Sö huynh JOSEPH NGUYEÃN VAÊN HIEÄP

Kyû Nieäm Ngaøy Gioã Thöù Baûy

Toâi xin ghi laïi vaøi gioøng veà ngaøy cuoái ñôøi cuûa Freøre Hieäp, moät ngöôøi Em vaø laø ngöôøi Baïn ñoàng haønh khaû aùi trong cuoäc soáng troïn veïn daâng hieán cho tuoåi treû.
Ngaøy thöù hai - Labor Day 7-9-1998, trôøi noùng nöïc ôû San Jose, coù leõ ñoä aåm cao hôn bình thöôøng.
* 5:15pm, toâi ruû Freøre Tuaân ñi taém piscine. Xuoáng caàu thang, thaáy Freøre Hieäp ngoài ôû sofa, toâi ruû : "ñi taém cho khoeû, Hieäp!"
Fr. Hieäp traû lôøi : "khoâng - meät quaù!"
Toâi noùi : "öø meät thaät - chính vaäy môùi ñi taém cho khoeû!"
Fr. Hieäp traû lôøi : "Khoâng! - nhöùc ñaàu quaù!"
Toâi tieáp : "chaéc laø vì thieáu nguû – tuaàn tröôùc mình ñi Seattle hoïp, maát nguû khaù nhieàu neân nhöùc ñaàu, tui cuõng nhöùc ñaàu quaù môùi ñi taém ñaây! - Thoâi ñi taém cho khoeû!"
Fr. Hieäp löôõng löï vaøi giaây noùi : "thoâi! em ñi mua gaïo - nhaø heát gaïo roài!"
Toâi ñaùp ngay: "thoâi ñeå mai roài ñi mua, toái nay mình aên baùnh mì hay ... mì goùi cuõng ñöôïc! - aên côm thaùng maø lo gì! Ñi."
Fr. Tuaân saün saøng ñi taém, noùi theâm " öø, ñi taém!!!!"
Fr. Hieäp ñaùp : "thoâi. 2 Freøres ñi ñi..."
Trong luùc Fr. Tuaân vaø toâi ñi taém, Fr. Hieäp ôû nhaø moät mình - Freøre Phong vaø Freøre Huøng ñi laøm vieäc töø saùng chöa thaáy veà...

* 6:00pm, toâi gaëp Freøre Phong vaø Huøng ôû Nguyeän Ñöôøng La San - San Jose, roài cuøng nhau veà nhaø ôû ñöôøng Maxey. Freøre Hieäp ñi chôï chöa veà.

* 6:15pm, Freøre Hieäp veà kheä neä khieâng moät bao gaïo nhoû vaø thöùc aên, mieäng laåm baåm : "OÀ queân maát! Hoâm nay nghæ Labor Day! Mua gaïo khoâng coù - thoâi thì toái nay mình aên gaïo Myõ!!!" roài ñeán ngoài sofa nhö tröôùc, veû maët meät moûi.

* 6:30pm, caùc Freøres vaøo nhaø nguyeän ñoïc saùch thieâng lieâng, nguyeän gaãm vaø kinh toái - Freøre Hieäp khoâng ñeán. Ai cuõng töôûng coù leõ Freøre Hieäp meät neân ñi nghæ.

* 7:15pm, kinh toái xong, anh em doïn böõa toái, ñoïc kinh tröôùc khi aên, Fr. Hieäp cuõng khoâng ra.
Toâi hoûi lôùn : ‘laõo Hieäp ôi, meät quaù haù? aên côm chöù!"
Fr. Phong hoûi : "Fr. Hieäp ñi ñaâu khoâng?"
Toâi chaïy ra tröôùc nhaø, thaáy xe Fr. Hieäp coøn ñoù, traû lôøi : "xe oång coøn ñaây!"
Toâi chaïy vaøo phoøng khoâng thaáy Fr. Hieäp ñaâu. Fr. Phong noùi : "hay laø ñang... baän?"
Freøre Phong vaø toâi chaïy ñeán tröôùc phoøng taém, thaáy cöûa khoaù beân trong. Fr. Phong goõ cöûa, keâu lôùn: "vous ôû trong haû Hieäp????" - khoâng nghe traû lôøi.
Taát caû ñeàu lo laéng... tìm caùch phaù cöûa vaøo. Fr. Phong luïc tìm ñöôïc chìa khoaù,môû ra thì toâi ñaåy cöûa vaøo, nhöng nhö bò vöôùng vaät gì, duøng söùc ñaåy maïnh böôùc vaøo thì thaáy Fr. Hieäp naèm döôùi saøn, chaán ngay loái vaøo.
Fr. Phong rôø ngöïc roài la lôùn : "cöùng roài!!!"
Toâi rôø tay roài chaân, lôùn tieáng keâu : "coøn noùng... mau... goïi 911!!!"
Toâi coøn nhaän thaáy ñaàu löôõi cuûa Fr. Hieäp loø ra ngoaøi mieäng giöõa hai haøm raêng, ñaàu löôõi ñaõ tím, toâi laáy tay kheû vaïch haøm raêng ra vaø ñaåy löôõi vaøo; coøn meàm laém!!!!

* 7:20pm, Fr. Tuaân, Fr. Huøng vaø toâi khieâng Fr. Hieäp ra thì nghe tieáng "höï!" nhö theå tieáng thôû maïnh haéc hôi nhöng raát ngaén - ai cuõng nghe tieáng "höï" - Fr. Phong nghe ñieän thoaïi 911 chæ daãn phaûi laøm gì, toâi laøm theo : laáy tay môû mieäng Fr. Hieäp ra, keâ mieäng vaøo mieäng Fr. Hieäp roài thoåi maïnh trong khi Fr. Huøng aán ngöïc. 911 hoûi : ‘do you feel something stuck...?" Toâi traû lôøi "yes", quaû thaät toâi thaáy khi thoåi hôi vaøo, hình nhö khí neùn laïi chöù khoâng vaøo buoàng phoåi cuûa Fr. Hieäp... Tieáp tuïc laøm hoâ haáp nhaân taïo...

* 7:25pm, toaùn caáp cöùu ñeán, laøm taát caû moïi chuyeän ñeå hoài sinh Fr. Hieäp. Khi chích vaøo caùnh tay ñeå chuyeàn nöôùc bieån, toâi thaáy maùu raát töôi chaûy ra. Hy voïng... Chích 3 muõi thuoác hoài sinh, nhòp ñoä 5 phuùt moät muõi - bôm hôi - chuyeàn nöôùc bieån - theo doõi nhòp tim treân maøn aûnh.... Ñeán muõi thuoác thöù ba, moät nhaân vieân caáp cöùu noùi : "last one – last chance" - Toâi nghe maø ruïng rôøi.

* 7:45pm, moät nhaân vieân trong toaùn caáp cöùu keâu taát caû Anh Em chuùng toâi ra xa xa vaø noùi : "I’m sorry - we have tried to do our best - but it’s too late. He’s dead." Toâi laëng ñieáng ngöôøi.

* 7:50pm, toaùn caáp cöùu ra veà, coøn laïi 2 nhaân vieân caûnh saùt. Moät trong 2 noùi : "phaûi ñôïi coroner ñeán khaùm nghieäm roài môùi goïi nhaø quaøn..." Theo nhö toâi hieåu, caûnh saùt noùi raèng, neáu Fr. Hieäp cheát moät caùch bình thöôøng thì coù theå cho ra nhaø quaøn ngay, nhöng tröôøng hôïp naøy khoâng bình thöôøng, phaûi giaûo nghieäm...

* 8:00pm, taát caû caùc Soeurs ñeán... Chò ruoät Fr. Hieäp vaø gia ñình ñeán. Khoaûng 5 phuùt sau, coroner ñeán xem xeùt roài ra leänh ñem xaùc Fr. Hieäp ra nhaø thöông giaûo nghieäm vaø höùa loái chieàu hoâm sau seõ giao cho nhaø quaøn...

Khi xaùc Fr. Hieäp rôøi Maxey, ACE ngoài quay quaàn beân nhau khoùc to khoùc nhoû, khoâng ai noùi moät lôøi.
Sau moät thôøi gian, Soeur Thanh hoûi : "Fr. Hieäp cheát luùc maáy giôø?" Khoâng ai traû lôøi ñöôïc. Soeur noùi tieáp : "Loái 6:45pm, 4 chò em ôû Kirk - Nguyeän Ñöôøng La San - boãng nhieân thaáy ñeøn traàn quay quay nhö theå ñoäng ñaát... Ai naáy laøm laï, vaø chæ quay trong voøng 10 giaây roài ngöng. Vaøi chò noùi ñuøa : ‘ma!!!!’ - Khoâng bieát coù phaûi giôø ñoù, Fr. Hieäp truùt hôi thôû khoâng????"

Xeùt veà giôø khaéc vaø aùo quaàn Fr. Hieäp coøn maëc, toâi nghieäm coù theå ñuùng. Coù leõ khi vöøa vaøo phoøng taém, khoaù traùi cöûa xong, Fr. Hieäp ñaõ teù xæu roài vì quaàn aùo coøn nguyeân veïn, chöa laøm gì caû - duø laø röûa maët hay laøm caùi gì ñoù - laïi nöõa, tö theá Fr. Hieäp naèm treân saøn laø naèm ngöõa, ñaàu veà phía goùc baûn leà cuûa cöûa ra vaøo vaø hôi cao treân töôøng, hai chaân hôi cong nhöng duoåi thaúng theo chieàu naèm töï nhieân, hai tay buoâng thaúng xuoâi theo thaân mình.

Giaûo nghieäm sau naøy keâ khai moïi chi tieát cô theå cuûa Freøre Hieäp vôùi chuù giaûi : "bình thöôøng" vaø chæ voûn veïn caâu keát luaän : CAUSE OF DEATH : Arteriosclerotic Cardiovascular Disease.

* 1:00am saùng thöù ba, moïi ngöôøi ra veà nguû nghæ. Toâi naèm treân giöôøng, khoâng theå nguû ñöôïc. Loái 2:00am, toâi xuoáng beáp pha caø-pheâ thì thaáy Freøre Phong naèm treân saøn nhaø, gaàn choã chuùng toâi ñaët xaùc Freøre Hieäp. Freøre Phong nhìn toâi maét ñaãm leä, thì thaøo : "Toâi muoán naèm ñaây, gaàn ñöùa Em thaân thöông..." roài chuùng toâi cuøng oøa leân khoùc... Moät ñeâm khoâng nguû.

* 9:00am, Freøre David - giaùm tænh tænh doøng San Francisco cuøng Freøre Stanislaus, phuï taù giaùm tænh, töø Napa xuoáng. Toâi thaáy Freøre David kín ñaùo lau nöôùc maét trong khi Freøre Phong vaø toâi khoâng theå caàm loøng naác leân thaønh tieáng. Chuùng toâi baøn thaûo chöông trình tang leã vaø quyeát ñònh laøm leã an taùng taïi Nguyeän Ñöôøng La San - San Jose, nôi maø Freøre Hieäp ñaõ daâng hieán heát traùi tim vaø khoái oùc cho treû thô.

Chöông trình "Daïy con töø thuôû leân 3" vaø "After School" taïi Nguyeän Ñöôøng La San vaãn tieáp tuïc nhö thöôøng leä. Töôûng neân nhaéc laïi, Freøre Hieäp laø "hieäu tröôûng" chöông trình After School 98-99 vöøa khai giaûng ñöôïc gaàn 2 tuaàn nay.
Chieàu toái, taát caû caùc Soeurs, cuøng Freøre Fideøle töø tröôøng La Salle High School taïi Concorde ñeán Nhaø La San Vieät Nam, moãi ngöôøi moät tay chuaån bò tuaàn tang leã. Hoâm sau, Freøre Ñaït vaø Freøre Maïng ñeán "cuøng chung vaø lieân keát" vôùi Anh Chò Em La San möøng maàu nhieäm cheát vaø soáng laïi maø Ñöùc Kitoâ ñaõ thöïc hieän qua cuoäc ñôøi cuûa Freøre Hieäp.

Tin Freøre Hieäp qua ñôøi ñöôïc truyeàn raát nhanh qua thö caùo phoù, ñieän thoaïi, baùo chí, phaùt thanh, internet. Rieâng taïi Vieät Nam, Freøre Hieäp coøn baø meï 80 tuoåi vaø em gaùi ôû Nhatrang, Freøre giaùm tænh AÙnh ñaõ khoân kheùo chuaån bò tinh thaàn baø meï vaø coâ em ñoùn nhaän thaùnh yù nhieäm maàu cuûa Thieân Chuùa treân cuoäc ñôøi cuûa ngöôøi con yeâu quí, ngöôøi anh raát möïc meán thöông...

3 buoåi "ñoïc kinh vaø vieáng xaùc" taïi nhaø quaøn khoâng ñuû cho soá ñoâng anh chò em, cöïu hoïc sinh vaø thaân höõu La San muoán ñeán "gaëp" Freøre Hieäp laàn cuoái cuøng. Ñaëc bieät nhoùm caùc em Amerasian ñaõ thoån thöùc chia seû cho nhau vaø cho moïi ngöôøi bieát nhöõng gì Freøre Hieäp ñaõ laøm cho moãi em trong caùc naêm vöøa qua.

* 10:00am thöù baûy 12-9-98, thaùnh leã an taùng taïi Nguyeãn Ñöôøng La San gom tuï hôn 800 Freøres, Soeurs, Linh Muïc ñoàng teá, cöïu hoïc sinh vaø thaân höõu La San. Soeur Marilyn, giaùm ñoác USCC vöøa ñi Africa veà toái hoâm qua, cuõng voäi vaõ ñeán "gaëp" Freøre Hieäp laàn cuoái cuøng. Caùc em lôùp After School cuõng muoán ñöôïc "gaëp" ngöôøi Anh ñaùng meán moät laàn nöõa...
Sau thaùnh leã, moïi ngöôøi tieãn ñöa Freøre Hieäp leân Napa, ñeán nôi an nghæ chôø ngaøy soáng laïi cuøng vôùi anh chò em höôûng ôn cöùu ñoä muoân ñôøi. Treân ñöôøng leân Napa, xe tang ngöøng laïi ngay tröôùc Nhaø La San Vieät Nam ñöôøng Maxey, nôi maø Freøre Hieäp cuøng vôùi Anh Em La San sinh soáng "cuøng chung vaø lieân keát" daâng hieán troïn ñôøi phuïc vuï giôùi treû trong hôn 8 naêm qua - töø thaùng 6 naêm 1990 ñeán thaùng 9 naêm 1998.
Sau khi chaøo vónh bieät ngoâi nhaø meán yeâu, ñoaøn xe tröïc chæ Napa. Freøre giaùm tænh David cuøng Freøre Tuaân ngoài treân xe tang, phoûng chöøng khoaûng 20-25 thaân höõu seõ tieãn ñöa Freøre Hieäp ñeán taän Napa. Freøre David ñaõ laàm : Nhaø thôø Mont La Salle - Napa chaät ních - coù ngoùt 300 ngöôøi tieãn ñöa Freøre Hieäp ñeán taän moä! - Laùi xe töø Nguyeän Ñöôøng leân Mont La Salle maát khoaûng 2 tieáng!

F. An

CHÌA KHOÙA THIEÂN ÑAØNG

Töôûng nhôù Freøre Giu-se Nguyeãn Vaên Hieäp, F.S.C. (1952-1998)

Cha Giuse Nguyeãn Vaên Thö, trong baøi giaûng saùng ngaøy 12-9-98 dòp an taùng Freøre Hieäp ñaõ keå töông töï nhö sau :

Trong moät tu vieän noï coù moät tu huynh saép qua ñôøi. Khi thaáy anh em trong nhaø quaây quaàn beân mình, thì ngöôøi ngoû yù :

- Xin anh em ñem cho toâi chìa khoùa ñeå vaøo Thieân Ñaøng.

Nghe vaäy, moät anh em chaïy ñi laáy Kinh Thaùnh trao cho tu huynh, nhöng oâng ta laéc ñaàu.

Moät anh em khaùc trao cho tu huynh caây thaùnh giaù, moät anh em noï laïi ñem ñeán traøng maân coâi. Nhöng tu huynh vaãn laéc ñaàu.

Theá roài, moät anh em kia chôït nhôù ra raèng suoát ñôøi tu huynh aáy ñaõ caëm cuïi lo may vaù aùo doøng cho anh em, beøn chaïy ñi tìm caây kim may vaø ñem ñeán cho ngöôøi anh em saép ly traàn. Vöøa troâng thaáy caây kim may ñôn sô nhoû beù, vò tu huynh ngoài choåm daäy, vöôn tay ra ñoùn nhaän, maân meâ caây kim may nhoû beù, roài nheï nhaøng naèm xuoáng, nhaém maét lìa traàn, nuï cöôøi vaãn löu giöõ maõi treân moâi.

Vaø Cha Thö hoûi tieáp :

- Chuùng ta seõ ñem chìa khoùa naøo ñaây cho Freøre Hieäp ñeå ngöôøi veà thieân ñaøng ?

Caâu hoûi naøy ñaõ xuyeân thaáu con tim anh Ñaëng Khaùnh, moät ngöôøi Phaät töû treû tuoåi, baïn Freøre Hieäp, ñang ñeán tham döï leã an taùng cuûa Freøre.

Theá roài, trong suoát ñoaïn ñöôøng daøi hôn 200 caây soá, töø Nguyeän Ñöôøng La San, San Joseù leân ñeán nghóa trang cuûa Mont La Salle ôû Napa, anh Khaùnh ñaõ suy nghó thaät nhieàu veà caâu hoûi cuûa Cha Thö. Anh vaãn chöa tìm ra caâu traû lôøi khaû dó an uûi ñöôïc loøng mình....

Vaøo cuoái böõa côm sau leã nghi an taùng, khi moïi ngöôøi luïc tuïc giaõ töø Ñoài La San, moät soá em Amerasian (thöôøng ñöôïc goïi laø Myõ Lai) laïi trôû leân nghóa trang ñeå chaøo Freøre Hieäp laàn cuoái.

Vaø anh Khaùnh ñaõ laëng nhìn chieâm ngöôõng, suy tö.

Moät taø aùo traéng ñang nheï rung trong côn gioù chieàu, hay rung theo tieáng naác ngheïn ngaøo ñaây ?

Moät em gaùi Myõ Lai, laøn da ñen huyeàn, maùi toùc quaên tít, trong chieác aùo daøi luïa traéng ñôn sô, tay caàm moät caønh hoa traéng töôi, ñang ñöùng laëng nhìn xuoáng huyeät, nhö coá ghi vaøo taâm khaûm hình aûnh chieác quan taøi maøu xaùm ñôn sô cuûa Freøre Hieäp nay ñaõ phuû ñaày muoân hoa muoân saéc.

Nöôùc maét em tuoân traøo.
Thaân hình maûnh khaûnh cuûa em rung rung theo tieáng naác ngheïn ngaøo.
Gioù chieàu haây haây thoåi,
Em nheï buoâng tay
Cho caønh hoa traéng rôi xuoáng moä phaàn
Töøng böôùc töøng böôùc thaàm
Trong tieáng suït suøi
Trong gioøng leä tuoân rôi
Em rôøi nghóa trang
Nôi an nghæ cuoái cuøng cuûa Freøre Hieäp.
Vaø moät tia saùng böøng leân trong anh Khaùnh, nhö ôn giaùc ngoä. Coâ em Myõ Lai aáy laø aùnh saùng.

Chính em laø chìa khoùa thieân ñaøng cuûa Freøre Hieäp.

Beân queâ meï, em laø coâ gaùi lang thang töø væa heø naøy sang leà ñöôøng khaùc, thaát hoïc, bô vô...

Trong côn soát di daân, em boãng trôû thaønh moùn quaø ñoåi chaùc.

Taïi queâ cha, em laïi theâm moät laàn thaát voïng. Nhöõng ngöôøi, trong moät thôøi gian ngaén tröôùc ñaây ñaõ hieân ngang nhaän em laøm con, laøm chò, nay boãng döng bieán thaønh ngöôøi döng nöôùc laõ.

Tìm cha khoâng ra !
Tìm meï khoâng thaáy !
Hoïc vaán cuõng khoâng.
"Gia ñình" töø boû.
Em bò neùm vaøo cuoäc ñôøi treân queâ cha, hai baøn tay run raåy.
Freøre Hieäp ñaõ ñeán beân em, ñem laïi cho em tình thöông, daãn em ñi töøng böôùc moät vaøo laïi cuoäc ñôøi.
Vaø hoâm nay, chính em ñaõ trôû thaønh chìa khoùa môû cöûa thieân ñaøng cho Freøre.
Hoàn Vieät em töôûng chöøng nhö rôi maát, Freøre Hieäp ñaõ khôi laïi vaø nuoâi soáng trong em, nay em xin ñeán tieãn Freøre trong chieác aùo daøi cuûa queâ meï.
Vaø töø con tim anh Khaùnh vuït leân lôøi nguyeän öôùc :

Thaày Hieäp ôi, baây giôø treân thieân ñaøng, Thaày nhôù laøm möa rôi ñeå töôùi maùt nhöõng taâm hoàn treû thô ñang ñau khoå.

***

Taâm söï aáy cuûa anh Khaùnh ñaõ khieán toâi khoâng caàm ñöôïc nöôùc maét.

Toâi khoùc vì sung söôùng.
Leä rôi trong lôøi caûm taï.
Nöôùc maét chan hoøa theo tin töôûng.
Toâi khoùc vì nhôù ôn Freøre Hieäp ñaõ neâu göông soáng cho toâi :

"Haõy ñeå treû nhoû ñeán cuøng Toâi!" (Maùc-coâ 10:14)
"Baát cöù ñieàu gì anh chò em laøm cho moät ngöôøi beù moïn nhaát cuõng laø laøm cho Toâi" (Maùt-theâu 25:40).
"Nhöõng ai chæ daïy ñöôøng ngay neûo chính cho treû, seõ muoân ñôøi saùng choùi nhö nhöõng vì sao" (Ña-ni-en 12:3).

"Khi anh chò em qua ñôøi, haøo quang thieân quoác, trieàu thieân anh chò em ñoäi treân thieân ñaøng chính laø nhöõng hoïc sinh Thieân Chuùa ñaõ uûy thaùc cho anh chò em chaêm soùc khi coøn soáng" (Thaùnh La San).

Laïy Chuùa, con chuùc tuïng Chuùa, vì ñaõ yeâu thöông trao ban Freøre Hieäp cho tuoåi treû baát haïnh, cho caùc em soáng beân leà xaõ hoäi, con nhaø ngheøo vaø giôùi lao ñoäng.

Xin ñöôïc coù theâm ñoâi lôøi cuøng caùc giaùo lyù vieân, thaày coâ, cuøng caùc baïn treû :

Caùc baïn thaân thöông,

Laém khi chuùng ta "mô thaønh Quang Trung", hay nuoâi chí trôû thaønh moät Albert Einstein, hoaëc moät vò anh huøng cöùu daân ñoä theá, laøm ích lôùn cho ñôøi.

Moäng öôùc aáy thaät ñeïp, thaät cao quyù. Tuy nhieân, cuõng xin môøi anh chò em thænh thoaûng aâm thaàm nhöng ñaày tin yeâu, ñem laïi moät tia saùng hy voïng, trao moät chuùt tình ngöôøi qua aùnh maét, nuï cöôøi, gôïi laïi hoàn Vieät qua caùi voã vai, chaøo ñoùn cho caùc treû em chaäm trí "noùi möôøi hieåu moät", nhöõng hoïc sinh ngoã nghòch "thaáy maët laø muoán uyùnh loän", nhöõng ñöùa beù vôùi "single parent"... roài cuøng vôùi Chuùa Gieâ-su naâng con tim leân cuøng Chuùa Cha :

"Ba ôi! Con taï ôn Ba vì ñaõ giaáu khoâng cho baäc khoân ngoan thoâng thaùi bieát nhöõng ñieàu naøy, nhöng laïi maëc khaûi cho nhöõng ngöôøi beù moïn. Vaâng, Ba ôi ! vì ñoù laø ñieàu ñeïp yù Ba" (Maùt-theâu 11: 25-26).

Nai nhôù Nguoàn ghi

Nhôù Freøre Hieäp
Freøre Theùophane Keá, f.s.c.
ghi nhôù vaø caàu nguyeän cho Hieäp.
Saint Mary's College - California.
7 October, 1998, ngaøy leã Ñöùc Baø Maân Coâi.

Moät Tu Só La San ñang thôøi sung söùc
tuoåi boán möôi laêm 27 naêm tu trì
taän taâm daïy doã con em Myõ lai
con em Vieät Nam taïi San Joseù
Thung luõng Hoa Vaøng.

Freøre Hieäp truùt hôi cuoái cuøng...

Trung thaønh vôùi Tieáng CHUÙA GIEÂSU GOÏI :
"HAÕY VAÙC THAÙNH GIAÙ VAØ THEO THAÀY..."

Ñeå laïi moät khoái nhôù thöông nuoái tieác
cho anh em chò em trong Doøng La San
vaø ñaùm treû thô Vieät Nam San Joseù :
hoïc troø tí hon cuûa Freøre.

Naêm 1975 taûn cö Freøre Hieäp voäi vaøng
cuøng vôùi caû ngaøn ngöôøi Vieät töø bieät Queâ Höông
ñi tìm moät vuøng ñaát an laønh tieáp tuïc hoïc haønh
trau doài taâm trí doïn mình laøm thaøy daïy hoïc
taïi nhöõng Tröôøng La San Hoa Kyø

Freøre Hieäp ñaõ ngöøng chaân taïi California :
boán naêm hoïc hoûi, taâm nieäm
ñoïc, nghe, vieát, noùi tieáng Anh
taïi Saint Mary's College : moät Tröôøng Ñaïi Hoïc
do caùc Tu Só Doøng La San ñieàu khieån töø naêm 1863.

Ra tröôøng vôùi baèng B.A. Freøre Hieäp ñöôïc boå daïy hoïc
trong voøng naêm naêm taïi Tröôøng tieåu hoïc
treân Nuùi La San vuøng röôïu nho NAPA.

Sau thôøi gian aáy Freøre ñöôïc boå ñi hoïc
ñeå laáy baèng veà hoäi hoïa...
Freøre Hieäp choïn ngaønh veõ hình
toâ maøu, caét giaáy, cöa goã ngheä thuaät luyeän treû
laøm nhöõng thuû coâng : nghe nhaïc, ca haùt,
taáu ñôøn guitar, keå chuyeän vui,
laøm troø cöôøi, nhoû nheï daïy doã treû em.
Daïy caùc beù ñi ñöùng im laëng laéng nghe
cha meï thaày coâ.
Daïy treû nhaûy, muùa nhòp nhaøng nhaõ nhaën
bieát aên bieát noùi soáng an hoøa vôùi baïn beø
leã ñoä vôùi moïi ngöôøi.
Bieát aên noùi, bieát laøm vieäc, giuùp ñôõ keû khaùc.

Theá ñoù Freøre Hieäp ñaõ luyeän cho mình
taâm hoàn treû thô ñôn sô, thaät thaø,
luoân luoân mæm cöôøi.
Gaëp nhöõng raéc roái Freøre Hieäp nhaãn naïi
tìm caùch giaûi quyeát trong loøng bình thaûn...

Coù bao giôø toâi thaáy Freøre Hieäp noùng giaän
böïc töùc ai ñaâu !
Chuùa Gieâsu chuùc phuùc cho ngöôøi hieàn laønh :
laøm "chuû ñòa caàu". (nghóa laø : ñaéc nhaân taâm.)

Sau hai möôi naêm
laùi xe treân nhöõng neûo ñöôøng California
Freøre Hieäp ñaõ chaúng bò phaït moät laàn naøo !
(theo nhö toâi nhaän xeùt...)
Theá ñoù maø gaàn nhö moïi ngaøy

Hieäp laùi xe ñi laøm vaø ñi chôï saém löông thöïc
nuoâi coäng ñoaøn La San ôû Maxey.
Nhö vaäy ñuû bieát Hieäp laø moät ngöôøi thaän troïng.

Con ngöôøi thaàm laëng suy nghó ñaén ño
haønh ñoäng khoân kheùo... Laøm nhieàu noùi ít.

Ñaáy laø nhöõng ñöùc quí trong moät gia ñình
moät coäng ñoaøn tu só vaø moät tröôøng hoïc.
Freøre Hieäp coù ñöùc tính xaõ hoäi :
Nghó ñeán tha nhaân hôn laø aâu lo baûn thaân.

Hieäp laø ngöôøi bieát coäng taùc
vôùi keû khaùc trong moät xaõ hoäi
deø daët khi noùi ñeán tha nhaân.
Ít khi chæ trích ai.

Anh em chò em
Khen Hieäp nhieàu hôn laø traùch !
Ñoù laø phaàn thöôûng cho Hieäp.

Treû nít cuõng thích gaàn guõi Hieäp :
Coù laàn toâi ñeán thaêm trung taâm La San
ôû Ñöôøng Kirk :
Vaøo moät buoåi chieàu
anh em chò em La San daïy treû laøm baøi
hoaëc giöõ treû vöøa chôi vöøa hoïc.

Toâi thaáy Hieäp ngoài ôû baøn giaáy
coù boán treû em ñoä boán naêm tuoåi
ñöùng quanh baøn
Hieäp ngoài ñoù vôùi nhöõng caây buùt
maøu saéc khaùc nhau.
Hieäp veõ nhöõng hình vôùi nhöõng neùt giaûn dò
vaø toâ maøu saéc khaùc nhau.
Maáy em beù chaêm chuù theo doõi caây buùt maøu
Hieäp caàm trong tay vaø ñöa ñi nhöõng neùt treân giaáy.
Caùc beù raát thích thuù xem nhöõng hình choù, meøo, gaáu,
khæ, chim, böôùm, hoa, caù trong nöôùc... hieän ra treân giaáy.

Toâi böôùc vaøo... Hieäp noùi :
"Chaøo Boá Giaø".
Caùc beù chaúng hieåu gì...
chuùng nghe ñöôïc tieáng "Boá Giaø"
laàn ñaàu tieân trong ñôøi
chuùng cöôøi leân tieáng, vui veû
vaø laäp laïi ... Chaøo Boá Giaø...

Haïnh phuùc, thích thuù cuûa Hieäp
laø soáng giöõa ñaùm treû nít.
Hieäp bieát noùi chuyeän vôùi nhöõng coâ beù
chuù beù ngaây thô.
Hieäp coù taøi dieãn kòch vöøa taâm oùc treû con
laøm cho chuùng chuù yù cöôøi töôi hoàn nhieân :
Chuù Hieäp tìm laïi tuoåi thô aáu
ñuøa bôõn vôùi treû nít ñôn sô.

Coù laàn Hieäp thaáy moät coâ beù chöa ñaày saùu tuoåi
ñang chaêm chæ hoïc nhaïc.
Coâ beù yeâu nhaïc nhö yeâu ñôøi
vaø chaêm chuù nghe tieáng ñaøn :
Coâ beù ñang taäp ñaøn Keyboard.

Hieäp ñeán gaàn vaø duï doã : (vôùi gioïng ñuøa bôõn)
"Thoâi Beù : boû hoïc ñaøn Keyboard ñi...
... hoïc veõ, toâ maøu, cöa hình... vui hôn, deã hôn... nhaïc !

Coâ beù mæm cöôøi... laéc ñaàu...
vaø tieáp tuïc baám nhöõng phím ngaø.

Laàn aáy Hieäp thaát baïi ! duï khò treû nít khoâng noåi.
Hieäp coù khieáu khoâi haøi vôùi ñaùm treû con nhö theá ñoù.

***

Hieäp coøn coù taøi ñi chôï... mua nhöõng thöùc aên thöùc uoáng
cho anh em La San ôû Maxey.
Hieäp bieát chôï naøo baùn thöùc noï thöùc kia
tieäm aên naøo ngon, tieäm naøo saïch seõ
tieäm naøo khoâng quaù ñaét, tieäm naøo khoâng baét ñôïi laâu.
Hieäp quen ñi chôï trôøi.
Kieám nhöõng maùy moùc ngöôøi ta baùn reû tieàn...
Nhöõng ñoà pheá thaûi, Hieäp ñem veà ñeå vaøo moät xoù.
Khi anh em naøo coù caùi maùy gì hoûng
Hieäp nhaän söûa chöõa
vaø thay theá nhöõng boä phaän hö hoûng
vôùi nhöõng boä maùy cuõ thaùo ra vaø laép vaøo cho caùi maùy hö
laøm noù chaïy laïi... ñaøng hoaøng
maø oâng thôï Hieäp khoâng ñoøi tieàn coâng.

Trung Taâm giaùo duïc ôû Ñöôøng Kirk
coù Nhaø Nguyeän La San
vaø coù nhöõng dòp toå chöùc möøng leã noï leã kia
leã Ñaïo coù, leã ñôøi coù... trang hoaøng nhaø thôø
hoaëc choã hoïp ngoaøi trôøi
khi naøo cuõng ñôïi Thaøy Hieäp trình baøy
caùch trang hoaøng nhaø cöûa
döïng leàu ñaët nhöõng bieåu ngöõ xeáp ñaët choã ngoài
saân khaáu baøn thôø v.v...
ñeàu coù maét vaø tay Freøre Hieäp
thì môùi xong ñaâu vaøo ñoù.

Freøre Hieäp ñeå laïi moät soá nhöõng hình
Freøre ñaõ veõ daønh cho nhöõng dòp leã
quen thuoäc trong Doøng La San :
Nhöõng böùc hoïa tí hon
nhöõng hình gôïi loøng ñaïo ñöùc :
loøng tin caäy meán thôø phöôïng Thieân Chuùa,
maø hieän nay caùc Freøres coøn giöõ vaø quen söû duïng
trong nhöõng dòp möøng leã coäng ñoaøn trong Tænh Doøng
nhö leã caàu nguyeän cho anh em qua ñôøi
leã khaán höùa, leã maëc aùo doøng, leã baïc, leã vaøng
kyû nieäm ngaøy nhaäp doøng La San...
Nhöõng böùc hoïa raát ñôn sô, nhöõng neùt veõ teá nhò
treân giaáy traéng möïc ñen khoâng caàu kyø, maøu saéc
maø laïi gôïi yù nghóa ñöùc tin, loøng ñaïo ñöùc.

Qua nhöõng böùc hoïa nhoû beù ñôn sô aáy
Freøre Hieäp vaãn coøn ñöôïc
anh em chò em La San nhôù ñeán.
Moät caâu chuyeän cuoái cuøng
tröôùc khi Freøre Hieäp töø bieät coõi traàn :
Buoåi chieàu ngaøy baûy thaùng chín 1998
Freøre Hieäp than nhöùc ñaàu.
Vaø coøn noùi : "Heát gaïo roài".
Freøre Hieäp laø ngöôøi noäi trôï
cuûa coäng ñoaøn anh em La San ôû Ñöôøng Maxey.
Chieàu aáy Freøre Hieäp coøn noùi :
Heát gaïo roài... vaø Hieäp ñaõ ñi chôï mua gaïo
cho anh em La San coù maø aên böõa toái.

Chuùa ñaõ goïi Hieäp veà vôùi Ngaøi
ñuùng buoåi chieàu hoâm aáy.

Anh em chaúng ai bieát.

Luùc moïi ngöôøi vaøo nhaø nguyeän caàu nguyeän
Hieäp vaéng maët.
Luùc anh em saép ngoài vaøo baøn aên böõa côm toái...
Chuù Hieäp vaãn vaéng maët
...
Anh em tìm... goïi Hieäp... khoâng tieáng ñaùp.
Caùi xe cuûa Hieäp coøn naèm ôû choã cuõ.
Hieäp ñi ñaâu chöa veà ? Ai chôû Hieäp ñi ñaâu ?
Anh em baét ñaàu lo...
Muoán luïc phoøng taém... cöûa ñoùng.
Caäy cöûa vaøo thì hôõi oâi ! thaáy xaùc Hieäp
naèm döïa löng vaøo töôøng baát ñoäng...

Anh em khieâng Hieäp ra ngoaøi giuùp Hieäp thôû
baèng phöông phaùp nhaân taïo... goïi 911
nhaân vieân cöùu thöông ñeán lieàn
noã löïc laøm cho Hieäp thôû chích ba muõi thuoác
muoán laøm cho tim ñaäp laïi... nhöng voâ hieäu quaû.
Baùc só ñaõ kieåm nhaän Hieäp ñaõ cheát.

Chuùa ñaõ goïi Hieäp :
"Haõy veà cuøng Cha, vaøo coõi tröôøng sinh."
Chuùng con xin vaâng. Toân phuïc YÙ Chuùa.
Xin cho linh hoàn Giuse Hieäp
vaøo nôi nghæ an ñôøi ñôøi vôùi Chuùa
Amen.

Moät lôøi chuùc cuoái cuøng cho Freøre Hieäp :
Chuùa Gieâsu ngöï trò trong taâm hoàn Hieäp
ñôøi ñôøi kieáp kieáp chaúng cuøng. Amen.

Theá ñaáy Freøre Hieäp aâm thaàm ra ñi.
Caùi cheát cuõng ñôn sô nhö cuoäc ñôøi cuûa Freøre Hieäp.

Thaùng Baûy (1998) Freøre Hieäp
ñaõ ñeán Saint Mary's College
hoïc khoùa daïy veà tinh thaàn Tu Ñöùc
cuûa Doøng La San theo nhöõng vaên lieäu
cuûa Thaùnh Laäp Doøng ñeå laïi.

Sau ñoù ñeán thaùng Taùm (1998)
Freøre Hieäp ñi veà Vieät Nam. Thaêm Baø Meï.
Khoâng ngôø ñaáy laø cuoäc
hai Meï Con gaëp nhau laàn cuoái cuøng !

Ngaøy Freøre Hieäp töø Vieät Nam trôû veà San Joseù
Freøre Hieäp keå chuyeän ñi vieáng Nöôùc Taøu.
Freøre Hieäp taû nhöõng caûnh thieân nhieân huøng vó,
nhöõng kyø coâng kieät taùc nhaân taïo cuûa ngöôøi Taøu
töø theá heä naøy ñeán theá heä kia...
moät caùch traøn ñaày ngöôõng moä
taøi ngheä cuûa ngöôøi Trung Hoa töï ngaøn xöa
xaây caát nhöõng laàu ñaøi
vaø Böùc Tröôøng Thaønh coå xöa kieân coá...
coù moät khoâng hai treân ñòa caàu.

"Thaät, Ngöôøi Trung Hoa ñaùng laøm thaøy thieân haï".

Roài toâi coøn thaáy Freøre Hieäp
buoåi chieàu ngaøy trôû veà San Joseù :
Soeurs La San ñeán chaøo
Freøre Phong vaø Freøre Hieäp ñi xa veà :
Freøre Hieäp môû nhöõng goùi quaø ñaõ mua töø Vieät Nam
ñem veà phaùt cho caùc Soeurs.
Toâi ñeå yù laø Freøre Hieäp choïn nhöõng moùn quaø
ñuùng sôû thích rieâng cuûa moãi Soeur.
Chaúng khaùc gì nhö ngöôøi Anh ñi xa
trôû veà phaùt quaø cho caùc em.

Moät tröôøng hôïp laøm toâi ngaïc nhieân
laø toâi gaëp Freøre Hieäp treân Ñoài La San (Napa)
trong buoåi leã an taùng Freøre George Kohles
toâi thaáy Freøre Hieäp ngoài trong nhaø nguyeän
moät caùch raát nghieâm chænh vaø caàu nguyeän
nhö chaúng coøn bieát nhöõng söï vieäc
ñang dieãn ra ôû xung quanh mình nöõa
vì coù ñaùm ñoâng ngöôøi ñang ñi tìm choã ñöùng choã ngoài...

Luùc ñeán nghóa trang toâi ñi tìm moät choã môû huyeät
cho chính mình toâi ngaøy naøo toâi cheát

Luùc toâi muoán xuoáng
thì Freøre Raphael Patton ñôõ toâi xuoáng
vaø toâi thaáy Freøre Hieäp laáy maùy chuïp hình toâi.
Thöôøng thöôøng thì Freøre Hieäp
khoâng duøng maùy chuïp hình.

Ñaáy laø hình aûnh cuoái cuøng
veà Freøre Hieäp toâi coøn ghi nhôù.
Khoâng ngôø laø sau ñoù chæ trong voøng 17 ngaøy
laïi ñeán ngaøy chuùng toâi hoäi nhau treân Ñoài La San
ñeå choân xaùc Freøre Joseph Hieäp.
Meán chaøo vaø töø bieät Hieäp !
Moät Freøre treû ñaõ ñi vôùi toâi
töø Vieät Nam taûn cö qua Hoa Kyø naêm 1975.
Vaø Freøre Hieäp ñaõ ôû laïi
chòu khoù tu trì trong Doøng La San
trung thaønh vôùi ôn keâu goïi
Beàn ñoã trong ôn keâu goïi tu trì La San
laø ôn quí nhaát cuoäc ñôøi cuûa Freøre Hieäp.
Caûm taï ôn Chuùa.

Brother Theùophane Keá, f.s.c.