CHÖÔNG II

ÑOÂI TAÙM ÑOÂI MÖÔI - CON TIM BOÀI HOÀI

DIEÃN TIEÁN TÌNH CAŒM

Vaán ñeà tình caœm luùc naøy raát teá nhò, nhaát laø nhöõng tình caœm môùi phaùt hieän laàn ñaàu nôi ngöôøi treœ ñoâi taùm ñoâi möôi.
Töø nhoœ, tình caœm cuœa em ñaõ ñuœ moïi thöù, vui coù, buoàn coù, thöông gheùt, giaän lo ... Nhöng ñoù chæ laø nhöõng tình caœm nhaát thôøi, bieán thieân, choùng queân, khoâng laøm em phaœi ngöng laïi ñeå nghieàn ngaãm, phaân taùch, ñeå thöôœng thöùc hoaëc saàu naõo moät mình.
Em nhoœ deã khoùc maø cuõng deã cöôøi, vaø coù ñöôïc bao nhieâu, em ñeàu toœ loä ra ngoaøi caœ. Em thaät khoâng coù "ñôøi soáng noäi taâm". Taát caœ ñeàu höôùng ngoaïi, qui veà theá giôùi cuœa chôi ñuøa vaø khaùm phaù vuõ truï.

1. Tieáng goïi lao xao hoãn ñoän.

Nhöng hoâm nay thì khaùc. Xoân xao voâ cuøng. Coù nhöõng böùc töôøng caovaø daøy nhö böùc töôøng cuœa Thaønh Noäi Hueá, nhoâ leân haï xuoáng, roài dòu laïi. Maø cuõng chöa coù gì roõ reät. Moïi söï coøn hoãn ñoän, mô hoà, khoâng hình thuø, khoâng bieân giôùi nhaát ñònh.
Ñeán tuoåi naøy, em muoán maø chaœ bieát muoán gì, em chôø maø khoâng bieát chôø ai. Nhöng laïi cöù vaãn thích ngoài caœ giôø maø chôø, maø ñôïi, maø hy voïng beân cöœa soå moät mình. Em thích haùt nhöõng baøi ca buoàn röôïi nhö:
"Em khoâng bieát cuoäc soáng seõ ñöa em veà ñaâu
Em coâ ñôn giöõa loøng ñen toái
Em coâ ñôn ngay giöõa ñaùm ñoâng
Em ñöùng chôø maø chaúng hieåu chôø ai
Em thích ñôïi maø khoâng bieát ñôïi ai"
Buoàn ôi laø buoàn. Bonjour Tristesse
Hoâm qua em bieát roõ laém: em chæ muoán coù moät ñieàu laø chaïy nhaœy ngoaøi saân, vaø nuùp sau ñoáng rôm ñeå chôi cao boài baén suùng.
Nhöng hoâm nay khaùc haún. Ñaàu oùc em ñaày daãy yù muoán vaø öôùc voïng, maø laø nhöõng öôùc voïng vaø nhöõng yù muoán voâ muïc ñích, lo aâu voâ côù, nhöõng noãi buoàn mieân man, voâ ñoái töôïng . Töø ñoù hay sinh ra bô vô, laïc loõng, khoå taâm voâ cuøng.
Sau ñaây laø moät trang nhaät kyù cuœa moät caäu trai 16 tuoåi:
"Giôø ñaây, moãi khi mình ôœ khoâng moät mình, thì mình caœm thaáy nhöõng yù töôœng kyø laï. Mình ao öôùc khoâng bieát caùi gì- Coù leõ moät ngöôøi baïn? Hoaëc moät ngaøy nghæ hoïc? Mình chaœ roõ. Cuõng coù leõ taïi laø muøa xuaân, bôœi vì mình thaáy baâng khuaâng moãi ñoä xuaân veà, vaø moãi khi coù moät luoàng gioù maùt thoåi qua phoøng mình, hoaëc nghe tieáng chim ca haùt treân caønh."
"Khi naøo nhöõng yù töôœng kyø laï aáy xuaát hieän giöõa giôø hoïc thì mình laïi caœm thaáy chaùn naœn moïi söï, buoàn ñeán noân möœa, muoán lieäng saùch vôœ vaøo moät goùc, hoaëc neáu bò thaày giaùo khaœo baøi thì mình muoán ñöùng day traœ lôøi baèng moät caâu ngang xöôïc. Laém luùc mình raát ñau khoå muoán caén löôõi cheát ñi cho xong."
"Mình tieác khoâng coù ai ñeå maø chia seœ nhöõng taâm tö khuùc maéc cuœa mình, khoâng coù ai chòuhieåu mình vaø höôùng daãn mình trong luùc hoãn ñoän naøy."(Trích Nhaät kyù cuœa Minh)
Bieát ñaâu taïi vì tình yeâu ñaõ chôùm nôœ trong em. Nhöng thaät ra thì chæ môùi veùn maøn vaøo coõi yeâu thoâi, chæ môùi baét ñaàu tình yeâu thoâi: "C’est l’amour de l’amour", nhö caäu Aâu Tinh ñaõ vieát trong hoài kyù cuœa caäu: "Mình chöa bieát yeâu thaät, chæ yeâu yeâu thoâi, khao khaùt yeâu thöông, nhöng chöa roõ coù theå yeâu caùi gì vaø yeâu laøm sao." (Augustin)
Ñaèng khaùc em laïi coù yù muoán vöôn leân, höôùng thöôïng, yeâu caùi voâ bieân, yeâu caùi tuyeät ñoái, laøm cho loøng ngöôøi caøng theâm baâng khuaâng: "Loøng ta aùy naùy lo aâu khoâng ngöøng" (Augustin)

2. Noäi höôùng vaø ña tình.

Theá giôùi moâng lung daït daøo cuœa tuoåi ñoâi taùm ñoâi möôi hay sinh ra moät traïng thaùi vöøa ñau khoå vöøa deã thöông: "Vöøa khoå vöøa thuø".
Tuoåi naøy thích qui veà noäi taâm ñeå quan saùt chính mình, laéng nghe mình soáng, thíchg nghe tieáng goïi lao xao cuœa nhöõng theøm muoán môùi phaùt sinh, thích nhìn vaøo mình ñeå thöôœng ngoaïn chính mình. Nhaø taâm lyù goïi laø taâm beänh NARCISSISME theo chuyeän chaøng Narcissus cuœa thaàn thoaïi Hy Laïp nhìn vaøo maët nöôùc ao thaáy mình sao maø ñeïp trai maø deã thöông laøm sao ñeå roài yeâu mình vaø töông tö vôùi chính mình.
Toâi ñaõ nhieàu laàn chöùng minh ñieàu naøy moãi khi toâi ñöôïc môøi ñeán noùi chuyeän vaø thaœo luaän veà taâm lyù hoïc töïc nghieâm vôùi tuoåi ñoâi taùm ñoâi möôi. Toâi thaáy hoï raát haêng say vôùi taâm lyù hoïc, caœ ôœ baäc ñaïi hoïc nöõa. Hoï thích vaø thaáy caàn tìm hieåu laáy mình ñeå yeâu mình hôn.
Ñaõ ñaønh ta phaœi xeùt mình vaø tìm hieåu mình, nhöng khoâng ñöôïc moäng mò, töï aùi beänh hoaïn vaø laõng maïn öôùt aùt, theo kieåu taâm beänh thôøi ñaïi cuœa Reneù.
Ñaøng khaùc ta cuõng khoâng ñöôïc cöùng ñoïng, chai ñaù "maët mo" nhöng phaœi nhaïy caœm vaø saün saøng rung ñoäng tröôùc baát cöù nhöõng gì toát vaø ñeïp. Phaœi khoâng em? Bôœi vì ôœ chung quanh ta coù raát nhieàu caùi toát vaø caùi ñeïp ñaùng ñöôïc chuùng ta "rung rinh" laém.

3. Noãi buoàn voâ côù

Coù luùc ta buoàn vì moät keœ boäi tình hoaëc vì moät thaát baïi cuœa cuoäc soáng. Theá gian naøy löu manh giaœ doái, ích kyœ haïi nhaân. Theá gian naøy khoâng ñuœ söùc ñeå thoœa maõn loøng ngöôøi. Em neân nhôù: Chæ coù voâ bieân môùi coù theå ñoå ñaày ñöôïc coõi loøng ta. Ñoù laø moät noãi buoàn cao caœ, laø söï baên khoaên tìm coõi chí thieän cuœa nhöõng taâm hoàn cao thöôïng ñoù.
ÔŒ ñôøi coù nhöõng noãi buoàn cuœa söï ñau khoå noù daøy xeùo thaân xaùc, con tim vaø linh hoàn cuœa anh em ngöôøi ñôøi. Caùi vaïn coå chi saàu aáy seõ khoâng bao giôø vôi, maëc daàu ta vaãn phaœi coá gaéng tìm caùch dieät tröø hoaëc giaœm bôùt noù ñi.
Nhöng cuõng coù luùc ta buoàn voâ côù, chaùn ngaùn moïi söï, buoâng xuoâi doøng nöôùc. Nguyeân do ôœ trong tieàm thöùc cuœa ta. Coù leõ vì ta sôï cuoäc soáng, vì thieáu can ñaœm tröôùc phaän söï phaœi laøm, hoaëc tröôùc caùc khoù khaên phaœi löôùt thaéng. Cuõng coù leõ vì ta baát maõn tröôùc caùi mong manh cuœa vaïn vaät vaø cuœa chính mình: "laø tieáng keâu cuœa sa maïc than khoùc vì khoâng ñöôïc laøm ñoàng coœ xanh töôi" nhö ngöôøi Arab thöôøng noùi moãi khi hoï nghe gioù simoun thoåi treân baõi caùt. Naøy giôø ñaây xin em haõy ngöng laïi moät phuùt, ñöøng ñoïc nöõa. Roài haõy nhaém maét laïi moät laùt, laéng nghe tieáng loøng em ñi, vaø nghó xem coù ñuùng khoâng. Hay laø em haõy ñoùng kín cöœa phoøng em laïi, vaën cassette player cuœa em leân, haõy nghe baœn nhaïc hoøa taáu soá 5 (Fifth Symphony) cuœa Beethoven maø xem, ñeå roài em seõ nghe thaáy vaø caœm thaáy coù nhieàu thoån thöùc môùi laï trong loøng em ... Haõy thöœ xem naøo!
Nhöng roài noãi buoàn aáy cuõng seõ troâi ñi nhö noù ñaõ ñeán, vu vô, voâ côù. Coù ngöôøi baœo hoï khoâng bao giôø bò nhö vaäy. Em ñöøng voäi tin. Hoï chæ cöôøi to noùi lôùn ñeå tìm caùch che ñaäy nhöõng naõo nuøng ñang doàn neùn trong taâm tö hoï thoâi. Hoï lao mình vaøo vuõ baõo aên chôi nhaœy nhoùt, phoøng traø tieäm nhaœy ñeå laõng queân, laån thoaùt vaø troán traùnh chính mình hoï. Söï thaät laø nhö vaäy ñoù, em aï !
Em ñöøng coù nghó nhö hoï, vaø ñöøng chôi nhö kieåu Chatcaubriand, Musset hoaëc Stendhal: "Je mets tout mon plaisir aø eâtre triste." Vì cuoäc soáng Trôøi ban cho ta khoâng phaœi chæ ñeå than khoùc, nhöng laø ñeå soáng huøng, soáng vui, soáng ñoäng, an bình vaø haïnh phuùc.

4. Coâ ñôn.

"Thöa thaày, em caœm thaáy coâ ñôn quaù, khoâng bieát taïi sao? Maëc duø em coù nhieàu baïn beø ñeå chôi." (Thuùy 16 tuoåi)
Tuoåi naøy coù caœm töôœng khoâng ai hieåu mình caœ. Roài keát luaän khoâng ai thöông mình caœ. Cha meï, thaân höõu, thaày coâ, hoï chæ laøm caœn trôœ cho mình thoâi. Caùc vò aáy chæ leân aùn nhieàu vaø caám ñoaùn nhieàu. Coù ai ñaâu bieát ñeán theá giôùi tö töôœng vaø öôùc muoán ñang daøy xeùo tim ta vaø ñang laøm ñaœo loän cuoäc ñôøi ta?
Daàu vaäy, ta cuõng chaúng muoán laøm gì ñeå giuùp caùc ngaøi hieåu bieát ta hôn. Ta muoán giöõ kyõ töôøng cao ngoõ kín, khoâng cho hoï bieát. Coù leõ vì e ngaïi, vì theïn thuoàng xaáu hoå, hoaëc sôï haõi, hoaëc cuõng vì töï aùi sôï ngöôøi ta hieåu laàm mình, hoaëc sôï ngöôøi ta cöôøi nhaïo nhöõng phaán khôœi ngaây thô vaø nhöõng moäng lôùn cuœa mình.
Nhöõng ñieàu aáy hoãn taïp trong ta vaø coâ laäp hoùa ta ôœ trong caùnh vöôøn kín maät cuœa ta.
Vaäy maø thaät ra ta raát mong muoán ñöôïc côœi môœ taâm tö, ñöôïc tin caån ôœ ngöôøi. Vaø ta thaáy nheï nhoõm sung söôùng moãi laàn ta ñaõ thaønh thaät côœi môœ, noùi ra caùc bí maät kính nhaát cuœa ta, daàu khoå nhuïc, daàu huy hoaøng. Ta haân hoan phaán khôœi moät khi ñöôïc giaœi toœa taâm linh, ñöôïc ngöôøi ta nghe mình vaø caœm thoâng vôùi mình. Ta thoaœi maùi ñöôïc ngöôøi khaùc thaáu hieåu vaø quí meán trong nhöõng cuoäc tö vaán taâm lyù. Nhöõng cuoäc tö vaán taâm lyù naøy coù muïc ñích trò lieäu taâm trí vaø ñöôïc caên cöù treân nguyeân taéc töï laäp nhaân caùch (non - directive approach) cuœa Carl Rogers.
Chuùc em coù ñuœ can ñaœm ñeå beœ ta caùi töôøng thaønh coâ ñôn aáy ñi. Chuùc em ñöôïc gaëp moät ngöôøi ñaùng cho em tin caån vaø caœm phuïc, ñeå em phoù thaùc taâm tö vaø ñöôïc höôùng daãn chu ñaùo. Nhöng neáu coøn e ngaïi khoâng muoán noùi ra thì em cöù vieäc vieát trong nhaät kyù rieâng cuœa em, vì ñoù cuõng laø moät phöông tieän ñeå töï giaœi toœa taâm linh vaäy, maëc daàu vaãn caàn coù ngöôøi tröïc tieáp höôùng daãn vaø thöôøng xuyeân lieân heä.

5. Tính nhaùt sôï.

Thanh nieân ta hay nhuùt nhaùt, phaœi chaêng vì kieâu caêng? Ñuùng hôn vì töï aùi. Vaø loøng töï aùi naøy laáy nguoàn töø choã ta chöa ñöôïc quen thuoäc vaø chöa thoâng thaïo ñöôïc caùc thoùi tuïc vaø caùc nghi leã cuœa neáp soáng caù nhaân cuõng nhö cuœa xaõ hoäi ngöôøi lôùn.
Ta coù nhöõng naêng löïc môùi phaùt hieän trong ta, nhöng ta cuõng caœm thaáy chuùng chöa ñöôïc chín chaén tröôœng thaønh, laøm cho ta sinh ra ngöôïng nghòu vaø maát tin töôœng ôœ mình. ta nhaän thaáy raèng caùc yù töôœng maø mình muoán phaùt bieåu, mình laïi chæ môùi thaáu trieät coù phaân nöœa thoâi. Ta sôï ngöôøi ta laïi cöôøi mình laø ngu daïi, laø queâ cuïc vaø laø non nôùt. Nhaát laø vì ta chöa ñöôïc thoâng thaïo caùch thöùc phaùt bieåu roõ reät nhöõng yù nghó vaø nhöõng caœm töôœng cuœa mình. Ñaøng khaùc ta cuõng chöa baù chuœ ñöôïc chính gioïng noùi vaø caùc cöœ ñoäng cuœa mình, vaø töø ñoù sinh ra nhaùt sôï.
Toùm taét hoâm nay mình khoâng coøn ñôn sô nhö tuoåi thô nöõa, nhöng cuõng chöa ñöôïc quaœ quyeát, töï tin vaø töøng traœi nhö ngöôøi lôùn. Ta khoå taâm thaáy mình vuïng veà luùng tuùng trong nhöõng traïng huoáng raát taàm thöôøng ôœ ñôøi nhö nhöõng khi böôùc chaân vaøo moät phoøng khaùch, moät nhaø haøng, moät phoøng ñôïi nha só,v.v...
Ta khoå taâm vì ñoàng thôøi ta vaãn muoán ra veœ deã thöông vaø chöùng toœ baèng söï hoaït baùt cuœa mình raèng ta ñaây ñaõ coù moät nhaân caùch tröôœng thaønh roài.
Nhöng em ñöøng buoàn vaø cöù töï tin. Bôœi vì hieän coù nhieàu ngöôøi nhö vaäy chöù ñaâu phaœi chæ coù moät mình em nhuùt nhaùt thoâi. Chaúng haïn nhö nhaø thô Goethe khi leân 18 hay lo sôï moãi laàn oâng phaœi qua ñöôøngmaëc daàu thôøi oâng ñaâu coù laém xe coä vaø ñoâng ngöôøi nhö baây giôø. Coøn oâng Paul Hervieu thì hay nhuùt nhaùt moãi khi oâng böôùc chaân vaøo moät nhaø haøng. Coøn nhaø vaên Anatole France thì ñaõ thuù thaät raèng:
"Hoài nhoœ toâi laø moät treœ raát thoâng minh. Nhöng khi leân 17 tuoåi thì toâi ngu laém. Toâi nhuùt nhaùt ñeán noãi moãi khi phaœi chaøo hoœi ai hoaëc phaœi ngoài gaàn moät coâ gaùi naøo thì toâi toaùt caœ moà hoâi laïnh."
Nhöng thaät tình thì ngöôøi ta vaãn quí söï nhuùt nhaùt e leä naøy cuœa em hôn laø tính ngoâng cuoàng vaø ngang taøng cuœa moät soá thanh nieân thieáu nöõ khaùc. Caùi veœ "chòu chôi" vaø töøng traœi sôùm muøa cuœa hoï chæ laø moät daáu hieäu thaáp heøn aáu tró maø thoâi. Nhö oâng Gaultier ñaõ vieát:
" Söï ngang taøng cuœa tuoåi 15 - 20 laø daáu chæ moät taâm traïng non nôùt. Coøn tính nhuùt nhaùt laø töï nhieân cho tuoåi naøy vì noù bieåu loä moät yù muoán tìm coõi chí thieän vaø moät chí khí ñang thaønh hình, maëc daàu ñoâi khi hoï bò loâi cuoán bôœi moät loøng töï aùi quaù trôùn."
Baây giôø em yeân chí lôùn roài nheù. Ñöøng lo, ñöøng sôï nöõa. Nhöng ñoù khoâng phaœi laø moät lyù do ñeå cho ta khoanh tay ngoài chôi maø khoâng luyeän taäp töï chuœ, cheá ngöï laáy tính nhuùt nhaùt cuœa mình.

6. Loøng phaán khôœi.

"Tuoåi thanh xuaân quen soáng trong moät traïng thaùi haêng say khoâng ngöøng" (Platon)
Haêng say phaán khôœi. Ñoù laø ñaëc tính laøm cho giôùi treœ vui söôùng vaø deã thöông nhaát. Vaø ñoù cuõng laø nguoàn hy voïng cuœa giôùi ngöôøi lôùn chuùng toâi, bôœi vì "Neáu tuoåi treœ maø nguoâi laïnh ñi thì theá giôùi naøy seõ phaœi cheát reùt." (Paul Claudel).
Coù nhöõng ngöôøi treœ chaùn ñôøi tröôùc khi böôùc chaân vaøo ñôøi. Hoï laø nhöõng oâng cuï non ñaùng thöông haïi. Caùi gì hoï cuõng bæu moâi, cuõng nhuùn vai, khoâng khi naøo hoï bieát rung caœm, bieát haêng say.
Nhöng may thay, theá giôùi ta vaãn coøn coù raát nhieàu thanh nieân thieáu nöõ ñaày nhieät huyeát vaø phaán khôœi. Hoï say söa vui söôùng tröôùc moät caœnh ñeïp hoaëc moät nghóa cöœ, tröôùc moät baøi thô, moät böùc hoïa, moät saùng kieán hay moät tình baïn chôùm nôœ. Hoï thöôœng thöùc vaø bieát rung ñoäng tröôùc moät caùnh hoa töôi hoaëc moät caœnh bình minh röïc rôõ.
Coù khi hoï oâm aáp nhöõng höùng khôœi kín mít trong loøng, khoâng muoán toœ loä cho ai, sôï ngöôøi ta cöôøi hoï ngaây ngoâ, hoaëc taïi vì hoï caœm thaáy bao boïc chung quanh hoï toaøn nhöõng haïng ngöôøi quaù taàm thöôøng.
Khoâng ñaâu, em ñöøng coù sôï nhö vaäy. Ngöôøi lôùn chuùng toâi raát kính phuïc ngoïn löœa thaàn ñang buøng chaùy trong loøng ngöôøi treœ. Chuùng toâi bieát noù hôøi hôït, bieán chuyeån, nhöng daàu sao noù vaãn laø ñaëc aân ñeïp nhaátcuœa tuoåi xuaân em. Chuùng toâi caàu khaån cho noù toàn taïi nôi em maõi maõi, vaø laàn laàn caœi hoùa noù thaønh moät loøng phaán khôœi ñaäm ñaø, saùng suoát coù theå giuùp em traœi qua cuoäc ñôøi nhö nhöõng keœ thaéng traän, haêng say cho ñeán tuoåi giaø maø khoâng khi naøo buoâng mình theo tính hoaøi nghi höõng hôø hay cynical
Xin em ñöøng phung phí loøng haêng say quí baùu aáy vaøo nhöõng hoaït ñoäng phuø phieám. Ñöøng ñeå nhöõng chaøng bôïm quaœng caùo baát löôøng löøa bòp quyeán ruõ.

ÑOÁI TÖÔÏNG YEÂU THÖÔNG

"Toâi thích yeâu. Toâi yeâu yeâu" (Augustin)
Tuoåi xuaân coù ñaëc tính muoán oâm laáy taát caœ vuõ truï vaøo loøng mình, vaø coù thieän caœm vôùi heát moïi ngöôøi moïi vaät.
Nhöng roài con tim hoï seõ khoâng theå rung caœm maõi vôùi nhöõng öôùc voïng moâng lung ñaïi ñoàng nhö theá ñöôïc. Noù ñoøi coù nhöõng ñoái töôïng roõ reät, nhöõng vaät coù thòt coù xöông, ñeå thoœa maõn khaùt voïng vò tha cuœa noù.
Chính vì ta cuõng ñaõ nhaän xeùt raèng tình thöông gia ñình khoâng ñuœ thoœa maõnnhu caàu cuœa tuoåi xuaân nöõa. Hoài nhoœ chæ caàn thöông yeâu ba maù vaø anh chò trong nhaø laø ñuœ. Nay lôùn leân, con tim 16 - 20 muoán thoaùt khoœi bieân giôùi gia ñình, ñeå ñaët mình vaøo nhöõng ñoái töôïng môùi, tieán ñeán nhöõng chaân trôøi môùi. Kính xin caùc baäc cha meïhaõy hieåu cho em vaø saùng suoát giuùp em thoœa maõn nhu caàu aáy.

1. Baïn beø

Tröôùc heát laø nhöõng baïn hoïc. Chung soáng vôùi nhau suoát naêm ôœ tröôøng vaø caùc ngaøy nghæ ôœ trong nhöõng buoåi hoäi hoïp, theå thao, vaên ngheä, noâ ñuøa thoœa thích, hoàn nhieân, thaám thía. Ñoù laø nhöõng dòp quí baùu laøm cho phong phuù laãn nhau, vaø laøm cho caùc yù töôœng cuœa ta theâm vöõng chaéc, taâm tình cuœa ta theâm ñoäc laäp vaø caœm naêng cuœa ta theâm huøng maïnh, cöùng caùp.
Vôùi moät ñieàu kieän laø phaœi caån thaän choïn baïn maø chôi. Beø baïn gioáng nhö caùi löôõi con ngöôøi: toát nhaát hoaëc xaáu nhaát, tuøy ngöôøi söœ duïng noù.
Neáu baïn beø laø moät luõ voâ luaân, maát daïy, thì tröôùc sau gì ta cuõng trôœ thaønh löu manh xaœo traù.
Giöõa ñaùm ngöôøi löông thieän ta cuõng phaœi caän thaän nöõa bôœi vì theo taâm lyù quaàn chuùng thì moãi khi moät nhoùm ngöôøi hoïp laïi thì hoï thöôøng goùp chung vôùi nhau nhöõng gì keùm nhaát hôn laø nhöõng gì ñaïp nhaát cuœa hoï. Neáu khoâng coi chöøng thì phaàn lôùn caùc buoåi hoïp laø ñeå noùi xaáu nhau, hoaëc boâi nhoï caùc thaày coâ hoaëc ñeå thi nhau keå laïi nhöõng chuyeän phoùng ñaõng hoang ñaøng.
Chuùng ta caàn gia nhaäp nhöõng nhoùm baïn coù toå chöùc qui cuœ ñeå cuøng nhau nuoâi döôõng lyù töôœng vaø thöïc taäp ñöùc tính cuœa moät neáp soáng tröôœng thaønh nhö tinh thaàn coäng taùc, oùc toå chöùc, tinh thaàn traùch nhieäm, xaõ hoäi tính, ñöùc chaân thaønh, loøng baùc aùi, tinh thaàn kyœ luaät. Coù raát nhieàu thanh nieân thieáu nöõ ñaõ tìm thaáy trong nhöõng toå chöùc hoäi ñoaøn nhö vaäy laøm khôœi ñieåm cho moät cuoäc soáng töôi ñaïp, cao thöôïng vaø höõu ích. Caäu Phong 19 tuoåi, ñaõ vieát nhö sau:
"Toâi thaáy boà laøm toâi maát thì giôø quaù, laém khi laøm caœn trôœ vieäc hoïc nöõa.
Coøn boà gaùi ñoái vôùi toâi laïi caøng tai haïi hôn nöõa, laøm mình maát thì giôø, maát tieàn, bò hoài hoäp, phaäp phoàng ñeán ñau tim, ñeán vôõ ngöïc."

2. Tình baïn

Baïn beø raát toát cho nhöõng dòp trao ñoåi yù kieán, nhöõng cuoäc daïo chôi vui veœ vaø nhöõng dòch vuï taäp theå. Nhöng chöa ñuœ. Ngöôøi treœ coøn caàn ñeán moät tình baïn ñaäm ñaø saâu xa. Caàn moät ngöôøi mình coù theå phoù thaùc moïi noãi vui buoàn, ñeán caœ nhöõng yù töôœng ngoâng cuoàng nhaát maø ngöôøi aáy vaãn thaáu hieåu vaø caœm thoâng, nhöõng nguyeän voïng cao ñeïp nhaát maø ngöôøi aáy hay san seœ vôùi mình, nhöõng khoù khaên, chaùn naœn, nghi hoaëc maø ngöôøi aáy trôï giuùp ñeå giaœi thoaùt. Caàn moät ngöôøi ñoàng chí ñoàng tình, bieát nghe mình maø khoâng cöôøi nhaïo mình, vaø bieát ñoàng haønh vôùi mình ñeå vöôn cao maõi. Chò Thô 18 tuoåi ñaõ vieát :
"Toâi caàn coù maáy chò baïn thaân ñeå hoï chæ baœo cho mình. Toâi khoâng daùm hoœi meï veà vaán ñeà yeâu ñöông. Toâi khoâng daùm hoœi chò toâi (ñaõ coù choàng) veà vaán ñeà tình aùi. Nhöng toâi coù theå hoœi baïn toâi heát moïi ñieàu toâi thaéc maéc, hoï goïi laø boà. Chæ tieác hoï khoâng bieát gì hôn toâi maáy. Laån quaån quaù. Ai chòu ñöùng ra höôùng daãn toâi baây giôø?"
Tình baïn laø ñeå hieåu bieát nhau vaø tín thaùc nhau ñeå roài caœm thoâng vôùi nhau, hoøa ñieäu vôùi nhau trong thöông meán vaø cao ñeïp: "baïn laø phaân nöœa hoàn ta" (Horace)
Cao ñeïp vì baïn höõu töông trôï ñeå gaây haïnh phuùc cho nhau, ñeå cuøng leân moät löôït, theo cuøng moät chí höôùng:
"Yeâu nhau khoâng phaœi chæ ngoài nhìn nhau, nhöng laø nhìn veà cuøng moät höôùng thöôïng." (Saint Exupery)
Tình baïn laø thuù vui hieán daâng hôn laø nhaän laõnh. Nhöng cuõng thích nhaän laõnh ñeå ñöôïc thuù vui thaáy baïn mình ñaïi ñoä haœo taâm. Vaø tình baïn laâu daøi phaœi coù ñi coù veà, coù cho coù laõnh, coù söï trao ñoåi thöôøng xuyeân, chia xeœ vôùi nhau, vöõng daï böôùc treân ñöôøng ñôøi vì bieát ñaõ coù ngöôøi beân caïnh ñeå nöông töïa vaø ñoàng haøn, vaø nhaän thöùc traùch nhieäm cuœa mình xöùng ñaùng laøm choã nöông töïa, boå söùc cho baïn ñöôøng. Baïn höõu keà vai saùt caùnh vôùi nhau seõ löôùt thaéng moïi gian nguy ôœ ñôøi.
Tình baïn coøn laø coäng ñoàng cuœa lyù töôœng. Hoã trôï nhau, khuyeán khích nhau, laøm göông cho nhau, ñeå cuøng nhau tieán tôùi söï troïn laønh hôn vaø ñeán coõi chí thieän.
Nhö vaäy tình baïnseõ laø moät boâng hoa quí giaù. Hoa naøy trieån nôœ trong muøa thanh xuaaân vì laø thôøi cuœa haœo taâm vaø vò tha, thôøi cuœa khaùt voïng, thôøi cuœa phaán khôœi vaø haêng say.
Thanh xuaân laø tuoåi cuœa tình baïn. Tình baïn giuùp ta trong thôøi khoù khaên, chaùn naœn, nghi hoaëc vaø trong côn caùm doã.
Tình baïn giuùp ta toàn taïi nieàm tin vaø lyù töôœng cuœa ñôøi ta. Ta ñöôïc thuù vui trôœ thaønh moät aùnh saùng soi ñöôøng, moät keœ ñoàng haønh ñi leân, vaø moät cöùu tinh cho baïn mình.
Tình baïn nhö theá ñöôïc xaây döïng treân neàn taœng thieän vaø myõ, seõ coù haäu quaœ ñeán muoân ñôøi. Noù laø moät taùc phaåm kyø coâng ñoøi hoœi raát nhieàu thôøi gian, kieân nhaãn vaø hy sinh, nhöng cuõng seõ laø moät söùc maïnh vaø laø nguoàn vui cho ñôøi ngöôøi.

3. Baïn giaœ

Tình baïn cao ñeïp noùi treân coù theå bò mang hoïa vaø laïm duïng vì tö lôïi ích kyœ hay neáu caên cöù vaøo giaùc quan hay tình caœm maø thoâi.
Coù ngöôøi thöông tình baïn hôn laø ngöôøi baïn, hoï coù thaùi ñoä taøi töœ, thöông vì thöông hôn laø vì ngöôøi ñöôïc thöông. Hoï queân raèng "chæ coù con ngöôøi môùi laø ñaùng keå" (Paul VI)
Coù nhöõng tình baïn quaù ña caœm, moäng mò, chæ döïa treân nhöõng yeáu toá theå lyù nhö nhan saéc, laøn toùc, gioïng noùi, moät caëp maét nhung, moät taø aùo ñoœ, hoaëc nhöõng taøi naêng hôøi hôït, ... Taát nhieân chuùng seõ choùng qua vaø mau tan vôõ. Vaø nhöõng tình baïn aáy hay lo aâu, thaùc loaïn, bò xaùc thòt aùm aœnh hay caàn ñeán nhöõng moùn quaø lieân tieáp, nhöõng caùi nhìn ñaém meâ, nhöõng nuï hoân noùng boœng.
Ta thaáy ngay trong nhöõng tình baïn aáy ngöôøi ta khoâng chung goùp vôùi nhau nhöõng gì cao ñeïp vaø ñaïi ñoä nhaát, maø laïi nhöõng gì noâng caïn, heøn haï vaø ích kyœ nhaát cuœa moãi beân.
Nhöõng khi vì tình caœm roái ren, ta khoâng roõ laø hö hay thaät, ta caàn phaœi tìm ñeán moät vò coá vaán hoaëc moät baäc thaày ñeå thuï huaán vaø ñöôïc höôùng daãn, trong nhöõng hoaøn caœnh rieâng bieät cuœa moãi ngöôøi chuùng ta, taïi vì neáu cöù ñeå rieâng söùc ta, ta seõ laàm laïc hay bò meâ hoaëc.

AÙI TÌNH

"Thuôœ non daïi loøng toâi say meán baïn,
Khi thanh xuaân toâi maœi chaïy theo tình." (Huy Caän)
Thanh nieân vaøo tuoåi ñoâi möôi, chaúng nhöõng caàn coù tình baïn maø coøn caàn caœ tình aùi nöõa. Vaø ñaây laø böôùc ñaàu ñi vaøo tình aùi.
Tröôùc heát caäu trai khoâng chuù yù ñeán moät coâ gaùi naøo rieâng bieät, caäu chæ caœm thaáy moät söï haáp daãn chung chung, e leä vaø hay do döï ñoái vôùi ñaùm ñoâng phaùi nöõ.
Hoâm qua caäu coøn nhìn vaøo ngöôøi nöõ vôùi moät maëc caœm töï toân vaø khinh deã phaùi yeáu. Caäu ñeå hoï yeân vôùi nhöõng troø chôi con gaùi cuœa hoï. Caäu raát töï nhieân vôùi hoï nhö vôùi chò em trong nhaø.
Hoâm nay thì khaùc. Caäu caœm thaáy coù moät huyeàn bí haáp daãn nôi ngöôøi nöõ. Caäu bò rung caœm bôœi nhöõng khuoân maët traùi xoan, nhöõng laøn toùc mòn, nhöõng ñoâi maét boà caâu cuœa caùc coâ ñoâi taùm ñoâi chín. Caäu raát nhaïy caœm vôùi nhan saéc thaân theå. Nhöng haáp daãn nhaát laø nhöõng kho taøng hieàn hoøa, aâu yeám vaø nhieät thaønh maø caäu linh caœm ôœ nôi ngöôøi nöõ. Roài caäu gaén cho hoï nhöõng ñöùc tính cao ñeïp nhaát vaø lyù töôœng nhaát.
Caäu cuõng phoœng ñoaùn ñöôïc keá hoaïch an baøi cuœa Hoùa Coâng khi döïng neân ngöôøi nöõ: laø baïn ñeå cho ngöôøi nam coù moät keœ trôï löïc, moät baïn ñöôøng cho khoœi coâ ñôn, moät nguoàn maïch aâu yeám, vaø moät ñoái töôïng cho mình yeâu thöông, che chôœ vaø möu haïnh phuùc.
Ñoù laø nguyeân do cuœa söùc haáp daãn giöõa nam vaø nöõ, vaø laø caâu giaœi nghóa taïi sao coâ caäu quyeán luyeán nhau vaø ngoài caœ giôø mô moäng beân cöœa soå.
Nhö ta ñaõ thaáy söï quyeán ruõ naøy khoâng coù gì laï hoaëc xaáu. Ñoù laø luaät thieân nhieân cuœa Taïo Hoùa doïn ñöôøng vaøo tình aùi, ñôïi ngaøy mai em ñöôïc hieäp nhaát vôùi ngöôøi seõ laøm baïn ñöôøng ñôøi cho em vaø laøm meï laøm cha con caùi cuœa em. Vui thay! Ñeïp thay!

1. Thaùi ñoä

Thaùi ñoä cuœa trai gaùi vôùi nhau coù nhieàu hình thöùc. Coù nhöõng caäu baêng nhaêng trô traùo choïc gheïo nöõ giôùi. Coù nhöõng coâ thoâ thieån bæ tieän vôùi nam giôùi. Theo hoï thì ngöôøi nöõ chæ laø moät ñoà chôi, ñaùng khinh bæ.
Ñaøng khaùc cuõng coù nhöõng haïng ngöôøi hay nhuùt nhaùt. Phaàn thì bò haáp daãn, phaàn khaùc laïi sôï seät. Hoï yù thöùc mình chöa ñuœ tuoåi lôùn ñeå ñoùng vai troø ñoái vôùi phaùi tính nhö moät caäu trai 16 tuoåi ñaõ thuù nhaän nhö sau:
"Thaáy moät coâ gaùi thì mình nao nao laøm sao taœ khoâng ñöôïc, tuy raèng cao thöôïng. Mình thích ñöùng nhìn caùc coâ nhöng laïi khoâng muoán theo ñuoåi tí naøo. Mình muoán noùi chuyeän vôùi hoï nhöng noùi khoâng ñöôïc, khoâng coù dòp noùi maø cuõng khoâng muoán coù dòp nöõa. Mình khoâng muoán laøm theo nhieàu caäu thanh nieân khaùc, hoï phung phí con tim hoï cuøng caœ. Mình muoán giöõ con tim mình nguyeân veïn, ñeå daønh sau naøy cho ngöôøi mình seõ tuyeån choïn laøm baïn ñôøi mình vaø laøm meï cho con caùi mình." (Trích Nhaät kyù cuœa Nam)

2. Cung caùch

Tính nhuùt nhaùt aáy chæ laø moät giai ñoaïn chuyeån tieáp, choùng qua. Sau ñoù coâ caäu seõ töï nhieân vaø ñôn giaœn laïi. Luùc naøy coù moät taâm tình ta caàn phaœi dinh döôõng caån thaän ñoái vôùi ngöôøi nöõ laø loøng cung kính.
Ñieàu naøy toái caàn thieát vì khi caùc thanh nieân tuï hoïp vôùi nhau, hoï thöôøng ñem vaán ñeà nöõ phaùi ra tieáu laâm, pha troø. Coù leõ hoï muoán thi ñua taøi trí vôùi nhau, xem ai "chòu chôi" vaø "töøng traœi" buïi ñôøi hôn, hoaëc vì hoï chöa hieåu ñöôïc keá hoaïch kyø dieäu cuœa Taïo Hoùa, hoaëc hoï tìm caùch buø tröø laïi nhöõng caám kÿ cuœa xaõ hoäi. Caám kÿ nghóa laø taboo ñoù, em aï! Coù khi vì hoï tìm loái thaéng theá tính nhuùt nhaùt cuœa hoï baèng caùch khoaùt laùc ta ñaây cuõng "saønh ngheà" nhö ai. Hoï töôœng laøm vaäy laø hay, laø gioœi, laø hôïp thôøi trang. Nhöng thaät ra ñoù cuõng laø cung caùch cuœa boïn phaøm phu nhuïc nhaõn voâ yù thöùc vaø voâ traùch nhieäm. Ñeán nay vaãn coù nhieàu ngöôøi lôùn roài maø vaãn thoâ bæ nhö vaäy suoát ñôøi. Aáu tró ñeán theá laø cuøng!
Coøn em, baát cöù nôi naøo em gaëp moät ngöôøi nöõ, trong nhaø haøng, treân xe coâng coäng, hoaëc trong lôùp hoïc, em seõ toœ loøng quí troïng hoï. Haõy chöùng minh cho thieân haï thaáy raèng toaøn theå thanh nieânngaøy nay khoâng coù thoâ bæ caœ ñaâu. Vaø neáu coù gaëp nhöõng coâ gaùi baát nhaõ thì em chôù maéc vaøo caïm baãy cuœa hoï, vaø haõy cho hoï moät baøi hoïc töï troïng baèng thaùi ñoä ñöùng ñaén phong nhaõ cuœa em.
Cung kính ngöôøi nöõ, nhö ta cung kính meï ta hoaëc chò ta vaäy: "Nhìn ngoù caùc thieáu nöõ nhö ta nhìn ngoù baø meï ta khi ngöôøi coøn treœ nhö hoï" (Larigaudie). Haõy thöïc taäp cung kính ngöôøi nöõ nhö em muoán cho ngöôøi ta cung kính ngöôøi seõ laøm nöõ hoaøng cuœa gia ñình em vaäy.

3. Tình baïn vôùi ngöôøi khaùc phaùi

ÔŒ ñaây cuõng neân phaân bieät beø baïn (Camaraderie) vôùi tình baïn (Amitieù). Noùi ñeán baïn beø nhö trong nhöõng cuoäc thi ñua theå thao, giaœi trí, du ngoaïn giöõa trai vaø gaùi, hoaëc nhöõng buoåi daï hoäi, lieân hoan, tieâc traø, thì ngöôøi ta nhaän thaáy coù haïi nhieàu hôn lôïi cho thôøi thanh xuaân 13 - 19 tuoåi. Tröø ra giöõa nhöõng gia ñình thaân höõu naêng gaëp gôõ nhau vaø quen bieát nhau töø laâu.
Coøn nhöõng thanh nieân thieáu nöõ lôùn hôn, nhö caùc sinh vieân Ñaïi hoïc thì khaùc. Hoï ñaõ quen laøm vieäc chung vôùi nhau, naêng tieáp xuùc vôùi nhau trong vieäc hoïc haønh. Vaœ laïi, tuoåi hoï ñaõ ñöôïc quaân bình hôn vaø tröôœng thaønh hôn trong taâm tính vaø trong nhaân caùch, hoï bieát cheá ngöï laáy mình hôn, cho neân ít nguy hieåm hôn. Nhöng giaù trò cuœa nhöõng nhoùm beø baïn (Camarades) nhö vaäy seõ tuøy thuoäc ôœ giaù trò cuœa caùc caù nhaân trong thaønh phaàn toå hôïp vaø ôœ ñaây chuùng ta nhaéc laïi ñieàu chuùng ta ñaõ nhaän xeùt nôi caùc baïn beø ñoàng phaùi vôùi nhau raèng: neáu hoï khoâng coá gaéng vöôn cao leân maõi thì hoï seõ choùng tuoät xuoáng baäc heøn haï bæ oåi. Vaø nhö vaäy laø voâ cuøng nguy hieåm vaø tai haïi.
Coøn tình baïn thaät söï giöõa trai vaø gaùi, chung keát, chæ laø moät giai ñoaïn daãn tôùi moät tình caœm hoaøn bò hôn goïi laø tình aùi phu phuï. Daàu muoán daàu khoâng, tröôùc sau, nôi coâ hay caäu, laém khi nôi caœ hai ngöôøi, tình baïn aáy seõ trôœ thaønh tình aùi maø tieán trình töï nhieân laø hoân nhaân.
Vì theá neân ñöøng coù lieàu maïng mình maø raøng buoäc sôùm quaù, keœo gôõ khoâng kòp. Tuoåi em neân tìm baïn höõu giöõa ngöôøi ñoàng phaùi vôùi nhau ñaõ. Haõy ñeå cho chò vaø em gaùi ta caùi ñaëc thuø coù nhöõng amies.
Trong thôøi bình, xöù ta ñaõ thaáy coù nhöõng luõ 5, luõ 7 coâ caäu 16, 18 tuoåi ñi Vagabond lang thang treân ñöôøng töø tænh naøy qua tænh noï nhö vaäy. vaø sau heát ngöôøi ta nhaän thaáy hoï ñeàu trôœ thaønh nhöõng ngöôøi röøng Zoulous caœ. Gôùm laém!

4. Khuùc tình ca Dante vaø Beùatrice

Noùi ñeán vaán ñeà naøy toâi sôï bò hieåu laàm quaù. Xin em nghe cho kyõ nheù!
Chaéc em ñaõ bieát thi só Dante laø ngöôøi YÙ, taùc giaœ cuœa vaên phaåm DIVINE COMEDIE. Dante keå laïi moät chuyeán ñi töôœng töôïng vaøo thaêm Ñòa nguïc, Luyeän nguïc vaø Thieân ñaøng. ÔŒ Ñòa nguïc, oâng ñöôïc nhaø thô Virgile höôùng daãn. Nhöng tôùi Luyeän nguïc thì Virgile laïi nhöôøng choã cho Beùatrice. Caùc nhaø bình phaåm vaên ngheä ñaõ vieát nhieàu veà coâ gaùi naøy. Hoï ñaõ cho Beùatrice laø moät nhaân vaät töôœng töôïng tieâu bieåu cho veœ ñeïp duyeân daùng, aâu yeám vaø nguoàn caœm höùng.
Thaät ra, Beùatrice ñaõ coù thaät, nhö thi só Dante ñaõ vieát trong tieåu söœ cuœa oâng ta, taœ laïi cuoäc gaëp gôõ seùt ñaùnh ñaàu tieân vôùi Beùatrice laøm chaán ñoäng caœ cuoäc ñôøi oâng veà sau:
"Naøng maëc moät boä aùo daøi ñoœ lôït, oai phong tuy ñôn giaœn. Caùch thaét löng raát hôïp vôùi tuoåi treœcuœa naøng. Vöøa thaáy naøng, loøng toâi xao xuyeán, toâi run caœ ngöôøi leân. Tieáng cuœa loøng toâi baœo: Ñaây laø moät thaàn thaùnh maïnh meõ hôn toâi vaø seõ cheá ngöï toâi. Roài töø ñoù tình aùi cöù chieám tim toâi luoân."
Hoài ñoù Dante chæ môùi leân 9, vaø Beùatrice cuõng theá. Enfant preùcoce quaù! Nhöng thaät ra thì Dante chæ bò seùt aùi tình ñaùnh khi leân 18 tuoåi. Daàu vaäy ñaùm cöôùi khoâng thaønh, vì naøng cheát sôùm. Nhöng duø sao Beùatrice vaãn laø "coâng chuùa cuœa con tim" oâng suoát ñôøi. Naøng ñaõ laøm nguoàn caœm höùng cho nhaø thi só baäc nhaát YÙ ñaïi lôïi. Naøng ñaõ trôœ thaønh hieän theå cuœa söï thieän myõ vaø laø trung gian giöõa trôøi vaø ñaát. Naøng ñaõ daãn oâng ñi thaêm heát caùc taàng trôøi, vaø cuoái cuoäc haønh trình ñoù, naøng laø bieåu hieän cho söï hoaøn haœo, cho trí thöùc toät baäc vaø veœ ñeïp tuyeät ñoái.
Dante ñaõ xaùc nhaän aœnh höôœng saâu roäng cuœa Beùatrice ñaõ giöõ gìn oâng treân ñöôøng ñöùc haïnh, baùc aùi vaø lyù töôœng. Oâng vieát tieáp:
"Beùatrice vöøa böôùc chaân ra ñaõ laøm cho ngoïn löœa baùc aùi boác chaùy loøng toâi, khieán toâi môœ roäng loøng tha thöù cho heát moïi ngöôøi vaø töø ñoù khoâng coøn moät ñòch thuø naøo nöõa. Ai thaáy naøng cuõng bò aœnh höôœng laây vaø keâu leân raèng: Ñaây khoâng phaœi laø moät ngöôøi nöõ maø laø vò thieân thaàn ñeïp nhaát cuœa trôøi ñaát.
Vaø veœ ñeïp cuœa naøng trong saùng ñeán noåi khoâng moät veát nhô naøo daùm vaán leân trong loøng ngöôøi. Naøng loâi cuoán moïi ngöôøi theo vöøng saùng tình yeâu cao thöôïng cuœa naøng."
Em hoœi taïi sao toâi keå laïi cho em khuùc tình ca coå ñieån aáy? Chæ vì noù laø baœn tình ca quen thuoäc cuœa raát nhieàu thanh nieân thieáu nöõ nhö em.
Chính em moät ngaøy kia cuõng seõ caœm thaáy tim mình ñaùnh maïnh tröôùc boùng moät coâ gaùi laùng gieàng hoaëc moät coâ baïn ñoàng moân. Roài em seõ toâ ñieåm coâ ta vôùi heát thaœy moïi tính toát vaø moïi nhaân ñöùc. Em seõ döïng nhieàu baøn thôø nhoœ, vaø naøng seõ laø thaàn töôïng cuœa loøng em. Em seõ yeâu naøng moät caùch cao thöôïng, trong traéng, linh thieâng nhö ngöôøi ta yeâu moät thieân thaàn vaäy.
Sau bao nhieâu keœ khaùc, em seõ leân ñöôøng ñi tìm kinh nghieäm vaø khaùm phaù tình aùi. Vaø söï khaùm phaù aáy seõ laø moät kho taøng haêng noàng nhaát, cao quí nhaát vaø phong phuù nhaát treân ñôøi. Bon voyage, em nheù!
Tình aáy töôi ñeïp vaø caœm ñoäng ñeán noãi toâi khoâng bao giôø daùm ñoäng tôùi nhöõng baøn tay ngöôïc ñaõi hoaëc nhng ngoân ngöõ vuïng veà.
Tình aáy cuõng khoâng ñöôïc goïi laø toäi loãihay laø xaáu xa. Ñoù laø tình yeâu trong veœ ñeïp vaø söï tinh tuyeàn nguyeân thuœy cuœa noù. Nhöng thieát töôœng chuùng ta cuõng neân giöõ gìn, bao boïc cuœa quíthôm maùt vaø tinh teá aáy baèng vaøi caùi "neáu" khoân ngoan:
Neáu noù taêng cöôøng gaáp traêm thay vì laøm hao moøn caùc sinh löïc son treœ cuœa ta.
Neáu noù theå hieän nôi ta baèng söï quí troïng ñöùc trong saïch moät caùch saâu ñaäm hôn, vaø söï kính caån ngöôøi nöõ moät caùch teá nhò hôn.
Neáu noù laøm nguoàn vui, töï tin, hieàn hoøa, saùng taïo vaø côœi môœ cho ta, thay vì sinh söï lo aâu, baên khoaên aùy naùy, coâ ñôn vaø deã phaät yù.
Vaø neáu ñöôïc nhö vaäy thì em coù theå ñeå cho khai nôœ trong loøng em boâng hoa ñaàu muøa cuœa tình yeâu, vaø em coù theå vui ca leân: "Yeâu laø yeâu laø yeâu khoâng bôø beán roài."
Coøn ñoái vôùi "coâ ta" hoaëc "caäu ta" thì em chöa voäi theà nguyeàn gì heát, vaø neáu hai beân coù dòp ñoái dieän nhau thì em cuõng coi chöøng ñöøng noùi lôøi naøo hoaëc toœ moät thaùi ñoä naøo coù theå gieo söï thaùc loaïn trong loøng hoï.
Haõy thaàm kín chôø ñôïi vaø töï chuaån bò mình.
Coù leõ toâi ñaõ ñoøi hoœi quaù söùc ñaáy. Nhöng vì haïnh phuùc cuœa hoï vaø cuœa chính em, em neân ñeå hoï ñöôïc töï do vaø em cuõng haõy vui höôœng laáy caùi töï do quí baùu cuœa mình ñi. Nhôù nheù! Ñöøng voäi haùi hoa, keœo maø maát muøa ñoù.
Trong thôøi gian aáy hoï seõ laø "coâng chuùa cuœa loøng ta", nguoàn caœm höùng cuœa ta, vaø laø tieân nöõ canh gaùc ta cho khoœi caùc ñam meâ boàng boät. Roài hoï coù theå khoe nhö Beùatrice xöa raèng:
"Ta ñaõ naâng ñôõ chaøng vôùi khuoân maët töôi maùt cuœa ta, vaø ñoâi maét thanh xuaân cuœa ta laø ngoïn ñeøn soi ñöôøng daãn loái cho naøng ñi, ñi tôùi vinh quang, vaøo coõi Chaân Thieän Myõ."
Nhöng roài moät ngaøy kia, chín laàn treân möôøi, aœnh höôœng aáy seõ giaœm ñi, haáp löïc seõ bôùt, aœo thuaät seõ tan, vaø thaàn töôïng kia seõ bieán ñi nhö moät giaác mô.
Vaø neáu em bieát nghe lôøi toâi daën thì em seõ khoâng phaœi hoái haän gì. Kinh nghieäm aáy seõ giuùp cho con tim em giaø daën vaø tröôœng thaønh hôn maø vaãn giöõ ñöôïc theá löïc vaø veœ töôi taén nguyeân thuœy cuœa noù.
Quyù thay. Mong thay.
Ñaây toâi gôœi cho em theâm baøi tình ca cuœa caây chanh daïi:

Caây chanh daïi
Ngaøy toâi coøn laø moät ñöùa beù leân möôøi, ba toâi goïi ñeán baœo raèng:
"Ñeán ñaâycha daïy cho baøi hoïc cuœa caây chanh daïi.
Ñöøng voäi tin ôœ aùi tình con ôi, ba toâi baœo,
Ba sôï con seõ khoâng thaáy raèng aùi tình noù gioáng nhö caây chanh daïi:
Caây chanh daïi raát xinh vaø hoa chanh raát thôm,
nhöng traùi cuœa caây chanh thì aên khoâng theå naøo ñöôïc."
Theá roài moät ngaøy kia döôùi boùng caây chanh,
Ngöôøi yeâu vôùi toâi ngoài nghæ,
Moäät coâ gaùi xinh ñaïp nhö moäng,
Ñeán noãi khi naøng cöôøi laøm caùc ngoâi sao moïc leân khaép voøm trôøi.
Vaø caœ muøa heø naêm aáy,
Hai ñöùa chuùng toâi ñaém ñuoái trong suoái tình, döôùi boùng caây chanh.
Vaø aâm nhaïc tieáng cöôøi cuœa naøng laán aùt lôøi daïy cuœa ba toâi:
"Caây chanh raáy xinh vaø hoa chanh raát thôm,
Nhöng traùi cuœa caây chanh thì aên khoâng theå naøo ñöôïc."
Roài ñeán moät hoâm naøng boœ ra ñi khoâng nhaén moät lôøi,
Mang ñi luoân maët trôøi vaø ñeå toâi laïi trong ñeâm toái
Toâi bieát raèng naøng ñaõ laøm gì roài,
Naøng ñaõ boœ toâi ñi theo moät gaõ khaùc ...
Ñoù laø chuyeän thöôøng nhöng coù thaät,
Naøng ñaõ ñeå laïi moät ngöôøi buoàn hôn nhöng cuõng khoân ngoan hôn.
Vaø ñeå baây giôø toâi haùt laïi baøi ca aáy cho anh em nghe:
Caây chanh raát xinh vaø hoa chanh raát thôm.
Nhöng traùi cuœa caây chanh thì aên khoâng theå naøo ñöôïc."
(Trích dòch baêng nhaïc Baøi LEMON TREE do Ban hôïp ca Peter, Paul and Mary trình baøy)

5. Khôœi haønh sai

Chaïy ñua maø lôõ böôùc ñaàu thì khoù maø gôõ laïi ñöôïc.
Raát nhieàu caäu trai môùi möôøi saùu, möôøi baœy maø ñaõ coù "petite amie" ñaøng hoaøng. Nhieàu coâ caäu cho laø loãi thôøi, laø "queâ" neáu ñaõ leân möôøi baœy tuoåi roài maø khoâng coù "ngöôøi yeâu". Roài ñeán nhöõng troø chôi uù tim, nhöõng "rendez vous" leùn luùt, nhöõng cuoäc maät ñaøm tröôøng giang, nhöõng moùn quaø vuïn vaët, nhöõng vuoát ve vuïng troäm vaø nhöõng laù thô noùng boœng ... Caœ moät chieán löôïc tinh vi ... giaø nhö traùi ñaát!
Nhöng chuùng ta ñöøng voäi bi ñaùt hoùa vaán ñeà. Ñoù chæ laø nhöõng tình yeâu tröôùc muøa, nhöõng taœo aùi, nhöõng hoa nôœ quaù sôùm. Maø hoï laáy laøm "seùrieux" laém. Hoï chôi nhö thaät vaäy. Môùi möôøi saùu, möôøi baœy tuoåi maø coâ caäu töôœng ñaõ gaëp ñöôïc ngöôøi baïn vónh vieãn treân ñöôøng ñôøi. Hoï ñinh ninh raèng tình yeâu cuœa hoï ñaõ vöõng beàn, döùt khoaùt chaéc roài. Ho giô tay theà vôùi trôøi ñaát raèng tình yeâu cuœa ñoâi hoï thaät khoâng coù gì ngang traùi caœ.
Toâi muoán tin hoï laém. Toâi caàu trôøi cho ñöôïc maõi nhö vaäy. Vaø toâi nhaän thaáy raèng luùc ñaàu vaø trong moät thôøi gian ngaén, hoï coá gaéng cö xöœ ñöùùng ñaén, ñoan trang vôùi nhau vaø cung kính nhau trong khi toœ loä tình yeâu cho nhau.
Nhöng toâi cuõng quaœ quyeát raèng neáu caùc vuï naøy khoâng ngang traùi thì cuõng gieo nhieàu tai haïi. Vì sao? Tröôùc heát bôœi leõ khoâng gì thaám huùt sinh löïc vaø thôøi giôø cuœa chuùng ta baèng nhöõng chuyeän yeâu ñöông quaù sôùm naøy.
Tình yeâu cuœa nhöõng ngöôøi ñaõ tröôœng thaønh hay laøm taêng cöôøng löïc cuœa ñoâi beân. Hoï haêng say laøm vieäc hôn vì hoï caœm thaáy caàn phaœi daâng hieán cho ngöôøi yeâu khoâng phaœi chæ tình yeâu vaø nöôùc laõ maø thoâi, maø caœ moät ñaàu oùc ñaõ ñöôïc trau doài ñaày ñuœ hoïc thöùc, vaø nhöõng baøn tay vaïm vôõ ñieâu luyeän, coù theå möu soáng cho mình vaø cho vôï con trong nhaø.
Nhöng neáu môùi 16 tuoåi maø ñaõ voäi daán thaân vaøo tình aùi thì thaät laø naïn hoïa. Mình chöa ñöôïc saün saøng, chöa chín ñuœ. Chæ coù nhöõng caœm xuùc ngoaøi da vôùi nhau thoâi. Laïi coøn sinh ra mô moäng vaø laõng trí, vì bò hình daùng cuœa ngöôøi yeâu aùm aœnh. YÙ chí bò nhu nhöôïc ñi, laøm ta xao nhaõng boån phaän haèng ngaøy. Söùc hoaït ñoäng bôùt daàn. Taâm tính cuõng bieán ñoåi, hay giaän hôøn, deã phaât yù. Toâi ñaõ gaëp nhöõng thieáu nieân nhö theá, ñaày nhieät huyeát, ñaày trieån voïng, nhöng boång nhieân suy suïp ... nhö nhöõng vì sao laïc ... nhöõng caùnh hoa taøn ... Bôœi vì ñaâu?
Hoï ñaõ laâm beänh töông tö (le mal d’amour). Tuoåi hoï ñaùng leõ phaœi doàn heát sinh löïc vaø thôøi giôø quí baùu vaøo vieäc tu thaân, tích ñöùc, ñaøo taïo taâm hoàn, ñieâu luyeän caœm naêng, trí naêng, yù chí vaø nhaân caùch cho phong phuù, ñaày ñuœ, vuoâng troøn ñeå chuaån bò cho cuoäc ñôøi saép ñeán. Nhöng traùi laïi hoï ñaõ ñeå cho moät coâ beù non daïi môùi tuoåi traêng troøn ñeán cöôùp phaù vaø laøm tieâu tan taát caœ sinh löïc trai traùng cuœa hoï.
Haõy xem nhaø thô Rainier Msria Rilke vieát"
"Noùi tôùi tình yeâu thì ngöôøi trai gaùi ñoâi möôi phaœi nghæ ñeán phaän söï taùc taïo baœn thaân, ñeå mai naøy coù ñuœ söùc vaø ñuœ taøi gaùnh vaùc traùch nhieäm gia ñình, vaø gaây döïng haïnh phuùc cho vôï choàng con caùi.
"Tröôùc khi hieán thaân cho ngöôøi khaùc, hoï phaœi tích tröõ raát nhieàu ñaõ. Ngöôøi treœ hay noâng noåi ôœ choã ñoù. Heã löœa tình buøng noå trong tim laø hoï boàng boät xaán vaøo nhau ngay, ñang khi taâm trí hoï vaãn coøn laø moät baœn sô thaœo hoãn ñoän vaø non daïi."
Hoï chaúng khaùc naøo nhöõng con thieâu thaân nheï daï. Noùi ñeán thieâu thaân toâi nhôù laïi caœnh toâi ñaõ töøng thaáy moãi toái muøa thu khi coøn daïo chôi quanh hoà Hoaøn Kieám ôœ Haø Noäi: Chung quanh caùc ngoïn ñeøn ñöôøng phoá thöôøng coù caœ vaïn con thieâu thaân bay muùa trong aùnh saùng vaø hôi noùng, vui nhoän gheâ! Nhöng buoåi saùng trôœ laïi döôùi chaân coät ñeøn toâi nhaän thaáy coù caœ vaïn xaùc con thieâu thaân bao phuœ maët ñaát. Buoàn gheâ!
Thöù ñeán nhöõng moái tình sôùm muøa hay laøm nguoàn cho traêm ngaøn treœ con ñaùng cöôøi: nhöõng tuyeân ngoân noùng boœng, nhöõng caâu chuyeän troáng roãng khoâng ñaàu khoâng ñuoâi, nhöõng theà non heïn bieån em yeâu anh muoân ñôøi - nhöõng caùi muoân ñôøi khoâng coù ngaøy mai, nhöõng moùn tieàn vöùt ra theo kieåu "tröôœng giaœ laøm sang" ñeå "laáy le", loøa maét ngöôøi yeâu, hoaëc ñeå mua chuoäc chæ moät lieác maét tình töù, nhöõng maùnh khoùe xaœo traù ñeå xeáp ñaët nhöõng cuoäc gaëp gôõ leùn luùt, nhöõng trau chuoát quaù ñaùng trong caùch aên maëc cho ñeïp loøng ngöôøi yeâu, .v.v..
Toâi ñöôïc bieát moät caäu kiañaõ chòu khoù laàn moø tôùi chaøo hoœi ngöôøi yeâu cuœa caäu ñeán 2, 772 laàn trong voøng hai naêm trôøi. Ñaùng leõ chuùng ta phaœi baàu caäu leân laøn Giaùm ñoác Sôœ Thoáng keâ quoác gia môùi ñöôïc.
Coù moät caäu khaùc moãi buoåi saùng ñi hoïc ñaõ voøng veøo sô sô ñeán moät tieáng ñoàng hoà ñeå höôœng cho ñöôïc caùi thuù nhìn coâ em laáp loù sau maøn caønh caây tröôùc nhaø.
Coù nhöõng caäu theo ñaïo Thieân Chuùa cöù ñeán thaùng naêm laïi thaáy taêng loøng suøng kính Ñöùc Baø Maria caùch rieâng vaø hay ñi chaàu Pheùp Laønh Thaùnh Theå moãi toái nhöng chæ coát ñeå coù dòp gaëp gôõ coâ em vaø daâng nöôùc thaùnh cho coâ em laøm daáu thaùnh giaù thoâi.
Coù nhieàu coâ caäu khaùc ít "soát saéng" hôn, chæ laêm le tìm dòp daâng taëng ngöôøi yeâu naøo laø moät bình nöôùc hoa ñaét tieàn, naøo laø moät veù xi-neâ hay moät ly kem Poâle Nord ...
Phaàn ñoâng caùc moái tình yeâu sôùm muøa nhö vaäy ít laâu beàn hôn kieáp soáng cuœa caùnh hoa hoàng, chæ moät chieàu ñaõ taøn uùa roài:
"Et rose, ell a veùcu ce que vivent les roses
L’ espace d’ un matin." (Malherbe - 1550)
Hoï töôœng ñoù laø moät ñam meâ haøo huøng vaø moät tình yeâu bao la, cao nhö nuùi, vöõng nhö ñoàng, nhöng thaät ra ñoù chæ laø moät "Amourette".
Vì coøn non quaù maø. Caœm tình ngheøo naøn vaø noâng caïn: beàn vöõng sao ñöôïc? Hoï töôœng seõ höôœng thuï ñöôïc söï phoùng tuùng ñaäm ñaø cuœa moät "linh hoàn chò" suoát ñôøi, nhöng vöøa môùi neám moâi ñaõ thaáy troáng roãng roài.
Chaúng haïn nhö ta seõ kinh nghieäm thaáy raèng taâm hoàn cuœa thieáu nhöõ traêng troøn coøn nheï daï, noâng noåi, mong manh. (Xin loãi nheù, toâi chæ xin pheùp noùi xaáu caùc coâ tí ti thoâi, roài toâi seõ ñeàn toäi vaø noùi toát caùc coâ ngay töùc khaéc). Caàn phaœi ñôïi maáy naêm nöõa thì hoàn xaùc caùc coâ môùi ñöôïc moät söï tröôœng thaønh, vôùi moät theá quaân bình nhaân caùch vaø moä beà saâu noäi taâm hôn caœ caùc caäu nöõa. Nhöng ñang luùc chôø ñôïi thì coâ cuõng nhö caäu ñeàu laø "nhöõng keœ haønh trình" ñang kieám tìm vaø tìm yù thöùc laáy thaân phaän cuœa mình. Vaäy ta haõy ñeå hoï yeân, cho hoï tìm ra chính mình hoï caùi ñaõ.
Neáu quaù voäi vaøng thì moät ngaøy kia em seõ vôõ moäng nhaän thaáy raèng trí töôœng töôïng cuœa em ñaõ "theâu thuøa" nhieàu quaù, raèng em ñaõ lyù töôœng hoùa vaø thaàn töôïng hoùa ngöôøi ta quaù ñaùng. Em ñaõ voäi vaõ, voâ thöùc gaén cho hoï nhöõng ñöùc tính vaø nhöõng veœ ñeïp maø hoï khoâng coù chuùt naøo. Roõ laø aœo töôœng roài!
Caœ veà voùc daùng nöõa. Ngöôøi maø hoâm qua em coi nhö laø ngöôøi ñeïp lyù töôœng vaø laø hoa haäu quoác teá, hoâm nay sao laïi quaù taàm thöôøng? Roõ thaät nhö moät cuoäc phieâu löu cuœa moät caäu trai sau ñaây:
Caäu ñaõ gaëp moät tieân nöõ tuyeät vôøi töø treân trôøi bay xuoáng. Vaø loøng caäu böøng löœa yeâu ñöông. Nhöng roài moät ngaøy kia caäu ñaõ gaëp laïi coâ trong luùc ñi daïo ngoaøi phoá: "Vaø khi naøng löôùt qua, toâi coá nhìn kyõ vaøo maët thì chao oâi, caùi ñaàu kia sao laïi gôùm theá? Maøu da hoàng nhaïtnhö da heo söõa, daùng ñieäu ñi ñöùng nhö con vòt xieâm ... Theá laø giaác moäng cuœa toâi ñaõ tieâu tan heát caœ." (Nhaät kyù cuœa Thanh)
Vaø sau cuøng laø ñoå beå. Coøn moät vaøi laàn rôi leä vaø theá nguyeän nöõa, roài laø hai beân ñoaïn tuyeät "ra ñi khoâng heïn ngaøy veà". Hay laø sôïi daây luyeán aùi seõ moøn moœi laàn laàn roài ñöùt luoân. Hoï traœ laïi nhau baèng thö baœo ñaœm naøo laø thô. laø quaø vaø nhöõng hình aœnh ñaõ taëng cho nhau caùch ñaây vaøi thaùng tröôùc.
Nhöng coù moät ñieàu maø hoï khoâng coøn theå naøo hoaøn laïi cho nhau ñöôïc nöõa aáy laø moät con tim tinh tuyeàn, moät con tim coøn bieát tin ôœ tình yeâu moät caùch haêng say. Thoâi roài: Coù moät caùi gì ñaõ heùo ñi, taøn luïi ñi, söùt meœ ñi roài.
Toâi khoâng coù cho theá laø heát ñôøi roài, nhöng daàu sao nhöõng kinh nghieäm chua cay nhö vaäy seõ coù taùc duïng sinh ra nhöõng con tim chaùn ñôøi vaø nhöõng tuoåi treœ chaùn chöôøng.
coù leõ tuoåi naøy, chuùng ta neân theo chính saùch "ba khoan" cuœa caùc coâ gaùi Haø Noäi laø hay hôn heát: "Khoan yeâu, nhöng neáu ñaõ lôõ yeâu roài thì khoan cöôùi, vaø neáu ñaõ lôõ cöôùi roài thì khoan ñeœ." Toâi noùi ñuøa ñaáy nheù!
Em thaáy chöa, neáu toâi öôùc muoán cho em traùnh khoœi nhöõng moái tình yeâu tröôùc tuoåi aáy khoâng phaœi vì toâi leân aùn tình yeâu, nhöng vì toâi kính troïng noù, khoâng phaœi vì toâi muoán giaœm bôùt theá löïc yeâu ñöông cuœa em ñaâu, nhöng vì toâi muoán cöùu vaõn noù trong loøng em, giöõ noù töôi maùt vaø cao ñaïp maõi cho nhöõng ngaøy saép tôùi cuœa ñôøi em.
Em chôù ñuïng ñeán nuï hoa sôùm quaù, vì nhö theá noù seõ khoâng theå thaønh hoa maø cuõng khoâng keát quaœ ñöôïc.
"Attends un prtit peu." - Haõy chôø moät tí ... tí ti thoâi ñaáy nheù!

6. Söï Taùn tænh.

Taùn tænh, ve vaõn, chim chuoät, phaœi chaêng laø yeâu ñöông hay ch laø maïn hoïa cuœa yeâu ñöông?
Trong moái tình yeâu sôùn nôœ noùi treân, hai beân thaät loøng vôùi nhau, tuy haõy coøn ngaây ngoâ. Nhöng trong söï taùn tænh thì khaùc, vì muïc ñích chæ laø aên chôi cho thoœa thích, daàu phaœi löøa ñaœo, giaœ doái nhau. Thuoäc phöôøng böôùm ong, ích kyœ, aùc oân, ñeâ tieän, nhöõng keœ nhuùng tay vaøo troø chôi taùn tænh khoâng chuùt quan taâm ñeán nhöõng tai haïi theâ thaœm trong taâm hoàn keœ khaùc, nhöõng taâm hoàn ñaõ bò thaùc loaïn, nhöõng con tim ñaõ bò ñaâm cheát, vaø nhöõng gioït leä ñaéng cay trong tuyeät voïng eâ cheà ...
Song troø chôi naøy khoâng phaœi laø khoâng nguy hieåm cho chính baœn thaân keœ chôi hoa. Noù coøn taäp cho hoï thoùi quen giang hoà, thay ñoåi tình yeâu nhö ñoåi aùo:
"Tình yeâu voâ yeâu ñöông
Tình yeâu laøm cheát yeâu ñöông,
Vaø coøn daäp taét caœ khaœ naêng yeâu ñöông nöõa."
Vaø ñeán luùc phaœi caäp beán, phaœi yeâu vónh vieãn thì chæ coøn toaøn laø ñoà raùc röôœi thöøa thaœi.
Khi aáy con tim cuœa hoï ñaõ bieán thaønh moät phoøng khaùc saïn ñeå cho moïi ngöôøi qua laïi. Noù khoâng coøn laø moät cung ñieän môùi meœ tinh tuyeàn ñeå daønh cho baø vôï oâng choàng vónh vieãn nöõa.
Dó nhieân hoï thöôøng baøo chöõa cho mình: "Khoâng sao, chæ chôi vöøa phaœi thoâi, khoâng ñi quaù trôùn ñaâu." Lyù trí noùi vaäy deã laém nhöng khi ñam meâ ñaõ xaâm phaïm giaùc quan thì khoù maø kìm haõm laïi ñöôïc.
Cuõng coù nhöõng thanh nieân sa ngaõ nhö vaäy vì hoï yeáu ñuoái, khoâng bieát töï chuœ laáy con tim boàng boät, hoaëc vì Snobisme theo ñoøi baïn beø ñeå khoœi mang tieáng laø "queâ cuïc" Hoï noùi: "Ngöôøi khoâng coù boà chaúng khaùc naøo caây khoâ thieáu nöôùc, nhö trôøi naéng maõi khoâng möa. Ngöôøi khoâng coù boà thì seõ coâ ñôn vì boà laø tình thöông. Maø ngöôøi khoâng coù tình thöông thì chaúng khaùc naøo coù xaùc maø khoâng coù hoàn vaäy." (Trích Nhaät kyù cuœa Taøi 19 tuoåi)
Moät coâ gaùi khaùc ñaõ noùi:
"Coù boà trai laø moät haõnh dieän cho moät vaøi chò baïn cuœa toâi. Hoï töï cho ñoù cuõng laø xinh, cuõng duyeân, cuõng ñeïp ñaáy chöù, neáu khoâng thì ai maø theøm baét boà vôùi mình nöõa." Neáu khoâng coù ai baét boà vôùi hoï, hoï seõ khoå sôœ voâ cuøng, töï cho mình laø queâ moät cuïc, cuø laàn moät caây. Hoï töï cho mình laø thieáu thoán veà tình caœm, vì quaœ tim hoï ñaõ khoâng coù dòp rung ñoäng beân caïnh moät ngöôøi naøo ñoù." (Trích Nhaät kyù cuœa Thu, 18 tuoåi)
Khoâng coù boà quaœ laø moät thieáu thoán, ñuùng nhö caâu ca dao thöôøng noùi:
Coù boà keœ ñoùn ngöôøi ñöa,
Khoâng boà ñi sôùm veà tröa moät mình."
(Trích Nhaät kyù cuœa Kha, 17 tuoåi)
Coù nhöõng thanh nieân nghó khaùc. Nhö anh N.V.P: "Ñoái vôùi chuùng toâi, ngöôøi khoâng coù boà khoâng neân cho laø queâ muøa. Vì chuùng ta coøn laø nhöõng hoïc sinh, hieän giôø coù baïn trai laø ñuœ roài, nhöng boà gaùi thì chöa neân coù ... raéc roái vaø phöùc taïp laém. Taïm gaùc caùi raéc roái vaø phöùc taïp aáy ra moät beân chöa phaœi laø queâ muøa hoaëc thieáu thoán. Vaäy ta khoâng neân döïa vaøo vieäc coù boà hay khoâng maø ñaùng giaù trò moät ngöôøi, maø cho hoï laø queâ muøa hoaëc thieáu thoán. Vaœ chaêng chaéc gì ngöôøi coù boà ñaõ heát queâ muøa vaø heát thieáu thoán.
Vaäy cho neân thaø không coù boà ñeå mang tieáng queâ muøa, thieáu thoán coøn hôn laø coù boà maø cuõng bò queâ muøa beâ boái. Coù boà ñeå khoaùc nhöõng boä Blue Jeans hay nhöõng aùo Montagut thì quaœ thaät laø queâ cuïc."
(N.V.P, 18 tuoåi)
Coù moät caäu sinh vieân Y Khoa kia 21 tuoåi ñaõõ phaœi soáng giöõa nhöõng baïn beø beâ tha. Caäu phaœi coá gaéng ñeå thaéng laáy mình. Vaø ñeå giuùp mình coù ñuœ ñoäng löïc tranh ñaáu cho khoœi bò loâi cuoán. Caäu ñaõ vieát moät taäp thö goïi laø "Thö gôœi cho Finaceùe cuœa toâi".
Coâ Finaceùe naøy, caäu khoâng bieát laø ai hoaëc seõ laø ai, nhöng caâu ñaõ caœm thaáy coù nhöõng boån phaän ñoái vôùi coâ vaø hình aœnh toát ñeïp cuœa coâ ñaõ naâng ñôõ caäu luoân. Ñaây laø moät böùc thö cuœa caäu:
"Ñoâi khi toâi thaáy chaùn naœn nhöng hình aœnh cuœa naøng ñaõ saùng leân vaø kích thích toâi treân ñöôøng nghóa vuï. Naøng laø hieän theå cuœa nghóa vuï vaäy. Vì naøng vaø vì con caùi töông lai cuœa ñoâi ta cho neân toâi chaêm hoïc hôn maëc daàu phaœi coøng löng moœi goái caœ naêm treân caùi baøn thöïc taäp, moå xeœ, nghieân cöùu ôœ tröôøng Y khoa. Vì naøng maø toâi coøn ñöôïc haõnh dieän giöõ loøng trong traéng cuœa toâi, vaø ñoäng löïc khieán toâi aên ôœ ñöùng ñaén ngay laønh. Toâi muoán ñeå daønh cho naøng moät thaân xaùc nguyeân veïn trong saïch, vaø moät taâm hoàn môùi tinh, nhieät thaønh, khoâng heà söùc meœ. Caùc baïn hoïc cuœa toâi sao hoï aên chôi phung phí con tim cuœa hoï quaù.!
Naøng aø! chuùng ta seõ caån thaän giöõ mình cho nhau luoân nheù ñeå cho con caùi chuùng ta sau naøy ñöôïc xinh ñeïp vaø laønh maïnh hôn. Soáng laø töï hieán vaø yeâu laø hy sinh cho nhau, phaœi khoâng em?

7. Ba thaéc maéc

Caùc coâ caäu ñoâi taùm ñoâi möôi hay hoûi toâi : "… Thaày ñaõ coù coâng hoïc hoûi, nghieân cöùu veà taâm lyù cuûa giôùi treû chuùng em, nhöng coøn ba caâu hoûi xin thaày traû lôøi noát."

a. Ngöôøi ta noùi moái tình ñaàu ñeïp laém, phaûi chaêng?