Haø Noäi, ngaøy 28 thaùng naêm naêm 1913

Kính thöa toân huynh Toång quyeàn,

Toâi xin daâng leân toân huynh söï kính troïng vaø vaâng phuïc raát heøn moïn cuûa toâi nhö Thieân Chuùa ñaõ buoäc toâi nhö vaäy.

Vôùi söï vui möøng hoà hôûi, taát caû chuùng toâi taïi ñaát nöôùc naøy ñaõ hay tin laø toân huynh ñaõ ñöôïc baàu choïn laøm Beà treân Toång quyeàn cuûa Doøng thaân yeâu cuûa chuùng ta. Caàu xin Thieân Chuùa ñoå traøn ñaày nhöõng ôn laønh vaø nhöõng chuùc phuùc cuûa Ngaøi leân treân toân huynh ñeå toân huynh thöïc hieän nhö Ngaøi mong ñôïi nôi toân huynh taát caû nhöõng ñieàu thieän haûo cho Doøng cuûa Ngaøi vaø cho moãi moät thaønh vieân cuûa Doøng aáy.

Vò Ñaïi dieän toâng toøa ñaùng kính, ñöùc cha Gendreau raát vui möøng khi hay tin cuoäc baàu choïn toân huynh. Ñöùc cha ñaõ nhôù raát roõ veà chuyeán ñi ngang qua Haø Noäi vaøo naên 1906 cuûa toân huynh vaø coù nhôø toâi chuyeån ñeán toân huynh nhöõng lôøi chuùc möøng toát nhaát vaø söï baûo ñaûm nhöõng lôøi caàu nguyeän cuûa ngaøi cho Doøng ñöôïc thònh vöôïng trong thôøi gian ñieàu haønh cuûa toân huynh.

Ñöùc cha cuõng yeâu caàu toâi bieân thö cho toân huynh veà vaán ñeà thaønh laäp moät ngoâi tröôøng sö phaïm maø caùc giaùm muïc taïi xöù Baéc Kyø naøy mong muoán giao phoù cho caùc sö huynh tröôøng Ki-toâ. Chính trong coâng nghò caùc giaùm muïc dieãn ra vaøo thaùng möôøi moät naêm 1912, taát caû caùc giaùm muïc taïi Baéc Kyø vöøa Phaùp vöøa Taây Ban Nha, ñaõ quyeát ñònh môû moät ngoâi tröôøng sö phaïm vôùi muïc ñích laø ñaøo taïo nhöõng giaùo vieân baûn xöù ñuû khaû naêng ñeå sau ñoù ñöùng ra ñieàu khieån caùc tröôøng hoïc taïi caùc ñòa phaän khaùc nhau ôû Baéc Kyø. Coâng cuoäc naøy ñöôïc caùc giaùm muïc xem nhö laø moät vieäc thuoäc haøng öu tieân vaø chính vò nieân tröôûng caùc giaùm muïc, ñöùc cha Gendreau, ñöôïc hoï giao cho traùch nhieäm thöïc hieän. Cô sôû cuûa tröôøng naèm taïi Nam Ñònh, moät trung taâm quan troïng vaø laø thuû phuû cuûa tænh cuøng teân, caùch Haø Noäi 87 km theo höôùng Ñoâng Nam. Ñöùc cha Gendreau vaø ñöùc cha Munagorri ñaõ môøi toâi ñeán thaêm ngoâi nhaø seõ ñöôïc ñaët döôùi quyeàn söû duïng cuûa caùc sh. Tuy nhieân toâi chöa coù theå ñi Nam Ñònh ñöôïc vì vaán ñeà thieáu thoán nhaân söï taïi Haø Noäi tuyeät ñoái khoâng theå cho pheùp toâi vaéng maët.

Ñöùc cha Gendreau cuõng ñaõ baøn chuyeän naøy vôùi sh giaùm tænh Ivarch Louis khi sh coù dòp gheù qua Haø Noäi caùch ñaây vaøi thaùng. Trong nhöõng ngaøy gaàn ñaây, ñöùc cha coøn noùi vôùi toâi veà chuyeän naøy vaø tuyeân boá raèng neáu caùc sh tröôøng Ki-toâ khoâng theå nhaän ngoâi tröôøng Nam Ñònh, ñöùc cha seõ cho goïi ñeán söï trôï giuùp cuûa caùc sh Thaùnh Gabriel : ñieàu maø ñöùc cha seõ giaûi quyeát moät caùch baát ñaéc dó. Ba sö huynh , hai Phaùp moät baûn xöù laø ñuû cho Nam Ñònh.

Thöa toân huynh toång quyeàn, toâi caû gan hy voïng laø toân huynh seõ ñaëc bieät quan taâm ñeán yeâu caàu cuûa caùc giaùm muïc ôû Baéc Kyø ñeå Danh Chuùa ñöôïc theâm caû saùng vaø taïo ñieàu thieän haûo cho caùc linh hoàn.

Xin toân huynh vui loøng nhaän nhöõng taâm tình toân kính cuûa toâi, keû beà döôùi raát khieâm nhöôïng vaø raát vaâng phuïc.

Kyù teân : sh Dominique Joseph

V/v : thaønh laâïp tröôøng sö phaïm ôû Nam Ñònh

Thôøi gian : 28/03/1913

Taùc giaû : ñöùc cha Gendreau, gm. Ñòa phaän Taây Baéc Kyø

Ñòa phaän toâng toøa taïi Taây Baéc Kyø

Keû sôû, ngaøy 28/03/1913

Kyù teân : + S

V/v : thaønh laâïp tröôøng sö phaïm ôû Nam Ñònh

Thôøi gian : 15/03/1920

Taùc giaû : sh Alessis, coù leõ laø Toång quaûn lyù taïi Roma (G.M.G. - Procura Generale Dei Fratelli Delle Scuole Cristiane,

Via di S. Sebastiano, N.3 Roma).

Roma, ngaøy 15 thaùng 03 naêm 1920

Kyù teân : sh.Alessis

V/v : thaønh laâïp tröôøng sö phaïm ôû Nam Ñònh . Coù theâm phuï chuù cuûa vò Thò saùt toâng toøa.

Thôøi gian : 06/01/1922

Buøi Chu, ngaøy 6 thaùng gieâng naêm 1922

Ñaïi dieän toâng toøa

Le Visiteur apostolique d’indochine … (conscient ?) de la neùcessiteù pressante de l’eùducation catholique du Tonkin … (jouit ? joint ? son insistance ? …aø celles de nos Seigneurs les Vicaires apostoliques pour supplier le Treøs Honoreù Freøre Geùneùral de prendre en main la fondation de l’eùcole normale de Nam Ñònh et de reùaliser la fondation pour le mois de Septembre 1923.

Phuù Nhai le 6 Janvier 1923

Henri Leùcroard

Visiteur apostolique d’indochine

Vò "thò saùt" toâng toøa caùc xöù ôû Ñoâng Döông …(yù thöùc veà …) söï caàn thieát khaån caáp cuûa neàn giaùo duïc Coâng giaùo taïi Baéc Kyø hôïp lôøi naøi næ cuûa mình vôùi lôøi tha thieát cuûa caùc ñaïi dieän toâng toøa ñeå khaån caàu toân huynh toång quyeàn ñích thaân theo saùt vieäc thaønh laäp tröôøng sö phaïm taïi Nam Ñònh vaø hoaøn thaønh coâng taùc xaây döïng ñeå saün saøng cho thaùng chín naêm 1923.

Kyù teân : Henri Leùcroard

V/v : chi phí maø nhaø chung seõ ñoùng goùp .

Thôøi gian : coù leõ khoaûng 1922 - 1923

Taùc giaû : Sh Aglibert Camille

V/v : thaønh laâïp tröôøng sö phaïm ôû Nam Ñònh .

Thôøi gian : 03/04/1925

Buøi Chu, ngaøy 6 thaùng gieâng naêm 1922

= = =

= =

V/v : veà vieäc ñieàu haønh tröôøng sö phaïm ôû Nam Ñònh .

Thôøi gian : 26/04/1925

Taùc giaû : Sh Christophe Leùon, giaùm tænh

Tröôøng thaùnh Thomas d’Aquin

Nam Ñònh – Baéc Kyø

= = =

= =

V/v : veà vieäc ñoùng cöûa tröôøng sö phaïm ôû Nam Ñònh .

Thôøi gian : 14/07/1945

Taùc giaû : ÑC. Chaize, ñaïi dieän toâng toøa taïi Haø Noäi

Baûn sao böùc thö cuûa ñöùc gm. Chaize, Ñaïi dieän toâng toøa taïi Haø Noäi cho pheùp ñoùng cöûa tröôøng ngoaïi truù Ñöùc Baø (Nam Ñònh)

Ñaïi dieän Toâng toøa taïi Haø Noäi

Baéc Kyø

HaøNoäi, ngaøy 14 thaùng 7 naêm 1945

Kính gôûi sh Dominique

Hieäu tröôûng tröôøng ngoaïi truù Ñöùc Baø

Nam Ñònh

Kyù teân : Chaize

Giaùm muïc toâng toøa taïi Haø Noäi

V/v : veà vieäc di dôøi hoïc vieän La San khoûi tröôøng sö phaïm ôû Nam Ñònh .

Thôøi gian : 294/09/1931

Taùc giaû : Leon Serra, Phoù giaùm tænh doøng OP (?)

29/09/1931

Sh Hieäu tröôûng tröôøng Thaùnh Thomas

Thöa sö huynh,

Kyù teân : Leon Serra O.P.

M M , , ,

, ,

Baûn kheá öôùc

Giöõa :

Ñieàu 8. –

Ñieàu 9. – Thueá maù veà baát ñoäng saûn cuûa cô sôû seõ do ñòa phaän gaùnh chòu ; nhöõng söû chöõa thoâng thöôøng seõ ñöôïc chia ñoâi giöõa caùc sh vaø ñòa phaän. Veà nhöõng söûa chöõa lôùn, hai beân ñoái taùc seõ thoaû thuaän vôùi nhau tröôùc.

Moãi naêm, ñòa phaän trao cho caùc sh hai traêm naêm chuïc ñoàng (250 $) ñeå buø ñaép moät phaàn cho nhaø tröôøng veà nhöõng chí phí xuaát ra cho caùc hoïc sinh vaø caùc lôùp hoïc, ñeå mua caùc phaàn thöôûng, baûn ñoà treo töôøng, tranh töôøng, vaø caùc chi phí linh tinh.

Ñieàu 10. – Sö huynh giaùm tænh cung öùng moät sh giöõ chöùc vuï hieäu tröôûng, kieåm tra, keá toaùn, moät sh cho moãi moät lôùp cuûa tröôøng, moät sh giaùm thò vaø quaûn lyù. Ngaøi seõ thöïc hieän vieäc hoaùn chuyeån vaø saép xeáp nhaân söï.

Ñieàu 11. – Neáu vì moät lyù do quan troïng, caùc sh bò buoäc phaûi ra ñi, hoï seõ thoâng baùo tröôùc cho vò ñaïi dieän caùc ñòa phaän ít nhaát laø moät naêm. Neáu caùc ñòa phaän yeâu caàu caùc sh ruùt lui, hoï cuõng phaûi cho hay tröôùc moät naêm vaø moät soá tieàn laø hai traêm naêm chuïc ñoàng (250 $) seõ ñöôïc chi traû cho moãi sh khi sh aáy ra ñi.

Ñieàu 12. – Do nhöõng maøy moø saün coù töï baûn chaát cuûa moät coâng trình hoaøn toaøn môùi laï, baûn kheá öôùc naøy chæ laø taïm thôøi. Coù leõ noù seõ trôû thaønh toái haäu trong voøng hai hay ba naêm nöõa, sau moät thöû nghieäm trung thöïc vaø thaân höõu, caàn thieát ñeå soi saùng cho hai phí ñoái taùc.

Ñöôïc laøm taïi Tam Ñaûo thaønh ba baûn, ngaøy 31 thaùng taùm naêm 1923

Giaùm muïc toâng toøa ñòa phaän Trung Baéc Kyø

Ñaïi dieän cho caùc ñòa phaän taïi Baéc Kyø

Sö huynh Aglibert – Marie

Giaùm tænh caùc sö huynh tröôøng KI-toâ

Ñaïi dieän sh Toång Quyeàn

Sau ñaây laø nhöõng gì ñöôïc thoûa thuaän vaø xaùc nhaän :

Ñieàu 5. Caùc sö huynh khoâng ñöôïc xaây döïng môùi. Hoï seõ gaùnh chòu moïi phí toån söûa chöõa nhaø cöûa.

Ñieàu 6. Ñòa phaän Buøi Chu ñaët toaøn boä vaø duy chæ döôùi quyeàn söû duïng cuûa caùc sö huynh :

Ñieàu 7. Ñòa phaän Buøi Chu höùa nhaän baûo ñaûm coâng taùc phuïc vuï leã laïc :

Ñieàu 8. Caùc sö huynh seõ nhaän vaøo hoïc trong tröôøng :

Baûn kheá öôùc naày coù hieäu löïc keå töø ngaøy 05 thaùng taùm naêm 1933.

Laøm taïi Buøi Chu thaønh ba baûn chính, ngaøy 05 thaùng Taùm naêm 1933.

Kyù teân : Kyù teân :

Ñaïi dieän toâng toøa Buøi Chu.

Fr. Jesu Jessa O.P.

Vic. Prov.

07/05/1925 : Kyø thi chính thöùc laáy vaên baèng sô caáp (Examens d’Eùtudes eùleùmentaires) : 61 thí sinh döï thi vaø troïn veïn 61 thí sinh truùng tuyeån vôùi lôøi ban khen veà moân Phaùp vaên. Deo Gratias ! Vinh quang daønh cho Meï Maria vaø cuõng cho thaùnh Thomas d’Aquin. Caû ñòa phaän ñeàu vui möøng

17/06/25 : Caùc baïn treû ñöôïc nghæ heø.

19/06/25 : Ñöùc cha Gendreau, giaùm muïc chính Haø Noäi ñeán vieáng thaêm.

18/07/25 : Ñöùc cha Chaize, giaùm muïc phuï taù Haø Noäi ñeán vieáng thaêm.

01/09/25 : Töïu tröôøng : 236 noäi truù. 3 ngaøy caám phoøng nhaäp hoïc ñaàu naêm : ñöôïc taát caû soát saéng tuaân thuû, ñaùnh giaù cao vaø ai naáy ñeàu chòu leã.

10/1925 : Thaùng Ñöùc Meï Maân Coâi ñöôïc cöû haønh raát troïng theå. Caùc hoïc sinh noäi truù thöôøng chòu leã haèng ngaøy.

24/11/25 : Cuoäc thaêm vieáng ñaëc bieät cuûa thaät nhieàu giaùm muïc taïi Baéc Kyø :

Ñöùc cha Ramond, giaùm muïc Höng Hoùa, Thöôïng Baéc Kyø.

Ñöùc cha Marcou, giaùm muïc Phaùt Dieäm, Duyeân haûi Baéc Kyø.

Ñöùc cha Ruiz de Azua, giaùm muïc Haûi Phoøng.

Ñöùc cha Gordaliza, giaùm muïc Baéc Ninh.

Cuoäi tieáp ñoùn thaät huy hoaøng : ñoàng ca, nhöõng lôøi chuùc tuïng, ñoát phaùo, tieäc thaân höõu, thaêm vieáng caùc lôùp, nghi thöùc trao caùc baèng caáp ñaõ ñaït ñöôïc trong caùc thaùng 5 vaø 6 vöøa qua. Caùc giaùm muïc cuûa chuùng ta caûm ñoäng troâng thaáy roõ. Caùc ngaøi trôû veà maø loøng vui möøng hôùn hôû veà söï tieáp ñoùn noàng haäu vaø thaân thieän.

25/12/15 : Sh giaùm tænh Christophe Leùon ñeán thaêm. Sau ñoù laø 2 ngaøy caám phoøng cho caû coäng ñoaøn.

07/03/06 : leã thaùnh boån maïng tröôøng thaùnh Thomas d’Aquin. Coù thaùnh leã troïng theå, nhieàu hoïc sinh röôùc leã. Baàu khí raát soát saéng vaø ñaïo ñöùc.

25/05 : Cuoäc thaêm vieáng theo luaät ñònh cuûa sh giaùm tænh.

Sh hieäu tröôûng Donatien-Reùgis vaøo beänh vieän trong 5 ngaøy. Soát reùt, theå chaát suy nhöôïc vì laøm vieäc quaù taûi.

07/06 : 10 hs nhaän hoïc boång ñaõ hoaøn toaøn ñaäu baèng tieåu hoïc (C.E.P).

16/06 : Taát caû caùc hs ñeàu ñöôïc nghæ heø.

28/08 : 2 sh Joseph-Gagelin vaø Michel-Diaz ñöôïc ñoåi ñeán.

01/09 : Nhaäp hoïc. 185 noäi truù ñaõ trình dieän ngay ngaøy ñaàu. Trong khi ñoù, möa gioù luït loäi ñaõ ngaên khoâng cho 15 hs nhaän hoïc boång goác Haûi Phoøng ñeán töïu tröôøng ñuùng luùc !

Thaùng 10 naêm 1926, sh giaùm tænh Christophe-Leùon ngaõ beänh : moïi ngöôøi ñeàu soát saéng caàu nguyeän vaø ngay caû "laøm" tuaàn cöûu nhaät ñeå xin cho cho sh ñöôïc mau khoûi beänh.

Ngaøy 02/10 : Chaéc hôïp vôùi Thaùnh YÙ Thieân Chuùa neân sh giaùm tænh thaân yeâu ñaõ ñöôïc Chuùa thöông goïi veà. Thaùnh leã caàu hoàn cho sh vaø moïi ngöôøi gaéng chòu leã theå theo yù nguyeän cuûa sh.

Ngaøy 08/12 : Leã Ñöùc Meï voâ nhieãm nguyeân toäi ñöôïc cöû haønh raát troïng theå vaø nhaát laø soát saéng, ñaïo ñöùc.

19/01 : Ñoùn tieáp troïng theå vò giaùm tænh môùi, sh Divy-Joseph : ñoàng ca, lôøi chuùc möøng, ñoát phaùo. Saùng hoâm sau, trong thaùnh leã, moïi ngöôøi ñeàu chòu leã ñeå caàu nguyeän theo yù sh tha thieát yeâu caàu vaø sau ñoù laø moät ngaøy nghæ ñeå toân vinh !

Cuoäc gaëp gôõ ñaàu tieân giöõa sh giaùm tænh vaø caùc sh trong coäng ñoaøn phaán khích loøng moïi ngöôøi vaø baùo hieäu moät nhieäm kyø thaät söï tuyeät vôøi vaø seõ raát hieäu quaû.

24/01 : Sh Marcellin leân ñöôøng ñi Hueá ñeå tham döï khoaù tónh taâm ñaëc bieät nhaèm chuaån bò sh khaán troïn ñôøi vaø sh Paul-Mi …

30/03 : Sh taân giaùm tænh Divy-Joseph thöïc hieän laàn ñaàu tieân chuyeán vieáng thaêm coäng ñoaøn theo luaät ñònh. Laàn tröôùc chæ laø chuyeán vieáng thaêm mang tính caùch xaõ giao vaø giôùi thieäu.

06/05 : Dieãn ra kyø thi laáy baèng Certificat eùleùmentaire (Sô hoïc) : 96 hoïc sinh cuûa tröôøng thaùnh Thomas d’Aquin ñöôïc chaám ñaäu hoaøn toaøn.

04/06 : Dieãn ra kyø thi laáy baèng Certificat franco-indigeøne (tieåu hoïc Phaùp Vieät) : 20 hs cuûa tröôøng ñöôïc chung quyeát chaám ñaäu.

15/06 : Tröôøng cho nghæ heø. Caùc hoïc sinh ra veà, loøng vui söôùng roän raõ vaø höùa seõ ñem ra thöïc hieän nhöõng gì ñaõ ñöôïc hoïc hoûi taïi maùi tröôøng sö phaïm Coâng giaùo ñaàu tieân taïi vuøng ñaát ñaïo naøy. Veà phaàn caùc sh, caùc thaày sau moät naêm laøm vieäc caät löïc, ñöôïc cô hoäi ñi nghæ maùt taïi Ñoà Sôn taïi ngoâi nhaø nghæ cuûa coäng ñoaøn tröôøng Puginier. Hoï may maén ñöôïc nghæ ngôi trong hai thaùng röôûi vaø khi hoï trôû veà nhieäm sôû, hoï thaáy nhö ñöôïc "tu boå" lôùn veà söùc khoeû laãn loøng nhieät taâm !

01/09 : Töï tröôøng "hoaønh traùng" vôùi 190 hs hieän dieän. 3 ngaøy tónh taâm. Linh muïc "giaûng phoøng" laø cha Casado vôùi nhöõng baøi giaûng ñaët troïng taâm quanh nhöõng boån phaän cuûa giôùi treû : thính giaû coù veû nhö ñaéc yù !

Thaùng 10 : thaùng kính Ñöùc Meï Maân Coâi ñöôïc toå chöùc khaù chu ñaùo ñeå caùc hoïc sinh coù dòp baøy toû loøng moä meán ñoái vôùi Ñöùc Trinh Nöõ.

22/12 : sh giaùm tænh Divy-Joseph vieáng thaêm coäng ñoaøn theo luaät ñònh : sh ñöôïc ñoùn tieáp long troïng vôøi ñaày ñuû nghi thöùc truyeàn thoáng trong tænh doøng. Sau dòp naøy, 4 sh trong coäng ñoaøn ñi Haø Noäi ñeå tham döï tónh taâm daønh cho mieàn Baéc.

Naêm 1928.

Thaùng gieâng naêm 1928 : 4 sh veà Hueá ñeå caám phoøng. Chuù ñeä töû Thuaàn Ñoâ-mi-ni-coâ theo vaøo.

Sh Marcellien, thaønh vieân cuûa coäng ñoaøn, nhaän ñöôïc söï vuï leänh thuyeân chuyeån veà tröôøng Taberd Saøi Goøn.

Thaùng hai naêm 1928 : 2 sh ñöôïc ñoåi ñeán laø sh Jacques Minh vaø Cosme Gaãm.

Sau Teát Nguyeân Ñaùn : caùc hoïc trôû laïi ñaày ñuû. Coäng ñoaøn vui möøng ñoùn tieáp 17 chuù ñeä töû cuûa nhaø doøng ñeán hoïc theo chöông trình bình thöôøng cuûa tröôøng.

Veà ñôøi soáng taâm linh, trong caùc thaùng gieâng, thaùng ba (Giu-se), thaùng naêm (Ñöùc Meï) vaø thaùng saùu (Traùi Tim Chuùa Gieâ-su), nhaø tröôøng ñeàu coù toå chöùc nhöõng nghi leã toân giaùo trang nghieâm vaø raát ñöôïc ñaùnh giaù cao. Nhieàu hoïc sinh thöïc haønh vieäc chòu leã thöôøng nhaät.

Thaùng naêm laø thaùng caùc hoïc sinh phaûi tham döï kyø thi laáy baèng Sô hoïc (Certificat eùleùmentaire) : 89 hoïc sinh ñaõ ñaäu toaøn phaàn.

Moät söï kieän baát ngôø : Tröôøng thaùnh Thomas d’Aquin nhaän ñöôïc moät ñieän tín cuûa chính phuû Phaùp baùo tin sh hieäu tröôûng Donatien-Reùgis ñöôïc phong haøm só quan haøn laâm vieän (Officier d’Acadeùmie) : Chöùng thö cuûa vieäc phong taëng naøy ñaõ ñeán tay ngöôøi thuï höôûng "haøm" vaøi ngaøy sau ñoù !

Thaùng saùu : treân 40 hoïc sinh tham döï kyø thi laáy baèng Phaùp Vieät (Certificat franco-indigeøne), 33 em ñaõ ñöôïc chaám ñaäu.

15/06 : Nghæ heø cho caùc hoïc sinh sau moät naêm hoïc taäp caät löïc. Moät thaùnh leã taï ôn ñöôïc cöû haønh ñeå toân vinh nhöõng hoàng phuùc toû töôøng maø nhaø tröôøng ñaõ nhaän ñöôïc trong naêm qua. Sau ñoù caùc sh cuõng leân ñöôøng ñi nghæ taïi Ñoà Sôn trong voøng hai thaùng röôûi ñeå "tu boå" söùc khoûe cho tinh thaàn laãn theå chaát, saün saøng cho nieân hoïc môùi.

01/09 : Töïu tröôøng. Vaø cuõng nhö naêm qua, baûo luït ñaõ laøm giaûm suùt soá caùc hoïc sinh nhaän hoïc boång trong caùc ñòa phaän. Khoaûng 40 hoïc sinh vì khoâng ñuû taøi chaùnh ñeå thanh toaùn truù phí neân taïm ngöng vieäc hoïc, ñôïi vuï truùng muøa naêm tôùi seõ laïi caép saùch ñeán tröôøng ! Vaø do vaäy, tình hình taøi chaùnh cuûa tröôøng cuõng bò aûnh höôûng traàm troïng.

Nhö thoâng leä, sau ngaøy khai giaûng nieân hoïc môùi, tröôøng coù toå chöùc 3 ngaøy caám phoøng cho caùc hs.

Thaùng chín/1928, sh gt. Divy-Joseph ñeán chaøo coäng ñoaøn vaø gaëp rieâng töøng thaønh vieân tröôùc khi ngaøi leân ñöôøng tham döï Toång coâng hoäi taïi truï sôû trung öông doøng ôû Lambecq-le-hal, Bæ.

Thaùng 10/1928, ñieän tín cuûa sh gt. baùo tin sh Adrien ñaéc cöû toång quyeàn doøng. Trong thôøi gian löu truù taïi AÂu Chaâu, sh gt. laàn löôït gôûi 2 böùc thö cho coäng ñoaøn sh taïi Nam Ñònh ñeå khích leä thaày troø tröôøng thaùnh Thomas d’Aquin hoïc taäp toát khi ngaøi vaéng maët. Buø laïi, caû tröôøng cuõng ñoïc kinh nhieàu ñeå caàu nguyeän cho ngaøi laøm toát coâng taùc ñaïi dieän cho toaøn gia ñình La San taïi Ñoâng Döông.

01/03 : sh Donatien-Benoýt ñoåi veà coäng ñoaøn Nam Ñònh ñeå ñaëc traùch lo cho naêm thöù nhaát

Nhöõng keát quaû hoïc taäp saùng choùi do noã löïc cuûa hoïc sinh – vaø do ñöôïc nhöõng ngöôøi thaày taän tuïy dìu daét – ñaõ laøm raïng danh tröôøng thaùnh Thomas d’Aquin trong nieân khoùa 28-29. 50 thí sinh ghi danh öùng thí baèng Sô hoïc (C.E.E.I) vôùi nhieäm yù Phaùp vaên vaø 44 ñöôïc chaám ñaäu. 50 thí sinh döï thi laáy baèng Tieåu hoïc (C.E.P.), 34 truùng tuyeån. So vôùi caùc tröôøng trong tænh, tröôøng thaùnh Toâ-ma ñaït tæ leä hoïc sinh ñoã ñaït cao nhaát.

30/07, moät traän cuoàng phong döõ doäi ñaõ baát ngôø ñoã aäp xuoáng treân caû tænh Nam Ñònh. Tröôøng thaùnh Toâ-ma cuõng khoâng thoaùt khoûi ñònh meänh hung baïo : nhaø chôi coù maùi che hoaøn toaøn bò quaät ngaõ, noùc nhaø tröôøng bay toác ñi. Thieät haïi do côn baûo ñeå laïi öôùc khoaûng 6 000 $ !

20/08, Hoïc vieän cuûa doøng ñöôïc dôøi ñeán "truù ñoùng" taïi tröôøng, trong khu vöïc ñöôïc khoanh vuøng daønh rieâng cho hoï.

20/09, huynh tröôûng hoïc vieän Domici-Rogatien kieâm nhieäm luoân chöùc vuï hieäu tröôûng tröôøng thaùnh Toâ-ma coøn sh cöïu hieäu tröôûng Donatien-Reùgis, sau 17 naêm haêng say heát mình vì boån phaän (vieäc toâng ñoà qua coâng taùc giaùo duïc) taïi Ñoâng Döông ñöôïc caáp treân cho veà Phaùp tónh döôõng moät thôøi gian ñeå taùi taïo söùc khoeû.

Vôùi muïc ñích coå voõ loøng ñaïo ñöùc nôi caùc hoïc sinh, hai phoøng traøo hoäi ñoaøn ñöôïc thaønh laäp ngay töø ngaøy khai giaûng nieân khoùa vöø qua. Ngaøy 07/10, 19 thieáu nieân vôùi nhieàu aûnh höôûng toát coù tieáng nhaát trong tröôøng vaø vôùi söï töï nguyeän tích cöïc, ñaõ ñöôïc nhaän vaøo Hieäp Hoäi Thaùnh Maãu vôùi tö caùch laø thaønh vieân saùng laäp. Ngaøy 25/12, nhöõng Nghóa só "beù" cuûa Chuùa Haøi Ñoàng cuõng vui söôùng chöùng toû loøng haøo hieäp Ki-toâ giaùo khoâng keùm haêng say cuûa mình vôùi caùc baäc ñaøn anh. Caû hai hoäi ñoaøn ñaïo ñöùc naøy chöa chi ñaõ phaùt huy ñöôïc nhieàu aûnh höôûng toát trong moâi tröôøng hoïc ñöôøng. Con ñöôøng ñaïo ñöùc trong giôùi hoïc sinh tröôøng thaùnh Thomas d’Aquin höùa heïn nhieàu töông lai !

Trong hai ngaøy 05 vaø 06 thaùng hai, ñaây laø laàn ñaàu tieân töø ngaøy khai giaûng tröôøng sö phaïm Nam Ñònh, caùc hoïc sinh cuûa baûn tröôøng ñaõ coù 2 buoåi trình dieãn vaên ngheä tröôùc söï thaùn phuïc ñaày vui söôùng vaø nieàm kieâu haõnh cuûa caùc phuï huynh vaø quan khaùch Vieät Nam laãn phöông taây.

Ngaøy 10/03, moät buoåi leã caàu hoàn ñöôïc cöû haønh ñeå toaøn theå hoïc sinh caàu nguyeän cho sh Donatien Reùgis, vò hieäu tröôûng ñaàu tieân cuûa tröôøng "Xanh Toâ ma" (Saint Thomas) vöøa qua ñôøi taïi Quimper (Finisteøre, Bretagne, Phaùp) khi ngaøi ñang coøn trong kyø höôûng pheùp nghæ döôõng taïi ñaáy !

Ngaøy 13/03, nhaân dòp moät ngheä só Bæ taøi naêng coù vieäc ñi qua Buøi Chu, Carlo Lisen, caùc sh ñaõ môøi ngheä só naøy troå taøi dieãn taû baèng cöû ñieäu vaø ngoân töø nhöõng baøi nguï ngoân cuûa nhaø thô La Fontaine tröôùc söï say meâ vaø thaùn phuïc cuûa caùc hoïc sinh yeâu thích vaên chöông Phaùp.

Naêm nay leã thaùnh toå phuï Gio-an La San ñöôïc möøng kính vôùi moät söï trang troïng khaùc thöôøng. Chieàu ngaøy aùp leã, caùc hoïc sinh tham döï cuoäc canh thöùc soát saéng. Sau ñoù laø cuoäc röôùc ñuoác töng böøng keøm theo cuoäc dieãn haønh cuûa ñoäi keøn cuûa giaùo xöù ngöôøi AÂu maø phaàn ñoâng caùc nhaïc coâng ñeàu laø hoïc sinh cuûa tröôøng. Cuoäc röôùc ñuoác tuaàn haønh qua caùc con ñöôøng chính cuûa thaønh phoá Nam Ñònh vaø loâi keùo söï chuù yù cuûa phaàn ñoâng daân chuùng trong thaønh phoá. Vaøo ñuùng ngaøy leã hoâm sau, moät thaùnh leã troïng theå ñöôïc cöû haønh trong aâm thanh reùo raét cuûa daøn ñoàng ca laàn ñaàu tieân trình dieãn boä leã cuûa nhaø soaïn nhaïc noåi tieáng Ceùsar Franik. Chieàu ñeán, dieãn ra caùc troø chôi daân gian.

Keát quaû caùc kyø thi chính thöùc cuûa nieân khoùa 1931-1932 cuûa hoïc sinh baûn tröôøng :

* Baèng sô hoïc (C.E.E.) ngaøy 29/05/31 : truùng tuyeån 55/66 hoïc sinh döï thi.

* Baèng tieåu hoïc (C.E.P) ngaøy 09/06/31 : truùng tuyeån 11 /17 hoïc sinh döï thi.

* Baèng thaønh chung (Brevet eùleùmentaire) ngaøy 08/06/31 : truùng tuyeån 2/3 hs döï thi.

* Baèng cao ñaúng tieåu hoïc (Dip. E.P.S.) ngaøy 01/06/31 : truùng tuyeån 2/2 hs döï thi.

Thöøa dòp thuaän tieän nghæ heø, ban giaùm ñoác cho queùt voâi laïi vaø caùc baøn gheá quaù cuõ hay khoâng hôïp thôøi trong caùc lôùp cuûa hoïc sinh lôùn baèng nhöõng thieát bò môùi vaø "ad hoc" (ñuùng kieåu !).

Thôøi gian ñaàu cuûa nieân khoùa môùi cuûa tröôøng thaùnh Thomas ñöôïc ñaùnh daáu baèng moät söï kieän buoàn : sau thôøi ñieåm nhaäp hoïc khoaûng 15 ngaøy trong thaùng chín, sh hieäu tröôûng bò beänh kieát lî quaät ngaõ. Ngöôøi ta ñöa sh vaøo beänh vieän Saint-Paul taïi Haø Noäi. Ñaàu thaùng 10, sau moät thôøi gian ngaén söùc khoeû tieán trieån khaû quan hôn, beänh tình taùi phaùt naëng hôn vaø buoäc sh phaûi nhaäp vieän trôû laïi. Caùc baùc só cho raèng sh bò lôøn thuoác vaø khuyeân neân cho sh hoài höông. Theá laø sh phaûi vaøo Saøi Goøn vaø ñaàu thaùng 12 naøy ñeå leân taøu "Feùlix-Roussel", moät con taøu khaùch vó ñaïi cuûa vuøng Vieãn Ñoâng naøy. Hy voïng laø khí haäu thuaän lôïi cuûa queâ nhaø coäng theâm "söùc khoeû nhö traâu" cuûa sh seõ giuùp sh thoaùt hieåm vaø mau traû sh trôû laïi nhieäm sôû thaân thöông naøy.

Vieäc vun troàng ôn goïi giaùo duïc La San vaãn ñöôïc quan taâm ñaëc bieät taïi nhaø noäi truù thaùnh Thomas naøy. Trong naêm 1931 naøy, 6 hoïc sinh ñaõ theo con ñöôøng höôùng veà chuaån vieän Hueá vaø moät hoïc sinh lôùp lôùn cuûa naêm thöù hai cao ñaúng tieåu hoïc ñaõ gia nhaäp doøng Chuùa Cöùu Theá. Deo gratias !

Cho ñeán naêm roài, nhaø tröôøng chæ thaâu nhaän nhöõng hoïc sinh con nhaø coù ñaïo Chuùa. Nhöng töø ñoù ñeán nay, vaøi hoïc sinh con nhaø töû teá chöa chòu pheùp thaùnh taåy cuõng ñöôïc theo hoïc taïi tröôøng. Nhôø vaäy, vaøo thaùng chín vöøa qua, caùc sh vui söôùng khi tham döï leã röûa toäi cuûa moät trong caùc hoïc sinh naøy : ñoù laø em Jean Marie Loan. Boá ñôõ ñaàu cuûa em laø oâng J.Guy, kyõ sö coâng chaùnh vaø meï ñôõ ñaàu laø baø Labes, vôï ñaày thieän caûm cuûa vieân giaùm ñoác ngaân haøng Ñoâng Döông taïi Nam Ñònh.

Xin Chuùa thöông cho em hoïc sinh naøy coù theâm nhieàu baïn noái böôùc theo em.

Caùc hoäi ñoaøn daønh cho caùc hoïc sinh xuaát saéc nhö hieäp hoäi Thaùnh Maãu, ñoaøn nghóa só Chuùa Haøi Ñoàng ñeàu luoân luoân phaùt trieån toát veà chaát löôïng vaø veà nhaân soá trong naêm 1931. Taï ôn Chuùa !

Tröôùc khi nghæ Teát, trong hai ngaøy 18 vaø 19/01/1933, caùc hoïc sinh tröôøng thaùnh Thomas ñaõ coáng hieán hai buoåi trình dieãn vaên ngheä truyeàn thoáng cho phuï huynh vaø thaân höõu cuûa tröôøng. Chöông trình vaên ngheä goàm moät vôû kòch noùi "Em beù khieám thò" vaø moät ñoaûn kòch haøi cuûa soaïn giaû Auguste Thibault "Teân cöôùp Barbaro". Thaønh coâng nhö thoâng leä !

26/02 : nhaèm thu goùp moät ít tieàn cho vieäc nôùi roäng nhaø thôø giaùo xöù daønh cho ngöôøi Phaùp taïi Nam Ñònh, cha sôû Vacquier toå chöùc buoåi chieáu phim noùi "Thaùnh giaù goã" cuûa haûng phim Cineùma Universel. Caùc hoïc sinh tröôøng thaùnh Thomas raát vui söôùng keùo nhau ñeán xem. Thaät laø moät dòp giaûi trí laønh maïnh vaø boå ích.

20/03 : 6 sh hoïc vieän vöøa xong naêm taäp "keùo nhau" ñeán Xanh Toâ-ma.

06/04 : ban giaùm hieäu tröôøng taän duïng chuyeán löu dieãn ngang qua Nam Ñònh cuûa nhaø aûo thuaät löøng danh Mohamed Shah ñeå taïo cô hoäi cho caùc hoïc sinh coù dòp daïo chôi trong xöù sôû kyø dieäu ! Caùc hoïc sinh cuûa tröôøng caùc nöõ tu taïi Nam Ñònh cuõng ñöôïc môøi tham döï !

15/04 : Hoïp nhau trong hoäi tröôøng roäng raõi, thaày troø tröôøng Saint Thomas haân hoan ñoùn chaøo sh taân giaùm tænh Dominique Marie vaø gôûi leân sh nhöõng tình caûm vui möøng cuøng kính troïng ñoái vôùi vò laõnh ñaïo cao caáp cuûa doøng La San taïi Ñoâng Döông ñang ñaët chaân ñeán xöù Baéc Kyø !

17/04 : thöù hai sau leã Phuïc Sinh, ngaøy tung taêng ngoaøi ñoàng. Caû coäng ñoaøn ñeán laøm khaùch taïi Trinh Xuyeân, caùch Nam Ñònh 7 km, nôi nhaø cha sôû raát thaân thieän cuûa giaùo xöù quaù ñoãi phoàn vinh naøy.

15/05 : Hoäi lôùn möøng cha thaùnh toå phuï Gio-an La San nhö moïi naêm. Thaùnh leã troïng theå vaø sau ñoù laø caùc troø chôi daân gian maø caùc hoïc sinh raát öa chuoäng.

22 /05 : ngaøy quyeát ñònh vaän meänh cuûa caùc hoïc sinh nhoû chuùng ta ñang theo hoïc lôùp nhì, naêm thöù nhaát, ban sô hoïc (? cours moyen,1eøre anneùe eùleùmentaire). Ñaây laø laàn ñaàu tieân caùc em phaûi ñoái maët vôùi caùc kyø thi chính thöùc cuûa nhaø nöôùc. Tuy nhieân cuoái cuøng roài chuùng cuõng ngaång cao ñaàu maø thoaùt ra vôùi lôøi khen taëng veà moân Phaùp vaên.

05/06 :

Keát quaû 2 kyø thi : C.E.P.F.I. : 20

B.E. : 03

13/06 : moät thí sinh truùng tuyeån B.E. (? Thaønh Chung Tieåu Hoïc) ñeå lôøi môøi taát caû caùc hs noäi truù ñeán chôi nhaø mình. Hs naøy saün saøng laõnh chòu moïi phí toån. Ngaøy hoïp maët thaät vui veû vaø hoâm aáy phaàn taâm linh cuõng khoâng bò boû queân : buoåi saùng, thaùnh leã taï ôn coù haùt xöôùng, buoåi chieàu, chaàu Thaùnh Theå. Ñoù laø khuùc daïo ñaàu cuûa nhöõng ngaøy nghæ daøi seõ ñeán trong hai ngaøy nöõa.

18/06 : ñaùp lôøi môøi cuûa sh Marcel, huynh tröôûng cuûa coäng ñoaøn Phaùt Dieäm, caû coäng ñoaøn Nam Ñònh ñaõ leân ñöôøng ñeán thò traán thaät ñoâng ñaûo cuûa caùc Ki-toâ höõu ñeå tham döï cuoäc röôùc kieäu toân vinh Thaùnh Theå thaät long troïng.

21/06 : caùc sh treû hoïc vieän, khaùch cuûa tröôøng Saint Thomas d’Aquin töø boán naêm nay seõ trôû laïi Hueá vaø seõ chieám höõu nhaø cöûa cuûa sô taäp vieän vaø taäp vieän taïi ñaáy.

26/06 : moät ñoaøn ñeä töû doøng La San cuûa khu vöïc Baéc Vieät Nam teà töïu taïi tröôøng ñeå chuaån bò leân ñöôøng vaøo nhaø sô taäp ôû Nha Trang.

Trong suoát kyø nghæ heø, tröôøng "Xanh Toâ-ma" thay da ñoåi daïng nhôø xaây döïng ñöôïc moät coång tröôøng xinh xaén, moät böùc töôøng daøi ñeïp vaø moät phoøng gaùc. Hai ao lôùn tröôùc tröôøng ñaõ ñöôïc san laáp xong töø hoài ñaàu muøa heø.

05/08 : moät cuoäc hoïp dieãn ra giöõa söï hieän dieän cuûa 4 linh muïc Ña Minh vaø 3 sö huynh ñeå baøn thaûo veà döï aùn moät kheá öôùc môùi cho tröôøng Saint Thomas d’Aquin. Coâng vieäc ñöôïc troâi chaûy toát ñeïp. Vieäc kyù keát dieãn ra sau ñoù vaøi ngaøy. Sau ñaây laø baûn kheá öôùc ñöôïc kyù keát :

Sau ñaây laø nhöõng gì ñöôïc thoûa thuaän vaø xaùc nhaän :

Ñieàu 5. Caùc sö huynh khoâng ñöôïc xaây döïng môùi. Hoï seõ gaùnh chòu moïi phí toån söûa chöõa nhaø cöûa.

Ñieàu 6. Ñòa phaän Buøi Chu ñaët toaøn boä vaø duy chæ döôùi quyeàn söû duïng cuûa caùc sö huynh :

Ñieàu 7. Ñòa phaän Buøi Chu höùa nhaän baûo ñaûm coâng taùc phuïc vuï leã laïc :

Ñieàu 8. Caùc sö huynh seõ nhaän vaøo hoïc trong tröôøng :

Baûn kheá öôùc naày coù hieäu löïc keå töø ngaøy 05 thaùng taùm naêm 1933.

Laøm taïi Buøi Chu thaønh ba baûn chính, ngaøy 05 thaùng Taùm naêm 1933.

Kyù teân : Kyù teân :

Ñaïi dieän toâng toøa Buøi Chu.

Fr. Jesu Jessa O.P.

Vic. Prov.

27/01 : tröôøng phuïc vuï cho phuï huynh vaø thaân höõu moät buoåi trình dieãn vaên ngheä haèng naêm. Chöông trình bieåu dieãn goàm moät vôû nhaïc kòch nhoû moät maøn "Lulli marmiton" vaø moät vôû bi nhaïc kòch khaùc hai maøn "Chuù khæ". Caùc khaùn giaû taây ta gì ñeàu thích thuù theo doõi töøng chi tieát cuûa 2 vôû kòch ñöôïc trình dieãn thaät xuaát saéc. Vôùi söï hoã trôï ñaày söùc quyeán ruõ cuûa ñoäi keøn cuûa 4e Rt.T.T., buoåi dieãn ñöôïc theâm phaàn khôûi saéc cao ñoä.

05/03 : Moät doanh gia Vieät Nam raát giaøu ñaõ ñeà xuaát vaø uûng hoä moät giaûi boùng troøn daønh cho cuoäc tranh taøi giöõa caùc tröôøng hoïc coâng tö cuûa thaønh phoá vaø cho quyeàn tham gia giaûi voâ ñòch lieân hoïc ñöôøng nieân khoùa 1934-1935. Sau nhieàu traän loaïi tröïc tieáp, ñoäi boùng tröôøng Saint Thomas ñoaït ñöôïc vöøa cuùp vöøa danh hieäu voâ ñòch.

11/03 : Moät traøo löu quay veà vôùi ñaïo Chuùa lan toûa aûnh höôûng leân giôùi treû cuûa tröôøng. Moät hoïc sinh lai Phaùp, Jean Michel Preùa, vöøa chuyeân caàn laïi vöøa ñaïo ñöùc, ñeán laõnh nhaän doøng nöôùc thanh taåy vaøo ñeâm aùp leã Phuïc sinh. Moät hoïc sinh khaùc, Taøu lai Vieät, cuõng nhaän laõnh bí tích röûa toäi vaø chòu leã laàn ñaàu vaøo ñuùng ngaøy Phuïc sinh aáy. Caàu mong cho göông toát cuûa caùc hoïc sinh aáy loâi keùo nhieàu baïn beø beân löông cuûa chuùng daán mình treân con ñöôøng söï thaät aáy !

15/05 : Moïi söï ñaõ ñöôïc saép xeáp xong ñeå taêng theâm phaàn long troïng cho buoåi leã toân kính vò cha vaø ñaáng saùng laäp doøng raát thaân yeâu cuûa chuùng ta. Moät leã hoäi thao döôùi söï chuû toïa cuûa vieân trung uùy nhieàu thieän caûm Dubau, ñaïi dieän cho vieân ñaïi taù chæ huy 4e Rt.T.T., dieãn ra laàn ñaàu tieân treân saân vaän ñoäng môùi cuûa tröôøng, trong tieáng quaân nhaïc haøo huøng. Ngöôøi ta ñeå yù thaáy coù nhieàu maøn ñoàng dieãn, ñöôïc thöïc hieän moät caùch hoaøn haûo bôûi nhieàu vaän ñoäng vieân treû döôùi söï chæ ñaïo cuûa moät huaán luyeän vieân quaân söï vaø cuõng laø thaày daïy theå duïc cuûa tröôøng.

Thaùng 06 : Nhöõng coá gaéng vöôït böïc cuûa hoïc sinh baûn tröôøng ñöôïc ñeàn ñaùp roäng raõi bôûi nhöõng keát quaû saùng choùi vaøo dòp cuoái nieân hoïc, qua caùc kyø thi tuyeån chaùnh thöùc. Ñaây laø baûng thaønh tích :

C.E.E. (Baèng sô hoïc Vieät) : 27 truùng tuyeån vôùi 19 lôøi khen veà moân Phaùp vaên.

C.E.P.f-i (Baèng tieåu hoïc Phaùp Vieät) : 18 ñaäu

C.E.P.f. (Baèng tieåu hoïc Phaùp) : 2/2 truùng tuyeån maø moät ñöôïc thöù haïng : bình (Bien, gioûi)

B.El. vaø B. d’Ens. Prim./sup : 4 truùng tuyeån

Dipl. D’Ens/Prim./Sup./f-I : 3 truùng tuyeån

Trong cuoäc thi tranh taøi heát söùc gay gaét cho vieäc tuyeån choïn vaøo chöùc vuï thö kyù trong phuû toaøn quyeàn (? Gouvernement geùneùral) vaø cho toøa toång truù söù (? Reùsidence supeùrieure), 2 trong soá caùc thí sinh vöøa môùi ñaäu baèng toát ngieäp cuûa tröôøng Saint Thomas ñaõ truùng tuyeån moät caùch vinh quang, vaø moät trong hai thí sinh naøy ñöôïc xeáp haïng nhaát trong nhoùm ñöôïc toøa toång truù söù tuyeån choïn, boû xa raát nhieàu thí sinh khaùc ñaõ töøng ñaäu tuù taøi !

07/08 : Vò giaùm muïc thöù hai ngöôøi Vieät Nam, ñöùc cha Ña Minh Hoà Ngoïc Caån, giaùm muïc phuï taù cuûa

03/09 : Nieân khoùa 1935-1936 khôûi ñaàu baèng moät leã khai giaûng thaät töng böøng. Vò Thaày toát buïng roõ raøng laø ñaõ chuùc phuùc cho nhaø tröôøng. Nhöõng ñôn xin nhaäp hoïc nhaát laø xin vaøo lôùp "ñeä nhaát nieân tieåu hoïc cao ñaúng" thì traøn ngaäp, ñeán ñoåi ngöôøi ta thaáy buoäc loøng hay ñuùng hôn, thaáy caàn thieát phaûi töø choái nhaän hoïc sinh vaøo lôùp naøy, moät lôùp thaät söï quaù taûi (57 hoïc sinh) ñoái vôùp moät phoøng hoïc khaù chaät heïp. Do tình traïng nhö vaäy, hieän nay só soá cuûa daân maøi ñuûng quaàn treân gheá nhaø tröôøng laø 230 hoïc sinh so vôùi soá 184 naêm roài (1934-35). Con soá naøy cuõng cho thaáy söï höng vöôïng ñaõ trôû laïi moät caùch ñaùng keå treân vuøng ñaát ñaïo, gioáng nhö vaøo thôøi nhöõng naêm phoàn thònh.

22/11 : ñaây laø laàn ñaàu tieân leã thaùnh Xeâ-xi-li-a, boån maïng cuûa giôùi aâm nhaïc, ñöôïc cöû haønh moät caùch hoaønh traùng, baát thöôøng. Ca ñoaøn cuûa tröôøng vaø daøn nhaïc ñaõ trình dieãn caùc taùc phaåm aâm nhaïc nho nhoû raát hay, khoâng cheâ vaøo ñaâu ñöôïc. Moät leã chaàu Mình Thaùnh Chuùa keát thuùc myõ maõn ngaøy ñeïp trôøi naøy.

15/12 : tröôùc söï hieän dieän cuûa caùc giaùo sö vaø taát caû caùc baïn hoïc tuï hoïp nhau trong nguyeän ñöôøng xinh xaén, nghi thöùc ñoùn nhaän 12 thaønh vieân môùi gia nhaäp nhaäp hieäp hoäi Thaùnh Maãu ñöôïc dieãn ra moät caùch thaät caûm ñoäng. Ñaây ñuùng laø ñoäi quaân danh döï maø khoâng phaûi ai muoán gia nhaäp laø ñöôïc ! … Trong nguyeän ñöôøng chan hoøa aùnh saùng, côø xí trang trí nhö trong ngaøy troïng ñaïi, taâm hoàn moïi ngöôøi nhö bò chieám höõu bôûi moät caûm xuùc maïnh, keát tinh cuûa nhöõng baøi haùt thaùnh ca, cuûa söï soát meán daït daøo ! Ngaøy 25/12 : moïi ngöôøi laïi cuõng traûi qua nhöõng caûm xuùc nhö vaäy ñoái vôùi ñoaøn Nghóa só Chuùa Haøi Ñoàng.

25/12 : Naêm nay leã Chuùa Giaùng Sinh ñöôïc möøng kính long troïng vaø töng böøng nhö chöa heà coù. Maët tieàn cuûa nhaø tröôøng boång saùng lung linh leân bôûi ba daõy ñeøn ngoâi sao cao 1m50, beân treân ñoù laïi coù theâm moät ngoâi sao vó ñaïi röïc saùng leân vôùi aùnh ñeøn ñieän. Trong phoøng khaùnh tieát, moät hang ñaù to töôùng ñöôïc döïng leân moät caùch raát myõ thuaät vaø loâi keùo söï thaùn phuïc cuûa moïi ngöôøi. Thaùnh leã nöõa ñeâm cuõng ñöôïc raát ñoâng hoïc sinh ngoaïi truù tham döï, tieáp ñoù laø böûa aên canh thöùc thaät doài daøo ñöôïc doïn ra vaø dö söùc laøm nöùc loøng ngöôøi ! Ñeå keát thuùc, moïi ngöôøi toûa ra treân saân vaän ñoäng môùi cuûa tröôøng vaø daïo chôi noâ ñuøa döôùi aùnh saùng cuûa nhöõng ngoâi sao töø phía maët tieàn tröôøng haét tôùi. Thaät laø moät ngaøy leã tuyeät vôøi vaø thaønh coâng röïc rôõ, moïi ngöôøi vaãn giöõ ñöôïc laâu daøi nhöõng kyû nieäm khoù queân.

31/12 : Hoïp maët chuùc möøng sö huynh hieäu tröôûng vaø caùc sö huynh giaùo sö vôùi moät traøng phaùo daøi daèng daëc khoâng theå thieáu ! Tuïc leä cuûa queâ höông laø vaäy. Neáu khoâng coù traøng "phaùo boå tuùc" thì Teát seõ laø moät thieáu soùt lôùn : seõ khoâng coù leã neáu khoâng coù phaùo .

Trong naêm 1935, caùc beà treân trong doøng Ña Minh ñaõ hoïp hoäi nghò quyeát ñònh laáy laïi tröôøng Saint Thomas d’Aquin maø doøng ñaõ giao phoù cho caùc sö huynh töø naêm 1924 ñeå bieán noù thaønh tu vieän daønh cho caùc taäp sinh baûn xöù ñaõ töï nguyeän theo chaân thaùnh Ña Minh. Nhöng vì khoâng muoán laøm xaùo troän vieäc hoïc cuûa caùc hoïc sinh ñang böôùc vaøo naêm hoïc môùi (09/1935) vaø nhö theá laøm hoang phí ñi moät naêm hoïc, caùc vò aáy thoûa thuaän vôùi sh Dominique-Marie, luùc aáy ñang laø giaùm tænh cuûa caùc sh La San taïi Ñoâng-Döông, raèng vieäc ra ñi cuûa caùc sh seõ chæ dieãn ra vaøo cuoái nieân hoïc, töùc vaøo cuoái thaùng 06/1936 maø thoâi. Bí maät naøy seõ ñöôïc giöõ kín ñeán haïn choùt ñeå phoøng ngöøa nhöõng baát lôïi coù theå xaûy ra neáu bí maät naøy ñöôïc baät mí tröôùc thôøi haïn !

Theá laø thaày troø vaãn laøm vieäc caät löïc nhö thöôøng leä cho ñeán Teát. Boång vaøo thôøi gian treân, ñöùc cha Casado ñeán thoâng baùo cho caùc sö huynh laø chuyeän ra ñi theo döï tính ñaõ ñöôïc leänh ngöng thi haønh. Caùc beà treân thöôïng caáp Ña Minh khoâng chaáp thuaän quyeát ñònh cuûa caùc beà treân ñòa phöông ! Nhö vaäy tröôøng Saint Thomas tieáp tuïc hoaït ñoäng nhö tröôùc vaø caùc tu só treû Ña Minh seõ sang Hong Kong tieáp tuïc vieäc tu hoïc cuûa hoï.

Khoâng coù gì ñaëc bieät trong luïc caù nguyeät ñaàu, tröø thôøi gian xaûy ra caùc cuoäc thi cöû chaùnh thöùc vaøo thaùng 05 vaø 06. Keát quaû cuûa caùc kyø thi naøy laø nhö sau :

10 thí sinh ñaäu baèng Certificats Eùleùmentaires franco-indigeønes.

12 thí sinh ñaäu baèng Certicats Primaires franco-indigeønes.

02 thí sinh ñaäu baèng Diploâme d’enseignement Primaire Supeùrieur franco-indigeøne.

02 thí sinh ñaäu kyø thi tuyeån vaøo khoùa sö phaïm taïi tröôøng trung hoïc Baûo hoä.

01/09 : Ngaøy töïu tröôøng dieãn ra bình thöôøng trong khi só soá hoïc sinh cuõng khoâng thay ñoåi gì maáy. Tuy nhieân soá noäi truù bò suït giaûm ñi khoaûng 10 em : caùc lyù do chính coù leõ laø côn khuûng hoaûng kinh teá vaø phong traøo ñoøi ñoäc laäp.

Coù söï gia taêng trong caùc lôùp tieåu hoïc cao ñaúng : 115 hs so vôùi 107 hs trong caùc lôùp tieåu hoïc.

08/12 : thaùnh leã troïng theå coù haùt xöôùng taïi nhaø nguyeän, vôùi söï tham gia cuûa nhieàu hs ngoaïi truù. Sau thaùnh leã, coù chieâu ñaõi 7 thaønh vieân môùi cuûa hieäp hoäi Thaùnh Maãu. Nhö moïi khi, caùc ngöôøi tham döï nghi thöùc ñoùn nhaän thaønh vieân môùi ñeàu heát söùc caûm ñoäng vì qua caùc cöû chæ lôøi noùi tuy raát ñôn sô nhöng laïi haøm chöùa nhöõng taâm tình saâu laéng vaø linh thieâng.

20/12 : leã röûa toäi cho moät hoïc sinh lôùn lôùp ñeä töù cao ñaúng tieåu hoïc (4eø anneùe Primaire Supeùrieure) cuûa tröôøng Saint Thomas. Hoïc sinh aáy teân laø Pierre Nguyeãn vaên Taøi. Caùc sö huynh vaø caùc hoïc sinh löông giaùo ñaõ quyeát taâm daønh cho baïn naøy moät trieàu thieân danh döï baèng caùch xeáp thaønh voøng troøn quanh gieáng röûa toäi, vaø sau ñoù trong thaùnh leã baïn chòu leã laàn ñaàu, tham döï ñoâng ñaûo vaø vôùi loøng soát saéng cuøng vôùi baïn, baát keå löông hay giaùo. Cha sôû Vacquier ñoùng goùp moät baøi giaûng ngaén, ñaày taâm tình vaø thích hôïp vôùi hieän tình. Xin Thieân Chuùa cuõng ban ôn laønh nhö vaäy cho caùc hoïc sinh beân löông cuûa chuùng con ñang theo hoïc taïi tröôøng Saint Thomas naøy.

25/12 : Leã Giaùng Sinh naêm nay ñöôïc toå chöùc "rình rang" nhieàu hôn naêm tröôùc. Ñeøn loàng, ñeøn ngoâi sao ñuû caùc kích côû, giaáy kính coù hình theo chuû ñeà daùn treân caùc cöûa soå taïi taàng treät vaø treân hai taàng laàu cuûa maët tieàn nhaø tröôøng ñöôïc caùc ngoïn ñeøn ñieän chieáu saùng töø beân trong … thaät ñeïp nhö caûnh thaàn tieân haï giôùi. Nhaø nguyeän cuõng trôû neân xinh ñeïp hôn nhôø ñöôïc khoaùc leân mình nhöõng trang trí loäng laãy. Caùc hoïc sinh , caû lôùn laãn nhoû, trong soá naøy coù nhieàu em beân löông, cuõng tham gia vaøo hai thaùnh leã ñeâm baèng caùch ñoùng goùp tieáng haùt reùo raét cuûa mình qua nhöõng baøi thaùnh ca daân gian tuyeät vôøi ! Trong thaùnh leã thöù nhaát, 2 thieân thaàn nhoû ñang theo hoïc lôùp "beùt" (lôùp döï bò, preùparatoire), 2 anh em Vuõ Ban vaø Vuõ Baûo ñöôïc nhaän cho röôùc leã laàn ñaàu.

Sau ñoù laø böûa aên canh thöùc ! Caùc hoïc sinh ngoaïi truù (4 lôùp) cuõng tham gia vaø vui chôi suoát ñeâm ñoù.

6g00 saùng, thaùnh leã Bình Minh. Nhieàu hoïc sinh ngoaïi truù cuõng tham döï thaùnh leã vaø sau ñoù vui veû trôû veà nhaø, khoâng queân tröôùc ñoù ñeán vieáng maùng coû ñoà soä ñöôïc ñaët trong phoøng khaùnh tieát, ñeå thôø laïy Chuùa Haøi Ñoàng. Buoåi chieàu, moät soá treû coù ñieåm toát laïi ñöôïc vui möøng vì ñöôïc pheùp tham döï ruùt thaêm nhöõng quaø taëng ñöôïc treo luûng laúng treân caây Giaùng Sinh. Taét moät lôøi, leã Giaùng Sinh taïi tröôøng Saint Thomas quaû laø moät ngaøy thuù vò vaø nhôù maõi khoù queân cho nhöõng ai ñaõ töøng tham döï> moät ngaøy teát nhi ñoàng thaät söï.

Nhöõng ngaøy nghæ Teát (07/02/37). Trong dòp naøy, caùc hoïc sinh coù toå chöùc moät buoåi trình dieãn vaên ngheä vôùi chöông trình nhö sau :

* Ñoàng ca 2 beø : coâ gaùi Ba-taây vôùi nhöõng chuù lính Phaùp nhoû.

* Bi kòch ngaén (1 maøn) : Anh huøng vöøa troøn 15.

* Nhaïc kòch 2 maøn : Ñoâi giaøy moûng manh cuûa thaùnh nöõ Xeâ-ci-li-a

* Phuï hoaï cuûa ñoäi keøn ñòa phöông.

Chöông trình vaên ngheä raát thaønh coâng vaø ñöôïc trình dieãn trong 3 buoåi :

1) Daønh cho hoïc sinh cuûa tröôøng.

2) Daønh cho caùc hoïc sinh coâng giaùo trong thaønh phoá vaø chocaùc chuûng sinh cuûa ñòa phöông.

3) Daønh cho phuï huynh vaø chaùnh quyeàn ñòa phöông.

28/08 : Sö huynh Chrysostome-Albert, hieäu tröôûng töø 3 naêm nay, ñöôïc ñoåi veà Saøi Goøn vaø giöõ chöùc toång quaûn lyù. Vì ñang trong kyø nghæ heø, caùc hoïc sinh khoâng ñöôïc thoâng baùo veà vieäc sh hieäu tröôûng ñöôïc hoaùn chuyeån coâng taùc neân chæ coù caùc sh trong coäng ñoaøn vaø 02 thaày giaùo phuï taù hoä toáng sö huynh ra nhaø ga kòp chuyeán toác haønh 17g00, tröôùc tieân laø ñeán Hueá ñeå tham döï cuoäc tónh taâm naêm vaø sau ñoù tieáp tuïc chuyeán haønh trình veà Saøi Goøn.

Trong thôøi gian maáy ngaøy sau ñoù, coäng ñoaøn Nam Ñònh sinh hoaït khoâng coù beà treân. Sh Georges taïm naém quyeàn vôùi söï giuùp ñôõ cuûa sh Paul trong coâng taùc lo lieäu phaàn vaät chaát. Sau kyø tónh taâm taïi Hueá, sh Barnabeù luùc aáy ñang laø beà treân taïi coäng ñoaøn Phaùt Dieäm, ñöôïc ñeà cöû laøm hieäu tröôûng tröôøng Saint Thomas vaø huynh tröôûng coäng ñoaøn Nam Ñònh.

Hoïc sinh Lac Antoine laõnh bí tích thaùnh taåy : moät trong nhöõng hoïc sinh ñaàu tieân cuûa lôùp ñeä tam nieân cao ñaúng tieåu hoïc (3eø anneùe primaire supeùrieure) laõnh bí tích röûa toäi trong nhaø nguyeän caùc sö huynh, tröôùc söï hieän dieän ñoâng ñuû cuûa caùc baïn cuøng lôùp. Sau nghi leã toân giaùo, caû thaày laãn troø ñeàu ñöôïc môøi tham döï buoåi aên tröa. Hai dieãn vaên ñöôïc phaùt bieåu. Sau ñoù, moïi ngöôøi uøa ra saân danh döï ñeå tham döï vaøo caùc troø chôi. Leã röûa toäi naøy ñöôïc toå chöùc vaøo ngaøy 16/10/1937, aùp leã chaân phöôùc Salomon.

Ngaøy 04/10 : ñoùn tieáp sh toång phuï quyeàn Cosme Dominique. Coù sh giaùm tænh ñoàng haønh, sh toång phuï quyeàn ñeán Phaùt Dieäm ñoät ngoät vaøo buoåi tröa vaø sau ñaáy ñuùng vaøo luùc 16g00 chieàu, 300 hoïc sinh tröôøng Saint Thomas long troïng ñoùn tieáp caùc ngaøi trong hoäi tröôøng. Sau baøi Vivat huøng hoàn vaø moät baøi ñoàng ca soâi ñoäng, moät hoïc sinh lôùn nhaân danh caùc baïn mình noùi leân nieàm haân hoan ñöôïc ñoùn tieáp vò beà treân thöôïng caáp, ñaïi dieän cho sh Toång quyeàn doøng. Vôùi gioïng noùi ñaày xuùc ñoäng anh nhaéc laïi chuyeán coâng taùc taïi Thöôïng Haûi cuûa ngaøi trong thaùng taùm roài maø ngaøi vöøa thöïc hieän nöõa vôøi vì cuoäc chieán tranh Nhaät Hoa ñaõ caûn trôû khoâng cho hoaøn taát. Nhöng may phuùc laø cuoái cuøng, ngaøi cuõng ñeán ñöôïc mieàn ñaát Ñoâng Döông yeân bình maø khoâng bò heà haán gì ! Taï ôn Chuùa. Anh ñaïi dieän treû naøy luoân tieän leân tieáng ca tuïng coâng cuoäc maø doøng La San ñaõ thöïc hieän treân queâ höông naøy, ñoùng goùp vaøo vieäc ñem aùnh saùng Ki-toâ giaùo vaø vaø aùnh saùng vaên minh cho nhöõng ngöôøi treû Vieät Nam – nhieàu ngöôøi trong nhoùm hoï ñaït ñöôïc nhöõng vò trí then choát trong xaõ hoäi ñöông thôøi. Anh aáy cuõng nhaéc ñeán kyû nieäm toát ñeïp vaø dai daúng maø tröôøng vaãn coøn giöõ laïi veà chuyeán vieáng thaêm cuûa cöïu sh toång phuï quyeàn Junien-Victor nhöng nay ñaõ laø sh Toång quyeàn doøng…

Trong baøy ñaùp töø, baèng moät gioïng noùi sang saûng vaø xuùc ñoäng, sh toång phuï quyeàn caùm ôn anh ñaïi dieän veà nhöõng thieän caûm daønh cho mình. Sh khuyeân caùc hoïc sinh neân trung thaønh vôùi nhöõng giaùo huaán cuûa caùc baät thaày ñaùng kính cuûa hoï … Vôùi nhöõng lôøi leõ ngaén goïn, sh trình baøy moät caùi nhìn thoaùng qua veà vieäc laøm cuûa 20 000 sh treân theá giôùi, ñang taän tuïy phuïc vuï cho giôùi treû taïi 54 quoác gia treân caùc chaâu luïc, mang ñeán cho chuùng lôøi chaân lyù cuûa Thieân Chuùa cuõng nhö nhöõng kieán thöùc ñuû loaïi caàn thieát cho nhaân baûn vaø cho cuoäc soáng trong xaõ hoäi hieän taïi … Ñoàng luùa meânh moâng, thôï gaët thì ít … Sh seõ vui möøng bieát maáy khi nhaän ra nhöõng ôn goï phuïc vuï giôùi treû xuaát hieän nôi ngoâi tröôøng naøy … Tieáng goïi gôûi ñeán nhöõng taâm hoàn quaûng ñaïi coù ñöôïc ñoùn nhaän chaêng ? Hy voïng laø coù vì kinh nghieäm cho thaáy khoâng bao giôø voâ ích khi ngöôøi ta keâu goïi ñeán loøng quaûng ñaïi, söï hy sinh taän tuïy cuûa giôùi treû … Sh toång quyeàn Junien-Victor thöôøng baøn chuyeän vôùi sh veà nhöõng coâng cuoäc toâng ñoà cuûa anh em trong doøng taïi Ñoâng döông vaø ngaøi ñaët nhieàu kyø voïng nôi ñaây … Khi trôû veà "kinh thaønh vónh cöûu", sh seõ xin yeát kieán Ñöùc Giaùo Hoaøng vaø sh seõ khoâng queân xin cho caû tröôøng vaø moãi hoïc sinh tröôøng Saint Thomas phuùc laønh Toaø Thaùnh…

Tieáng voã tay vang leân nhö saám seùt nhaèm ñoùn chaøo thieän yù cuûa sh Toång phuï quyeàn vaø theo nhö "truyeàn thoáng" ñöôïc tieáp noái baèng lôøi höùa ñaïi xaù toång quaùt vaø moät ngaøy nghæ hoaøn toaøn vaøo ngaøy hoâm sau, 05/10 … Ñeå keát thuùc leã ñoù tieáp chính thöùc, moät ban ñoàng ca goùp vui vôùi moät baøi haùt vaø sau ñoù caùc hoïc sinh xeáp haøng vaøo lôùp. Sh Toång phuï quyeàn sau ñoù laàn löôït ñeán töøng lôùp ñeå quan saùt vieäc hoïc taäp cuûa boïn treû ngay taïi nôi chuùng sinh hoaït. Vôùi söï quan taâm cuûa ngöôøi cha hieàn, sh thaêm hoûi veà söùc hoïc, xem xeùt taäp vôû … vaø cuõng khoâng queân taëng cho caùc baïn nhoû moät aûnh ñaïo kyû nieäm … Cuoái cuøng sh ra ñöùng tröôùc maët tieàn nhaø tröôøng ñeå cuøng chuïp chung moät böùc aûnh kyû nieäm vôùi caùc giaùo sö vaø hoïc sinh Saint Thomas vaø moät buoåi chieàu ñaùng nhôù trong bieân nieân söû cuûa tröôøng ñöôïc keát thuùc taïi ñaáy.

Ñaùm tang cuûa linh muïc Andres. Cha Andres truùt hôi thôû cuoái cuøng vaøo ñeâm 14 raïng 15 thaùng 11 vöøa qua taïi Thaùi Bìng. Cha thoï 68 tuoåi vì cha sinh ngaøy 15/11/1869. Cha cheát ñi, Saint Thomas maát ñi moät maïnh thöôøng quaân haøo hieäp, moät ngöôøi baïn chaân thaønh. Chính cha laø kieán truùc sö, thaàu khoaùn xaây döïng vaø laø tuyeân uùy cuûa ngoâi nhaø maø hieän nay caùc sh ñang daïy doã caùc hoïc sinh. Trong phoøng khaùnh tieát, ngöôøi ta vaãn coøn thaáy böùc aûnh töôi cöôøi cuûa cha ñöôïc treo luûng laúng treân töôøng. Cha ñaõ bò côn baïo beänh haønh haï saùu thaùng nay. Vôùi nhöõng sh ñeán thaêm hoûi söùc khoeû cuûa mình, cha thích laäp laïi caâu noùi laø : "Toâi raát quyù troïng caùc sh vaø toâi yeâu meán caùc sh laém !" . Cha Andres ngöôøi goác Taây Ban Nha thuoäc doøng A/E Thuyeát giaûng (O.P.). R.I.P. Leã an taùng cha dieãn ra ngaøy 16/11. Sh Hieäu tröôûng tröôøng Saint Thomas coù theâm 3 sh vaø moät nhoùm 16 hoïc sinh caùc lôùp lôùn thaùp tuøng ñaõ cuøng traåy qua Thaùi Bình vaø tham döï thaùnh leã an taùng ñeå caàu nguyeän cho linh hoàn cha mau ñöôïc veà höôûng nhan thaùnh Chuùa. Nghi thöùc laøm pheùp xaùc dieãn ra khaù daøi theo thoùi quen caùc cha doøng Ña Minh. Doøng ngöôøi ñöa linh cöûu cha ra ñaát thaùnh raát ñoâng, bao goàm caùc thaân nhaân, baïn beø thaân höõu, quan khaùch cuûa nhaø doøng, giaùo daân trong giaùo xöù, ngoaøi ra coøn caùc hoïc sinh cuûa caùc tröôøng Coâng giaùo taïi ñòa phöông. Ñaùm tang ñi qua caùc con ñöôøng trong thaønh phoá vaø trong khi ñoäi keøn chôi nhöõng baøi ai oaùn, thì caùc baøi thaùnh ca vaø thaùnh vònh ñöôïc dòp vang leân trong naéng mai cuûa moät ngaøy ñeïp trôøi. Ñöùc cha Casado raát caûm ñoäng khi ñoùn nhaän nhöõng lôøi chia buoàn cuûa coäng ñoaøn caùc sh vaø cuûa caùc hoïc sinh Saint Thomas sau khi caùc nghi leã an taùng keát thuùc.

05/12/1937 : ñoùn chaøo ñöùc giaùm muïc Casado. 9g00 saùng tröôøng Saint Thomas haân haïnh ñoùn tieáp ñöùc cha. Lôøi chuùc tuïng cuûa anh hoïc sinh ñaïi dieän laøm cho moïi ngöôøi naém baét ñöôïc lyù lòch cuûa vò taân hoäi vieân khaû kính laø moät con ngöôøi coù quaù khöù noåi baät nhö theá naøo. Thieân Chuùa qua nhöõng bieán coá quan phoøng, ñaõ bieát daønh cho caùnh ñoàng luùa chín vaøng cuûa mình caøng luùc caøng roäng lôùn moät con ngöôøi ñaày nhieät taâm, cho ñeán moät luùc naøo ñoù, ñöùc thaùnh cha ñaõ ñaët con ngöôøi aáy vaøo vò trí laõnh ñaïo ñòa phaän Thaùi Bình. Trong phaàn ñaùp töø, ñöùc cha Casado trình baøy raèng mình luoân quan taâm tôùi caùc sh vaø coâng cuoäc giaùo duïc thanh thieáu nieân cuûa caùc vò. Trong nhieàu naêm vaø tröôùc khi thuï phong giaùm muïc, ñöùc cha ñaõ töøng laø tuyeân uùy cuûa tröôøng Saint Thomas. Giôø ñaây, tuy vì coâng taùc hôi xa nhöng taâm loøng ñöùc cha vaãn ôû beân tröôøng. Ngaøi raát hoà hôûi khi nhaän ñöôïc nhöõng tin toát laønh cuûa tröôøng, ví duï nhö só soá hoaïc sinh ñöôïc gia taêng. Ñöùc cha cuõng khuyeân caùc hoïc sinh neân chuù yù ñeán muïc tieâu keùp cuûa moïi ngöôøi ñang caép saùch ñeán tröôøng, ñoù laø coá tieáp thu nhieàu kieán thöùc vaø trau doài neàn giaùo duïc cuûa mình haàu chu toaøn ñöôïc boån phaän ñoái vôùi xaõ hoäi vaø ñaát nöôùc moät khi cô hoäi xuaát hieän. Ngoaøi ra, hoïc sinh tröôøng Saint Thomas cuõng phaûi toû loøng bieát ôn ñoái vôùi Giaùo Hoäi, aân nhaân toaøn caàu vaø nhaát laø ñoái vôùi Ñöùc Gieâ-su, Ñaáng ñaõ ñoå maùu ra chuoäc toäi cho caû nhaân loaïi, giaùo cuõng nhö löông.

Moät khuùc ñoàng ca vang leân ñeå höôûng öùng lôøi khuyeân raên cuûa vò chuû chaên. Ñöùc cha khoâng queân tröôùc khi rôøi tröôøng, ban cho taát caû caùc hoïc sinh pheùp laønh cuûa ngaøi vaø moät ngaøy nghæ troïn coù söùc laøm noå tung nieàm haïnh phuùc cuûa giôùi thöù ba, sau hai giôùi nhaát quyû nhì ma !

20/12/1937 : tieáp ñoùn cha Gillet, toång quyeàn doøng Ña Minh. Vaøo ñuùng 16g00, Cha toång quyeàn ñeán thaêm tröôøng vôùi moät ñoaøn tuøy tuøng khaù ñoâng: ñöùc cha Casado, giaùm muïc Thaùi Bình, hai cha toång coá vaán thaân caän cuûa ngaøi, ba cha tuyeân uùy cuûa tröôøng. Ñoaøn höôùng ñaïo sinh cuûa tröôøng môû ñöôøng, theo sau laø phaùi ñoaøn cuûa caùc vò quan khaùch khaû kính. Sau khi vöôït qua coång chính cuûa tröôøng, phaùi ñoaøn tieán thaúng vaøo baèng con ñöôøng chính coù traûi nhöïa ñöôøng, giöõa hai haøng raøo danh döï cuûa caùc hoïc sinh nhoû, tay ñang vung vaåy côø xí, mieäng reo hoø vang trôøi, vaø tieán ñeán bao lôn tröôùc maët tieàn nhaø tröôøng. Sau baøi haùt toû baøy nieàm vui ñöôïc ñoùn tieáp phaùi ñoaøn khaùch quí, moät hoïc sinh ñaïi dieän tieán ra ñoïc lôøi chaøo möøng. Cha toång quyeàn Ña Minh öùng khaåu raát troâi chaûy vaø phaân taùch laïi töøng vaán ñeà maø chaøng dieãn giaû treû ñaõ boäc baïch. Cha noùi raèng ngaøi ñaõ quen laøm vieäc vôùi ngöôøi treû töø ba möôi naêm nay … khoâng phaûi vì khoâng ngoù ngaøng ñeán nhöõng vò ñaùng kính nhö nhöõng vò ñang thaùp tuøng cha ñaây … nhöng vì thaät ra, neáu khoâng keå tuoåi taùc, thì hoï vaãn coøn raát treû nhaát laø treân phöông dieän traùi tim, loøng nhieät thaønh … Vôùi laïi caùc vò ñaõ vöôït qua beân kia ñænh., hoï ñang ñi xuoáng chôù khoâng phaûi ñang leo leân trong khi ñoù ngöôøi treû laø hy voïng vaø moïi döï tính ñeàu khaû thi … coù theå hoï vaáp ngaõ ñaâu ñoù, nhöng tröôù sau gì hoï cuõng quay laïi vôùi Thieân Chuùa cuûa tuoåi thanh xuaân hoï …

Cha Toång quyeàn tieáp tuïc khuyeân caùc hoïc sinh neân tuaân giöõ caùc nhaân ñöùc, ñaëc bieät laø söï ngoan ngoaûn. Khi ta coøn treû, vaø khi ta chöa hoïc ñöôïc nhieàu, ta deã bò caùm doã – toâi noùi "caùm doã" – laø ta tin raèng mình thoâng bieát taát caû … Ñaáy laø moät laàm laãn … Caùc baïn hoïc sinh haõy hoaøn toaøn phoù mình trong tay caùc vò thaày, nhöõng sh cuûa caùc baïn. Phaàn toâi, toâi ñaõ coù dòp chöùng kieán caùc vò naøy haønh söï vaø toâi baûo ñaûm vôùi caùc baïn danh tieáng nhaø giaùo duïc vaø nhaát laø nhaø giaùo duïc-tu só cuûa caùc vò aáy laø toaøn caàu, laø phoå quaùt. Hoï raát ñaéc löïc tuyeät dieäu nhaát laø ñoái vôùi daân thöôøng, nhöõng ngöôøi bình daân thaáp coå beù mieäng, maø hoï thaät söï heát tình phuïc vuï töøng chuùt. Ngöôøi ta cho raèng khoâng coù gì nôi hoï maø caùc sh khoâng bieát … Söï ngoan ngoaûn ? Caùc "troø" cuõng phaûi coù ñoái vôùi caùc linh muïc Ña Minh maø caùc troø goïi laø "con thieâng lieâng" cuûa toâi. Khoâng nhöõng chæ vì hoï laø cha tuyeân uùy cuûa tröôøng Saint Thomas töø 13 naêm nay maø vì hoï coøn hieän dieän taïi xöù Baéc Kyø naøy töø 300 naêm nay. Ñeå khuyeách tröông coâng cuoäc cuûa Thieân Chuùa, hoï luoân töôùi leân maët ñaát naøy moà hoâi vaø ñoâi khi caû maùu cuûa hoï nöõa. Bieát bao gian lao hoï phaûi gaùnh chòu ñeå mang Thieân Chuùa ñeán cho caùc taâm hoàn, ñeå thaønh laäp khaép nôi thaät nhieàu giaùo xöù sung tuùc. Cuøng vôùi nhöõng khoå cöïc ñoù, phaûi coäng theâm nhöõng thieáu huït veà nieàm vui, söï an uûi maø ngöôøi ta coù ñöôïc khi soáng ôû queâ höông mình, bôûi vì … hoï ñang laø nhöõng keû bò "löu ñaøy" …

Dieãn giaû löøng danh naøy vôùi gioïng noùi mang aâm saéc ñaày thieän caûm, ñaõ tìm ra nhöõng töø xaùc ñaùng coù söùc lay ñoäng loøng thính giaû. OÂng ñaõ phaùt bieåu vôùi phong caùch thoaûi maùi vaø teá nhò. Sau khi xin loãi caùc vò coù tuoåi vì phaûi "nhieät lieät bieåu döông" nhöõng ngöôøi treû, oâng keát thuùc baøi dieãn thuyeát coù duyeân cuûa mình baèng caùch hoâ to "Hoan hoâ nhöõng chaøng tuoåi treû" vaø nhaát laø "Hoan hoâ giôùi treû tröôøng Saint Thomas".

Thaày troø tröôøng thaùnh Toâ-ma nhôù maõi kyû nieäm veà vò khaùch tai maét naøy, moät nhaân vaät coù söùc thu huùt maïnh döôùi moïi khía caïnh nhöng raát khieâm toán, ñôn sô, bieát chöùng toû oùc thöïc teá vaø töï nhieân trong tieáp xuùc vôùi moïi ngöôøi !

21/12/1937 : ñoùn tieáp ñöùc cha Drapier, khaâm söù Toøa Thaùnh taïi Ñoâng Döông.

Qua hoâm sau ngaøy ñoùn tieáp cha Gillet, toång quyeàn doøng Ña Minh, nhaø tröôøng theâm ñöôïc haân haïnh ñoùn ñöùc cha Drapier. Ngaøi cuõng laø "con thieâng lieâng cuûa thaùnh Ña Minh vaø ngoaøi ra, trong ñoaøn tuøy tuøng coøn coù moät soá linh muïc Ña Minh vaø Phan Sinh maø moät trong caùc vò naøy phaûi keå ñeán laø linh muïc thö kyù Bresson ofm. Trong baøi ñaùp töø, ñöùc cha nhaéc laïi raèng cha toång quyeàn Gillet ñaõ coù lôøi nhaén nhuû caùc baïn hoïc sinh roài neân ngaøi thaáy khoâng caàn theâm gì nöõa. Tuy nhieân ngaøi thaáy caàn nhaán maïnh vaøo ñieåm maø baïn hoïc sinh ñaïi dieän coù noùi tôùi laø söï chaùn naûn. " Cha noùi vôùi caùc con laø khoâng theå chaùn naûn. Caùc con coù theå bò caùm doã chaùn naûn nhöng caùc con khoâng neân ñeå mình vaáp ngaõ … nhaát laø nhöõng Höôùng ñaïo sinh (nhöõng thaønh vieân naøy ñang daøn haøng ngay tröôùc maët ñöùc cha …). Chôùp laáy ñeà taøi naøy, ñöùc cha trieån khai caùc lôøi khuyeân lôn phaùt xuaát töø ñaùy loøng hieàn phuï maø phaàn lôùn laø gôûi ñeán caùc thaønh vieân cuûa hoäi Höôùng ñaïo. Ngöôøi ta gia nhaäp höôùng ñaïo khoâng phaûi ñeå "cöôøi", nhöng moät höôùng ñaïo sinh thöïc thuï phaûi laø moät göông maãu khaép nôi vaø veà moïi phöông dieän. Nhöõng phaùt bieåu cuûa ngaøi cho thaáy laø ngaøi theo saùt kyõ moïi söï kieän cuûa hoäi naøy taïi Saint Thomas. Cuõng deã hieåu thoâi vì toaø khaâm söù cuûa ngaøi ñöôïc ñaët taïi Hueá, moät trung taâm qui tuï moïi tin töùc trong vuøng Ñoâng Döông naøy. Coù veû nhö ngaøi raát quan taâm ñeán phong traøo naøy, cuõng nhö nhöõng phong traøo lieân quan ñeán giôùi treû Coâng giaùo vaäy. Ñöùc cha cuõng nhaán maïnh ñeán söï caàn thieát laø caùc hoïc sinh phaûi hoaøn thaønh toát vieäc boån phaän cuûa hoï, khoâng phaûi ñeå thöïc hieän nhöõng chuyeän to taùt nhöng laø laøm toát nhöõng gì caàn laøm vaø phaûi chuù yù ñeán yeáu toá thieân thôøi ñòa lôiï nhaân hoøa … Caùc hoïc sinh beân löông cuõng nhaän ñöôïc lôøi khuyeân laø phaûi soáng nhö nhöõng chính nhaân quaân töû, nghóa laø khoâng laøm gì traùi ngöôïc vôùi löông taâm, vôùi neàn luaân lyù muoân ñôøi.

Ñeå keát thuùc, ngaøi ban pheùp laønh Toøa Thaùnh cho cöû toïa vaø sau ñoù, sau khi xin ban giaùm hieäu chaáp thuaän moät ngaøy nghæ pheùp cho toaøn theå hoïc sinh, ngaøi ñi thaêm vieáng caùc phoøng oác cuûa tröôøng döôùi söï höôùng daãn cuûa sh hieäu tröôûng vaø söï thaùp tuøng cuûa caùc cha trong ñoaøn quan khaùch ñeán tham döï leã tieáp ñoùn ñöùc khaâm söù.