Lôøi taï töø

Kính thöa quí Cha,
Kính thöa anh chò em tu só vaø anh chò em giaùo daân thaân meán,

Hoâm ngaøy 1/09, toâi ñöôïc môøi tham döï ngaøy khai giaûng cuûa lôùp Thaàn hoïc Hoïc vieän La San. SH Leâ Cöø cuõng coù maët trong buoåi leã ñoù vaø coi nhö laø thuoäc Ban giaûng vieân noàng coát cuûa Lôùp Thaàn hoïc naày.

Tröa ngaøy 10/09, toâi cuõøng ñöôïc môøi cuøng SH duøng côm taïi Coäng ñoaøn La San Taberd, moät böõa côm taïm bieät moät ngöôøi anh em leân ñöôøng veà Myõ. Khoâng ngôø ñaây cuõng laø böõa côm giaõ bieät SH Paul Leâ Cöø. Vì laø ngöôøi phuï traùch Thö Vieän, neân cuõng trong böõa côm ñoù, SH hoaïch ñònh chöông trình, baøy toû yù muoán tìm mua boä saùch veà quaûn trò ñeå giuùp caùc hoïc vieân nghieân cöùu.

Saùng ngaøy 11/09, khi toâi chuaån bò tham döï Thaùnh Leã khaán cho moät anh em thì ñöôïc tin baùo laø SH Leâ Cöø bò xe toâng vaø ñaõ qua ñôøi. Moät phuùt maëc nieäm töôûng nhôù vaø caàu nguyeän cho ngöôøi anh em maø loøng vaãn mong ñoù laø moät tin thaát thieät. Caâu Kinh thaùnh maø chuùng ta ñoïc trong Kinh saùng ngaøy thöù ba haøng tuaàn nhanh choùng xuaát hieän trong ñaàu toâi thaät ñuùng luùc : "Laïy Chuùa, con nhö ngöôøi thôï deät, ñang maûi deät ñôøi mình, boãng nhieân bò tay Chuùa, caét ñöùt ngay haøng chæ." Vaø quaû thaät, khoâng ai bieát ñöôïc giôø naøo , ngaøy naøo.

Trong nghi thöùc nhaäp quan ngaøy 12/09, Cha Khaûm coù noùi keå raèng : Saùng saùng, ngaøi hay ñi baùch boä quanh nhaø thôø vaø thöôøng gaëp SH Leâ Cöø. Saùng hoâm thöù tö ngaøy 10/09 vöøa qua, ngaøi cuõng gaëp SH, vaø ngaøi noùi laø ngaøi khoâng ngôø ñoù laø laàn gaëp cuoái cuøng.

Söï ra ñi hoái haû cuûa SH Leâ Cöø vaø lôøi taâm söï cuûa Cha Khaûm laøm toâi suy nghó. Giaû nhö toâi nghó raèng, bieát ñaâu ngöôøi toâi gaëp hoâm nay cuõng laø laàn cuoái cuøng. Coù theå toâi khoâng coøn gaëp hoï nöõa hoaëc hoï seõ khoâng coøn gaëp toâi nöõa. Neáu quaû thaät nhö theá thì taát caû moïi tò hieàm, saân si, xích mích, nhöõng thaønh kieán seõ chaéc chaén ñöôïc thay theá baèng moät nuï cöôøi thoâng caûm thaät töôi. Ñaâu ai chaáp nhöùt chi moät ngöôøi seõ vónh vieãn ra ñi.

Giaû nhö toâi nghó raèng, ngöôøi ñeán gaëp toâi hoâm nay laø laàn cuoái, thì chaéc chaén toâi khoâng bao giôø ñeå hoï ra ñi moät mình vôùi nhöõng öu tu cuûa hoï.

Giaû nhö toâi nghó raèng coâng vieäc toâi ñang laøm cuõng seõ laø moät coâng vieäc cuoái cuøng cuûa toâi treân coõi döông gian, thì chaéc chaén toâi seõ chu toaøn heát söùc toát ñeïp nhö coù theå.

Vaø neáu ai cuõng nghó nhö vaäy thì theá gian naày chaúng coøn chieán tranh.

Giaû nhö anh chò em nghó raèng hoâm nay toâi ñöùng ñaây laûi nhaûi vôùi anh chò laàn cuoái cuøng vaø bieát ñaâu ngaøy mai xaùc toâi seõ naèm ñoù coøn hoàn thì laûng vaûng ñaâu ñaây nghe anh chò noùi lôøi taïm bieät, thì anh chò thoâng caûm deã daøng vì toâi noùi daøi, dai, dôõ.

Kính thöa anh chò em thaân meán,

Trong hai ngaøy naày, nhieàu thö ñieän töû töø khaép nôi treân theá giôùi gôûi veà phaân öu cuøng Tænh Doøng La San Vieät Nam. Nhöõng ngöôøi quen bieát Freøre ñeàu ñoàng nhaát noùi Freøre nhö moät ngöôøi Anh hieàn laønh, ít noùi, nhöng maø laïi raát hoøa ñoàng, deã gaàn guõi, noùi naêng hoøa nhaõ vaø saün saøng giuùp ñôõ. Khi ñöôïc giao moät troïng traùch naøo, Freøre laøm vieäc heát mình vaø laøm ñeán nôi ñeán choán, khoâng bao giôø loãi boån phaän cho duø coù ñau oám. Nhö khi trôû veà Vieät Nam, F. ñöôïc giao traùch nhieäm toå chöùc Thö vieän cuûa Tænh Doøng, F. ñaõ naêng noå tìm saùch vôû caäp nhaät ñeå boå sung vaø coøn döï ñònh höôùng daãn moân quaûn lyù thö vieän trong naêm hoïc môùi naày.

Nhieàu neùt noåi baät trong cuoäc ñôøi F. Toâi xin keå ra ñaây vaøi neùt ñoäc ñaùo maø nhöõng ai ñaõ töøng tieáp xuùc vôùi F. cuõng ñeàu nhaän thaáy.

Tröôùc heát laø söï ñôn sô aâm thaàm cuûa F. Khi trôû veà gia nhaäp Tænh Doøng Vieät Nam töø naêm 1998, F. ñaõ aâm thaàm soáng cuoäc ñôøi ñôn sô trong haøng nguõ anh em khoâng danh phaän, cho duø moät thôøi F. ñaõ Phuï Traùch Tænh Doøng La San Vieät Nam Haûi ngoaïi.

Raát yeâu thöông con treû vaø ngöôøi ngheøo. Luùc naøo F. cuõng höôùng vaø daønh öu tieân cho ngöôøi ngheøo. Khi coøn ôû Taân Ñaûo, F. ñaõ toå chöùc moät thö vieän löu ñoäng ñeå ñi tôùi nhöõng nôi xa xoâi heûo laùnh giuùp nhöõng ngöoøi thieáu thoán phöông tieän hoïc hoûi.

Moät con ngöôøi heát söùc khieâm toán : ai cuõng coâng nhaän F. laø moät con ngöôøi thoâng minh vaø hieáu hoïc. Nhöng ít ai bieát raèng F. coù ñeán 2 baèng tieán só (thaàn hoïc vaø AÙ ñoâng hoïc), moät baèng cao hoïc vaät lyù, moät baèng cöû nhaân vaïn vaät hoïc. F. ñaõ laøm xong luaän aùn veà naêng ñoäng löïc cuûa thuûy trieàu vuøng Nha Trang, nhöng khoâng coù dòp trình ra vì nghe lôøi caùc Beà Treân chuyeån sang hoïc Thaàn hoïc. Theá nhöng, F. khoâng heà töï cao töï ñaïi maø soáng raát ñôn sô khieâm nhöôøng. Noùi ñeán ñöùc tính naày, toâi nhôù laïi caùch ñaây vaøi thaùng, Tænh Doøng chuùng toâi cuõng taïm bieät moät ngöôøi anh em coù cuøng moät ñieåm chung vôùi F. : F. Norbert Nam, moät con ngöôøi heát söùc khieâm nhöôøng, suoát cuoäc ñôøi chæ laøm nhöõng coâng vieäc heát söùc taàm thöôøng maø coù leõ khoâng moät anh em treû naøo daùm nghó ñeán : chuyeân moân vaù giaøy vaø hôùt toùc cho anh em. Veà maët kieán thöùc, baèng caáp, ngaøi khoâng theå naøo saùnh ñöôïc vôùi F. Toâi töï hoûi, ñoái vôùi moät ngöôøi hoïc cao, nhieàu baèng caáp vaø moät ngöôøi coù hoïc vaán trung bình, thaäm chí caû ñôøi khoâng laáy ñöôïc maõnh baèng, thì ñeå soáng thaät söï ñôn sô, khieâm nhöôøng, aâm thaàm, hoøa ñoàng vôùi moïi ngöôøi, ai khoù hôn ai ?

Kính thöa Freøre,

Con bieát raèng söï cheát khoâng laø gì caû
Ñôn giaûn, Freøre chæ ñi qua gian phoøng beân caïnh,
Freøre vaãn laø Freøre, vaø chuùng con vaãn laø chuùng con,
Ñieàu gì phaûi laøm cho nhau,
Chuùng ta vaãn luoân luoân laøm nhö vaäy.
Chuùng con vaãn goïi Freøre baèng teân maø anh em ñaõ goïi Freøre,
Chuùng con vaãn tieáp tuïc noùi chuyeän vôùi Freøre, nhö chuùng con vaãn thöôøng laøm.
Chuùng con vaãn tieáp tuïc cöôøi,
ñieàu laøm cho chuùng ta cuøng cöôøi vui vôùi nhau.
Chuùng con caàu nguyeän, mæm cöôøi,
nghó ñeán Freøre vaø caàu nguyeän cho Freøre.
Cuoäc ñôøi cuõng vaãn coù nghóa
Nhö noù ñaõ luoân luoân coù nghóa nhö vaäy.
Cuoäc ñôøi vaãn laø theá, nhö luoân luoân noù laø nhö theá.
Xin Freøre chôø ñôïi chuùng con.
Chuùng con thaáy raèng Freøre ôû khoâng xa chuùng con ñaâu, chæ beân kia veä ñöôøng.
Taát caû ñeàu toát ñeïp.
Nguyeän xin Freøre caàu cuøng Chuùa cho chuùng con, nhöõng ngöôøi coøn ôû laïi tieáp noái coâng vieäc maø Freøre coøn boû dôû dang, ñöôïc baét chöôùc göông saùng maø Freøre ñeå laïi cho chuùng con.

Taïm bieät Freøre

Nguyeãn vaên Taân, fsc

Xin thaép neùn höông ñeå kính nhôù ngöôøi Thaày cuõ thaân thöông, ñaùng kính. Toâi cuõng coù 1 kyû nieäm khoù queân vôùi Thaày... Cuõng chính Thaày ñaõ ñaët cho toâi caùi teân Huøng Sulfat ñeå phaân bieät vôùi Huøng Massif (R.I.P.) vaø Huøng Leâ (VN).

Soá laø, naém 1967, Thaày daïy Hoùa vaø Vaïn vaät taïi Chuaån vieän... Buoåi hoïc ñaàu tieân cuûa toâi taïi CV, Thaày chöa bieát teân toâi, vì toâi môùi nhaäp CV ñöôïc vaøi hoâm, coøn Thaày ô ? Noviciat qua CV daïy.... Hình nhö ñeå "coi gioø coi caúng", Thaày vieát 1 phaûn öùng hoùa hoïc nhöng khoâng caân baèng phaûn öùng, vaø hoûi : "Ai bieát caân baèng phaûn öùng ?"... Nhìn 1 voøng xuoáng caû lôùp, Thaày chæ vaøo toâi, toâi ruït reø ñöùng daäy,..... Phaûi noùi theâm 1 ñieàu laø toâi môùi ÑI TU ñöôïc vaøi hoâm thoâi, coøn ñang nhôù nhaø, coøn ñang LEG WET LEG DRY vôùi ñôøi soáng tu trì....... Chuyeän gì ñoái vôùi toâi cuõng ñeàu laï vaø bôõ ngôõ caû.... Em coøn NGOÁ laém maáy anh ôi !!!!.... Khi toâi ñöùng daäy ñeå traû lôøi Thaày, thì caû lôùp cuõng ñaém ñaém nhìn choøng choïc vaøo toâi, vì coù 1 soá lôùn cuõng chöa bieát teân toâi, chæ bieát toâi laø TAÂN BINH thoâi, toâi ñaõ run laïi caøng run hôn!...Ñieàu may maén Hoùa laø moân ruoät cuûa toâi neân caân baèng phaûn öùng chæ laø chuyeän nhoû ñoái vôùi toâi thoâi... Moïi chuyeän ñeàu xuoâng seû.... Sau ñoù, toâi coøn nhôù roõ, tay phaûi Thaày caàm cuïc phaán, tay traùi Thaày chæ vaøo muoái cuûa phaûn öùng (CuSO4) vaø hoûi : "Teân gì ?"... Toâi traû lôøi Sulphat ñoàng.... Toâi vöøa traû lôøi xong, caû lôùp cöôøi roä leân, toâi bôõ ngôõ vaø queâ quaù!!!... Ngöôøi cöôøi lôùn nhaát, sau vaøi ngaøy toâi môùi bieát teân, ñoù laø Minh Joachim (VN).... Toâi ñaõ run, laïi caøng run hôn, tim toâi ñaäp maïnh hôn, maët toâi ñoû böøng, toâi ñöùng nhö trôøi troàng vaø töï hoûi : "mình sai choã naøo nhæ" Sao caû lôùp laïi cöôøi ?...... Vaãn vò theá cuõ, Thaày hoûi laïi : "Teân gì ?"... Toâi vaãn traû lôøi Sulphat ñoàng... Caû lôùp laïi cöôøi lôùn hôn nöõa, laøm toâi laïi caøng queâ theâm... Ô hay ! sao laï nhæ .... Hình nhö thoâng caûm "ba boán cuïc queâ" treân ñaàu toâi, Thaày ñoåi höôùng tay traùi, chæ vaøo toâi vaø hoûi : "Teân gì ?"... Toâi traû lôøi  Con teân Huøng... Thaày vöøa mæm cöôøi vöøa noùi : "Laïi Huøng nöõa, goïi laø Huøng Sulphat cho khoûi loän".... Luùc naøy toâi môùi bieát naõy giôø taïi sao toâi bò queâ !!!

Khi toâi rôøi Nhaø Doøng, caùi teân Huøng sulphat, toâi cuõng ñeå laïi, khoâng mang theo vaø caùi teân naøy phai môø theo thôøi gian, thaäm chí toâi cuõng khoâng coøn nhôù ñeán nöõa.... Gioøng ñôøi ñöa ñaåy, ba chuïc naêm sau, khi toâi L/Laïc ñöôïc vôùi thaày Phöôùc M, qua ñieän thoaïi, toâi xöng danh laø Huøng Bernard, Thaày Phöôùc M hoûi laïi : "Sulphat ñoù haû".... Töï nhieân, caû moät trôøi YEÂU böøng böøng soáng daäy trong toâi. Toâi caûm ñoäng quaù, nghó mình vaãn coøn möôøi maáy tuoåi nhö ngaøy naøo.... Söï rung caûm caøng saâu ñaäm khi sau naøy, toâi ñöôïc gaëp laïi Tröông Huynh ñaùng kính vaø Mang Huynh khaû aùi, taát caû baèng höõu vaãn coøn öu aùi goïi toâi baèng caùi teân Sulphat thaân thöông ngaøy naøo... Cöù moãi laàn nghe caùi NICK name trìu meán aáy, hình aûnh buoåi hoïc ñaàu tieân vaø hình aûnh Thaày Phoù Bartheùleùmy laïi soâi suïc soáng daäy trong toâi, töôûng nhö môùi xaûy ra hoâm qua hoaëc tuaàn tröôùc thoâi.. Theá maø ñaõ gaàn boán chuïc naêm !!!!

Thaày ôi ! Hoâm nay Thaày ñaõ veà vôùi Chuùa, Huøng Sulphat cuûa Thaày naêm xöa ñang töôûng nhôù veà Thaày. Xin Thaày caàu baàu cuøng Chuùa ban ôn giuùp söùc, che chôû, soi saùng cho chuùng con ñang coøn löu laïc nôi döông traàn ñaày gian nan thöû thaùch.

Chuùng ta haõy boû ra 1 phuùt ñeå nhôù ñeán ngöôøi Thaày thaân thöông ñaùng kính :

CHUÙNG CON CAÄY VÌ DANH CHUÙA NHAÂN TÖØ CHO LINH HOÀN PAUL LEÂ CÖØ, VÒ THAÀY THAÂN THÖÔNG ÑAÙNG KÍNH CUÛA CHUÙNG CON ÑÖÔÏC LEÂN CHOÁN NGHÆ YEÂN... HAÈNG XEM THAÁY MAËT ÑÖÙC CHUÙA TRÔØI SAÙNG LAÙNG VUI VEÛ VOÂ CUØNG, AMEN.

Toâi bieát Freøre Paul Leâ Cöø vaøo nhöõng naêm tröôùc 1967, Freøre daïy chuùng toâi moân Vaïn Vaät taïi Chuaån Vieän Lasan.

Khi ñoaøn 87 leân Nhaø Taäp thì Freøre cuõng leân Nhaø Taäp theo chuùng toâi vaø Ngaøi laøm thaày Phoù Taäp Vieän, BT Bruno laøm Giaùm Taäp.

Moät ñieàu khoù queân nôi Thaày Phoù laø nuï cöôøi raêng kheånh raát coù duyeân. Freøre coù moät gioïng noùi raát nhoû nheï, vaø voán raát thoâng minh nhöng Freøre laïi raát khieâm nhöôøng.

Freøre coù moät trí nhôù raát saéc beùn... khi daïy Vaïn Vaät Ngaøi ñoïc vanh vaùch baøi gioáng nhö cuoán saùch giaùo khoa. Freøre coù baèng cöû nhaân veà Vaïn Vaät - Vaøo naêm 1966, ngaøi laøm Luaän AÙn Cao Hoïc veà Ñòa Chaán Hoïc (Seismicmology) - ngaønh maø ngaøy nay toâi ñang laøm vieäc ñeå tìm kieám daàu taïi vuøng vònh Meã Taây Cô. Khi Ngaøi ñi du hoïc beân Phaùp ñeå laáy baèng Tieán Só Thaàn Hoïc - Freøre ñaõ boû theâm giôø vaø laáy theâm moät baèng Tieán Só Vaên Chöông Phaùp. Vaøo thôøi gian môùi maát nöôùc (1975) Frere Leâ Cöø laø Beà Treân Phuï Taù Giaùm Tænh VN taïi Haûi Ngoaïi.

Sau ñoù BT coù ñi laøm Thöøa Sai taïi Nouvelle Caledonie vaø cuoái cuøng thì trôû veà laïi Vieät Nam.

Vì laø moät ngöôøi khieâm nhöôøng, ít noùi veà mình, neân tuy soáng gaàn Ngaøi trong nhieàu naêm maø toâi khoâng ñöôïc bieát gì nhieàu veà Ngöôøi Thaày khaû aùi ngoaøi söï thaùnh thieän, soáng raát ñôn sô ngheøo khoù thaät.

Moät kyû nieäm maø toâi nhôù hoaøi khi hoïc veà Kitoâ Hoïc cuøng Freøre taïi Taäp Vieän, Freøre coù ñoïc cho chuùng toâi moät caâu ca dao nhö sau :

Freøre coát yù caên daën chuùng toâi raèng chæ coù Chuùa Kitoâ laø tuyeät haûo, tuyeät chaân... ngoaøi ra thì coi vaäy maø khoâng phaûi vaäy !

Xin chia seû vaø kính nhôù veà Thaày Phoù thaân aùi cuûa toâi.

Phöôùc Martin 

"Ñoïc töø treân xuoáng döôùi, vaø ñoïc töø döôùi leân treân " .

Caâu noùi cuûa F. Paul  trong giôø hoïc vaïn vaät vôùi   ngaøi ôû chuaån vieän.
Caâu noùi baát huû toâi khoâng theå queân ñöôïc.

Naêm 1983, qua Nouvelle Caleùdonie soáng 5 naêm, coù nhieàu dòp gaëp vaø noùi chuyeän vôùi ngaøi, toâi nhaéc laïi caâu noùi cuûa ngaøi, ngaøi chæ cöôøi vôùi haøm raêng hôi hoâ hoâ cuûa ngaøi.

Nhaéc laïi caùc baïn beø trong lôùp, ngaøi nhôù haàu nhö taát caû moïi ngöôøi.
Phöôùc M noùi laø ngaøi coù trí nhôù saéc beùn : thaät khoâng sai.
Neáu coù nhaéc ñeán Huøng Sulphat, chaéc chaén ngaøi seõ khoâng queân.
Ngaøi tuoåi ngoï, neân thích laøm vieäc vaø laøm vieäc raát haêng say.

Colleøge Francis Rougeù  ôû Thio gaàn röøng ruù, xa thuû ñoâ Noumeùa, nhöng döôùi söï ñieàu khieån cuûa Ngaøi, Francis Rougeù trôû thaønh moät trong nhöõng tröôøng gioûi ôû Nouvelle Caledonie, theo keát quaû cuûa caùc cuoäc thi lieân tröôøng, trong khoái tröôøng coâng giaùo.

Trong tröôøng cuûa ngaøi coù caùc Freøres VN : F. Christophe, F. Deùsireù, F. Alexandre, F. Victor Böûu, F. Dominique An, F. Phaùp Maxime Delachaux, cha Ñöông, ngoaøi ra caùc thaøy coâ khaùc laø ngöôøi Phaùp vaø daân baûn xöù.

Tröôøng cuûa ngaøi ñöôïc trang bò baèng nhöõng maùy moùc hieän ñaïi nhaát, ngaøi coù caû moät thö vieän di ñoäng ñeå ñem vaên hoùa tôùi nhöõng nôi heûo laùnh. Vìvaäy hoïc sinh vaø caùc thoå daân Canak, Wallien, Futunien ... raát thöông meán ngaøi vaø caùc freøres......