoaøn Sôn Ñoâng maõi voõ bieát cöôõi ngöïa, keùo xe vaø nhaát laø baét chöôùc ngöôøi laøm nhieàu troø ... khæ khaùc. Vì cô theå caáu taïo vaø coù nhieàu "Gene" töông ñoái gioáng ngöôøi neân khæ thöôøng ñöôïc duøng laøm vaät nghieân cöùu trong caùc phoøng thí nghieäm. Khæ cuõng laø nhöõng "phi haønh vaät" ñaàu tieân ñöôïc caùc phi thuyeàn Hoa Kyø vaø Nga Soâ phoùng leân khoâng gian ñeå quan saùt vaø nghieân cöùu. Töôûng cuõng neân noùi choù caùi Laika laø con vaät ñaàu tieân ñöôïc phi thuyeàn Spunik 2 cuûa Nga Soâ phoùng leân quõi ñaïo vaøo ngaøy 3 thaùng 11 naêm 1957 töø giaøn phoùng Baikaunur. Vì khoâng coù caùch thu hoài neân Laika cheát trong quan taøi bay Spunik 2 khoaûng moät tuaàn leã sau ñoù. Laika teân Nga coù nghóa laø "Choù suûa". Gordo laø con khæ ñaàu tieân leân khoâng gian vaøo ngaøy 13 thaùng 12 naêm 1958 baèng hoûa tieãn Jupiter AM-13 cuûa Hoa Kyø. Khæ Gordo soáng an laønh treân khoâng gian nhöng bò töû naïn luùc thaâu hoài vì khi phi thuyeàn rôi xuoáng bieån, phao noåi khoâng bung ra nhö döï truø. Ñeán ngaøy 28 thaùng 5 naêm 1959, hai con khæ teân Able vaø Baker ñöôïc hoûa tieãn Jupiter AM-18 phoùng leân khoâng gian vôùi cao ñoä 300 miles, bay ñöôïc 1,500 miles vôùi vaän toác treân 10,000 miles moät giôø. Trong khoaûnh khaéc ñoù, Able vaø Baker an toaøn chòu ñöïng aùp löïc tôùi 38 G (söùc huùt cuûa traùi ñaát) vaø tình traïng voâ troïng löôïng khoaûng 9 phuùt. Ñaây laø laàn ñaàu tieân sinh vaät trôû veà traùi ñaát an toaøn sau khi bay trong khoâng gian. Sam, moät con khæ gioáng Rhesus ñöôïc phoùng leân quõi ñaïo vaøo ngaøy 4 thaùng 12 naêm 1959 ñeå traéc nghieäm nhöõng trang bò caàn thieát ñeå thaân theå con ngöôøi coù theå chòu ñöïng ñöôïc söùc eùp do gia toác cao khi hoûa tieãn rôøi giaøn phoùng. Sam cuõng trôû veà traùi ñaát an toaøn. Ngaøy 21 thaùng 1 naêm 1960, moät con khæ Rhesus khaùc teân Miss Sam ñöôïc phi thuyeàn Mercury ñöa leân khoâng gian ñeå thöû heä thoáng thoaùt hieåm duøng cho caùc phi haønh gia sau naøî Miss Sam bay trong khoâng gian khoaûng 58 phuùt, sau ñoù ñöôïc thaâu hoài an toaøn treân bieån Ñaïi Taây Döông chæ caùch bôø chöøng 12 haûi lyù.

Khoâng nhöõng khæ töông ñoái gioáng ngöôøi veà maët theå chaát, nhöng veà phöông dieän tinh thaàn, khæ cuõng khaù thoâng minh. Coù moät vò giaùo sö muoán thöû trí thoâng minh cuûa loaøi khæ neân ñaõ laøm moät thí nghieäm nhö sau: oâng nhoát con khæ ñaõ bò boû ñoùi nhieàu ngaøy vaøo moât caên phoøng coù ñuû loaïi traùi caây roài khoùa kín laïi. Moät luùc sau, oâng leùn gheù maét nhìn qua loã khoùa xem con khæ ñang laøm gì. OÂng nghó raèng bò boû ñoùi ñaõ laâu, coù leõ con khæ ñang ngaáu nghieán nhöõng moùn aên thích khaåu. Nhöng khoâng, vò giaùo sö voâ cuøng ngaïc nhieân khi thaáy maét con khæ cuõng ñang chaêm chuù rình laïi oâng ôû phía beân kia cuûa loã khoùa!

Noùi veà moái lieân heä, khæ coù nhieàu ñieåm töông töï nhö ngöôøi veà hình daùng cuõng nhö trí thoâng minh nhaát so vôùi caùc ñoâng vaät khaùc. Khæ gioáng ngöôøi ñeán ñoä coù moät loaïi ñöôïc goïi laø Giaû Nhaân, vaø chính nhöõng con giaû nhaân gioáng ngöôøi "voâ gia ñình, voâ toân giaùo, voâ toå quoác" naøy ñaõ ñöôïc saùng laäp vieân Coäng Saûn Karl Marx döïa theo thuyeát tieán hoùa cuûa Charles Darwin suy toân laøm thuûy toå.

OÂng Darwin naøy nguyeân laø moät nhaø thieân nhieân hoïc gioáng Hoàng mao, ñaõ nhieàu laàn tôùi ñaûo Gallapagos thuoäc vuøng bieån Nam Myõ ñeå nghieân cöùu veà loaøi vaät, nhaát laø loaøi boø saùt. Vì ñaây laø moät hoang ñaûo neân oâng phaûi soáng trong hang ñoäng ñeå tieáp tuïc söu taàm, nghieân cöùuï Soáng maõi trong hang hoác nhö loaøi khæ neân oâng cho raèng ngöôøi do khæ laâu ngaøy "tieán hoùa" bieán thaønh. OÂng duøng kinh nghieäm baûn thaân, lyù luaän raèng neáu loaøi ngöôøi phaûi aên loâng ôû loã, choáng choïi vôùi thieân nhieân nhö khæ thì töï nhieân moùng chaân moùng tay seõ moïc daøi ra ñeå deã caáu xeù, loâng laù seõ phuû ñaày mình ñeå che thaân vaø cuõng bieát leo treøo nhö khæ. Ngöôïc laïi, neáu thuôû xöa coù coù moät gioáng giaû nhaân töông ñoái coù ñaàu oùc, luùc ñaàu cuõng nhaûy nhoùt treân caây nhö nhöõng gioáng khæ khaùc, sau bieát chui vaøo hang hoác ñeå traùnh naéng möa vaø duøng da thuù ñeå che thaân neân loâng laù cuõng bôùt, tay chaân ngaén daàn ñi. Laâu ngaøy, gioáng "ngöôøi khæ" naøy naøy ñaâm ra tieán boä hôn, bieát maøi ñaù thaønh khí giôùi, bieát duøng kim loaïi ñeå cheá taïo vaät duïng neân daàn daàn bieán thaønh gioáng "homosapien" laø thuûy toå cuûa loaøi ngöôøi baây giôø. Lyù thuyeát naøy bò nhieàu ngöôøi phaûn ñoái, chæ coù gioáng ngöôøi khæ chui ruùc trong hang Paéc Poù môùi cho raèng coù lyù!

KHÆ TRONG VAÊN CHÖÔNG VAØ LÒCH SÖÛ

Vaøo thôøi Chieán Quoác (403-221 tröôùc Taây Lòch) trong soá caùc nöôùc chö haàu cuûa nhaø Chaâu baáy giôø, chæ coù hai nöôùc Teà vaø Sôû ñöôïc xem laø maïnh nhaát neân thöôøng daønh nhau ngoâi vò soá moät. Taïi nöôùc Sôû coù moät con khæ raát tinh khoân, ñaùnh côø cao khoâng ai ñòch noåi, ñöôïc ñaët teân laø Haàu Anh, neân vua Sôû ñeà nghò hai nöôùc ñöa kyø thuû gioûi nhaát ñaùnh moät vaùn côø, nöôùc naøo thaéng seõ ñöôïc coâng nhaän laøm baù chuû. Caùi teân Haàu Anh do ngöôøi Sôû ñaët cho con khæ cuõng nguï yù cheá dieãu thöøa töôùng AÙn Anh cuûa nöôùc Teà daùng daáp thaáp nhoû xaáu xí nhö khæ. Chung Voâ Dieäm laø vôï cuûa Teà Tuyeân Vöông cuõng laø tay cao côø xin laõnh troïng traùch thi ñaáu. Vöøa nhaäp cuoäc, chæ ñi ñöôïc maáy nöôùc laø Haàu Anh ñaõ doàn Chung Voâ Dieäm vaøo theá bí. Luùc ñoù, Voâ Dieäm lieàn duøng keá, goïi thò nöõ mang ra moät ñóa ñaøo ngon thôm moïng. Thaáy ñaøo laø moùn aên khoaùi khaåu, khæ Haàu Anh theøm nhoû daõi, khoâng coøn loøng daï ñaùnh côø, maét cöù chaêm chuù nhìn maáy traùi ñaøo neân bò Chung Voâ Dieäm gaït, leùn laáy tay aùo che laïi ñeå ñoåi maáy quaân côø khieán Haàu Anh bò thua, do ñoù nöôùc Teà ñöôïc laøm baù chuû chö haàu.

Noùi ñeán thöøa töôùng AÙn Anh nöôùc Teà laø ngöôøi taøi cao hoïc roäng nhöng töôùng nhoû beù xaáu xí nhö khæ, chuùng ta khoâng theå queân nöôùc ta cuõng coù moät nhaân taøi, beà ngoaøi cuõng thaáp nhoû nhöng laïi coù aån töôùng, ñoù laø Löôõng Quoác Traïng Nguyeân Maïc Ñónh Chi. Töông truyeàn meï oâng vaøo röøng ñoán cuûi neân bò khæ ñoät laøm hoãn, sinh ra oâng töôùng taù xaáu xí. Sau naøy cha oâng gieát ñöôïc con khæ naøy. Choã con khæ bò gieát chæ maáy ngaøy sau töï nhieân ñuøn leân goø moái cao nhö moät huyeät quùi. Lôùn leân, oâng Maïc Ñónh Chi thoâng minh coù taøi öùng ñoái maãn tieäp, thi ñoã Traïng Nguyeân. OÂng ñöôïc cöû ñi söù sang Taøu, ñuùng luùc naøng coâng chuùa ñöôïc vua Taøu yeâu quùi nhaát vöøa qua ñôøi. Vì muoán thöû taøi ngöôøi Nam neân oâng Maïc Ñónh Chi ñöôïc yeâu caàu laøm moät baøi vaên teá, ñeà taøi chæ coù moät chöõ "Nhaát". OÂng Maïc Ñónh Chi öùng khaåu ñoïc luoân:
"Thieân thöôïng nhaát ñoùa vaân
Hoàng loâ nhaát ñieåm tuyeát
Thöôïng uyeån nhaát chi hoa
Giao trì nhaát phieán nguyeät
OÂ hoâ Vaân taùn, tuyeát tieâu, hoa taøn, nguyeät khuyeát "
(Taïm dòch: Treân trôøi moät aùng maây Loø hoàng moät gioït tuyeát Thöôïng uyeån moät caønh hoa Giao trì moät vaàng nguyeät Than oâi Maây taùn, tuyeát tan, hoa taøn, traêng khuyeát)

Noäi dung baøi vaên teá ca tuïng taøi saéc naøng coâng chuùa, ñoàng thôøi laïi toû loøng thöông tieác naøng ñaõ lìa ñôøi quaù sôùm. Vua Taøu raát caûm suùc vaø thaùn phuïc, lieàn phong cho oâng Maïc Ñónh Chi laøm Traïng Nguyeân nöôùc Taøu. Vì vaäy oâng ñöôïc toân xöng laøm "Löôõng Quoác Traïng Nguyeân".

Cuõng vaøo thôøi Chieán Quoác, Sôû Baù Vöông sau khi dieät ñöôïc vua Taàn muoán dôøi ñoâ töø Haøm Döông veà Baønh Thaønh laø nôi ñòa theá chaät heïp, baát lôïi cho vieäc phoøng thuû, quan Giaùn Nghò Haøn Sinh can ngaên maõi khoâng ñöôïc, beøn than raèng: "Ngöôøi ta thöôøng noùi ngöôøi nöôùc Sôû nhö con khæ taém maø ñoäi muõ, thaät khoâng sai". Vua Sôû nghe khoâng hieåu, beøn hoûi taû höõu vaø ñöôïc giaûi thích raèng "con khæ tuy ñöôïc mang aùo maõo gioáng ngöôøi, nhöng coát vaãn laø khæ. Hôn nöõa, khæ khoâng quen maëc quaàn aùo, sôùm muoän gì noù cuõng loät boû thoâi!". Sôû Baù Vöông noåi giaän sai quaân ñem Haøn Sinh ra cheùm. Tröôùc khi cheát, Haøn Sinh noùi lôùn: "Hôõi ngöôøi xöù Haøm Döông ôi, ta vì trung vôùi nöôùc neân bò chaët ñaàu chôù chaúng coù toäi chi. Ta chaéc chæ khoâng quaù traêm ngaøy, quaân Haùn Vöông seõ dieät Sôû, laáy Haøm Döông." Quaû nhieân sau naøy Sôû Baù Vöông bò quaân Haùn ñaùnh baïi, phaûi töï vaãn taïi beán OÂ Giang.

Nghe noùi Toâ Vuõ ñôøi nhaø Haùn khi ñi söù rôï Hoà, laøm phaät loøng chuùa Thieàn Vu neân bò ñaày ra chaên deâ taïi Baéc Haûi laø nôi laïnh leõo hoan vu khoâng moät boùng ngöôøi. Toâ Vuõ baàu baïn vôùi moät con vöôïn caùi sinh ñöôïc maáy ñöùa con. Sau naøy, vua Haùn phaûi naïp "laïc nhaïn myõ nhaân" Vöông Chieâu Quaân cho vua Hoà, Toâ Vuõ môùi ñöôïc tha veà.

Cuõng vì ñaëc tính gioáng ngöôøi neân khæ ñaõ nhieàu laàn ñöôïc nhaân caùch hoùa trong caùc aùng vaên chöông kim coå. Noåi tieáng nhaát taïi Ñoâng Phöông coù leõ laø khæ Toân Haønh Giaû trong boä truyeän Taây Du Kyù cuûa taùc giaû Ngoâ Thöøa AÂn. Qua truyeän naøy, Toân Haønh Giaû vôùi töôùc hieäu Teà Thieân Ñaïi Thaùnh ñöôïc daân ta cung kính keâu baèng "oâng Teà". Truyeän Taây Du Kyù ñaïi khaùi keå laïi huyeàn thoaïi cuûa nhaø sö Tam Taïng ñôøi Ñöôøng beân Trung Hoa sang Taây Truùc töùc AÁn Ñoä thænh kinh Phaät. Tam Taïng coù ba moân ñeä ñeàu goác yeâu quaùi laø Toân Haønh Giaû, Trö Baùt Giôùi vaø Sa Taêng. Haønh Giaû voán laø moät con khæ khoâng cha khoâng meï vì do moät taûng ñaù ôû Hoa Quaû Sôn thuoäc Ñoâng Thaéng Thaàn Chaâu, haáp thuï linh khí trôøi ñaát sinh ra. Saøo huyeät cuûa Haønh Giaû laø Thuûy Lieâm Ñoäng. Tuy chæ laø moät con khæ ñaù nhöng Haønh Giaû cuõng bieát chaùn caûnh sinh laõo beänh töû neân gioác loøng hoïc ñaïo tìm thuaät tröôøng sinh baát töû. Sau khi ñöôïc thaày laø Boà Ñeà Toå Sö ôû ñaát Nam Thieân Boä Chaâu truyeàn cho caùc phaùp thuaät thaàn thoâng, Haønh Giaû ñaâm ra kieâu ngaïo trôû veà Hoa Quaû Sôn laõnh ñaïo baày khæ ñaïi naùo thieân cung, ñaùnh caùc thieân binh thaàn töôùng thaát ñieân baùt ñaûo khieán caû Ngoïc Hoaøng Thöôïng Ñeá cuõng sôï haõi, phaûi phong cho chöùc Teà Thieân Ñaïi Thaùnh. Vì quaù hung haêng "coi trôøi baèng vung" neân sau cuøng Haønh Giaû bò Phaät Baø Quan AÂm duøng quaû nuùi Nguõ Haønh Sôn ñeø treân ngöôøi khoâng theå nhuùc nhích, cuïc cöïa gì ñöôïc. Khi thaày Tam Taïng treân ñöôøng thænh kinh qua Nguõ Haønh Sôn, khæ Haønh Giaû naên næ xin cöùu maïng vaø qui y neân ñöôïc Tam Taïng chaáp nhaän thaâu laøm ñeä töû, ñaët phaùp danh laø Ngoä Khoâng. Sau naøy, Ngoä Khoâng cuøng hai sö ñeä Baùt Giôùi, Sa Taêng ra söùc tröø yeâu dieät quûi, phoø taù Ñöôøng Taêng vöôït ñöôøng xa vaïn daäm ñeán Taây Truùc thænh ñöôïc kinh. Vì coâng lao khoù nhoïc vaø thaønh taâm caûi taø qui chính neân Ngoä Khoâng ñöôïc phong chöùc Ñaáu Chieán Thaéng Phaät. Taây Du Kyù laø moät boä truyeän raát coù yù nghóa nhuoám maøu Phaät Giaùo. Caâu chuyeän con khæ Toân Haønh Giaû ñaõ cuï theå hoùa vaø toùm löôïc ñöôïc trieát lyù "ma ma, phaät phaät" cuûa Ñöùc Thích Ca Nhö Lai. Yeâu quaùi bieát höôùng thieän cuõng coù theå thaønh Phaät; ngöôïc laïi, Phaät maø laøm nhöõng ñieàu döõ cuõng seõ bieán thaønh yeâu. Ñoù cuõng laø tö töôûng caên baûn "nhaát thieát chuùng sinh, caâu höõu Phaät taùnh" cuûa nhaø Phaät vaäy.

Trong kinh A Haøm cuõng nhaéc tôùi khæ ñeå neâu leân moät aån duï. Moät hoâm ñöùc Phaät keâu caùc thaày Tyø Kheo laïi roài noùi: "Ví nhö taïi choã nuùi kia, coù ngöôøi thôï saên laáy nhöïa caây gaøi beân thöùc aên ñeå nhöû ñaøn khæ. Moät vaøi con khæ tham aên, khoâng nghe lôøi daïy khoân ngoan cuûa khæ chuùa, rôøi ñaøn ñeán beân thöùc aên laáy tay boác. Ngôø ñaâu tay vöøa baùm vaøo lieàn bò nhöïa dính cöùng! Khæ beøn laáy tay kia ra gôõ! Thöông thay, laïi bò dính luoân moät tay nöõa. Khæ laïi laáy chaân maët ra quaøo, vaø moät chaân nöõa laïi dính vaøo nhöïa. Tieáp theo chaân traùi cuõng bò dính luoân. Bò dính heát caû chaân tay, khæ duøng ñuoâi coá gôõ laïi bò dính. Sau cuøng khæ laáy mieäng caïp cuõng bò cuøng chung soá phaän. Theá laø khæ heát cuïc cöïa. Ngöôøi thôï saên luùc ñoù chæ vieäc löôïm khæ boû voâ gioû quaûy veà. Naøy caùc Tyø Kheo, nhöïa caây kia ví nhö luïc duïc, coøn saùu boä phaän bò dính vaøo nhöïa ví nhö luïc caên. Nhö chuù khæ kia, khi luïc caên bò dính cöùng vaøo luïc duïc thì seõ bò ma quûi tuøy yù daãn ñi".

Töông töï, caùc thôï saên cho bieát loaøi khæ nhaûy nhoùt leï laøng, raát khoù ñaët baãy saäp baét soáng nhö nhöõng thuù hoang khaùc. Muoán baét chuùng chæ coøn caùch kieám moät caùi hoäp hoaëc traùi döøa lôùn, khoeùt moät loã chæ vöøa baøn tay khæ loït vaøo, trong ñoù ñeå traùi leâ, traùi ñaøo hay traùi cam coù muøi thôm roài coät chaët vaøo caây. Khæ ñaùnh hôi tìm ñeán, thoø tay vaøo loã khoeùt naém chaët traùi caây beân trong. Naém tay trôû neân lôùn neân khæ khoâng ruùt tay ra ñöôïc, luùc ñoù thôï saên duø coù tôùi gaàn ñeå baét khæ cuõng khö khö naém chaët traùi caây, khoâng boû chaïy. Nghe noùi ngöôøi Muôøng vuøng thöôïng du Baéc Vieät khi ñi röøng cuõng hay bò gioáng ñöôøi öôi baát ngôø trong buïi nhaûy ra naém chaët hai tay roài ngaång maët leân trôøi cöôøi khaønh khaïch, sau ñoù loâi ñi khoâng theå naøo choáng cöï laïi ñöôïc. Vì vaäy, hoï nghó ra caùch moãi khi ñi röøng ñeàu luoàn hai tay vaøo oáng luoàng (tre lôùn). Khi bò ñöôøi öôi naém, hoï ñöa hai tay ra, nhöng ñöôøi öôi chæ naém ñöôïc oáng luoàng. Luùc ñöôøi öôi ngöûa maët leân cöôøi, hoï nheï nhaøng ruùt tay ra boû chaïy. Ñoù laø chuyeän "ñöôøi öôi giöõ oáng".

Nhaéc tôùi chuyeän Toân Haønh Giaû khieán ta lieân töôûng ngay ñeán vua Khæ Hanuman beân AÁn Ñoä vì ñoâi beân coù nhieàu ñieåm töông ñoàng. Ñoïc qua huyeàn thoaïi trong cuoán söû thi baát huû Ramayana, chuùng ta coù theå möôøng töôïng taùc giaû Taây Du Kyù ñaõ ít nhieàu döïa vaøo tích vua Khæ Hanuman.

Nguyeân taïi xöù Kishkinda laø vöông quoác Khæ beân AÁn Ñoä coù moät töôùng khæ raát can ñaûm vaø coù nhieàu pheùp thaàn thoâng teân Hanuman. Luùc coøn nhoû, Hanuman coù laàn ñaõ ngaäm caû maët trôøi laøm thieân hoân ñòa aùm, khieán chö thaàn hoaûng sôï phaûi naên næ Hanuman nhaû ra. Ngoaøi ra, Hanuman coøn coù theå bieán hình thaønh to lôùn nhö ngöôøi khoång loà hoaëc thu nhoû tí hon chæ baèng ngoùn tay. Ngoaøi tinh thoâng voõ thuaät, Hanuman coøn coù taøi phoùng leân maây, nhaûy moät caùi ñi xa ngaøn daäm. Veà söùc maïnh, Hanuman coù theå moät tay böng nguyeân moät quaû nuùi ñaày caây coû. Vì vaäy ngaøy nay, qua hình töôïng trong ñeàn thôø chuùng ta thöôøng thaáy Hanuman coù ñuoâi khæ raát daøi, tay phaûi caàm caây ñoàng truøy, tay traùi beâ quaû nuùi.

Lôùn leân, Hanuman trôû thaønh vò töôùng can ñaûm nhaát trong vöông quoác khæ vaø laø baøy toâi trung thaønh cuûa thaùi töû Rama. Khi nghe tin naøng Sita laø vôï thaùi töû Rama bò aùc thaàn Ravana baét coùc, Hanuman lieàn daãn moät ñaïo quaân khæ ñi kieám. Treân ñöôøng ñi, Hunuman ñöôïc chim ñaïi baøng cho bieát naøng Sita ñang bò nhoát taïi vöôøn Asoka, caïnh cung ñieän cuûa Ravana taïi hoøn ñaûo Lanka; muoán tôùi ñoù phaûi baêng qua ñaïi döông ñaày soùng gioù raát nguy hieåm. Hanuman khoâng sôï vì cha mình laø Thaàn Gioù Anjani, beøn nhuùn mình bay leân treân trôøò Treân ñöôøng tôùi vöôøn Asoka, gaëp nhieàu raén bieån khoång loà döõ tôïn, nhöng Hanuman luùc bieán hình thaønh to lôùn nhö voi, luùc thu nhoû laïi nhö chim seû neân raén bieån khoâng laøm gì ñöôïc. Tôùi Lanka, Hanuman tìm kieám khaép nôi, nhöng khoâng tìm ñöôïc naøng Sita, trong luùc tuyeät voïng, ñoät nhieân nhìn thaáy moät ngöôøi ñaøn baø ñeïp tuyeät vôøi, Hunuman möøng rôõ vì bieát ñoù chính laø naøng Sita. Hanuman lieàn tôùi gaàn naøng Sita, quøi goái roài noùi: "Naøng ñöøng sôï. Toâi laø Hanuman, töôùng vaø söù giaû cuûa Rama. Thaùi töû göûi toâi tôùi ñaây ñeå kieám naøng". Noùi xong, Hanuman lieàn ñöa cho Sita chieác nhaãn cuûa Rama ñeå laøm tin. Qua luùc ñaàu sôï haõi vì hình daùng döõ tôïn cuûa Hanuman, naøng Sita vui veû tin lôøi, ñöa tay nhaän nhaãn roài giuïc Hanuman mau trôû veà baùo cho Rama bieát naøng ñang chôø chaøng tôùi cöùu. Ñoät nhieân, ñòch quaân laø gioáng daân Rakshasas keùo tôùi raát ñoâng. Hanuman gieát ñöôïc nhieàu töôùng vaø quaân Rakshasas, nhöng vaãn bò baét. Ñaùm quaân Rakshasas khieâng Hanuman treân vai, nhöng ñoät nhieân chaøng bieán mình trôû thaønh naëng nhö nuùi khieán haøng traêm quaân Rakshasas vaãn khoâng khieâng noåi. Cuoái cuøng, chaøng bò troùi vaø ñem noäp Ravana. AÙc thaàn giaän laém, muoán gieát Hanuman, nhöng quaân sö Vibhishan khuyeân khoâng neân gieát söù giaû, chæ coù theå tröøng phaït thoâi. Vì vaäy aùc thaàn muoán haønh haïbaèng caùch ra leänh cuoán vaûi taåm daàu vaøo ñuoâi Hanuman roài chaâm löûa. Nhöng khi ñeä töû cuûa Ravana caøng cuoán vaûi, ñuoâi cuûa Hanuman caøng daøi ra, khoâng theå naøo cuoán heát.

Cuoái cuøng, Ravana vaãn ra leänh ñoát löûa. Vôùi choûm ñuoâi bò chaùy, Hanuman phoùng mình leân maây, laâu laâu laïi haï mình xuoáng chaâm löûa vaøo caùc ñeàn ñaøi dinh thöï, ñoát heát xöù Lanka laø laõnh thoå cuûa Ravana. Tröôùc khi bay veà gaëp Rama, Hanuman coøn gheù qua vuôøn Asoka ñeå bieát chaéc raèng naøng Sita khoâng bò nguy hieåm. Sau ñoù, Hanuman bay ra bieån, chaám ñuoâi xuoáng nöôùc ñeå daäp taét löûa. Moät gioït moà hoâi rôi vaøo mieäng moät con caù khoång loà, sau naøy sinh ra ngöôøi huøng Makara Dhvaja. Sau ñoù, Hanuman trôû veà ñaát lieàn, höôùng daãn ñaïo quaân cuûa Rama tôùi ñaûo Lanka, gieát cheát Ravana vaø cöùu ñöôïc naøng Sita.

Vôùi nhöõng chieán coâng löøng laãy, Hanuman ñöôïc coi laø khoân ngoan nhaát trong nhöõng ngöôøi khoân ngoan, maïnh khoûe nhaát trong nhöõng ngöôøi maïnh khoûe vaø can ñaûm nhaát trong nhöõng ngöôøi can ñaûm. Daân AÁn laäp ñeàn thôø Hanuman khaép nôi, nhaát laø taïi vuøng Maharastra vì hoï tin raèng ai thôø phöôïng Vua Khæ seõ ñöôïc söùc maïnh, uy quyeàn, thònh vöôïng vaø thaønh coâng trong ñôøi. Moãi naêm daân AÁn ñeàu toå chöùc leã hoäi Hanuman raát lôùn, nhöõng ngöôøi coù daáu hieäu hay töï xöng laø hoùa thaân cuûa Hanuman ñeàu ñöôïc suøng kính.

Vì quaù toân thôø Vua Khæ Hanuman neân daân AÁn nhieàu luùc trôû thaønh cuoàng tín. Caùch ñaây khoâng laâu, vaøo thaùng 11 naêm 2002, taïi tieåu bang Andhra Pradesh moät con khæ ñöôïc coi laø hoùa thaân cuûa Hanuman bò nhoát trong ñeàn thôø ñeå daân chuùng thôø phuïng nhöng khoâng cho aên uoáng ñaày ñuû neân ñaõ bò ñoùi ñeán cheát, sau ñoù ñöôïc laøm ñaùm taùng troïng theå. Moät soá baø meï AÁn Ñoä nuoâi khæ con bò boû rôi, cho buù söõa meï nhö con mình vì tin raèng ñaây laø thaàn Hanuman taùi sinh. Ngoaøi ra, cuõng taïi AÁn Ñoä, moät beù trai khuyeát taät teân Balaji, sinh ra vôùi xöông cuøng daøi ra chöøng 4" nhö coù ñuoâi, ñöôïc coi laø Hanuman taùi sinh cuõng ñöôïc daân chuùng ñöa vaøo ñeàn thôø cuùng. Thaät ra, ñaây khoâng phaûi laàn ñaàu tieân treû sinh ra coù ñuoâi vì trong tôø baùo" The New England Journal of Medicine" vaøo naêm 1982, Baùc Só Fred Ledley ñaõ vieát moät tieåu luaän nhan ñeà "Thuyeát Tieán Hoùa vaø Ngöôøi Coù Ñuoâi" (Evolution and the Human Tail) ñaõ ñeà caäp khaù roõ raøng veà tröôøng hôïp treû em sinh ra vôùi "ñuoâi" daøi chöøng 2 inches treân löng.

Hieän nay, taïi thuû ñoâ New Delhi cuûa AÁn Ñoä, chuùng ta coù theå nhìn thaáy ñaøn boø nhôûn nhô daïo phoá, baøy voi ngheânh ngang chaën xe treân ñöôøng vaø haøng ngaøn con khæ nhaûy nhoùt treân caùc dinh thöï, ñeàn ñaøi, coâng sôû, nhaát laø taïi khu ñoài Raisina. Ñaïo quaân khæ naøy laøm loaïn trong thaønh phoá, phaù hoaïi caây coái, chuïp giöït thöùc aên, xeù saùch vôû taøi lieäu, phoùng ueá böøa baõi vaø coøn laøm maát ñieän hay ñaùnh ñu ñöùt ñöôøng giaây ñieän thoaïi nöõa. Tuy toøa aùn Toái Cao AÁn Ñoä ñaõ phaùn quyeát phaûi "doïn" heát khæ ra khoûi thuû ñoâ, nhöng vieäc truïc xuaát khoâng hieäu quaû. Boû ñoùi chuùng cuõng khoâng ñöôïc vì duø ñaõ coù nhöõng taám bieån "Xin ñöøng cho khæ aên", nhöng daân AÁn tin raèng khæ laø hieän thaân cuûa thaàn Hanuman neân ngaøy naøo cuõng luõ löôït mang traùi caây, nhaát laø chuoái ñeán ñoài Raisina laø nôi khæ taäp trung ñeå cuùng leã.

Neáu Ñoâng Phöông coù con khæ noåi tieáng Toân Haønh Giaû vaø vua khæ Hanuman, thì caùc nöôùc Taây Phöông cuõng coù truyeän "ngöôøi khæ" phoå caäp khoâng keùm, ñoù laø truyeän Tarzan vaø naøng Reân (Jane). Truyeän keå raèng Tarzan voán laø moât caäu beù laïc trong röøng ñöôïc khæ nuoâi döôõng neân bieát leo treøo vaø sinh soáng heät nhö loaøi khæ. Ngoaøi ra, Tarzan coøn coù taøi "huù" ñeå lieân laïc vaø ra leänh cho caùc loaøi daõ thuù khaùc nhö sö töû, huøm beo, voi v.v... Vôùi söï giuùp ñôõ cuûa moät con khæ nhoû teân Cheeta, Tarzan cöùu ñöôïc ngöôøi ñeïp Jane neân ñöôïc naøng ñeå maét xanh tôùi. Truyeän ngöôøi khæ Tarzan ñöôïc giôùi phim aûnh vaø saùch baùo khai thaùc trieät ñeå thaønh moäât ñeà taøi haáp daãn khoâng theå thieáu cho caùc treû em vaø caû ngöôøi lôùn. Ngoaøi ngöôøi khæ Tarzan, coøn coù phim ngöôøi khæ King Kong hung döõ, chuyeân phaù ñaäp phaù, leo leân caû noùc Empire State Building khieán daân New York phaûi hoaûng sôï.

Taïi Vieät Nam vaøo khoaûng thaäp nieân 60, daân chuùng cuõng soâi noåi baøn taùn chuyeän "Khæ Cao Laõnh". Baùo Saigon Môùi coù baøi phoùng söï raát giaät gaân, loan tin taïi vuøng Cao Laõnh thuoäc tænh Kieán Phong gaàn bieân giôùi Mieân - Vieät coù moät coâ gaùi queâ haøng ngaøy phaûi vaøo röøng kieám cuûi, bò khæ ñoät laøm aåu, sau ñoù mang thai khæ. Sau naøy coù ngöôøi toø moø hoûi daân ñòa phöông veà caâu chuyeän ... khæ naøy. Hoï ñeàu cöôøi raàn noùi raèng vuøng laøm gì coù khæ ñoät, ñeán khæ ... gioù cuõng khoâng coù.

Noùi tôùi chuyeän khæ, ngaøy xöa nhaø thô Cao Baù Quaùt khi bò ñaày ñi laøm giaùo thuï Quoác Oai thuoäc tænh Sôn Taây, luùc ñoù coøn laø nôi "khæ ho coø gaùy", ñaõ laøm moä caâu ñoái caùm caûnh than raèng:
"Nhaø troáng ba gian, moät thaày, moät coâ moät choù caùi,
Hoïc troø daêm ñöùa, nöûa ngöôøi nöûa ngôïm nöûa ñöôøi öôi"

Coøn cuï Tuù Xöông, ngöôøi baát maõn kinh nieân vì sau nhieàu laàn hoïc taøi thi phaän, leàu choõng maõi vaãn chæ ñaäu ñöôïc caùi Tuù keùp, Tuù meàn, tuù ñuïp, trong khi nhöõng keû khoâng coù moät chöõ caén laøm ñoâi nhöng con nhaø quyeàn theá laïi ñaäu cao, neân ngaùn ngaãm laøm baøi thô Khæ:
"Cöû Nhaân caäu AÁm
Kyû Tuù Taøi con
Ñoâ Myõ Thi theá cuõng laø thi
ÔÙi khæ ôi laø khæ"

Nhö treân ñaõ noùi, vì khæ raát gioáng ngöôøi veà nhieàu ñieåm neân coù nhieàu caâu ví von lieân quan ñeán khæ. Neáu baïn chöùa chaáp nhöõng keû khoâng ñaùng tin caäy, löøa thaày phaûn baïn, seõ coù luùc phaûi ngaâm caâu "nuoâi ong tay aùo, nuoâi khæ doøm nhaø". Ngaøy xöa, caùc tay lính thuù thöôøng hay than thôû khi ñöôïc leänh coâng taùc taïi nhöõng nôi hoang vu heûo laùnh "khæ ho coø gaùy" ñeå laøm coâng vieäc "cheùm tre ñaün goã" treân ngaøn. Nhöõng teân löu manh lôïi duïng thôøi cô haø hieáp daân laønh ñöôïc xeáp vaøo haïng "thöøa gioù beû maêng, rung caây nhaùt khæ". Mieàn Nam Vieät Nam laém soâng nhieàu raïch vì vaäy coù raát nhieàu "caàu tre laéc leûo gaäp ghình khoù ñi".

Naõy giôø, nhaân dòp ñaàu naêm chuùng ta ñaõ "baøn höôu taùn vöôïn" hôi nhieàu, töôûng cuõng neân ñeà nghò daêm phuùt nghæ giaûi lao. Noùi tôùi giaûi lao, nhaát laø trong dòp ñaàu xuaân ñöông nhieân phaûi aên uoáng, hoaëc ít ra cuõng nhö cuï Tuù Xöông "chaúng phong löu cuõng ba ngaøy Teát, kieát cuù nhö ai cuõng röôïu cheø".

Baøn veà traø, chuùng toâi nghe loùm treân ñôøi coù hai thöù traø toät quùi, ñoù laø "traûm maõ traø" vaø "haàu traø". Traûm maõ traø laø nhöõng laù traø do ngöïa aên tröôùc, sau ñoù gieát ngöïa, moå bao töû ñeå laáy traø. Coù leõ trong buïng ngöïa tieát ra moät loaïi hoaù chaát ñaëc bieät neân khi uoáng vaøo caû thaùng sau coøn thaáy "höông thöøa coøn vaãn ra vaøo ñaâu ñaây" chaêng? Neáu traûm maõ traø ñaõ quùi thì "haàu traø" laïi caøng hieám hôn. Nghe ñaâu beân Trung Hoa coù moät raëng nuùi raát cao, quanh naêm tuyeát phuû goïi laø Tuyeát Sôn, laïi ôû nôi heûo laùnh neân ngöôøi khoâng leùo haùnh tôùi ñöôïc. Vì naèm taïi nôi ñuùng "phong thuûy" neân treân nuùi moïc loaïi traø hieám coâng duïng boái boå söùc khoûe. Ngoaøi ra, coøn coù thieân nieân haø thuû oâ "moät caønh hai cuû" caûi laõo hoaøn ñoàng neân ñöôïc caùc baø caùc coâ raát haâm moä. Rieâng veà Tuyeát Sôn Traø vì moïc treân ñænh nuùi cao neân chæ coù khæ môùi leo leân haùi ñöôïc. Loaïi traø naøy nghe noùi coù coâng hieäu "nhaát daï nguõ giao sinh luïc töû" neân caùc vua chuùa beân Taøu raát caàn ñeán ñeå ñuû söùc laâm traän vôùi 3 baø vôï lôùn (tam cung) coù hoân thô hoân thuù ñaøng hoaøng, 6 coâ vôï nhoû (luïc vieän) sô cua, coäng theâm 3,000 cung taàn myõ nöõ traùng mieäng. Nhöng Tuyeát Sôn Traø moïc treân ñænh nuùi cao quaù, laøm sao sai khæ haùi mang veà ñöôïc? Ngöôøi ta phaûi huaán luyeän cho caùc con khæ ghieàn thuoäc phieän, sau ñoù baét chuùng leo leân Tuyeát Sôn haùi traø mang veà. Con naøo haùi ñöôïc nhieàu traø ñöôïc caùc coâng coâng thöôûng cho vaøi bi xaùi nhaát, coøn naøo ít tñöôïc höôûng xaùi nhò, coøn teân naøo laøm bieáng veà tay khoâng seõ bò treo moû ... ñi choã khaùc chôi. Vì chæ coù khæ, laïi phaûi laø khæ "hít toâ phe" môùi haùi ñöôïc traø Tuyeát Sôn neân thöù traø quùi hieám naøy ñöôïc goïi laø "haàu (khæ) traø". Thaät ra, neáu quùi baø muoán ñöùc lang quaân maïnh khoûe an höôûng laïc thuù suoát ñôøi, nhieâu kheâ kieám "haàu traø" laøm chi, chæ caàn soáng theo thieân nhieân, theo ñuùng chaâm ngoân sau ñaây:
Baùn daï tam boâi töûu, Bình minh soå traûn traø Nhaát Nguyeät tam phoøng ñoä Löông y baát ñaùo gia
(Taïm dòch: Nöûa ñeâm vaøi cheùn röôïu Höøng saùng maáy ly traø Thaùng ba laàn ñuïng ñoä Thaày thuoác chaúng tôùi nhaø)

Baøn theâm veà khoa aåm thöïc, neáu coâng duïng taêng cöôøng sinh löïc cuûa haàu traø chæ ñöôïc keå laïi theo truyeàn thuyeát kieåu Hoaøng Dung Quaùch Tænh, Döông Quaù Coâ Long hoaëc Kieàu Phong A Chæ thì böõa tieän "oùc khæ" cuûa Töø Hy Thaùi Haäu ñôøi nhaø Thanh beân Taøu ñaõi söù thaàn baùt quoác lieân quaân laø coù thaät vì ñöôïc söû saùch caän ñaï ghi cheùp roõ raøng.

Saùch keå raèng ñeå ñaõi söù thaàn 8 nöôùc Taây Phöông ñang xaâu xeù ñaát nöôùc con Trôøi, Töø Hy Thaùi Haäu ñaõ toå chöùc moät böõa tieäc voâ tieàn khoaùng haäu keùo daøi tôùi 7 ngaøy 7 ñeâm baét ñaàu töø giao thöøa Xuaân Canh Tyù (1874), duøng tôùi gaàn 2 ngaøn ngöôøi phuïc vuï, toán keùm toång coäng 98 trieäu hoa vieân thôøi ñoù töông ñöông vôùi 374 ngaøn löôïng vaøng roøng, thôøi gian chuaån bò maát gaàn moät naêm trôøi. Thöïc khaùch ñuùng 400 ngöôøi goàm 212 ngöôøi thuoäc ngoaïi giao ñoaøn vaø caùc caáp chæ huy quaân söï 8 nöôùc Taây Phöông cuøng vôùi 188 khai quoác coâng thaàn Thanh trieàu.

Thöïc ñôn toång coäng tôùi 140 moùn. Ngoaøi caùc moùn aên "thoâng thöôøng" nhö nem coâng, chaû phuïng, tay gaáu moâi haàu, tam tinh haûi caåu v.v... coøn coù 7 moùn, ñöôïc coi laø tuyeät saûn laø Saâm Thöû (chuoät saâm), Naõo Haàu (OÙc Khæ), Töôïng Tinh (tinh khí cuûa voi), Trö Vöông (heo vua), Phöông Chi Thaûo (coû quùi Phöông Chi), Sôn Döông Truøng (doøi deâ nuùi) vaø Tröùng Coâng. Nhö vaäy moãi ngaøy aên 19 moùn "thoâng thöôøng" coäng theâm moät moùn aên quùò Trong soá caùc "tuyeät saûn", coù hai moùn cöïc quùi ñöôïc söû saùch nhaéc nhôû tôùi nhieàu nhaát, ñoù laø moùn "chuoät bao töû" vaø moùn "oùc khæ". Chuoät ñaây khoâng phaûi laø chuoät chuø, chuoät xaï, chuoät coáng hay chuoät ñoàng maø laø moät loaïi chuoät cöïc hieám chæ laøm toå taïi vuøng coù röøng saâm ... Cao Ly. Vì töø luùc cha sinh meï ñeû ñaõ aên toaøn cuû saâm neân chuoät naøo chuoät naáy ñaõ maäp uù no troøn. Töø Hy cho ngöôøi laøm baãy, baét soáng loaïi chuoät naøy veà nhoát trong loàng vaø laïi nuoâi baèng loaïi hoàng saâm thöôïng haûo haïng. Cöù nhö vaäy, töø chuoät baønh toå ñeû ra chuoät sö toå, roài chuoät coá noäi, chuoät oâng, chuoät cha, chuoät con, chaùu chaét cho ñeán khi baûy baûy boán möôi chín ñôøi chuùt chít chuït chòt , vì aên toaøn saâm ñôøi ñôøi kieáp kieáp neân chuoät ñoû hoàng chaúng khaùc gì moät cuû hoàng saâm bieát boø. Theá heä chuoät saâm sau cuøng naøy vöøa sinh ra chöa môû maét ñöôïc Töø Hy duøng laøm moùn chuoät bao töû coù moät khoâng hai. Khi söïc moùn chuoät soáng naøy, thöïc khaùch boû con moài coøn ñoû hoûn vaøo mieäng roài baám nheï vaøo ñuoâi, chuoät con bò ñau lieàn boø tuoät vaøo bao töø roài tan bieán theo con tì con vò, chaúng khaùc gì nuoát moät cuû saâm! Ñeán ñaây, neáu coù vò ñoäc giaû naøo cho raèng vuï chuoät bao töû quaù caàu kyø thì xin haõy thö thaû, vì moùn "oùc khæ cuûa "Dragon lady" coøn aùc lieät vaø coâng hieäu hôn nhieàu!

Khæ ñöôïc duøng trong böõa tieäc cuõng laø loaïi coù moät khoâng hai. Ñaây laø loaïi khæ nhoû, loâng traéng nhö tuyeát ñöôïc goïi laø "leâ haàu" vì chuùng chæ soáng taïi vuøng nuùi tuyeát Thieân Hoa Sôn thuoäc tænh Sôn Ñoâng nôi coù moät röøng leâ goïi laø Ngoïc Caên Leâ, traùi trò ñöôïc caùc beänh nhieät uaát, can thaän vaø ho kinh nieân. Nhöõng traùi leâ no troøn, traéng moïng coù nhieàu nöôùc thôm ngon thuoäc vuøng nuùi tuyeát neân coøn ñöôïc goïi laø "tuyeát leâ". Ngaøy nay, neáu vò lieàn oâng ñöïc röïa naøo ñöôïc laøm chuû hai traùi "tuyeát leâ" thöù thieät, khoâng phaûi loaïi dôûm "silicone" ñaõ laø may maén, thô thôùi haân hoan laém roài, huoáng chi gioáng leâ haàu naøy toái ngaøy voïc tuyeát leâ tôi bôøi do ñoù chuùng trôû neân yeâu ñôøi, traéng treûo thòt raát thôm ngon, laïi trò ñöôïc beänh loaïn oùc, teâ lieät vaø caû baùn thaân baát toaïi. Veà döôïc tính, oùc khæ coøn quùi hôn thòt gaáp boäi. Töø Hy cho baét caùc con leâ haàu naøy veà, nhoát trong chuoàng vaø nuoâi toaøn baèng leâ traéng, gaây thaønh nhieàu theá heä. Neáu coù con khæ naøo nhoõng nheõo khoâng chòu aên traùi leâ seõ coù moät cung nöõ thuoäc loaïi "döøa xieâm" ñaëc bieäc saên soùc, theá laø khæ ta laïi maïnh khuø ngay sau khi ñoåi moùn "leâ ngöôøi"! Tröôùc khi ñöôïc doïn leân baøn tieäc, khæ ñöôïc ñöa ñeán tieäm "thanh nöõ hôùt toùc oâm" ñeå caån thaän goït moät maûng toùc sau oùt. Sau ñoù khæ bò troùi chaët vaøo loàng kín, chæ ñöa caùi soï ñaõ bò goït saïch ra ngoaøi. Tröôùc maët thöïc khaùch laø loàng khæ vaø noài nöôùc saâm thang soâi suïc. Thöïc khaùch duøng dao saéc vaït maïnh vaøo ñaàu khæ, chæ vöøa ñuû bay maát phaàn xöông soï ñeå loä ra boä oùc cuûa con khæ vaãn coøn hoi hoùp. Luùc ñoù, khaùch duøng muoãng vaøng muùc nöôùc saâm thang noùng ñoå vaøo soï khæ ñeå oùc taùi ñi roài muùc aên. Nghe noùi caëp söù thaàn Hoøa Lan luùc ñoù ñaõ thuoäc loaïi giaø "cuùp bình thieác" nhöng vaãn chöa coù con, sau khi nhaåm xaø moùn oùc khæ ñoäc ñaùo ít laâu ñaõ coù con sinh ñoâi!

SOÁ MAÏNG TRONG NAÊM KHÆ

Ñeán ñaây, chuùng ta ñaõ laàn löôït cheùn moùn oùc khæ, laïi thaám gioïng baèng haàu traø, toaøn laø nhöõng thöù "neân thuoác" neân nhaân luùc traø dö töûu haäu töôûng cuõng neân baøn qua veà moái töông quan giöõa phaùi nöõ vaø con chaùu laõo Toân. Xin nhaán maïnh veà hai chöõ "töông quan" coù nghóa laø "lieân heä"chöù khoâng phaûi "gioáng nhau". Neáu ñaàu naêm con Khæ, quùi baø quùi coâ coù ñi haùi loäc, luoân tieän gheù gian haøng Loác Coác Töû ñeå xin moät queû tình duyeân gia ñaïo, chaéc chaén caùc vò chuyeân rôø mu ruøa naøy seõ ñoaùn naêm nay quùi vò ñaõ gaëp ñuùng tuoåi. Theo quan nieäm thôøi xöa, caùc baø caùc coâ tuoåi Thaân "phaûn goã long ñanh" vaøo nhöõng ñeâm "saùng traêng em töôûng toái trôøi" thöôøng hay than raèng "Ngöôøi ta tuoåi Ngoï, tuoåi Muøi, Sao toâi laïi cöù ngaäm nguøi tuoåi Thaân!" Nhöng theo taùc giaû, caùc baø caùc coâ tuoåi Thaân ñöøng lo sôï baán xuùc xích vì quan nieäm "nam nöõ thuï thuï baát thaân" ngaøy tröôùc ñaõ trôû thaønh laïc haäu trong thôøi buoåi "hitech" ngaøy nay, neân cöù thaúng tay saên baét con moài, coøn e leä gì nöõa ? Coäâng theâm vôùi sôû tröôøng laøm "troø khæ", bieát ñaâu caùc vò nhi nöõ tuoåi Thaân seõ ñöôïc nhieàu may maén, duï ñöôïc maáy con nai vaøng vaøo "meâ hoàn traän"?

Ñoái vôùi caùc vò lieàn oâng chöa coù ngöôøi naâng khaên söûa boùp, naêm Thaân seõ raát may may maén, coù nhieàu hy voïng gaëp ñöôïc baø chuû maõn ñôøi. Baèng chöùng ñaõ coù raønh raønh trong truyeän Soá Ñoû cuûa nhaø vaên taû chaân, taû tay Vuõ Troïng Phuïng, ñoaïn anh chaøng Xuaân Toùc Ñoû taùn tænh coâ haøng mía taïi vöôøn Baùch Thuù. Xuaân ta naém tay coâ haøng, haï gioïng"Ñaèng aáy cho ñaèng naøy yeâu tí tæ tì ti ñi naøo!" Coâ haøng ñoâi maù ñoû haây, caëp maét long lanh nhìn vaøo chuoàng khæ nôi chuùng ñang laøm troø ... khæ, roài nheï nhaøng maéng yeâu: "Ñoà nôõm naøo, muoán dôû troø khæ haû?" Theá maø sau ñoù Xuaân Toùc Ñoû duï ñöôïc coâ haøng "ñöa em vaøo haï". Nhö vaäy, caùc tay "nôõm" bieát laøm troø "khæ" theá naøo cuõng ñaït nhieàu thaéng lôïi trong naêm nay. Coù ñieàu trong thôøi buoåi "vaøng thau laãn loän" nhieàu ñoà dôûm naøy, caùc baäc tu mi nam töû caàn thaän troïng ñeå traùnh caûnh dôû khoùc dôû cöôøi "troâng xa naøng nhö hoa thieân lyù, laïi gaàn em gioáng ... khæ leo caây!".

Thaät ra, theo saùch Quûi Coác Töû, nhöõng ngöôøi tuoåi Thaân ñeàu vui veû, naêng ñoäng, nhieät tình, raát öa caùch sinh hoaït caøng vui nhoän caøng toát vaø cuõng raát deã thöông neáu laø phaùi nöõ. Tuoåi naøy hoaït baùt, nhanh trí, khoân lanh vaø coù nhieàu baïn. Tuoåi Khæ cuõng chòu khoù nghe theo yù kieán cuûa ngöôøi khaùc vaø coù khaû naêng giaûi quyeát nhöõng vaán ñeà phöùc taïp. Sanh ra ñaõ mang baûn tính toø moø neân bieát nhieàu chuyeän. Coù baïn beøcuûa tuoåi Khæ theá naøo cuõng hoïc hoûi ñöôïc nhieàu ñieàu. Ñieåm yeáu cuûa tuoåi Khæ laø khoù nhaän thöùc ñöôïc traéng ñen, phaûi traùi vaø ham vui ñeán ñoä coù theå gaëp raéc roái. Tuoåi Thaân haïp vôùi tuoåi Thìn vaø Tí (Tam Haïp); xung khaéc vôùi tuoåi Daàn, Tî vaø Hôïi (Töù Xung). Ñaëc tính hieáu ñoäng vaø "lieán khæ" cuûa tuoåi Thaân ñöôïc toùm taét trong caâu veø daân gian nhö sau:
"Tuoåi Thaân con Khæ ôû luøm
Treøo qua nhaûy laïi teù uøm xuoáng soâng"

Caâu chuyeän Khæ ... gioù ñaàu naêm tôùi ñaây ñaõ khaù daøi, taùc giaû xin ñöôïc ngöøng buùt vaø heïn sang naêm seõ cuøng nhau ñaùnh cheùn "con gaø cuïc taùc laù chanh". Kính chuùc quùi vò vaø böûu quyeán nhieàu may maén, phuùc loäc doài daøo, vaïn söï nhö yù trong naêm môùi.

Cung Chuùc Taân Xuaân.
Austin Texas 2004

menu