ÑEÅ TÖÔÛNG NIEÄM
2 SÖ HUYNH AGLIBERT vaø SYLVESTRE

Sö huynh Sylvestre Dieäp tôùi Coäng ñoaøn Bình Linh thaùng 8 naêm 1967. Sh. vöøa ôû Kinh vieän ra vaø ñöôïc chæ ñònh phuïc vuï taïi tröôøng mieãn phí Phuù Vang, caùch trung taâm Hueá ñoä 6 caây soá. Saùng ñi chieàu veà, Sh. chæ coù maët ôû Bình Linh buoåi toái vaø nhöõng ngaøy nghæ, tuy vaäy Sh. ñaõ ñeå laïi cho toâi moät hình aûnh raát toát : hình aûnh moät Sh. treû, môùi ra, ñaày thieän chí, ham hoïc hoûi theâm veà maët tu ñöùc, veà ñôøi soáng coäng ñoàng cuõng nhö veà maët sö phaïm. Tính ñieàm ñaïm, ñôn sô, vui veû, thích giuùp vieäc, Sh. Sylvestre thuoäc haïng ngöôøi thu huùt keû khaùc baèng thieän caûm hôn laø chinh phuïc baèng taøi ba. Neáu toâi khoâng laàm thì Sh. seõ thích soáng trong moät coäng ñoaøn thaân maät vôùi moät moâi tröôøng hoaït ñoäng ñöøng quaù "soâi noåi". Trong vieãn töôïng ñoù, Phuù Vang khoâng phaûi laø lyù töôûng, nhöng Sh. muoán phuïc vuï treû ngheøo neân ñaõ vui veû daán thaân vaøo caùc toå chöùc hieäu ñoaøn beân caïnh 2 Sh. Aglibert vaø Domitien. Sh. khoâng bao giôø phaøn naøn veà nhöõng vaát vaû vì coi chuùng nhö ñöông nhieân phaûi coù trong moät ñôøi taän hieán. Toâi chaéc laø maëc daàu nhöõng run sôï töï nhieân chính trong thaùi ñoä hieán daâng ñoù maø Sh. Sylvestre ñaõ ñoùn nhaän cuoäc thöû thaùch cuoái cuøng.

Toâi quen bieát Sh. Aglibert nhieàu hôn vì ñaõ soáng chung trong maáy naêm ôû Qui Nhôn, khi tröôøng La San coøn trong giai ñoaïn kieán thieát. Moät ngöôøi coù nhieàu taøi naêng, laïi kheùo thaùo vaùt ; moät tu só coù nieàm tin saâu saéc. Nhöng caùi neùt saâu ñaäm maø toâi ghi nhôù trong hình aûnh cuûa Sh. laø loøng nhieät thaønh vôùi hoïc sinh. Coù theå noùi : ñoù laø moät ngöôøi soáng cho "ngheà" cuûa mình. Caùc giaûi trí cuûa Sh. ? chôi vó caàm, saùng taùc vaøi baûn nhaïc; ngoaøi ra Sh. khoâng tha thieát vôùi gì khaùc, taát caû thôøi giôø coøn laïi laø cho hoïc sinh. Giaùo sö Toaùn, Sh. lo thích öùng phöông phaùp vôùi trình ñoä hoïc sinh.

Ñeå giuùp caùc hoïc sinh chaäm tieán, Sh. toå chöùc caùc lôùp keøm sau buoåi hoïc do caùc hoïc sinh khaù phuï traùch döôùi söï ñoân ñoác cuûa Sh. Coá vaán lôùp, Sh. aùp duïng toå chöùc haøng ñoäi töï trò : thi ñua, bích baùo, tuû saùch lôùp... Sh. kieâm nhöõng saùch veà caùc kyõ thuaät sö phaïm môùi hay veà caùc hoaït ñoäng thanh nieân ñeå hoïc hoûi theâm. Moät ñaëc ñieåm laø Sh. thích soáng gaàn guõi hoïc sinh ; caùc ngaøy nghæ coù nhöõng hoïc sinh töï ñoäng tôùi thaêm, noùi chuyeän hay do Sh. goïi tôùi ñeå lo vieäc lôùp, chieàu thöù naêm Sh. thöôøng toå chöùc ñi daïo baèng xe maùy, ñoâi khi coù nhöõng cuoäc du ngoaïn 1 ngaøy. Nhôø nhöõng cuoäc tieáp xuùc ñoù maø Sh. hieåu hoïc sinh, hieåu hoaøn caûnh sinh soáng chaät vaät hay nhöõng khoù khaên cuûa troø naøy hay troø kia ñeå giuùp ñôõ, veà maët vaät chaát nhö can thieäp vôùi ban Giaùm ñoác ñeå xin giaûm hay mieãn phí, veà maët tinh thaàn hoaëc tröïc tieáp gaëp rieâng ñöông söï hoaëc giaùn tieáp qua tình baïn cuûa moät vaøi hoïc sinh coù aûnh höôûng ñaõ ñöôïc Sh. ñeå yù huaán luyeän qua caùc daán thaân cuï theå cho coù tinh thaàn traùch nhieäm ñoái vôùi anh em baïn hoïc. Toâi ñöôïc bieát sau khi Sh. boû Qui Nhôn nhöõng anh naøy vaãn tieáp tuïc hoaït ñoäng caùch ñaéc löïc cho hieäu ñoaøn.

Naêm 1966, Sh. Aglibert ñoåi ra Hueá vaø chuùng toâi gaëp laïi nhau sau bao naêm xa caùch. Cuõng vaãn con ngöôøi ñoù, cuõng vaãn chí höôùng ñoù, cuõng vaãn loøng nhieät thaønh ñoù nhöng laàn naày vôùi traùch nhieäm ñieàu khieån tröôøng Phuù Vang, Sh. coù ñaát duïng voõ hôn. Sh. coù theå aùp duïng quan nieäm cuûa mình khoâng phaûi cho moät lôùp maø cho caû tröôøng. Sh. aùp duïng toå chöùc Hieäu ñoaøn vaø döïa vaøo kyõ thuaät Höôùng ñaïo ñeå huaán luyeän hoïc sinh. Vaán ñeà caên baûn laø laøm sao cho moïi ngöôøi tham gia thöïc söï. ÔÛ ñaây Sh. ñöôïc söï coäng taùc chaân thaønh cuûa hai Sh. Sylvestre vaø Domitien vaø moät soá giaùo sö. Phía hoïc sinh, thì Sh. chaêm chuù raát nhieàu tôùi vieäc huaán luyeän ñoäi tröôûng qua caùc cuoäc hoïp caùc khoùa huaán luyeän veà maët kyõ thuaät cuõng nhö veà maët tinh thaàn. Chính Sh. cuõng ñi döï moät khoùa huaán luyeän ôû Ñaø Laït ñeå chính thöùc ñöôïc coâng nhaän laøm Huynh tröôûng Höôùng ñaïo. Chöông trình hoïc hoûi ôû Phuù Vang ghi theâm caùc hoaït ñoäng thanh nieân do moät huynh tröôûng höôùng ñaïo phuï traùch. Caùc ñoäi ñöôïc khuyeán khích gaây quyõ rieâng baèng caùch baùn caø rem, baùn saùch, nuoâi heo, nuoâi vòt, nuoâi boø. Moät leã ra maét ñöôïc toå chöùc ñeå giôùi thieäu Hieäu ñoaøn vôùi phuï huynh.

Nhöõng hoaït ñoäng treân ñuû chöùng toû Sh. tha thieát vôùi "ngheà" nhö theá naøo : Sh. ñaõ coù moät döï phoùng veà giaùo duïc vaø Sh. muoán thöïc hieän cho ñöôïc. Chính trong vieãn töôïng naøy maø ta phaûi ñaët vieäc Sh. xin taùch rôøi Phuù Vang khoûi Bình Linh ñaàu nieân hoïc 67-68. Söï leä thuoäc Bình Linh gaây moät soá baát tieän (thöïc teá tröôøng Phuù Vang hoaøn toaøn töï trò veà maët toå chöùc, chæ coù vaán ñeà ñi laïi vaát vaû vaø vaán ñeà caùc Sh. Phuù Vang giuùp Bình Linh trong vieäc coi noäi truù) nhaát laø khoâng cho pheùp caùc Sh. soáng ngay trong moâi tröôøng hoaït ñoäng cuûa mình, ít coù dòp tieáp xuùc vôùi hoïc sinh vaø phuï huynh, do ñoù ít aûnh höôûng. Lôøi yeâu caàu cuûa Sh. ñaït ñöôïc moät keát quaû laø caùc Sh. Bình Linh nhaän laõnh heát vieäc coi noäi truù, nhöng ñieåm chính yeáu laäp coäng ñoaøn rieâng khoâng ñöôïc chaáp nhaän vì vaán ñeà an ninh khoâng ñöôïc baûo ñaûm hoaøn toaøn (bieán coá sau naøy chöùng toû ñieàu ñoù).

Sau Giaùng Sinh, Sh. Aglibert phaûi xin pheùp ôû laïi Phuù Vang vì ngöôøi gaùc xin thoâi vaø khoâng kieám ñöôïc ngöôøi thay theá. Sh. möôïn dòp ñoù ñeå tieáp xuùc vôùi caùc gia ñình chung quanh vaø gaëp gôõ hoïc sinh nhieàu hôn. Tình traïng ñoù keùo daøi tôùi Teát Maäu thaân.

YÙ nghóa moät cuoäc ñôøi chæ xuaát hieän sau khi cheát, luùc ngöôøi ta coù theå nhaän ra trong moät caùi nhìn bao quaùt, caùi höôùng ñi cuûa moät ngöôøi. Caùc bieán coá coù theå nghòch hay thuaän, chuùng chæ coù theå laøm saùng toû theâm caùi ñöôøng höôùng ñoù. Ñoái vôùi toâi, qua hình aûnh toâi coøn ghi nhôù vaø toâi vöøa gôïi leân ôû treân, höôùng ñi cuûa hai Sh. vaø nhaát laø cuûa Sh. Aglibert, raát roõ reät vaø vì vaäy maø caùi cheát bi thaûm cuûa hai Sh. khoâng phaûi chæ laø moät söï kieän chieán tranh taàm thöôøng, moät ruûi ro xaûy ra cho hai Sh. nhö ñaõ xaûy ra cho traêm ngaøn ngöôøi khaùc, nhöng laø caùi chaám cuoái cuøng hoaøn taát yù nghóa cuoäc ñôøi. Hai Sh. khoâng löïa choïn caùi cheát ñoù nhöng con ñöôøng hai Sh. löïa choïn coù theå qua nhieàu neûo maø caùi cheát bi ñaùt nhö treân laø moät. Soáng cho hoïc sinh, soáng gaàn chuùng, soáng giöõa chuùng... caùi ñoù coù theå ñöa ñi xa laém.

Hai Sh. ñaõ choïn soáng cho "ngheà" thì cheát cho "ngheà" laø taát nhieân : caùi cheát cuûa hai Sh. coù yù nghóa.

Paris 05.12.1969
Sh. Lucien Hoaøng Gia Quaûng

BOÙNG KEÛ CHEÁT

HÌNH AÛNH I

... Hình aûnh cuûa Sh. Aglibert ñeå laïi cho toâi laø hình aûnh cuûa moät con ngöôøi ñôn sô, nhaãn nhuïc khieâm toán moät con ngöôøi ít ñaët töï aùi mình trong nhöõng caâu chuyeän, trong coâng vieäc laøm, phaûi laøm queân mình ñeå ngöôøi khaùc ñöôïc vui, laøm heát moïi söï moïi caùch ñeå keû khaùc ñöôïc vui ñöôïc ích, nhaát laø ñoái vôùi nhöõng hoïc sinh ngheøo.

Caùi hình aûnh cuûa con ngöôøi ñôn sô moäc maïc vui tính ñoù töø laâu toâi vaãn cho raèng noù khoâng caáu taïo bôûi nhöõng ñöùc tính baåm sinh, coù leõ vì toâi nhaän thaáy ngay töø ñaàu raèng trong nhöõng lôøi leõ ñôn sô, trong tieáng cöôøi trong treûo ñoù coù caùi gì hôi vuïng veà, hôi göôïng gaïo... Toâi cho noù laø keát quaû cuûa thôøi gian tu luyeän uoán naén bôûi nhöõng naêm thaùng soáng trong nhöõng coäng ñoaøn, bôûi nhöõng hy sinh caàn cuø nhöõng coá gaéng taän tình trong vieäc toâng ñoà, nhöõng thaát baïi chua cay cam chòu, vì yeâu Chuùa yeâu ngöôøi. Caùi hình aûnh ñaëc bieät ñoù ñaõ thaønh hình ôû laïi trong tieàm thöùc taâm trí toâi töø khi toâi gaëp Sh. Aglibert laàn ñaàu khi Sh. cuøng moät nhoùm hoïc sinh Taberd vôùi phuï huynh ñeán chia vui vôùi toâi trong ngaøy leã Maëc AÙo. Chính ngaøy hoâm ñoù toâi ñaõ nghe moät phuï huynh noùi "Sh. laø moät ngöôøi vui tính"...

Ngaøy thaùng troâi qua, toâi ít gaëp laïi Sh. vaø khoâng coù dòp coäng taùc tröïc tieáp vôùi Sh. Nhöng ôû ñaâu Sh. ñaõ ñi qua toâi ñeàu coù dòp kieám laïi caùi hình aûnh ñoù cuûa Sh. qua nhöõng phaûn öùng cuûa caùc hoïc sinh, nhöõng lôøi leõ taâm tình ñaày loøng quí meán qua nhöõng coâng vieäc coøn dang dôû, maø thieáu Sh. noù ngoaéc ngoaûi cheát yeåu ñi qua ngay caû nhöõng lôøi cheâ bai hoaëc thöông haïi...

- Daáu veát cuûa Sh. trong nhöõng ca ñoaøn vôùi nhöõng baûn hôïp ca tuyeät dieäu, trong nhöõng lôùp nhaïc linh ñoäng nhöõng khoùa hoäi thaûo sö phaïm... Daáu veát cuûa Sh. ñeå laïi ôû Qui Nhôn khi Sh. lo laéng cho nhöõng löu sinh xa nhaø nhö hieàn maãu saên soùc con caùi vaø nhaát laø khi Sh. chaêm soùc moät caùch ñaëc bieät cho nhöõng ñöùa thieáu phöông tieän, nhöõng ñöùa ngheøo saùng ñi tôùi tröôøng vôùi naém côm maåu baùnh, tröa kieám goác caây maùi hieân ñeå aên... Sh. coù moät loøng thoâng caûm teá nhò cuûa moät nhaø ngheä só, hôn theá nöõa, cuûa moät ngöôøi hình nhö ñaõ töøng traûi kinh nghieäm nôi baûn thaân nhöõng thieáu thoán veà vaät chaát tình caûm. Sh. Aglibert aï, nhöõng ñöùa ngheøo caûm thaáy ñieàu ñoù vaø nhôù Sh. hôn heát (thaèng Thi, thaèng Nam, thaèng Cuûa... ñang laën loäi trong quaân nguõ, trong tröôøng ñôøi nhaéc tôùi Sh. luoân moãi khi toâi gaëp laïi chuùng) Sh. coøn ñeå laïi nhieàu daáu veát ôû nhöõng nôi khaùc, nhöng taát caû ñeàu laø nhöõng neùt veû theâm hoïa laïi hình aûnh maø toâi coù veà Sh. Thuôû ban ñaàu : vui tính, khieâm toán, muoán laøm vui loøng keû khaùc, muoán taïo moät baàu khoâng khí tin töôûng yeâu thöông quanh Sh., hy sinh khoâng tính toaùn ñoái vôùi anh em ñoái vôùi caùc hoïc sinh. Sh. ñaõ mang nhieàu thieän chí ra maø khoâng caàn bieát ngöôøi ta coù taùn thöôûng caùi thieän chí aáy khoâng. Sh. yeâu meán moät caùch rieâng nhöõng treû caàn tình thöông hôn, nhöõng treû ngheøo vaø chuùng cuõng yeâu Sh. nhieàu (chuùng ñeå tang vaø ngheïn ngaøo tröôùc linh cöõu) Sh. ñaõ yeâu theo Phuùc aâm : yeâu maø khoâng caàn ñöôïc yeâu laïi, khoâng caàn keû khaùc taùn thöôûng khích leä, yeâu thaät thaø yeâu maën maø, queân mình ñi, thôøi giôø cuûa mình, söùc khoûe cuûa mình ñeå laøm ích cho keû khaùc.

Sh. ñaõ soáng vôùi tình yeâu ñoù, vôùi hình aûnh ñoù vaø Thöôïng Ñeá ñaõ choïn Phuù Vang vaø Maäu Thaân ñeå gaén lieàn hình aûnh ñaëc bieät ñoù cuûa Sh. treân queâ höông naày, trong loøng nhöõng ngöôøi ñaõ bieát Sh., nhöõng hoïc sinh, anh em, toâi... moät hình aûnh khoù phai nhoøa.

HÌNH AÛNH THÖÙ II

Khoâng soáng vôùi Sylvestre trong nhaø Taäp, ôû Kinh vieän, nhöng vaøi laàn coù dòp gaëp Sylvestre cho pheùp toâi hình dung moät chuùt veà Sylvestre. Nhìn laïi di aûnh cuûa Sylvestre ñaët tröôùc quan taøi, toâi thaáy laïi daùng ñieäu nheï nhaøng, nuï cöôøi thanh thoaùt cuûa Sylvestre maø khoâng bieát vì sao mình coù caûm tình ngay... Nhöng naøy anh Sylvestre treû ôi, mình sôï muoán thaàn thaùnh hoùa, thaàn töôïng hoùa Sylvestre roài ñaáy !

Maø thöïc mình coù moät hình aûnh thaät ñeïp, trong suoát thanh thaûn nhö nuï cöôøi maø Sylvestre ñeå laïi, duø thöïc ra Sylvestre ñaõ cheát moät caùch ñau thöông moät caùch ruøng rôïn...

Maáy ai ñöôïc cheát nhö Sylvestre ? Maáy ai ñöôïc cheát caùch ñeïp ñeõ cao caû nhö vaäy ? Cheát hoài coøn thanh xuaân hoài coøn töôi maùt, nhö boâng hueä chuùm chím heù nôû môùi ngaét ngoaøi ñoàng noäi, coøn vöông gioït söông mai oùng aùnh... Cheát hoài môùi haêm hai, haêm ba nhöng cheát moät caùch aáy, naèm xuoáng trong moät cöû chæ hieán daâng, hieán daâng nhö chieân voâ toäi, hieán daâng khi coøn veïn toaøn, hieán daâng thay cho chuùng toâi, cheát moät caùch yù nghóa, cao caû nhö vaäy thì thaät laø hieám, khieán anh em coøn soáng mô öôùc ñöôïc cheát nhö vaäy... Phaûi, Sylvestre ñaõ cheát ñi trong caùi buoåi bình minh cuûa ñôøi soáng tu trì töïa Majella töïa nhö Theùreøse... khi ta coøn ñang aáp uû nhöõng moäng vaøng cuûa ngöôøi thanh nieân môùi böôùc chaân khoûi Kinh vieän. Sylvestre ñaõ cheát luùc bình minh töôi saùng ñoù ; coøn chuùng toâi, chuùng toâi ñang sôï vôùi ngaøy röïc leân, vôùi naêm thaùng coøn laïi... khoâng giöõ ñöôïc caùi söï veïn toaøn, soát saéng aáy cuûa caùi thuôû ban ñaàu Phuù Vang ñaõ baûo veä caùi tinh khieát thanh tuyeàn, caùi ngheøo cuûa Phuù Vang ñaõ giöõ Sylvestre laïi, ngay caû trong nhöõng ngaøy maø ñaùng leõ Sylvestre ñaõ coù theå vui vôùi anh em giöõa tieáng nhaïc, tieáng phaùo trong nhöõng ngaøy ñaàu xuaân. Hôn theá nöõa, hy sinh vaø chòu cheát vôùi ñaùm hoïc sinh vôùi ngöôøi anh nhö theå ñaõ gaén chaët caùi thanh xuaân veïn toaøn, nhö traùi caây chín treân caønh ñöôïc ngaét neám ngay khi chöa raùo nhöïa...

Huynh ñaõ ñi con ñöôøng taét ñoù Huynh aï !
Huynh ñaõ cheát khi anh em, caùc hoïc sinh, toâi ñang giöõ moät hình aûnh ñeïp treû, chöa in nhöõng veát nhaên cuûa thôøi gian...
Giôø ñaây Sylvestre nhôù caàu cho chuùng toâi, nhöõng keû coøn soáng, nhöõng ngöôøi ôû tuoåi Sylvestre... vaø chaéc raèng anh em chuùng toâi cuõng khoâng queân caùi hình aûnh trong saùng ñoù maø Sylvestre ñeå laïi.

Saigon 05.12.1969
F. Andreù

NGÖÔØI XÖA
TÖÔÛNG NIEÄM SÖ HUYNH SYLVESTRE
Bình Linh - Hueá
Sh. Geùneùreux

Freøre thaân meán,

Toâi ñaõ naém laáy chieác soï cuûa Freøre trong tay hoâm ñi tìm xaùc Freøre vaø toái hoâm taåm lieäm. Toâi thaáy nhôù Freøre vaø thöông Freøre vôùi taám loøng chaân thaønh cuûa tình anh em chuùng ta.

Vì thöông Hueá mình ra ñaây maø loøng khoâng maëc caûm. Baây giôø Hueá ñaõ gieát Freøre. Roài ñaây noù laøm cho Freøre soáng maõi. Böôùc ñaàu cuoäc ñôøi toâng ñoà mình ñöôïc gôûi ra ñaây. Ban ñaàu ba anh em mình coù nhau. Baây giôø Freøre cheát. Toâi coøn ñaây. Moät anh em mình nöõa ñi vaøo Saigon. Mình ra Hueá khoâng phaûi vì Hueá ñeïp maø ñi, Hueá neân thô maø öôùc, nhöng vì tieáng goïi aâm thaàm ban ñaàu ñaõ rung caûm loøng mình. Cuoäc ñôøi ñoù Freøre. Cheát nhö Freøre môùi thaät vinh quang.

Toâi ñaõ gaëp raát nhieàu hoïc troø cuûa Freøre ôû Phuù Vang. Nhìn laïi ngoâi tröôøng. Nhôù ngoïn töøng ñaùm tre quanh saân. Roài khoùi lam chieàu nöõa toâi chôït nhôù laïi moät laàn Freøre noùi : "Thích tröôøng Phuù Vang vì caûnh gioáng heät nhaø queâ mình".

Hoâm tìm ñöôïc xaùc Freøre roài, toâi döï ñònh vaøo lôùp seõ noùi vôùi hoïc troø thaät nhieàu veà Freøre, veà caùi cheát cuûa Freøre. Nhöng chæ noùi coù chuùt thoâi roài toâi khoâng noùi ñöôïc nöõa. Toâi khoâng daùm noùi nöõa. Chaéc Freøre bieát taïi sao roài... Caùi cheát anh huøng cuûa Freøre khoâng yù nghóa gaáp traêm lôøi toâi noùi sao !!!

Chung quanh quan taøi Freøre toâi muoán tröng baøy taát caû caùc loaïi hoa, hoa hoàng, hoa traéng, hoa ñoû, hoa xanh... Nhöõng loaïi hoa thích ñem baùn moãi saùng ôû Dalat luùc mình coøn ôû Kinh vieän vôùi nhau, ñöøng duøng chi maøu traéng maøu ñen. Nhöng phaûi taåm lieäm haøi coát Freøre vôùi moïi maøu saéc huy hoaøng röïc rôõ, vôùi khuùc haùt chieán thaéng cuûa chieán só khi thaéng traän trôû veà. Trong anh em mình ñaây ai seõ cheát ñöôïc nhö Freøre ?? Ai ñaõ cheát nhö Freøre ?? Maáy ngöôøi ??

Freøre thaân meán ! Ñôøi Freøre ñaõ troøn roài. Chuùa chaáp nhaän söï hy sinh cao quyù cuûa Freøre. Hoïc troø cuûa Freøre nhaéc Freøre. Vaø Phuù thöù, Phuù thöù nöõa, Phuù thöù hoang vu. Caùt traéng. Caây caèn. Coû daïi. Nhaø saäp. Buoàn... Öôùc mong luùa non seõ moïc leân phì nhieâu nhôø Maùu Thòt Freøre ñaõ taøn phai nôi ñoù.

Freøre chæ moät laàn ra Hueá roài khoâng veà. Mình soáng khoâng caàn Coá höông.

Toâi muoán tieáp tuïc ñôøi Freøre. Tuy bieát raèng chuùng ta vaãn laø hai ngöôøi. Nhöng toâi muoán ñoå moà hoâi gaáp hai laàn hôn. Muoán cöôøi nhieàu hôn nhöõng laàn toâi chæ cöôøi moät mình khi coøn Freøre. Toâi raát caûm ñoäng. Thaät nhieàu laém. Buoåi chieàu ñoù, ñöùng quanh linh cöõu Freøre vaø nghe anh em Höôùng ñaïo hoâ to : SAÉP SAÜN. Hoï haùt baøi haønh khuùc "Naâng cao laù côø. Anh em ôi reøn caùnh tay saün saøng...

Saùng muøng hai Teát Maäu Thaân, Hueá raàm raàm tieáng noå.
Nhöng trong nhaø mình hoa böôûi nôû xoâng höông.
Treân saân thöôïng nhaø mình xaùc phaùo töng böøng röïc rôõ.
Trôøi laø cuûa Chuùa. Ñaát laø cuûa Chuùa. Vaïn vaät laø cuûa Chuùa...
Hoøa bình, An laïc nghe taän saâu trong taâm tình ñoù Freøre.

C.F. Aglibert Minh

F. Bernard Leâ vaên Taâm
Ame d’artiste, 5^e anneùe de conservatoire de violon de Saigon, mais freùfeøre se donner aux aâmes plutoât qu’aø sa vocation d’artiste.
Un peu exalteù, ce qui l’ameøne parfois aø des exigences un peu dures pour les conFreøres et les eùleøves. Mais tout entier pour les eùleøves, ne comptant pas avec la peine, que ce soit pour organiser un pique-nique, une feâte ou un morceau de chant.
A souligner son amour effectif de la pauvreteù et des eùleøves pauvres.
Son gouât pour forner les scouts, tout Phuvang transformeù en troupe scoute, belle reùussite.

F. Jean Nguyeãn ngoïc Loä
Sh. Aglibert laø giaùo sö Chuaån vieän daïy toâi töø luùc böôùc chaân vaøo ñôøi soáng tu só. Söï taän taâm, loøng nhieät thaønh, ñöùc vaâng lôøi haün laø nhöõng ñaëc tính cuûa Sh. nhöng ñieàu laøm toâi chuù yù hôn caû laø söï tin töôûng voâ löôøng cuûa Sh. nôi caùi lyù töôûng, nôi caùi thieän cuûa moãi ngöôøi ôû baát cöù giai caáp naøo. Moät vaøi anh em cho raèng Sh. lyù töôûng quaù : coù leõ cuõng vì vaäy maø ñoâi khi Sh. Aglibert buoàn ra maët khi va chaïm phaûi thöïc taïi ñau loøng cuûa ñôøi soáng. Nhöng toâi luoân töï hoûi : haù chaúng phaûi chính lyù töôûng naøy ñaõ giuùp Sh. soáng moät caùch vò tha, thaû hoàn theo moäng nhaïc vó caàm hay döông caàm, daãn daét töøng ñoaøn khoùa sinh qua nhöõng tieát ñieäu Sh. ñaõ daøy coâng taäp luyeän, toâ hoàng ñôøi soáng cuûa chính Sh. cho ñeán ngaøy taän hieán ?

F. Cosme Vuõ vaên Tuaân
Toâi ñaõ soáng moät thôøi gian vôùi Sh. Aglibert taïi Myõ Tho luùc ñoù Sh. laø Phoù Hieäu truôûng vaø laø Giaùm hoïc.
Ngaøi raát cöông tröïc thaúng thaén vaø quaû caûm. Laø moät ngöôøi coù taøi veà nhaïc vaø hy sinh cho nhieäm vuï neân Sh. toû veû haêng say trong caùc coâng cuoäc toå chöùc noäi truù. Taát nhieân vì baù nhaân baù taùnh neân trong thôøi gian ôû ñaây Sh. cuõng gaëp khoù khaên choáng ñoái.
Maát ñi Sh. ñeå laïi cho chuùng toâi moät kyû nieäm luyeán tieác.

F. Gonzague
Moät con ngöôøi thaønh thaät, khoâng coù chuùt gì xaûo, vui tính vaø khieâm toán. Nhöng cuõng coù moät caù tính cöông quyeát cöùng raén khi caàn beânh vöïc moät yù kieán gì ñuùng. Caùi cheát cuûa Freøre noùi leân ñöôïc caùi loøng toát, bieát chòu khoù, hy sinh cho keû khaùc.
Luùc laøm Giaùo sö ôû Chuaån vieän luùc ñoù Freøre laø treû nhaát trong nhaø neân coâng vieäc gì phuï theâm laø Freøre laõnh heát, vui veû xung phong chöù khoâng ñôïi môøi hoûi - ñem taøi ra giuùp ích, laøm vui trong nhaø. Teát Freøre laøm phaùo boâng, mua carbure laøm phaùo hôi ñoát noå nhö suùng ñoàng vui caû nhaø ñeâm giao thöøa. Freøre coù taøi laøm baùnh, naáu cheø (coù laàn caû tröa khoâng nguû ñeå laøm baùnh "xu xoa" cho caû nhaø aên). Freøre coù taøi vieát nhaïc, nhieàu baøi cuõng coù haùt trong caùc tröôøng, cuõng coù baûn quyeàn ñaâu ñöôïc 10 baøi ñöôïc moät soá tieàn khaù khaù cuõng cho Chuaån vieän.

F. Geùrard Hoà taán Phaùt
J’avais veùcu longtemps avec ce Freøre, soit aø Nhatrang, soit durant les sessions de Peùdagogie.
C’eùtait un conFreøre de caracteøre aimable et conciliant doubleù d’un religieux de forte trempe. Il avait laisseù un bon souvenir au Grand Juveùnat, surtout par ses leçons de musique. Dans ce dernier domaire, il excellait dans la meùthode Ward et donnait des cours fort appreùcieùs durant les sessions de Peùdagogie. Ses compositions musicales et les pieøces qu’il avait harnoniseùes eùtaient treøs gouâteùes meâme en dehors du pays. L’un des grands professeurs de musique de France qui avait connu les oeuvres musicales du Freøre Aglibert me disait que ces oeuvres refleøtent bien l’aâme Vietnamienne et que les pieøces harmoniseùes pour les divers instruments sont impeccables.
Nous perdons dans le Freøre Aglibert un bon religieux et un bon musicien.

F. Ninh Nguyeân Nguyeãn linh Ngoïc
Freøre Aglibert, Thaày toâi. Hai chöõ ñoù noùi leân taát caû loøng aùi moä cuûa toâi ñoái vôùi ngöôøi quaù coá. Sh. ñaõ laø moät lyù töôûng tu só cho toâi. Nhöõng ngaøy ôû Sô taäp vieän toâi ñaõ nhaän thaáy nôi Sh. loøng taän taâm, voâ vò lôïi, thöông yeâu keû yeáu heøn, thöông giuùp ñôõ nhöõng ai keùm phaàn thoâng minh, chòu ñöïng tha thöù cho nhöõng ai laøm phaät loøng Sh., cuõng nhö söï khao khaùt lyù töôûng voâ bôø beán cuûa Sh.

Quaû haún nôi con ngöôøi phong phuù cuûa Sh. coù nhieàu khaû naêng chöa ñöôïc khai thaùc trieät ñeå, coù nhieàu öôùc voïng chöa ñöôïc thöïc hieän, nhöng moãi laàn gaëp laïi Sh. toâi vaãn caûm thaáy nôi Sh. söï an bình cuûa moät taâm hoàn hieán daâng tuy vaãn yù thöùc ñöôïc söï hy sinh cuûa mình.

Toâi ngoài laëng tröôùc moät ñoáng taøi lieäu maø Sylvestre ñeå laïi löôõng löï khoâng bieát baét ñaàu töø ñaâu, khoâng ngôø moät cuoäc ñôøi tu só quaù ngaén nguûi nhö vaäy laïi coù nhöõng veát tích saâu ñaäm ñeán nhö vaäy. Toâi ñaõ ñoïc qua moät löôït nhöõng trang nhaät kyù, nhöõng böùc thô... Nhìn kyõ moät soá caùc hình aûnh, löïa ra moät soá taám hình ñaùnh daáu nhöõng chaëng ñôøi quan troïng cuûa Sylvestre, baøy ra tröôùc maët ; toâi cuõng doø hoûi moät vaøi ngöôøi quen bieát Sylvestre, nghe moät vaøi caâu chuyeän do chính ngöôøi anh ruoät cuûa Sylvestre noùi ra. Muïc ñích cuûa toâi laø ñeå coù moät hình aûnh khaù ñuùng veà con ngöôøi cuûa Sylvestre vôùi nhöõng neùt ñaïi cöông, nhöõng neùt chính veà moät cuoäc soáng töông ñoái khaù vaén voûi nhöng raát doài daøo.

Toâi coù caûm töôûng ñôøi Sylvestre laø moät böùc tranh saùng. Moät böùc tranh saùng vôùi nhöõng neùt raát thoâ sô, thaønh thöïc nhöng toaøn nhöõng veû töôi saùng, hy voïng...

Toâi khoâng caàn vieát theâm nhieàu, coá naën oùc ra ñeå taïo moät hình aûnh cho Sylvestre. Toâi chæ vieäc ñeå Sylvestre noùi, ñeå Sylvestre noùi qua nhöõng doøng chöõ hình aûnh ñeå laïi. Toâi chæ caàm buùt vieát thaúng ra vaøi caûm nghó khi ñoïc nhöõng haøng chöõ do chính Sylvestre ñaõ vieát ra. Toâi coù caûm töôûng nhö chính Sylvestre thuùc toâi vieát leân nhöõng caûm töôûng ñoù... Baûo toâi vieát ra nhöõng haøng sau ñaây.

Thôøi thô aáu vaø tuoåi nieân thieáu "Chuùa ñaõ bieát con töø khi con môùi sinh ra".

Tuoåi thô aáu cuûa Dieäp ñaõ coù nhöõng veát raát naëng neà so vôùi soá tuoåi treân ñoâi vai. Dieäp laø con ngöôøi cuûa "ñònh meänh"...

"Sau khi cha toâi maát, meï toâi phaûi lo buoân taûo baùn taàn ñeå nuoâi 3 anh em chuùng toâi... Vì giaëc giaõ, trong laøng khoâng ñöôïc yeân tónh neân meï toâi dìu daét chò toâi vaø toâi ñi laùnh naïn... Thôøi bình trôû laïi meï con chuùng toâi trôû veà vaø leân Saigon tìm anh toâi... Toâi ôû laïi Saigon ñi hoïc... Boãng moät ngaøy kia toâi ñöôïc tin meï toâi ñaõ qua ñôøi sau moät thôøi gian ñau naëng".

Dieäp ñaõ lôùn leân, lôùn leân trong nieàm coâ ñôn. Chính vì söï thieáu veà tình caûm ñoù maø Dieäp laø moät con ngöôøi nhaïy caûm, luoân xoùt xa caûm thoâng vôùi anh em, vôùi ngöôøi khaùc nhaát laø vôùi ngöôøi ngheøo khoå, coâi cuùt.

Taát caû nhöõng con ñöôøng ñeàu ñeå laïi nhöõng daáu veát chaân lieân tieáp.

Daáu chaân hoâm nay noái vôùi nhöõng daáu chaân ngaøy qua, tuy ñaõ coù nhöõng daáu chaân ñaõ bò môø ñi... Toâi khoâng tin coù söï ngaãu nhieân, taát caû ñeàu coù duyeân côù, lyù do... Nhöng toâi cuõng khoâng tin con ngöôøi bò troùi chaët bôûi ñònh meänh... Vì ôû moãi khoaûng ñöôøng ñaõ ñöôïc vaïch, con ngöôøi töï do vaãn ñöôïc quyeàn choïn caùch ñi ñöùng...

Dieäp ñaõ ñi con ñöôøng ñöôïc vaïch saün. Dieäp ñaõ chaáp thuaän ra ñi, khoâng duøng daèng, khoâng öôùc muoán theøm thuoàng moät ñònh meänh khaùc. Dieäp chæ muoán soáng vai troø cuûa mình, moät caùch ñích thöïc, moät caùch hoaøn haûo yù nghóa hôn.

"Ta laø keû ngheøo, xuaát thaân töø nôi ngheøo, soáng trong hoaøn caûnh ngheøo..." (Nhaät kyù thaùng 10/65).
"Toâi hoïc raát dôû vì aûnh höôûng cuûa söï thay ñoåi tröôøng (nôi ôû) (Lòch söû ôn keâu goïi) ".

Maát cha maát meï, anh em cuûa Dieäp laïi coøn khoâng ñöôïc quaây quaàn ñuøm boïc laáy nhau ñeå coù theå naâng ñôõ an uûi nhau.

"1954... anh toâi tôùi tuoåi ñoäng vieân neân phaûi ñi thi haønh phaän söï. Tröôùc khi nhaäp nguõ anh toâi ñaõ gôûi toâi ôû vôùi moät ngöôøi ñoàng nghieäp lôùn tuoåi... Tuy laø ôû queâ nhaø nhöng khoâng ñöôïc soáng gaàn baø con thaân thuoäc... Thôøi gian naøy toâi caûm thaáy toâi bò leû loi coâ ñoäc, nhöng toâi coá gaéng soáng theo phaän mình...".

Roài nhöõng thay ñoåi khaùc lieân tieáp ñuøn ñaåy Dieäp khi thi leân Dalat, xuoáng Saigon hoaëc ra Nha Trang - khi phaûi hoïc tröôøng tö, khi hoïc tröôøng coâng Coâng giaùo hay khoâng... Nhöng coù laàn Sylvestre ñaõ böôùc qua ngöôõng cöûa cuûa Baù Ninh, cuûa Taberd, cuûa Ñöùc Minh vaø khi Sylvestre quyeát ñònh theo caùc Sh. La San thì laïi laø luùc Sylvestre ñang theo hoïc ôû moät tröôøng ngoaøi.

"Sau khi ñoã tieåu hoïc, anh toâi gôûi toâi vaøo hoïc tröôøng Baù Ninh... Laàn ñaàu tieân toâi ñöôïc bieát caùc Sh... Caùc Sh. maø toâi ñöôïc gaëp ñaàu tieân laø Sh. Roger, Gonzague, Ameùdeùe, Emmanuel, Nicolas... ".

Roài chaúng maáy choác "tieáng seùt aùi tình" ñaõ ñeán. Sylvestre ñaõ caûm ñôøi soáng caùc Sh.. OÂi caùi moái tình ban ñaàu trong con tim cuûa moät thieáu nieân noù thanh cao ñeïp ñeõ laøm sao.

Noù cuõng ñaõ chöùa chaáp taát caû caùi maàm caây vó ñaïi, vì phaûi chaêng "tröôûng thaønh coù phaûi chæ laø söï thöïc hieän moät giaác moäng tuoåi nieân thieáu ? Phaûi ! Moät tia löûa ñaõ baät leân trong con tim beù boûng ñoù. Phaûi ! Gioït nöôùc ñaõ oâm troïn vaàng traêng saùng...".

"Boãng nhieân moät ngaøy kia loøng toâi caûm thaáy muoán daâng mình cho Chuùa trong Doøng Sh.".

Nhöng moái tình boàng boät ñoù ñaõ phaûi traûi qua moät thôøi gian thöû thaùch ñeå chín muøi, thöû thaùch baèng söï xa caùch, söï long ñong trong cuoäc soáng ; moät boït nöôùc noåi neân phaûn chieáu trong khoaûng khaéc aùnh döông loù daïng ?

"Cuoái naêm ñoù, toâi ñöôïc tin anh toâi ñoåi veà Saigon vì theá toâi phaûi tìm tröôøng khaùc maø hoïc... Toâi lo buoàn vì yù ñònh cuûa toâi bò ñoå vôõ... Vaøo moät tö thuïc, toâi thaáy thieáu caùi gì laø thaân maät... nhaát laø thieáu caùi gì laø thieâng lieâng ñaïo ñöùc..." (LS)

Nhö nai khaùt tìm veà nguoàn, Dieäp ñaõ tìm laïi caùc Sh.... Dieäp böôùc qua ngöôõng cöûa cuûa Taberd nhöng phaûi lui laïi... vì thaân phaän ngheøo.

« ?... Nhöng vôùi hoaøn caûnh cuûa toâi, toâi khoâng theå ñuû söùc ñoùng hoïc phí nhö tröôøng ñoøi hoûi. May thay, nhôø Chuùa soi saùng caùch naøo, anh toâi nhôù ñeán tröôøng Ñöùc Minh ôû ñaây cuõng coù caùc Sh. daïy... Toâi ñöôïc nhaän vaøo tröôøng Ñöùc Minh... (laàn ñaàu tieân toâi gaëp Sh. Aimeù...) »

Tia saùng ñaõ laïi vuït hieän leân sau lôùp maây môø. Nhöng cuõng cuøng moät luùc, moät moái suy tö môùi aùm aûnh ngöôøi thieáu nieân :

"Heát naêm ñeä nguõ sang naêm ñeä töù (59-60) : thôøi gian naøy toâi ñaõ queân ñi yù ñònh khi xöa... vaø coù laàn Sh. hoûi toâi veà söï daâng mình cho Chuùa, nhöng toâi töø choái vì toâi caûm thaáy thöông meán anh toâi nhieàu neân toâi nghó caàn phaûi ôû nhaø ñeå giuùp ñôõ anh sau naày...".

Söï rung ñoäng maõnh lieät naøy laø thöôøng tình, vì noù laø caùi tình maät thieát saâu xa cuûa ñoâi chim ñoàng haønh, phieâu baït trong gioù söông vì sôùm phaûi lìa toå aám...

"Ñôøi soáng anh em toâi luùc naøy luoân thieáu thoán, nhöng luùc naøo cuõng coù keû giuùp ñôõ... Chuùng toâi vaãn cöù yeân loøng vaø luoân luoân tin töôûng vaøo Chuùa. Tuy nhieân ñoâi khi cuõng böïc doïc cho soá phaän. Thöông anh toâi ! Töøng tuoåi naøy maø chöa coù moät söï nghieäp gì vöõng chaéc. Chuùng toâi chæ thua keùm thieân haï laø "caùi ngheøo", nhöng anh toâi vaãn haõnh dieän caùi ñôøi soáng cuûa mình ; coøn caùi ngheøo kia vaãn phaûi tin laø yù Chuùa".

Trong chaëng ñöôøng khoù xöû naøy loøng thaønh thöïc cuûa Dieäp vaø söï saùng suoát tính quaû quyeát cuûa ngöôøi anh ñaõ vaïch con ñöôøng tieán cho Dieäp. Dieäp vaãn nghe tieáng goïi duø phaûi ñoåi tröôøng nöõa (qua moät tröôøng ngoaïi), duø Dieäp phaûi thaát baïi trong kyø thi THIC, theo ñuoåi moãi laàn gaëp laïi thaày baïn cuõ... Caùi tim boài hoài... caùi loøng thoån thöùc...

"YÙ nghó ñi tu vaãn thænh thoaûng hieän ra trong ñaàu toâi..."

Dieäp caûm thaáy nhöõng khoaûng troáng voâ vò cuûa ñôøi soáng con ngöôøi cuûa ñôøi soáng mình (un mal meùtaphysique...). Con ngöôøi Dieäp laø caùi caây ñang vöôn leân, ñang caêng nhöïa soáng... "Gioït nöôùc muoán oâm troïn vaàng traêng".

"Toâi noùi vôùi anh vaø xin anh ñöôïc thöïc hieän yù ñònh mình...
Ñeán luùc naøy toâi caûm thaáy meán anh voâ cuøng neân gaàn muoán thay ñoåi yù ñònh...
Anh toâi noùi : "Lôùn roài noùi thì phaûi laøm chôù ñöøng löøng khöøng khoâng roài sau naøy aân haän."... vaø toâi ñaõ ñeán Sô taäp vieän ngaøy 14.06.1961.

Dieäp ñaõ vöôït moät chaëng ñöôøng daøi, bieát bao nhieâu khuùc quanh, bieát bao nhieâu ñaûo loän... Ñeå baây giôø ñöôïc caùi phuùc môû caùnh chim, nheï bay, lao mình höôùng thaúng voâ vaàng kim oâ... Moät cuoäc ñôøi môùi ñaõ baét ñaàu trong nieàm haân hoan chan chöùa.

"Toâi caûm thaáy traøn ñaày haïnh phuùc vaø söï bình an. Con ngöôøi toâi ngaøy caøng bieán ñoåi töø theå xaùc cho ñeán taâm hoàn...".

Dieäp ñaõ quyeát chí ra ñi khoâng trôû veà :
"Toâi seõ laø moät Sh. thaät söï, moät moân ñeä trung thaønh vôùi Cha Thaùnh Gioan La San. "Sylvestre Hy" caùi teân môùi laï trong ñôøi toâi caùi teân chöùa ñöïng nhöõng hoaøi baûo, nhöõng quyeát ñònh cuûa ñôøi soáng toâi ; öôùc gì caùi teân naøy seõ ñöôïc ghi soå vinh hieån nôi queâ thaät."

ÑÔØI TU TRÌ

"Xin aáp uû con döôùi ñoâi caùnh Chuùa"

Sylvestre baét ñaàu moät chaëng ñöôøng môùi moät caùch maïnh daïn. Con ngöôøi cuûa Sylvestre töïa hoà nhö con thuyeàn ñuøn ñaåy nay ñaõ coù ñaø ñi tôùi. Moät chaëng ñôøi tu trì voûn veïn coù hôn 6 naêm; noù töïa nhö moät hôi thôû caêng phoàng loàng ngöïc roài taét ñi... Maõn nguyeän. Duø caùi cheát coù quaù ñoät ngoät, phuû phaøng nhöng neáu ta nhìn moät löôït nhöõng böôùc ñöôøng vöôït qua trong non 7 naêm trôøi ta thaáy noù ñaõ troïn veïn, noù ñaõ ñaày ñuû, khoâng ngaäp ngöøng, khoâng chín tröôùc muøa. Toâi cho cuoäc ñôøi ñoù thaät toát ñeïp vaø thaät laø moät kyø coâng cuûa Thöôïng Ñeá.

Sylvestre ñaõ quyeát ra ñi.

Giôø ñaây Sylvestre quyeát soáng, quyeát soáng ñeán cuøng möùc cuûa ñôøi tu. Sylvestre troâng chôø ôû ôn Chuùa ñeå vöõng daï maø ñi, ñeå trung thaønh luoân vôùi moái tình ñaàu. Sylvestre coù caùi phöôùc soáng trong söï soát saéng cuûa thuôû ban ñaàu cho ñeán cheát, khoâng caûm thaáy coù veát raên cuûa giaø nua chaùn chöôøng cuûa treã naõi. Daàu sao ñoù cuõng laø söï saép ñaët cuûa Chuùa, ñeå taùc phaåm naøy cuûa Ngaøi coù moät veû veïn toaøn ñaëc bieät maø toâi thaàm mô öôùc...

"Laïy Chuùa, xin ban cho söï can ñaûm ñeå saün saøng ñoái phoù nhöõng trôû löïc treân ñöôøng con ñi". (Nhaät kyù Avril 62)

Treân nhöõng trang nhaät kyù, löu buùt kyû nieäm, Dieäp khoâng ghi gì veà ñôøi soáng Sô taäp vieän. Chaéc noù trôn tru vaø ñeïp ñeõ. Noù vuït ñi moät caùch mau leï (voûn veïn coù 1 naêm) nhö muõi teân vöøa môùi ñöôïc baät ñi khoûi daây cung vaø chæ ngöøng khi noù heát ñaø...

Toâi nghó raèng moät khi böôùc qua ngöôõng cöûa Sô taäp vieän roài, thì Dieäp ñaõ laø Sylvestre roài, Dieäp ñaõ muoán troïn ñôøi laø moät Sh. La San toaøn daâng cho Chuùa vôùi taát caû con ngöôøi yeáu ñuoái nhöng khaùt khao, nhöng noàng naøn. Sylvestre ñaõ muoán deïp heát moïi öu tö lo laéng ñeå baêng ñi moät caùch mau leï hôn, trong luùc trôøi coøn maùt tinh söông, trong luùc ñöôøng coøn saùng vaø gioù loäng ñun ñay. Dieäp muoán reo hoø nhö muoân ngaøn suoái chaûy hoa laù xuoáng ñoàng baèng, Dieäp muoán nhuùn nhaûy quay cuoàng nhö chim muoâng, tinh tuù nhö ngaøn maây traéng nhieân hoàng...

"Toâi caûm thaáy yeâu thích ñôøi soáng naøy, ñôøi soáng maø toâi haèng mô öôùc khi xöa vaø toâi daùm noùi moät caâu raèng : "Khoâng coøn ñaâu nöõa ñeå toâi tìm söï phuùc thaät". Toâi ñaõ ñaùp laïi lôøi goïi cuûa Chuùa haèng vang doäi trong taâm hoàn toâi töø laâu".

"Moät ñôøi soáng môùi ñaõ baét ñaàu töø STV" (Löu buùt 11/06/1963)

Ngaøy 29/04/1962, Dieäp ñaõ khoaùc boä chieân y cuûa moät Sh. La San. Thöïc ra Dieäp ñaõ khoaùc noù töø moät naêm nay... Boä aùo maø Dieäp ñaõ maëc trong loøng maëc ñeå khoâng ai coù theå gôõ ra duø khi cheát Sylvestre ñaõ bò loät heát...

"Laïy Chuùa xin ban cho con söï can ñaûm" (Avril 1962)

Thaùi ñoä naøy laøm toâi nghó raèng Sylvestre coù linh caûm phaàn naøo chaêng caùi kieáp soáng vaén voûn "anh em thaân meán, gioù ñang caêng böôøm... Chuùa gaàn ñeán..."

Tuy Sylvestre ñaõ quyeát ra ñi nhöng Sylvestre khoâng theå gôõ heát ngay nhöõng raøng buoäc coøn baùm víu, nhöõng ñieàu heát söùc töï nhieân, nhöõng taät xaáu, thoùi quen, nhöõng yeáu heøn cuûa con ngöôøi.

"Giôø ñaây, con coá gaéng soáng theo Luaät Doøng vaø söûa mình... Ñeå hoaøn toaøn thuoäc veà Chuùa. Con sung söôùng soáng ñôøi con ñang soáng, yù thöùc veà cuoäc soáng tu trì" (thô cho F. Assistant 11/06/1963)

Sylvestre khoâng khaùch saùo khi vieát nhöõng lôøi leõ ñoù. Caùc cuoán Agendas maø Sylvestre ñeå laïi minh chöùng töøng ngaøy lôøi thô ñoù.

"Toâi phaûi nghieâm chænh khoù phaûi nghieâm chænh" (04/06/1962)
"Ta mô maøng trong luùc ñoïc saùch : maát giôø, thieáu yù chí" (20/05/1963)
"Giöõ söï tónh taâm" (20/05/1963)
"Khoâng khi naøo noùi veà ñinh trong giôø giaûi trí".
"Ñöøng toû ra raønh coâng vieäc" (10/04/1963)
"Toâi hay voäi phaûn ñoái... Laïy Chuùa xin giuùp con chöøa taät xaáu naøy" (04/01/64)
"... Toâi soáng vì coù maët keû khaùc... vì sôï maát theå dieän... vì sôï beà treân"
"Chieàu nay toâi soáng coù veû beà ngoaøi" (26/03/1964)
v.v...

Nhöõng nhaän xeùt treân khoâng phaûi nhöõng nhaän xeùt cuûa moät con ngöôøi nheï daï, noâng noåi. Sylvestre ñaõ chòu khoù theo doõi mình haèng ngaøy, kieåm ñieåm nhöõng thaønh quaû coá gaéng, ghi nhöõng keát quaû ñoù ngaøy 2,3 laàn, löu giöõ noù ñeå luoân kieåm ñieåm coá gaéng cuûa mình vaø ñoác thuùc mình luoân coá gaéng söûa mình tieán tôùi.

Khoâng nhöõng Sylvestre chæ nhìn nôi mình maø coøn nhìn nôi ngöôøi khaùc, vôùi caùi nhìn trong saùng, nhìn caùi toát cuûa ngöôøi khaùc hôn laø caùi xaáu vaø neáu coù nhöõng ñieåm toát, Sylvestre chæ coi noù nhö laø nhöõng yeáu ñuoái töï nhieân nhö chính mình haèng ngaøy caûm thaáy.

"Trong ñôøi soáng toâi, toâi thænh thoaûng seõ nhôù Cha Alix taám göông phuïng söï trong vieäc toâng ñoà... aån daät, khieâm nhöôøng..." (05/05/1964)

Nhöõng caùi nhìn thaùn phuïc naøy, caùi moái tình "thaàm kín" ñoù tuy noù khoâng ñöôïc boäc loä, tuy noù troäm leùn nhöng chính noù laïi raát saâu xa, ñích thöïc vaø thanh cao. Ai trong chuùng ta ñaõ traûi qua nhöõng cuoäc tình aáy thì ñeàu thaáy noù thaám thía : noù coù khi saâu saéc hôn caû caùi moái caûm ñaàu muøa moät ngöôøi trai, moät thieáu nöõ ñoái vôùi ngöôøi mình môùi caûm... Nhöõng caùi nhìn vuïn troäm ñoù khoâng coù gì laø xaáu xa, heøn haï caû vì chaúng qua noù chæ laø loái ñoái xöû cuûa nhöõng con ngöôøi teá nhò... Duø thöïc ngöôøi meán trong moäng töôûng - laïi khoâng thöïc hoaøn haûo nhö tieân, nhö thieân thaàn, ta töï caûm thaáy ta phaûi vöôn leân cao ñeå kòp böôùc vôùi con ngöôøi maãu. "Anh muoán vôïi aùnh hoaøng hoân trong maét xanh..."

Ta seõ coù dòp tìm laïi caùi neùt thaàm kín naøy trong moät chaëng ñôøi khaùc sau naày cuûa ñôøi Sylvestre. Coù leõ chính vì caùi loái ñoái xöû teá nhò bao dung ñoù maø Sylvestre ñaõ laáy loøng ñöôïc heát moïi ngöôøi soáng gaàn Sylvestre : anh ñöôïc yeâu meán chaáp nhaän. Noù cuõng laø moät coá gaéng lieân læ ñeå deïp caùi toâi, ñeå chuù yù ñeán anh em hôn ; "Khoâng noùi veà mình khoâng toû ra raønh coâng vieäc" (04/01/1964)

Tuy vaäy Sylvestre cuõng khoâng queân soáng theo mình, khoâng baét chöôùc moät caùch thuï ñoäng maùy moùc :
"Haõnh dieän vôùi ñôøi vì ta laø toâng ñoà cuûa Chuùa
Khoâng toû ra nhuùt nhaùt vôùi moïi ngöôøi" (04/06/1962)

Chuùng ta ñöøng laàm töôûng Sylvestre ñaõ ñi moät maïch treân moät con ñöôøng trôn tru maø khoâng gaëp nhöõng khoù khaên thöû thaùch. Sylvestre gaëp nhöõng khoù khaên nôi chính baûn thaân mình khi phaûi soáng trong moät coäng ñoaøn : naøo laø veà vaán ñeà hoïc vaán, naøo laø vaán ñeà söùc khoûe, naøo laø nhöõng maëc caûm ñoâi luùc ñeø naëng... Nhöng Sylvestre ñaõ ñoái xöû laøm sao ?

"Je ne suis pas treøs fort pour le francais... parce que je freùquente l'eùcole des Freøres qui a le programme d'eùtude vietnamienne..." (au CF Assistant Juin 1963).

Caùc Sh. tröôùc hoïc ôû ban vieät ra nhaäp vaøo Sô Taäp vieän, Taäp vieän thoâng caûm vôùi Sylvestre, caùc Sh. naøo ñaõ gaëp nhöõng khoù khaên töông töï thoâng caûm nhieàu vôùi anh. Phaûi nhieàu coá gaéng kieân nhaãn, töø boû mình môùi traùnh khoûi söï chaùn naûn, quî ngaõ...

Khoù khaên nöõa maø Sylvestre gaëp phaûi, ngay töø luùc muoán daâng mình cho Chuùa ñoù laø vaán ñeà söùc khoûe. Sylvestre khoâng coù moät söùc khoûe doài daøo. Ngöôøi hom hem maûnh khaûnh xô xaùc nhö caønh khoâ muøa ñoâng. Caùc böùc hình ñeå laïi cho ta thaáy boä aùo doøng daày coäm khoâng daáu noãi nhöõng goà vai xöông xaåu... Theá maø caäu beù Dieäp phaûi nhaäp nguõ, khoaùc chieán y (ñôøi soáng ôû Sô Taäp vieän ôû Taäp vieän khaéc khoå gioáng ñôøi quaân nguõ) ñoàng böôùc vôùi nhöõng baïn ñaõ quen vôùi neáp soáng töø laâu, thöøa höôûng moät söùc khoûe doài daøo... Cuoäc soáng trong moät taäp ñoaøn noù khoù khaên ôû ñieåm ñoù : ta phaûi ñi cuøng böôùc vôùi keû khaùc... Sylvestre ñaõ chaáp nhaän kieáp soáng anh huøng ñoù, ñaõ chaáp nhaän vôùi nuï cöôøi (maø thaät Sylvestre luoân nôû treân moâi), chaáp nhaän vaø nhaát ñònh khoâng muoán coù caùi gì khaùc bieät anh em, nhieàu khi daáu caû caùi ñau, caùi thieáu thoán cuûa mình.

"Ñau... Heát thuoác... Chòu..." (03/05/1965 nhaät kyù).

Khoâng moät lôøi ca than oaùn traùch. Sylvestre muoán coi thöôøng caùi yeáu ñau cuûa mình vì mình chöa xöùng laø moân ñeä Chuùa Kitoâ chòu ñoùng ñanh...

"Coù theå raèng Chuùa hay duøng caùi khoù khaên ñuû loaïi ñeå giuùp ta tieán veà Ngaøi. Neáu cöù yeân oån ta seõ xa Ngöôøi.

... Ñöøng töôûng mình ñau..." (02/06/1965)

Sylvestre chaáp nhaän caû caùi cheát, caùi cheát ñau khoå nhö Chuùa Kitoâ ñeå soáng laïi vôùi Ngaøi.

"Toâi haõy nhôù raèng Chuùa ñau ñôùn treân ñaøng Thaùnh giaù nhöng roài Chuùa soáng laïi vinh hieån vaø chieán thaéng" (14/04/1965)

Trong caûnh Maäu Thaân 1968 haún raèng Sylvestre soáng trong nhöõng taâm tình ñoù, nhöng thaám thía hôn trong nieàm tin baát dieät :

"Toâi bieát toâi tin ôû ai..."
"Ai tin ta, daàu coù cheát seõ soáng laïi"

Sylvestre coøn caûm thaáy ñeø naëng treân taâm tö mình moät vaøi maëc caûm thua keùm anh em. Maëc caûm cuûa moät ngöôøi ñi tu muoän, xuaát thaân töø moät nôi queâ muøa ngheøo naøn, khoâng laõnh nhaän ñöôïc moät neàn giaùo duïc ñeàu ñaën... Ñi tu ñaâu coù thoaùt ñöôïc caùi maëc caûm thua keùm anh em, caùi ñau khoå khi caûm thaáy mình voâ ích, baát löïc, keùm taøi ? Nhaø tu ñaâu coù thoaùt ñöôïc caùi tinh thaàn tranh ñua cuûa thôøi ñaïi ? Nhöng ngöôøi tu só ñaéc ñaïo tuy vaãn caûm thaáy nhöõng muõi kim ñau, vöôn leân cao khoâng phaûi vì khinh cheâ caùc giaù trò nhaân loaïi, nhöng ñeå coù caùi nhìn bao quaùt hôn, coù caùi nhìn bình tónh cuûa Thöôïng Ñeá, Ñaáng sinh voi sinh coû, vaø ñeå chaáp nhaän nhöõng gì Thöôïng Ñeá ñaõ ban cho vôùi loøng caûm taï chaáp nhaän, vôùi taâm tình toâi tôù cuûa keû khaùc, cuûa Thieân Chuùa. Chaáp nhaän raèng mình khoâng phaûi laø trung taâm cuûa vuõ truï, phaûi coù ñaày ñuû heát moïi söï. Chaáp nhaän ñeå ñoùng goùp moät caùch thaønh thaät vaø höõu hieäu...

Sylvestre ñaõ baèng loøng chaáp nhaän, roái rít caùm ôn nhöõng gì mình ñaõ nhaän ñöôïc nhö moät ngöôøi ngheøo :
"Ta laø keû ngheøo (xuaát thaân töø nôi ngheøo...)
Keû ngheøo maø laïi coù phöông tieän... Taïi sao ta khoâng tieán ñöôïc" (23/09/1965)

Thöôøng chæ coù keû ngheøo gaàn ngöôøi ngheøo môùi hieåu ngöôøi ngheøo ñöôïc. Thöôøng chæ coù ñaõ qua nhöõng côn ñau oám môùi hieåu ñöôïc ngöôøi ñau oám... Chính nhöõng khoù khaên gaëp phaûi seõ giuùp cho Sylvestre sau naøy deã thoâng caûm vôùi nhöõng ngöôøi gaëp caûnh khoù khaên. Ngay töø khi coøn ôû nhaø Taäp, Sylvestre ñaõ nuoâi chí phuïng söï ngöôøi ngheøo :
"Toâi muoán laáy taâm tình ngöôøi ngheøo
yeâu chuoäng söï giuùp ñôõ keû ngheøo..." (nhaät kyù)

"Khoâng muoán phaân bieät giai caáp giöõa anh em vaø hoïc troø" vaø muoán nhö vaäy thì chæ coù caùch laø yeâu ñeå yù ngöôøi ngheøo, ngöôøi khoù tính khoù yeâu, nhöõng ñöùa treû baån thæu thieáu giaùo duïc hôn laø nhöõng hoïc sinh ngoan ngoaõn laønh laën deã thöông... Nhöng laøm nhö vaäy thì ít danh voïng ít tieáng vang vì chuùng ít hy voïng laøm lôùn laøm cao sau naøy... Sylvestre ñaõ chaáp nhaän ñieàu ñoù trong moät tinh thaàn ngheøo khoù cuûa thaùnh Toå phuï : "laøm vieäc ít danh voïng, ít coù tieáng vang beân ngoaøi" (26/10/1965).

"Chuùng ta laø nhöõng Freøres ngheøo heøn, bò boû queân vaø ít ñöôïc troïng kính bôûi ngöôøi ñôøi : chæ coù keû ngheøo ñeán tìm ta..." (JBS Med 86/2)

Muoán nhö vaäy ta phaûi laø moät con ngöôøi "surnaturel" (nhaät kyù 10/1965) vaø giaøu veà giaù trò ñaïo ñöùc tinh thaàn :
"Phaûi giaøu veà giaù trò tinh thaàn cho keû ngheøo laø ngöôøi ñau khoå veà tinh thaàn, thieáu thoán veà tinh thaàn" (nhaät kyù 25/10/1965)
Sylvestre muoán vöôn leân cao hôn ñeå chieám ñoaït Chuùa vaø "ñöøng quan taâm tôùi söï thua keùm beà ngoaøi" (26/11/1965)

Sylvestre ñaõ coù theå noùi moät caùch huøng hoàn hôn, nhö Phaoloâ :
"Toâi coi nhöõng vinh quang ñôøi naøy... nhö rôm raùc. Toâi muoán maát taát caû ñeå chieám ñoaït ñöôïc Ñaáng Kitoâ" (Philippiens)

Toâi coøn muoán ñeå yù tôùi moät khía caïnh khaùc cuûa con ngöôøi tu só cuûa Sylvestre, ñoù laø khía caïnh tình caûm.

Nhìn qua chaëng ñôøi nieân thieáu cuûa Sylvestre, chuùng ta ñaõ chöùng kieán nhöõng bieán coá lôùn lao lay chuyeån con ngöôøi cuûa Sylvestre, ñeå laïi nhöõng veát saâu ñaäm treân taâm tö cuûa anh.

Vaø Sylvestre seõ soáng ñôøi tu trì cuûa mình luoân luoân vôùi tình caûm beùn nhaïy.

Qua nhöõng trang nhaät kyù ta thaáy Sylvestre laø moät con ngöôøi thaät nhaïy caûm, taát caû nhöõng bieán coá xaûy ra ñeàu coù tieáng vang trong loøng anh, bieán coá trong nhaø Doøng, bieán coá nôi nhöõng ngöôøi trong gia ñình.

Tình caûm maø Sylvestre phaùt bieåu laø thöù tình caûm thaám thía cuûa moät con ngöôøi ñaõ nhieàu laàn neám ñau khoå, chaáp nhaän ñau khoå khoâng ñeå con ngöôøi mình noåi loaïn. Ñau khoå anh caûm thaáy laø thöù ñau khoå cuûa keû ñaõ daâng hieán : anh saün saøng laõnh nhaän ñau khoå thay theá cho keû khaùc, ñeå keû khaùc bôùt khoûi ñau khoå.

Sylvestre quan taâm ñeán anh em trong Doøng, nhaát laø nhöõng ngöôøi gaàn mình. Anh ñaõ thaønh thaät chia seû cuoäc soáng cuûa hoï khi tu luyeän, khi thi cöû cuõng nhö khi vui ñuøa vôùi nhau. Treân nhöõng taám hình ñeå laïi toâi thaáy Sylvestre coù maët vôùi anh em treân saân khaáu, trong nhöõng caûnh vui nhoän, trong nhöõng toå chöùc hoaït ñoäng toâng ñoà, trong taát caû nhöõng sinh hoaït cuûa anh em, cuûa hoïc sinh.

"ñi tu khoâng phaûi ñeå gieát tình yeâu nhöng ñeå cao thöôïng hoùa noù" (nhaät kyù)

Ñeå soáng baùc aùi vôùi anh em, ñeå taïo nieàm vui quanh mình, ngöôøi ta phaûi coá gaéng, coá gaéng queân mình, coá gaéng töï chuû, kieàm cheá lôøi noùi cöû chæ...
"(coá gaéng) noùi khoân ngoan, baùc aùi ñoái vôùi anh em vaø kính troïng" (16/07/1966) "hoøa mình vôùi anh em" (23/07/1966).

Sylvestre laäp ñi laäp laïi quyeát ñònh naøy.

Caùc ngöôøi gaàn Sylvestre ñeàu caûm thaáy Sylvestre laø moät ngöôøi anh em raát deã thöông, raát teá nhò. Ai cuõng coù nhöõng kyû nieäm toát veà Sylvestre.

"OÀ, soáng vôùi Sylvestre deã chòu laém !" nhieàu anh em noùi vôùi toâi nhö vaäy. "anh saün saøng coäng taùc trong moïi vieäc, nhôø gì anh khoâng bao giôø töø choái..."

Rieâng toâi, toâi thaáy Sylvestre raát teá nhò, teá nhò qua nhöõng taâm tình anh ñeå laïi treân nhöõng trang nhaät kyù... teá nhò vaø nheï nhaøng qua lôøi vaên boùng baåy trong saùng.

Sylvestre cuõng naëng tình caûm ñoái vôùi nhöõng ngöôøi thaân yeâu cuûa mình coøn soáng hay ñaõ cheát.
"ñi tu khoâng phaûi ñeå gieát tình yeâu nhöng ñeå cao thöôïng hoùa noù"

Moãi naêm cöù vaøo dòp leã caùc ñaúng linh hoàn thaùng 11, Sylvestre nhôù tôùi Cha Meï, ngöôøi thaân yeâu ñaõ khuaát :
"Rôi leä khi ñoïc office des morts vì nhôù tôùi moà maû cuûa ba maù toâi. Rôi leä khoâng vì buoàn, vì moät kyû nieäm" (nhaät kyù 02/11/1965)

Phaûi moät kyû nieäm teâ taùi cuûa ngöôøi con sôùm maát cha maát meï. Giôø ñaây Sylvestre aâm thaàm soáng qua kinh nguyeän kyû nieäm aáy :
"Nhôù caàu nguyeän cho keû ngheøo ngöôøi yeâu (caùc ñaúng) (02/11/1965).

Anh em cuûa Sylvestre ñaõ sôùm moà coâi. Anh em cuûa Sylvestre ñuøm boïc laáy nhau, tha thieát vôùi nhau. Nhöng cuõng vì soá kieáp hoï luoân phaûi xa nhau, tuï hoïp chaúng maáy choác laïi phaûi xa nhau. Ngöôøi chò cuûa anh ñi laäp gia ñình roài khuaát daïng luoân. Sau caùi cheát cuûa ngöôøi chò ngaøy 24/10/1961 chæ coøn laïi hai anh em. Sylvestre trao ñoåi thöôøng xuyeân thô töø vôùi ngöôøi anh vì ñôøi soáng quaân nguõ neân phaûi nay ñaây mai ñoù. Nghe thaáy anh môùi laäp gia ñình, Sylvestre vieát :
"Con daâng vieäc xem leã, röôùc leã vaø caùc kinh nguyeän vieäc laønh trong ngaøy ñeå xin Chuùa ban phöôùc laønh cho gia ñình anh con" (23/02/1963).

Caû xaáp thô cuûa ngöôøi thaân yeâu ñöôïc löu giöõ caån thaän ; Sylvestre chaéc ñaõ ñoïc ñi ñoïc laïi ñeå löu luyeán trong taâm khaûm ngöôøi thaân yeâu.

"ñi tu khoâng phaûi laø ñeå gieát tình yeâu..."

Sylvestre coù caû moät chöông trình soáng vôùi anh em : (nhaät kyù 24/11/1966)
"Tìm dòp ñeå ñeán vôùi ngöôøi, ñeå baét tay ngöôøi, ñeå thoâng caûm ngöôøi, nhaát laø ngöôøi coù veû laïnh luøng vôùi ta.
- vaãn bình tónh khi nghe ai noùi moät ñieàu phaät yù mình khoâng ñoåi thaùi ñoä vôùi keû aáy.
- nhaän raèng anh em coù nhieàu ñöùc tính toát song cuõng bieát raèng hoï laø taïo vaät yeáu heøn nhö mình vaäy neân coù thoùi xaáu.
- gaëp ai cuõng toû moät ñoä nieàm vui töôi ñoùn nhaän...
Neáu ñöôïc nhö vaäy laø ta ñaõ tröôûng thaønh trong ñöôøng loái Chuùa ñaùng danh laø moân ñeä Chuùa."

"Haõy vui möøng." (Sylvestre)

Nhöng Sylvestre phaûi gôõ boû nhöõng gì raøng buoäc böôùc tieán vaø coâng vieäc toâng ñoà. Vaø Sylvestre ñaõ coá gaéng gôõ boû, gôõ boû taát caû nhöõng gì "thaàm kín" nhaát, saâu xa nhaát ; Haõy boû... vaø theo Ta.

"Chuùa baûo toâi töø boû...
Ñeå laõnh moät traùch nhieäm vaø chu toaøn moät troïng traùch... noù ñoøi hoûi toâi phaûi töø boû... Vaäy toâi chôù tìm kieám" (nhaät kyù 03/01/1965)
"Moät thanh nieân khoù chu toaøn boån phaän neáu phaûi lo laéng... Ñoái nghòch vôùi ñôøi soáng ta" (15/01/1965).

Sylvestre caûm thaáy mình phaûi töø boû gì nhæ ? Boû nhöõng taâm tình, nhöõng rung caûm raát töï nhieân, raát thô moäng, raát "thaàm kín"... Caùc cuoäc gaëp gôõ giao dòch trong coâng vieäc toâng ñoà, ôû Ñaïi hoïc... laø nguyeân nhaân nhöõng xuùc ñoäng aáy. Noù laø thöôøng tình, vì ngöôøi tu só vaãn laø ngöôøi. Nhöng trong nhöõng tröôøng hôïp naøy ngöôøi tu só Chuùa phaûi xaùc ñònh moät caùch saùng suoát vaø can ñaûm veà yù nghóa söï daâng hieán cuûa mình : Toâi töï choïn soáng ngheøo, soáng vaâng phuïc, soáng thanh khieát ñoäc thaân cho Chuùa vaø caùc linh hoàn.
"Ta khoâng laäp gia ñình - maát moät caùi eâm ñeàm, toát ñeïp, haïnh phuùc tröôùc maét. Ta coù maát thaät khoâng ? Ta coù daïi doät khoâng ?
Ta soáng ngheøo soáng cho ngöôøi ngheøo, vôùi keû ngheøo, ta coù heøn haï khoâng ? (ngöôøi ta seõ khoâng öa caùi ngheøo ñoù, khinh reõ ta...). Beà ngoaøi xem ra laø moät thaát baïi... nhöng thaät laø moät chieán thaéng vinh quang." (Pentecoâte 05/1967)

Sylvestre khoâng khinh mieät caùc giaù trò traàn theá ñoù. Anh nhaän thaáy noù eâm ñeàm noù ñeïp maø. Anh coù theå caûm thaáy caû nhöõng söï ñoøi hoûi cuûa tình caûm xaùc thòt, söï ray röùt cuûa con ngöôøi traàn theá vì anh vaãn laø moät ngöôøi. ÔÛ ñaây toâi nhôù laïi nhöõng ñoaïn saùch cuûa cuoán saùch do moät linh muïc vieát vôùi töïa ñeà : "Moät linh muïc töï thuù" (un preâtre se confesse) trong ñoù ngaøi ñeà caäp tôùi ñôøi soáng tình caûm cuûa mình, nhöng ray röùt khi phaûi xa ngöôøi yeâu ñeå theo tieáng goïi cuûa Chuùa.

ÔÛ ñaây xin Sylvestre cho toâi ñöôïc tieát loä moät vaøi taâm tình thaàm kín cuûa anh vì chuùng toâi khoâng cho laø xaáu, vì nhö theá toâi môùi hình dung anh laø moät ngöôøi khoâng phaûi laø moät thieân thaàn, vì nhö theá chuùng toâi môùi caøng thaùn phuïc anh, vaø cuõng ñeå xin Chuùa giuùp chuùng toâi trung thaønh chieán thaéng gioáng nhö anh.

"Khoâng sao noùi vôùi Chuùa trong luùc naøy.
Taïo vaät, ngöôøi thieáu nöõ coù veû ñeïp vui thích maét ta, loøng ta - ta coù quyeàn höôûng söï vui thích ñoù - söï nhìn ngaém ñoù neáu noù laønh. Nhöng con ñaõ laø cuûa Chuùa (tu só) cuûa Meï yeâu quí, ta khoâng neân tìm kieám ñieàu vui thích ñoù.
Tuy söï ham muoán ñoù vaãn coøn ôû trong ta - ta chôù chieàu theo, chaáp nhaän noù, chaáp nhaän ñoøi hoûi cuûa noù... Xin Meï giuùp con thöïc haønh. (nhaät kyù)
"Töø laâu toâi chöa khi naøo ngoài gaàn moät thieáu nöõ... Tuy hôi laï ñoái vôùi toâi, nhöng toâi vaãn bình tónh..." (19/02/1966)
"Ñi tu khoâng phaûi laø troán traùnh taát caû nhöõng gì thuoäc veà tình caûm - boùng daùng ngöôøi nöõ. Nhöng toâi vaãn laø toâi khi toâi phaûi "gaëp" ngöôøi nöõ... Toâi coù phaän söï cuûa toâi" (nhaät kyù)

Sylvestre giöõ vöõng laäp tröôøng thaùi ñoä. Sylvestre muoán döùt khoaùt :

"Traùnh vì thöông Chuùa" (22/02/1965)

Ngöôøi tu só seõ laø moät con ngöôøi bình thöôøng, nhöng oâm aáp moät moái tình roäng lôùn hôn, daâng hieán hôn. Ngöôøi tu só khoâng gieát tình caûm khoâng chaø ñaïp con tim. Traùi laïi hoï phaûi yeâu thöông ñích thöïc vaø ñem yeâu thöông ñeán nhieàu ngöôøi. Söï hy sinh cuûa hoï coù yù nghóa, yù nghóa ngay caû veà phöông dieän traàn theá : maët trôøi phaûi soáng daäy nôi ngöôøi khaùc, "cho muøa ñoâng caát caùnh, cho thung luõng thay maøu, cho xuaân thu ñoåi aùo...". Moät veû saùng töôi seõ luoân aån hieän qua aùnh maét nuï cöôøi vaø caû ñôøi soáng tu trì chôù khoâng phaûi laø caùi uû doät, hoái tieác, haäm höïc...
"Trong saïch, saùng vaø ñôn sô trong caùch tieáp xuùc vôùi ngöôøi, nhaát laø ngöôøi khaùc phaùi...
Ta seõ khoâng ñoåi thaùi ñoä vôùi ai... ñoù laø chaân thaät... Ta bieát soáng thaät vôùi thaùi ñoä cuûa moät toâng ñoà, vì khoâng ai laø cuûa ta caû...
Khi bieát söï gì veà ai thì neân thoâng caûm hôn laø xeùt ñoaùn... thöông ngöôøi vì ngöôøi yeáu cuõng nhö ta yeáu" (24/02/1967)

Sylvestre caûm thaáy mình ñöôïc giaûi thoaùt, caûm thaáy mình thaûnh thôi, thoaûi maùi (06/01/1967).

"Dieäp haèng tieáp tuïc soáng vui hieân ngang, baèng loøng vôùi cuoäc soáng cuûa mình, laïc quan vôùi töông lai... laïc quan trong hoaøn caûnh va chaïm... Haõy luoân giöõ moät söùc maïnh tinh thaàn linh nôi taâm can ta..., söùc maïnh aáy ta ñi trong ngay chính, dìu ta trong aùnh saùng chaân thaät" (nhaät kyù 05/03/1967).
"... Döùt khoaùt laø ta ñaõ choïn Chuùa - ñôøi ta soáng vì Chuùa, soáng ñeå yeâu moät mình Chuùa... vaø yeâu taát caû nhöõng söï gì Ngaøi yeâu... (15/02/1967).
"Con ñaõ quyeát ñònh soáng ñôøi hieán daâng thì xin Chuùa ñöøng ñeå con ao öôùc moät ñieàu gì ngoaøi cuoäc soáng cuûa con" (21/06/1966).

Sylvestre ñaõ quyeát töø boû, töø boû ñeå yeâu hôn, soáng baùc aùi thöïc. Ñoù cuõng laø muïc ñích chính cuûa ñôøi soáng tu só.

"Toâi ñi tu chæ vì ñöùc aùi"... (08/07/1966)

Toâi thaáy cuõng caàn phaûi nhaán maïnh veà moät neùt khaùc cuûa Sylvestre vì chính Sylvestre hay ñeå yù tôùi noù : ñöùc khoù ngheøo vaø khieâm toán.

"Nhöõng yù ñònh cho naêm nay...
- khieâm nhöôøng
- soáng ngheøo vaø soáng cho keû ngheøo" (23/07/1966)

Haün Sylvestre coù suy nieäm lôøi thaùnh La San veà hai nhaân ñöùc naøy trong dòp leã Noel :

"Caùc Sh. tin chaéc raèng, caøng quí meán thaønh thaät ñöùc khoù ngheøo vaø taát caû nhöõng gì laøm caùc Sh. khieâm toán, thì caùc Sh. caøng sinh hoa quaû trong caùc linh hoàn... caùc con seõ laøm ñoäng loøng caùc treû ngheøo... Nhöng neáu khoâng gioáng Chuùa giaùng sinh, vì hai nhaân ñöùc ñoù thì caùc Sh. seõ khoâng ñöôïc keû ngheøo yeâu thích, vaø caùc Sh. khoâng theå trôû neân nhöõng vò cöùu tinh cho hoï" (Med 86/3).
"Taäp mình ñeå khieâm nhöôøng nhaãn nhuïc ; ñôøi soáng chung khoâng thieáu nhöõng dòp hay ñeå taäp luyeän noù : "haõy kieân nhaãn vaø taäp kieân nhaãn" (23/07/1966).

Nhöng khieâm nhöôøng ñaâu phaûi laø nhu nhöôïc :

"ta khoâng nhu nhöôïc, phaûi luùc haønh ñoäng thì haønh ñoäng khoân ngoan, chính chaén" (16/09/1966)
"Khieâm nhöôøng trong tö töôûng, lôøi noùi "khoâng noùi ñieàu cao kyø ñoái vôùi anh em" (24/09/1966).

Sylvestre thuù nhaän mình chöa ñaït tôùi muïc ñích "Ñoâi khi ta cuõng toû ra cöùng lôøi..." Ñoù cuõng laø nhöõng luùc ñeå nhaéc mình khieâm toán nhaãn nhuïc coù taâm tình ngöôøi ngheøo hôn :

"Dieäp ngöôøi nhôù, ngöôi haõy töï khieâm toán" (caám phoøng 01/06/1967)

Sau khi toâi ñaõ muoán hình dung vaøi neùt ñaëc bieät cuûa Sylvestre, (thöïc ra toâi chöa ñeå Sylvestre töï noùi heát ra) toâi muoán daønh nhöõng haøng cuoái naøy ñeå noùi veà cuoäc soáng toâng ñoà cuûa Dieäp.

Nhöõng böôùc ñaàu trong vieäc toâng ñoà chính thöùc cuûa anh cuõng laø nhöõng böôùc cuoái.

Sylvestre ñaõ yù thöùc töø laâu khi coøn ôû nhaø Taäp veà böôùc ñöôøng naøy :
"Ñôøi toâi phaûi soáng theá naøo... Ñeå ñöøng ghen gheùt ai... traùi laïi phaûi yeâu meán vaø baèng loøng heát moïi ngöôøi. Thaân maät vaø soáng vì ngöôøi Baùc aùi laø boån phaän ta... Ra Kinh vieän toâi phaûi coù nhöõng quyeát ñònh veà baùc aùi" (Oraison ñaàu naêm)

Yeâu caùc hoïc sinh, yeâu caùch rieâng nhöõng treû ngheøo ñoù laø caû chöông trình toâng ñoà cuûa Sylvestre. Sylvestre ñaõ thi haønh chöông trình naøy moät caùch haêng say, moät caùch nhanh nheïn, moät caùch voäi vaõ. Anh nhö linh caûm cuoäc soáng toâng ñoà raát vaén voûi cuûa anh neân anh voäi caát böôùc, choïn con ñöôøng ngaén nhaát, gian nguy nhaát :
"Ta phaûi tieán luoân ñeå ñeán ñích. Khoâng neân chaäm treã vaø ñöùng laïi nhaém nhìn ngöôøi beân ñöôøng. Chuùa laø muïc ñích ñoäc nhaát maø ta ñang treân ñöôøng daãn tôùi muïc ñích ñoù" (nhaät kyù).

Trong kyø caám phoøng naêm 1967 (thaùng 7) Sylvestre ñöôïc hoûi yù kieán veà hai nôi anh coù theå seõ ñöôïc gôûi ñi, moät tröôøng giaøu ôû mieàn Nam, vaø moät tröôøng ngheøo ôû mieàn Trung. Sylvestre ñaõ choïn Phuù Vang, Sylvestre ñaõ töï choïn ñònh meänh cuûa mình, moät ñònh meänh toát ñeïp hôn heát Phuù Vang thöïc laø moät choán lyù töôûng ñeå ñaùp laïi nguyeän voïng cuûa Sylvestre vaø cuõng laø nôi ñeå thöïc hieän lyù töôûng toâng ñoà cuûa Gioan La San : "giaùo duïc keû ngheøo... vaø hy sinh cho keû ngheøo".

Daàu phaûi xa ngöôøi anh duy nhaát ôû Saigon, Sylvestre ñaõ ñaùp laïi lôøi môøi cuûa Sh. Aglibert moät ngöôøi maø Sylvestre coù caûm tình ngay khi môùi gaëp. Hoï hôïp taâm hôïp yù vôùi nhau vaø cuøng muoán chia seû vôùi nhau lyù töôûng phuïng söï ngöôøi ngheøo, nôi mieàn xa xaêm heûo laùnh. Chaéc Sh. Aglibert khoâng taû cho Sylvestre moät Phuù Vang giaøu sang vôùi ñaày ñuû tieän nghi, nhöng moät Phuù Vang vôùi nhöõng ñaùm treû nheo nhoùc thieáu aên, thieáu maëc caàn nhieàu söï giuùp ñôõ cuûa caùc Sh. La San hôn heát. Vaø Sylvestre ñaõ say meâ Phuù Vang do Sh. Aglibert moâ taû... Sylvestre ñaõ ra ñi.

Kìa Chuùa chôø ñoùn Sylvestre, Chuùa chôø ñoùn Sylvestre ôû Phuù Vang, ôû Phuù Vang ngaøy xuaân Maäu Thaân.

Sylvestre ñaõ soáng nhöõng ngaøy thaùng ñaàu taïi Phuù Vang vôùi taát caû loøng haêng say soát meán ñöôïc aáp uû qua maáy naêm tu kín. "Caùc Sh. phaûi coù loøng nhieät thaønh daïy doã caùc treû em" (Med 201/RC 2,9).

Sylvestre queân caùi thaân xaùc gaày coøm cuûa caäu Dieäp laên xaû vaøo coâng vieäc toâng ñoà khoâng nghó ñeán ngaøy nghæ, giaác nguû an laønh. Ngoaøi luùc laøm vieäc ôû Phuù Vang trôû veà ít giôø taïi Bình Linh, Dieäp coøn giuùp ñôõ caùc hoïc sinh coøn ôû laïi tröôøng, anh soát saéng toå chöùc nhöõng cuoäc giaûi trí vaên ngheä, ñôõ moät tay caùc Sh. taïi Bình Linh. Sylvestre luoân nôû nuï cöôøi deã daõi treân moâi vì anh say söa vôùi coâng vieäc (caùc hình aûnh cuoái cuøng theå hieän caû con ngöôøi taâm traïng anh luùc baáy giôø). Anh khoâng bao giôø muoán tính toaùn söùc "lao ñoäng" cuûa mình, cuûa caäu Dieäp oám yeáu khi xöa (luùc môùi baét ñaàu "vaøo ngheà" tu só ñaõ coù laàn ñöôïc coi nhö laø baát löïc, thieáu söùc khoûe ñeå ñeo ñuoåi caùi ngheà "baùn phoåi" cuûa moät giaùo sö, cuûa moät tu só La San). Sylvestre ñaõ coù theå noùi : "Toâi khoâng mong soáng bao laâu, mieãn laø ñöôïc cöùu roãi vaø cöùu nhieàu linh hoàn" (Gioan La San Med 70/2).

Sylvestre khoâng maøng tôùi nhöõng caùi vui khi xöa, duø chæ laø nhöõng caùi vui trong saïch vôùi anh em trong Doøng, nhöõng caùi vui cuûa nhöõng ngaøy leã, ngaøy Teát... vôùi reùveillon, vôùi ca haùt, vôùi caây Noel... ñeå vui soáng vaø cheát vôùi caùc hoïc sinh ngheøo.

Anh ñaõ soáng caùi Noel cuoái cuøng cuûa ñôøi anh trong moät caûnh thaät ngheøo, nhöng cuõng laø moät Noel yù nghóa nhaát cuûa ñôøi anh vì noù gioáng caùi Noel ñaàu tieân naêm aáy vôùi maùng coû ngheøo naøn.

Anh cuõng seõ soáng muøa xuaân yù nghóa nhaát vì noù gaàn vôùi khung caûnh cuûa moät nöôùc Vieät loaïn ly, gaàn vôùi nhöõng ñoàng baøo con daân nöôùc naøy chòu taát caû nhöõng haäu quaû cuûa chieán tranh... Anh seõ soáng nhöõng ngaøy quan troïng vaø cao caû nhaát cuûa ñôøi anh.

Teát ñeán.

Sylvestre ñaõ soáng maáy muøa xuaân cuûa taïo vaät, aên maáy caùi teát trong tu vieän nhæ ? Sylvestre coù ñeå laïi nhöõng taâm tình cuûa mình veà nhöõng caùi Teát qua baùo Moäng cho caùi Teát cuoái cuøng.

"Qua moät naêm ñôøi toâi phaûi thay ñoåi - ñoåi ñeán choã toát ñeïp hôn naêm qua" (quyù Maõo).
"Teát laïi ñeán, teát naøy toâi laø moät Sö huynh. Toâi caûm thaáy söï hoan hiû traøn ngaäp taâm hoàn söï hoan hæ khoâng buùt naøo taû ñöôïc, chæ coù nhöõng keû ñöôïc neám ñieàu hoan hæ aáy môùi caûm ñöôïc."

Ngaøy xuaân môùi trong tu vieän caû laø moät caùi leã gia ñình ñaày maøu saéc toân giaùo. Xa nhöõng ngöôøi thaân yeâu ruoät thòt veà vaät chaát nhöng soáng nhöõng ngaøy daït daøo nieàm thöông thoâng caûm vôùi muoân vaät, vôùi muoân ngöôøi, vôùi taïo hoùa Chuùa Xuaân muoân thuôû :

"Chuùa oâi ! Nay ngaøy Xuaân ! Hoàn con say söa trong saéc höông...
Xin Chuùa khoan nhaân, ban xuoáng muoân ôn, cho chuùng con moät naêm thaém töôi...
Xin cho toaøn daân Vieät Nam nhaát taâm ñoaøn keát, xin cho meï cha quyeán thaân baèng höõu..."

Sylvestre cuøng vui vôùi anh em, vôùi muoân ngöôøi.

"Söï hoan hæ cuûa toâi khoâng phaûi laø söï hoan hæ traàn tuïc maø laø söï naâng hoàn toâi veà coõi sieâu nhieân..." (21/01/1963)

Sylvestre ñaõ thaáp neán chaàu Meï, ngaâm moät baøi thô, xin Meï thöông nhöõng ngöôøi con maét ñang ngaán leä, ñang soáng moät muøa xuaân coâ ñôn laïnh leõo.

"Cung haï moät muøa hoa ñua nôû,
Chuùc Meï vinh quang coõi Thieân ñình.
Taân nieân vinh döï toøa Thieân quoác
Xuaân ñeán Meï hieàn nhôù ñeán con.
Con yeâu cuûa Meï"
Sylvestre Hy (Quyù Maõo)

Sylvestre ñaõ thieát tha nguyeän caàu töø laâu :
"Xin Meï cho con luoân yeâu Meï moät ngaøy theâm ñaäm ñaø hôn, noàng nhieät hôn" (25/01/1963)

Vaø Meï ñaõ chaáp thuaän lôøi caàu nguyeän cuûa Sylvestre trong muøa Xuaân Maäu Thaân.

Teát ñeán ! Teát Maäu Thaân !

Sh. Aglibert vaâng leänh Beà treân, tieáp tuïc ôû laïi tröôøng ñeå soáng maáy ngaøy Teát vôùi caùc em ngheøo ôû Phuù Vang, giuùp caùc em vui trong nhöõng ngaøy teát maëc daàu thieáu baùnh phaùo baùnh chöng. Sylvestre cuõng tình nguyeän ôû laïi, khoâng soáng maáy ngaøy Teát ôû Bình Linh. Sylvestre theo Aglibert vì yeâu caùc treû Phuù Vang "Toâi ñi tu chæ vì ñöùc aùi" (nhaät kyù 08/07/1966).

Ra ñi khoâng trôû laïi : "döùt khoaùt laø ta ñaõ choïn Chuùa... yeâu Chuùa Kitoâ vaø yeâu taát caû nhöõng gì Ngaøi yeâu" (15/02/1967).

Caùi cheát cuûa Sylvestre ñaõ gaén chaët nhöõng öôùc nguyeän aáy, Sylvestre ñaõ ñaït tôùi muïc ñích, Sylvestre ñaõ toaïi nguyeän. Coù leõ anh khoâng theå choïn caùch naøo hay hôn, ñeïp hôn, yù nghóa hôn. Trong nhaät kyù cuoái cuøng ñeå laïi cho chuùng ta nhöõng haøng sau ñaây :
"Toâi ñaõ coá gaéng vaø lieân keát söï coá gaéng aáy vôùi söùc thieâng vaø toâi ñaõ thaønh coâng nhö ñaõ öôùc ao vaø caàu nguyeän.
Con caùm ôn Chuùa vaø Meï öôùc gì caùc hoaït ñoäng trong cuoäc ñôøi cuûa con ñeàu coù Chuùa vaø Meï can döï vaøo. Xin cho con luoân nhôù tìm caùch ñeå ñem Chuùa vaø Meï vaøo vôùi coâng vieäc coù tính caùch traàn gian cuûa con".

Toâi möôøng töôïng tôùi lôøi Pheâroâ khi thaáy mình gaàn cheát :
"Döôùi maïnh ngöôøi veà töông lai, toâi ñi thaúng ñöôøng tôùi muïc ñích ñeå ñoùn nhaän trieàu thieân vinh hieån maø Chuùa ñaõ daønh cho toâi trong Chuùa Kitoâ... Chuùa Kitoâ, Ngaøi ñaõ níu laáy toâi" (Philip 3).

Ñaùp laïi tieáng goïi cuûa Chuùa, Sylvestre ñeán gaëp Ngaøi : "Maranatha ! Laïy Chuùa xin haõy ñeán" (Apoc).

Treân moät caùnh ñoàng vaéng, Sylvestre ñöùng caïnh Aglibert. Hoï yù thöùc mình saép cheát. Hoï ñaõ söûa soaïn... Hoï ñaõ thaáy nhöõng ngöôøi ñöùng gaàn guïc xuoáng. Sylvestre nhìn laïi cuoäc ñôøi vaén voûi cuûa mình nhöng ñaày bieán coá nhöng baøn tay cuûa Thieân Chuùa luoân uoán naén, uoán naén moät caùch maïnh meõ Sylvestre ñaõ ñeå baøn tay ñoù uoán naén vaø giôø ñaây Sylvestre phuù caû taám thaân anh goïn trong Baøn Tay ñoù, khoâng haäm höïc oaùn hôøn, tha thöù cho moïi ngöôøi, daâng hieán cho moïi ngöôøi. Anh soáng trong khoaûnh khaéc nhöõng taâm tình nhöõng öôùc nguyeän saâu xa nhaát cuûa ñôøi anh...

Anh ñaõ guïc xuoáng caïnh Aglibert trong cöû chæ hieán daâng...

Anh ñaõ guïc ngaõ nhö boâng hueä ruïng xuoáng döôùi löôõi haùi...

Caùi cheát cuûa anh quaù ñeïp. Ít anh em chuùng toâi mong raèng Sylvestre ngaõ xuoáng thì nhieàu ngöôøi ñöùng leân ñöôïc phuùc cheát nhö anh.

Caùi cheát cuûa Sylvestre laø moät vinh döï cho chuùng toâi, cho taát caû caùc Sö huynh La San.

Caùi cheát cuûa Sylvestre coøn laø moät göông saùng, moät "daáu chæ" cho cuoäc soáng tu só vaø toâng ñoà cuûa chuùng toâi. Nhìn laïi cuoäc ñôøi vaén voûi cuûa anh chuùng toâi thaáy nöùc loøng tin töôûng vaøo ôn keâu goïi vaø ñôøi soáng lyù töôûng cuûa moät Sh. trong thôøi buoåi hieän taïi. Anh cheát ñi ñeå chuùng toâi seõ tieáp tuïc coâng vieäc cuûa anh, ñeå coù nhieàu ngöôøi haêng say noái goùt anh. Anh cheát vôùi Aglibert trong khi coâng vieäc coøn dôû dang, döôùi maùu ñaøo mình treân caùnh ñoàng Phuù Vang.

Chuùng toâi khoâng coù quyeàn phaûn boäi anh, caùc ngöôøi ñaøn em cuûa anh nöùc loøng tieáp tuïc coâng vieäc cuûa anh maëc daàu gian nguy khoù khaên... Sylvestre aï ! Chuùng toâi haõnh dieän vì anh. Theá heä caùc Sh. treû haõnh dieän moät caùch ñaëc bieät vì anh... Anh ñeå laïi cho chuùng toâi moät hình aûnh ñeïp ñeõ nhaát, trong saùng nhaát...

Xin ñöøng thöông haïi cho Sylvestre ! Xin ñöøng hoái tieác cho Sylvestre.

Hôõi nhöõng ngöôøi thaân quyeán, thöông tieác Sylvestre xin ñöøng khoùc nöõa !

Vaø Sylvestre ôi ! Xin haõy nhôù caàu nguyeän cho chuùng toâi, nhöõng ngöôøi coøn soáng, coøn phaûi coá gaéng moãi ngaøy ñeå trung thaønh vôùi ôn goïi ñeå hoaøn taát caùi söù meänh cuûa moät tu só, cuûa moät nhaø giaùo duïc, cuûa moät toâng ñoà cuûa thanh thieáu nieân, cuûa ngöôøi ngheøo, cuûa moät moân ñeä trung thaønh cuûa Gioan La San.

Saigon ngaøy 10/01/1970
ñeå töôûng nhôù tôùi Sylvestre
ñeå thaân taëng nhöõng Sö huynh tuoåi Sylvestre.

"C'est veùritablement faire un sacrifice de sa vie aø Dieu, que de ne l'employer que pour lui ; et c'est ce que vous avez lieu de faire dans votre profession et dans votre emploi, ne vous souviant que D'Y MOURIR PEU D'ANNEÙES, pourvu que vous y sauviez, et que vous y gagniez des aâmes aø Dieu"
(St JBS Meùditations 70/2)

"Ta thöïc söï hy sinh ñôøi soáng ta cho Thieân Chuùa, neáu ta chæ duøng ñôøi ta cho Ngaøi ; vaø ñoù cuõng laø ñieàu maø caùc Sh. phaûi laøm trong chöùc nghieäp vaø boån phaän mình, chæ mong SOÁNG TRONG ÑOÙ ÍT NAÊM THOÂI, mieãn laø caùc Sh. ñöôïc ôn cöùu roãi vaø chinh phuïc nhieàu linh hoàn cho Thieân Chuùa."