2. Ngaøy Mai

"Sieâu nhaân khaùc ngöôøi thöôøng laø ôœ choã hoï bieát taïo ra töông llai cho mình." (Andreù Maurois).
Ngaøy mai laø ñaïi söï. Nhöng ngaøy mai seõ ra sao?
Ngaøy mai nghóa laø naêm, möôøi naêm nöõa, em seõ thaønh ngöôøi, khoân lôùn, tröôœng thaønh. Em seõ rôøi khoœi gia ñình, ra ñi laäp nghieäp, leøo laùi vaän meänh cuœa mình, gaùnh vaùc vieäc ñôøi, ñaœm ñöông troïng traùch laøm ngöôøi.
"Traùch nhieäm" - Ñoù laø vinh döï cuœa con ngöôøi.
"Laøm ngöôøi laø laõnh traùch nhieäm vaäy, nghóa laø caœm thaáy mình ñang goùp phaàn xaây döïng theá giôùi , ñaït vieân ñaù cuœa mình vaøo neàn taœng cuœa nhaân loaïi" (Saint Exupeùry)
Ñöøng coù noùi nhö caäu trai 14 tuoåi kia:
- Em sôï quaù!
- Sôï gì?
- Em sôï thaønh ngöôøi.
- Taïi sao vaäy?
- Taïi vì caùc traùch nhieäm em seõ phaœi gaùnh vaùc ...
Nhöng roài khi leân 18 tuoåi em ñaõ tænh ngoä vaø ñaõ can ñaœm vöôït thaéng caùi sôï cuœa em.
Ngaøy mai seõ caàn ñeán nhöõng xung löïc quí baùu hieän ñang sinh nôœ vaø chín laàn ôœ trong baœn thaân em.
Ngaøy mai em seõ mang traùch nhieäm ñoái vôùi chính baœn thaân em.
Phaœi kieám moät ngheà laøm, toå chöùc cuoäc soáng. leøo laùi ñôøi mình giöõa caùc phong ba thöœ thaùch. 
Phaœi phaùt trieån vaø coå voõ nhaân caùch cuœa mình cho cöôøng traùng, caân xöùng, vuoâng troøn.
Ngaøy mai em seõ mang traùch nhieäm gia ñình. Em seõ laäp moät toå aám, cuøng vôùi moät baïn ñöôøng cuœa loøng em ñaõ choïn, ñeå gaây haïnh phuùc cho nhau. Roài sinh con, nuoâi döôõng vaø giaùo duïc chuùng, ñaøo taïo yù chí, caœm naêng vaø linh hoàn chuùng, cho chuùng ñuœ söùc ñoái dieän vôùi cuoäc soáng, cho chuùng trôœ thaønh nhöõng coâng daân höõu duïng cho queâ höông ñaát nöôùc.
Ngaøy mai em seõ mang traùch nhieäm ngheà nghieäp: cong nhaân, vieân chöùc, giaùo vieân, baùc só, kyõ sö, lao ñoäng ... Caœ moät goùc vaên minh, vaø caœ moät goùc haïnh phuùc cuœa nhaân loaïi tuøy thuoäc vaøo em, vaøo giaù trò nhaân baœn cuœa em, vaø vaøo chöùc nghieäp cuœa em ñoù.
Em seõ ñoùng goùp phaàn rieâng cuœa mình vaøo söï an laïc vaät chaát, vaøo söùc khoœe hoaëc söï thaêng caáp trí thöùc vaø luaân lyù cuœa anh em ñoàng loaïi.
Ngaøy mai em seõ mang traùch nhieäm coâng daân, tích cöïc tham gia sinh hoaït cuœa xöù sôœ, laøm gia taêng theá löïc kinh teá, phaùt trieån vaên hoùa vaø uy tín cho ñaát nöôùc.
Bao nhieâu laø traùch nhieäm em nhæ? Thaät vaäy, vaø coù theå cuoäc ñôøi môùi ñaùng soáng, môùi coù yù nghóa vaø môùi ñaày ñuœ. Cuoäc soáng laø moät söù meänh phaœi kieän toaøn. Söù meänh laø moät ñaïi söï vaø moät ñaïi nghóa coù nhöõng thöœ thaùch vaø nhöõng lieàu lónh, coù nhöõng phieâu löu vaø nhöõng hoài hoäp, ... laø moät coâng taùc danh döï trao cho nhöõng ngöôøi ñaùng tin caån nhaát, vì noù lieân quan ñeán vaän meänh cuœa caœ moät ñaùm ñoâng.
Vaäy khi nhìn veà töông lai, ta phaœi coá tìm ra nhöõng söù meänh ñang chôø ñôïi ta: "Töông lai chôø ta. Vinh quang ñôïi ta" Em thaáy chöa?
Baèng khoâng thì cuoäc ñôøi seõ chæ laø moät khoaœng troáng voâ ích, phi lyù, voâ yù nghóa, khoâng ñaùng soáng. Baèng khoâng ta seõ bô vô laïc loœng, chaùn chöôøng.

<noäi dung>

3. Hoâm nay

Hoâm nay laø quaõng ñöôøng ôœ giöõa. Hoâm nay em khoâng coøn laø moät treœ nít nöõa, nhöng em chöa phaœi laø moät ngöôøi lôùn. Hoâm nay noù seõ keùo daøi töø 14 ñeán 20 tuoåi, laø thôøi ñang lôùn leân, taêng tröôœng, tieán hoùa, laø luùc chuaån bò. Hoâm nay laø tuoåi thanh xuaân. Moät loãi laàm thoâng thöôøng cuœa tuoåi treœ laø hay xem thöôøng ngaøy nay, hay nghó raèng nhöõng coâng vieäc to lôùn, nhöõng caùi gì ñaùng laøm ñeàu thuoäc ôœ ngaøy mai, coøn ngaøy nay laø taàm thöôøng, laø khoâng ñaùng keå, neân hoï seõ khoâng laøm gì caœ.
Khoâng ñaâu em aï, chuùng ta chæ coù moät baøn ñaïp chaéc chaén ñeå laáy ñaø maø hoaït ñoäng. Ñoù laø ngaøy nay. Laøm taát caœ nhöõng gì ta coù theå laøm ngay hoâm nay, laø xaây ñaép töông laimoät caùch thöïc teá. Ngaøy qua khoâng coøn ôœ trong tay chuùng ta nöõa. Nhöng ngaøy mai chaéc chaén laø nhöõng gì chuùng ta laøm trong ngaøy hoâm nay vaäy.
Vôùi nhöõng söù meänh vaø nhöõng traùch nhieäm maø chuùng ta môùi xeùt qua, ta thaáy ngay, baèng taâm hoàn coøn thô ngaây, baèng con tim coøn nhoœ beù, baèng thaân theå coøn yeáu ôùt, vôùi trí naêng coøn sô khai, vaø yù chí coøn mong manh cuœa moät em beù, ñöùa beù hoâm qua ñaâu coù theå gaùnh vaùc vaø ñoái chaát noåi?
Baœn thaân cuœa em phaœi ñöôïc bieán hoùa saâu roäng ñeå coù theå ñaœm ñöông noåi troïng traùch cuœa ngaøy mai.
Cho neân giôø naøy ñaõ ñeán vôùi em, nhöïa soáng baét ñaàu raït raøo trong em vôùi moät tieát ñieäu maïnh hôn vaø mau hôn tröôùc. Söùc soáng khôœi söï xöôùng leân moät baøi ca môùi, vôùi nhöõng lôøi ca ngoït ngaøo vaø eâm ñeàm nhö gioù xuaân, vaø caœ nhöõng ñieäu nhaïc huøng vó nhö baõo taùp treân ngaøn.
Ñaây laø muøa xaùo troän trong cô theå cuõng nhö trong taâm trí, môœ maøn vaøo moät theá giôùi môùi laï veà caœm giaùc, caœm xuùc, öôùc mô, yù töôœng vaø khaùt voïng.
Con tim em böøng daäy tröôùc heát. Hoâm qua noù coøn ñoùng khung trong bieân giôùi nhoœ heïp cuœa gia ñình, vaø noù ít baän taâm ñeán caùc tình caœm cuœa rieâng mình.
Nhöng hoâm nay laïi khaùc, noù baét ñaàu lo aâu, thoån thöùc raøo raït, tuy coøn mung lung, mô ho, muoán maø khoâng bieát muoán gì , chôø maø khoâng bieát chôø ai. Noù ngöng laïi ñeå nghe mình soáng vaø ñeå thöôœng thöùc tieáng haùt cuœa chính mình.
Töø nay, gia ñình khoâng coøn ñuœ nöõa, caàn phaœi ra ngoaøi, caàn coù baïn beø. Vaø sau ñoù baïn beø cuõng chöa ñuœ: coøn caàn ngöôøi yeâu, roài moät ngöôøi yeâu. Tình yeâu ñaõ khai tröông vaø seõ chieám heát chieán tröôøng cuœa ñôøi soáng.
Ñieàu ñoù khoâng coù gì laï ñaâu em aï. Ñöøng lo. Chæ vì nhu caàu ñang khai môœ, doïn ñöôøng cho söï keát hôïp vôùi moät ngöôøi baïn ñôøi ñeå xaây döïng moät ñaïi söï goïi laø toå aám, haïnh phuùc gia ñình. quan troïng laém vaø cao ñeïp laém. Ñang khi aáy, taát caœ cô theå ngöôøi treœ cuõng bieán ñoåi theo. Maïch soáng theå lyù soâi ñoäng leân, caùc giaùc quan môœ vaøo nhöõng öôùc muoán töø tröôùc khoâng heà bieát ñeán, boä phaän sinh duïc chieám phaàn quan troïng hôn.
Ñieàu naøy cuõng khoâng coù gì ngaïc nhieân hoaëc ñaùng sôï haõi. Cuõng khoâng coù gì ñaùng xaáu hoå caœ. Em seõ trôœ thaønh moät nguoànmaïch söï soáng. Thaät vaäy, em seõ laø moät coäng söï vieân vôùi Ñaáng Toái Cao ñeå taïo thaønh nhieàu söï soáng khaùc. Vaø ngay töø baây giôø Taïo Hoùa ñang chuaån bò em veà nhöõng taùc duïng taïo thaønh thaùnh thieän vaø cao quí ñoù.
Ñoàng thôøi trí oùc cuœa em cuõng vuøng daäy. Em baét ñaàu haêng say vôùi caùc toân chæ, caùc lyù thuyeát vaø caùc yù thöùc heä, baét ñaàu nhaän thaáy vaø bình phaåm nhöõng töông quan giöõa caùc söï vaät vôùi nhau.
Em ñaõ tôùi luùc goïi laø tuoåi khoân thöù hai. Quí laém. Vì neáu ñöùa beù khoâng caàn suy tö, chæ ñeå cha meï caàm tay daãn ñi laø ñuœ, thì ngöôøi lôùn caàn phaœi ñaén ño, nghó ngôïi, choïn loïc, ñeå toå chöùc neáp soáng cuœa mình theo ñöôøng chính vaø leõ phaœi mình ñaõ choïn, giöõa nhieàu loái tö töôœng choáng ñoái nhau, giöõa nhieàu yù thöùc heä maâu thuaãn vôùi nhau ...
Sau heát, yù chí cuœa ngöôøi treœ cuõng böôùc vaøo moät cuoäc soáng môùi, töï do hôn, ñoäc laäp hôn, ñeå doïn vaøo ñôøi soáng traùng nieântrong töï do vaø traùch nhieäm.
Hoâm qua em chæ moät möïc vaâng lôøi meï cha. Ngaøy mai em coøn phaœi töï quyeátlaø laõnh ñaïo keœ khaùc nöõa. Em seõ laøm chuœ vaän meänh cuœa mình. Em seõ laøm chuœ moät gia ñình. Em seõ coù ñòa vò ôœ trong ngheà nghieäp, moät choã ñöùng ôœ trong xaõ hoäi.
Em hieåu chöa taïi sao mình khoâng coøn gioáng nhö tröôùc nöõa? Taïi sao tuoåi xuaân naøy hay bò xaùo troän trong tình caœm, tö töôœng, nguyeän voïng vaø yù muoán, maø tuoåi thô khoâng heà bieát ñeán?

<noäi dung>

4. Moät thôøi kyø dieäu

Moät caâu noùi tuy khaùch saùo nhöng thaät ñuùng: Tuoåi xuaân laø moät raïo röïc, vui töôi, laø moät höùa heïn, vaø moät tia saùng hy voïng. Laø caœ moät muøa xuaân töôi maùt, muøa xuaân xanh cuœa nhaân loaïi. Laïi coøn laø muøa rung caœm. Nhöïa soáng soâi ñoäng traøo leân. Trí oùc nao nöùc nhö toå ong muøa heø.
Hoa muoán nôœ phaœi xeù vôõ nuï hoa, tung caùnh ra ngoaøi. Söùc soáng traøn treà nhö nhöïa xuaân traøo leân buùp maêng, giôùi treœ coù nhu caàu höôùng ngoaïi, höôùng veà hy sinh, daâng hieán cho xaõ hoäi vaø cho ñaïi nghó a. Coù theá hoï môùi lôùn leân ñöôïc, môùi giaø daën vaø tröôœng thaønh ñöôïc.
Ñaây laø thôøi kyø khaùm phaù vaø yù thöùc laáy chính mình. Tìm hieåu con ngöôøi mình vaø thaân phaän cuœa mình. Laéng nghe tieáng noùi thì thaàm cuœa ñôøi soáng noäi taâm. Caœm thaáy nguoàn soáng vuøng daäy trong mình, traøn ngaäp sinh khí, doài daøo khaœ naêng vaø höùa heïn.
Ngoaïi giôùi cuõng laáy moät boä maët môùi, daày kyø coâng vaø veœ ñeïp baát ngôø.
Ñaây laø thôøi cuœa nhöõng moái tình ñaäm ñaø töôi maùt, nhöõng tình baïn thieát tha. Laø tuoåi cuœa ñaïi ñoä haœo taâm vaø cuœa daâng hieán, laø tuoåi saün loøng hy sinh maïng soáng cho moät ñaïi nghóa, vôùi nuï cöôøi treân moâi. Laø tuoåi cuœa moät con tim bao la nhö vuõ truï, vaø cuœa nhöõng sinh löïc ñuœ söùc ñeå chinh phuïc taát caœ traàn gian, oâm laáy taát caœ vuõ truï cuœa traêng sao vaø bieån trôøi. Ñeïp thay vaø quí laém! Ñöøng boœ phí, em nheù!
Ñaây coøn laø tuoåi phaán khôœi haêng say veà moïi maët, laø tuoåi cuœa ngay thaúng vaø cuœa yù muoán vöôn leân, cuœa hoaït ñoäng vaø cuœa thô moäng, cuœa maïo hieåm vaø cuœa taøi ba ngaãu phaùt.
Tuoåi naøy töï nhieân rung caœm tröôùc nhöõng "Leõ soáng, Töï do, coâng baèng, Lyù töôœng, Phuïc vuï, Tin yeâu, Vöôn leân, Tieán boä, ..."
Ñoù laø thôøi möôøi taùm ñoâi möôi, "Tuoåi xuaân, tuoåi ñeïp khoân xieát" (Pierre Termier)

<noäi dung>

5. Traän chieán cam go

Chuùng ta ñaõ thaáy raèng nhöõng sinh löïc môùi meœ ñang raïo röïc nôi em ñaõ ñöôïc hoaïch ñònh ñeå thích öùng baœn thaân em vôùi söù meänh cao caœ ñang chôø ñoùn em luùc böôùc vaøo ñôøi.
Bieát raèng con ngöôøi coù nhöõng nhieäm vuï khoù nhoïc vaát vaœ nhö caùc boån phaän gia ñình, nuoâi döôõng con caùi, tìm keá sinh nhai, v.v... cho neân Taïo Hoùa ñaõ luoân luoân xeáp ñaët cho em beân caïnh söï öùng duïng caùc theá löïc môùi meœ ñang soâi ñoäng nôi em, moät söùc haáp daãn maïnh lieät, vôùi nhöõng lôïi ñieåm vaø nhöõng laïc thuù rieâng bieät.
Vì neáu ñôøi soáng gia ñình maø khoâng coù nhöõng nguoàn vui ñaäm ñaø aáy thìø coøn ai daùm ñaœm ñöông traùch nhieäm gaây döïng gia ñình nöõa?
Neáu ñôøi soáng gia ñình chæ laø giaët uœi quaàn aùo vaø lau röœa baùt ñóa maø thoâi thì coøn thanh nieân thieáu nöõ naøo daùm thaønh laäp gia ñình nöõa? Ai coøn muoán chòu khoù hoïc taäp, suy nghó , laõnh ñaïo, neáu trong coâng vieäc nghieân cöùu vaø phaùt bieåu yù kieán, hoaëc trong söï thi haønh quyeàn löïc, hoï khoâng coøn caœm thaáy coù thuù vui ñöôïc dòp phaùt trieån nhaân caùch cuœa hoï, thuù vui möu ích cho keœ khaùc vaø laøm neân coâng vieäc cao caœ caàn thieát.
Nhöng trôøi sinh voi sinh coœ, ñaõ an baøi moïi söï chu ñaùo: Cuoäc soáng coù vaát vaœ thaät, vì phaœi coá gaéng luoân luoân, nhöng trôøi cuõng ñaõ muoán cho söï coá gaéng aáy ñöôïc phaùt huy trong vui thuù, vaø laøm nguoàn cho nhöõng vui thuù laønh maïnh, ñaäm ñaø cho giaùc quan vaø cho taâm hoàn.
Ñoù laø yù nghóa vaø muïc ñích töï nhieân cuœa caùc thuù vui xaùc thòt vaø taâm trí ôœ nôi con ngöôøi chuùng ta. Nhöng ñoù cuõng laø hieåm nguy ñe doïa chuùng ta, nhaát laø giôùi treœ ñoâi taùm ñoâi möôi
Tröôùc heát chuùng ta caàn phaœi nhaän xeùt raèng nhöõng laïc thuù maø ngöôøi treœ caœm thaáy caøng ngaøy chuùng caøng ñoøi hoœi caáp baùch theâm, laø do yù trôøi muoán giuùp hoï chaáp nhaän vaø chu toaøn caùc söù meänh cuœa cuoäc soáng ñang chôø ñoùn hoï. Vì vaäy neân phaœi xaùc nhaän raèng nhöõng laïc thuù aáy chæ laø phöông tieän chuù khoâng phaœi laø muïc ñích. Ta khoâng ñöôïc pheùp höôœng thuï moät caùch ích kyœ cho rieâng mình maø khoâng maøng ñeán caùc nhieäm vuï lieân heä. Quyeàn lôïi phaœi gaén lieàn vôùi traùch nhieäm. Höôœng thuï taùch rôøi khoœi muïch ñích cuoái cuøng maø thieân nhieân ñaõ an baøi tröôùc ñaây, aáy laø laïm duïng quyeàn lôïi, laø vi phaïm traät töï töï nhieân, laø gian laän, laøm haïi cho haïnh phuùc vaø söï phaùt trieån nhaân caùch cuœa chính mình vaø cuœa keœ khaùc.
Theâm moät nhaän ñònh nöõa laø caùc cô naêng hieän ñang raïo röïc nôi ngöôøi treœ chöa ñuœ saün saøng vaø chín chaén ñeå thích hôïp vôùi caùc taùc duïng chuùng phaœi hoaøn thaønh. Ví duï nhö cô naêng töï hieán cho keœ khaùc, hoaëc caùc xaùc tín veà gia ñình, ngheà nghieäp, veà xaõ hoäi vaø veà toân giaùo, hoaëc caùc ñöùc tính khoân ngoan, saùng suoát, oân hoøa, cöông quyeát, beàn chí, v.v... raát caàn thieát cho vieäc quaùn xuyeán ñôøi soáng caù nhaân , gia ñình, ngheà nghieäp vaø toå quoác. Ngöôøi treœ phaœi coá gaéng luyeän taäp laáy chuùng ñaõ roài môùi coù theå haønh ñoäng nhö ngöôøi lôùn ñöôïc. Chôù neân daïi doät soáng voäi, chôi voäi, yeâu voäi maø sinh ra baên khoaên, tuyeät voïng, chaùn chöôøng.
Nhöõng xung löïc môùi trieån nôœ nôi hoï laø nhöõng maàm moáng caàn ñöôïc vun xôùi ñeå phaùt trieån lôùn leân daàn. Tröôùc khi söœ duïng caàn phaœi ñeå chuùng chín ñaõ. Maø söï tröôœng thaønh aáy chæ coù theå ñeán vôùi tuoåi ñoâi möôi hoaëc treã hôn. Ñöøng voäi haùi hoa quaù sôùm keœo maát muøa ñaáy.
Ñaáy laø côn thöœ thaùch lôùn nhaát cuœa tuoåi treœ. Phaœi bieát chôø ñôïi, kieân nhaãn, khoâng voäi vaøng. Chôù quaù noùng naœy, keœo maø chaùy maùy. Maø tuoåi xuaân thì soâi noåi, nhieät tình, nhieät huyeát muoán thí nghieäm ngay caùc sinh löïc môùi meœ cuœa mình. Nguy cô laø theá.
Dó nhieân keát quaœ seõ tai haïi. Vì chöa ñuœ tuoåi, chöa ñuœ söùc, chöa ñuœ kinh nghieäm ñeå söœ duïng caùc naêng löïc aáy theo nhöõng nhieäm vuï cao caœ cuœa chuùng, hoï ñaõ aùp duïng chuùng vaøo nhöõng muïc tieâu ích kyœ, haêng say vôùi caœm giaùc, töï do phoùng ñaõng.
Hoï töôœng theá laø soáng thaät söï cool, cool ... Maø thaät ra hoï ñaõvò kyœ trung taâm, höôùng veà chính mình cho neân choùng sinh ra chaùn ngaùn, baát maõn, ñaéng cay, troáng roãng. Hoï ñaõ töï thaàn thaùnh hoùa chính mình vaø laáy mình laøm cöùu caùnh cho mình.
Ñoù laø thaœm kòch bi ñaùt cuœa hoï vôùi chính mình hoï. Haõy choïn moät trong hai: Tìm mình hay boœ mình? - Tìm mình, töï thoœa maõn vôùi caùi baœn ngaõ theå xaùc ích kyœ, nhoœ nhen, roài thaùo lui, taøn taï vaø huœy dieät mình ... Hay laø boœ mình vì moät leõ soáng ñeå côœi môœ vaøo vuõ truï vaø vaøo voâ bieân, ñeå ñöôïc phong phuù hoùa vaø giaœi thoaùt baœn thaân. Töï yeâu mình ñeán khinh deã keœ khaùc hay laø yeâu thöông keœ khaùc ñeán hieán thaân cho hoï. Haõy choïn moät trong hai.
Ñoù laø traän chieán cam go baäc nhaát, nhö nhaø thô Rimbaud ñaõ vieát: "Dur combat, plus brutal qu’une bataille d’hommes."

<noäi dung>

6. Caàn thaáy roõ ñeå ñi cho vöõng.

Traän chieán naøy caøng theâm cam go cho nhöõng ai chöa thaáy roõ vaán ñeà vaø chöa naém vöõng ñöôïc chính mình.
Coù nhöõng luùc ta bieát chaéc mình ñaõ buoâng theo duïc voïng, chìu yù xaùc thòt, maëc daàu ta vaãn tìm caùch bieän hoä, bòt maét löông taâm, kieám côù chöõa mình vaø boùp cheát toäi loãi maëc caœm. Nhöng lyù trí vaãn coøn ñoù vaø vaãn caœnh caùo raèng ta ñi sai loái theo ñöôøng tai haïi cho chính mình vaø phaœn boäi söï soáng ôœ trong mình.
Nhöng cuõng laém khi ta khoâng ñöôïc thaáy roõ, nhaát laø veà caùc vaán ñeà tình yeâu, yù töôœng vaø töï do. Vì laø nhöõng vaán ñeà teá nhò hôn, deã ngoä nhaän vaø deã nguïy bieän. Ta töôœng mình ñaõ ñuœ tröôœng thaønh, maëc daàu mình vaãn coøn ôœ trong giai ñoaïn chaäp chöõng lung lay. Ta töôœng mình chæ haønh ñoängvì lyù töôœng ñaïi ñoä ñang khi mình ñang sa laày vaøo vò kyœ, kieâu caêng hoaëc nhöõng tình caœm moäng mò, öôùt aùt.
Cho neân quan troïng nhaát laø tìm hieåu cho thaáy roõ vaán ñeà ñeå khoœi laïc höôùng.
Khi thaáy roõ roài chuùng ta coøn phaœi cheøo xuoàng cho tôùi beán nöõa, nghóa laø phaœi coù moät yù chí cöông kieân, khoâng sôøn loøng, khoâng naœn chaùn, maëc daàu phaœi ñi ngöôïc loøng soâng vaø phaœi nghe nhieàu tieáng goïitôùi taáp phaœn nghòch nhau.
Nhö moät nhaø taâm lyù ñaõ noùi: "Keœ xuaân laø moät sinh vaät kyø laï, trong traéng nhö thieân thaàn, kieâu haõnh nhö moät con coâng, cöùng coå nhö moät con löøa, hung haêng nhö moät con ngöïa tô, vaø deã phaät yù nhö moät coâ gaùi." (Stanley Hall).
Ña daïng, ña hình, vì "coù hai con ngöôøi ôœ trong toâi" (Paul). vôùi nhieàu caùi "toâi" moät löôït nhö chuùng ta ñaõ thaáy ngay töø ñaàu.
Maø ta phaœi löïa loïc ñeå giöõ laïi chæ moät caùi "toâi" thoâi, caùi naøo thaät nhaát vaø ñeïp nhaát.
Nhöng coâng vieäc loïc löïa naøy khoâng deã gì vaø khoâng phaœi chæ moät ôùm moät chieàu laø xong. YÙ thöùc thaân phaän vaø chieán thaéng laáy chính mình laø moät coâng taùc laâu daøi. Ñoát chaëng khoâng ñöôïc. Ñi taét cuõng khoâng. Vì ôœ trong ta, luùa toát vaø coœ daïi cuøng moïc leân moät löôït, nhoå coœ maø khoâng cheát luùa laø moät vieäc coâng phu kyõ löôõng, laøm nhanh khoâng ñöôïc. Voäi vaõ laø maát muøa ngay. Vì vaäy chuùng ta chôù quaù ngaïc nhieân tröôùc nhöõng moø maãm, do döï tieán thoaùi, vaø nhöõng thaát baïi cuœa tuoåi naøy. Haõy baét ñaàu laïi vaø laøm laïi maõi cho ñeán hoaøn thaønh roài môùi chòu. Nhôø nhöõng noã löïc beàn bæ aáy, cuøng vôùi söï taän tuïy höôùng daãn cuœa nhöõng baäc ñaøn anh giaøu kinh nghieäm vaø nhieàu thoâng caœm, laàn laàn chuùng ta seõ trôœ thaønh moät ngöôøi xöùng ñaùng, moät coâng daân höõu ích cho xöù sôœ vaø cho nhaân loaïi. Vaø nhö theá môùi laø
"Laøm trai cho ñaùng neân trai,
Xuoáng Ñoâng, Ñoâng tónh, leân Ñoaøi, Ñoaøi tan."
(Nguyeãn Coâng Tröù)