Caùc Nhaø Huaán Luyeän La San Vieäït Nam
Löôïc söû ñeä töû vieän Haûi Phoøng
Tröôùc naêm 1927, Doøng La San ít ñöôïc khoái Coâng giaùo phía Baéc bieát ñeán tröø ra taïi moät vaøi thaønh phoá lôùn nhö Haø Noäi, Haûi Phoøng nôi maø chuùng ta coù ñöôïc hai ngoâi tröôøng khaù lôùn. Sö huynh goác "Baéc Kyø" ñaàu tieân laø sö huynh Thomas-Thieân, nhöng sö huynh ñaõ theo cha meï di cö vaøo nam laøm aên khi coøn beù. Sö huynh Augustin Löïu laø hoa traùi ñaàu muøa ñeán töø tröôøng Puginier, moät tröôøng noäi truù lôùn vaø raát uy tín cuûa mieàn Baéc Vieät Nam nhöng Sö huynh laïi sôùm qua ñôøi taïi Hueá naêm 1916.
Caùc sö huynh khaùc nhö Georges, Ireùneùe, Julien (+ taïi Soùc Traêng), Maurice vaø Ceùlestin ñeàu xuaát thaân töø tröôøng Puginier hoaëc töø tröôøng leû cuûa Puginier, töùc tröôøng Thaùnh Gio-an Bao-ti-xi-ta La San. Chæ mình sö huynh Jean-Baptiste (+ Haø Noäi) laø ngöôøi duy nhaát vaøo thaúng chuaån vieän (Petit Noviciat) maø khoâng hoïc qua tröôøng lôùp La San treân ñaát Baéc naøo caû.
Tröôùc khi môû ñeä töû vieän, tröôøng thaùnh Giu-se Haûi Phoøng ñaõ gôûi vaøo chuaån vieän caùc sö huynh Exupeùrien, Placide, Hyacinthe vaø Benjamin (vò cuoái naøy trôû neân linh muïc Troïng).
Naêm 1927, sö huynh giaùm tænh Divy-Joseph quyeát ñònh môû ñeä töû vieän Haûi phoøng tieáp theo sau hai ñeä töû vieän Hueá vaø Myõ Tho. Sö huynh Thomas-Hyacinthe ñöôïc giao nhieäm vuï troâng coi toå aám ôn goïi La San naøy cuûa mieàn Baéc. Naém trong tay giaáy pheùp cuûa caùc giaùm muïc toâng toøa, sö huynh tuyeån traïch thöïc hieän raát nhieàu chuyeán du haønh qua caùc ñòa phaän Phaùt Dieäm, Buøi Chu, Haø Noäi, Haûi Phoøng ñeå quaûng baù caùc coâng taùc, caùc cô sôû La san cho caùc vuøng ñaïo goác naøy. Theá neân, ngay vaøo luùc khai giaûng nieân hoïc vaøo thaùng chín naêm 1927, moät nhoùm 72 ñeä töû ñeán chieám taát caû caùc choã troáng cuûa tröôøng thaùnh Giu-se Haûi Phoøng.
Caùc sö huynh Adrien Hoùa, Julien Ñaït, Corentin Loäc … ñeàu thuoäc nhoùm ñaàu tieân naøy. Naêm 1929, sö huynh Cyrille-Hoøa ñeán thay cho sö huynh Thomas-Hyacinthe ñeå höôùng daãn ñeä töû vieän Haûi Phoøng. Nhöng veà phaàn sö huynh Thomas Hyacinthe naøy, vöøa môùi oån ñònh ñöôïc choã ôû môùi taïi tröôøng sö phaïm thaùnh Toâ-ma Nam Ñònh, laø ngaøi baøn baïc vôùi sö huynh hieäu tröôûng môùi Domiceù-Reùgis roài vaän ñoäng vaø thaønh laäp nhoùm ñeä töû goàm 36 thaønh vieân. Caùc sö huynh Vitalis, Seùbastien, Roger … laø thuoäc nhoùm naøy.
Naêm 1931, ñeä töû vieän Haûi Phoøng ñöôïc hôïp nhaát vôùi Nam Ñònh vì coù moät soá ngöôøi cho raèng caùc ñeä töû gaây phöông haïi ñeán sinh hoaït cuûa nhaø noäi truù, chieám heát choã aên choã ôû cuûa caùc hoïc sinh noäi truù … Tuy nhieân sau khi nhoùm ñeä töû Haûi Phoøng ra ñi, soá löôïng noäi truù taïi ñaáy chöa bao giôø vöôït qua con soá moät chuïc !
Chaúng bao laâu sau ñoù, nhoùm nhöõng ngöôøi nhieät taâm vôùi ñeä töû vieän theo nhau laõnh caùc söù maïng taïi nôi khaùc. Sö huynh Thomas bay veà Nam, xuoáng taän Soùc Traêng ñeå thay cho sö huynh Louis Bonnard ñöôïc chæ ñònh sang Roma tham döï "Taäp vieän laàn hai" (Second Noviciat), sö huynh Domiceù-Reùgis laâm beänh neân phaûi trôû veà Phaùp, Sö huynh Cyrille ñöôïc chæ ñònh laøm hieäu tröôûng tröôøng Buøi Chu vaø ñaønh giao quyeàn ñieàu khieån ñeä töû vieän laïi cho sö huynh Gonzague.
Naêm 1936, Sö huynh Donatien-Jules ñöôïc baàu laøm giaùm tænh tænh doøng Saøi Goøn. Ngaøi laáy nguyeân taéc laø neân chieâu moä caùc ôn goïi tröïc tieáp töø caùc tröôøng lôùp La san. Theá laø aùn töû daønh cho caùc ñeä töû vieän ñöôïc ban ra.
Maët khaùc, tình hình chính trò trôû neân traàm troïng. Döôùi quyeàn ñieàu khieån cuûa sö huynh Gonzague, só soá caùc ñeä töû laàn hoài bò suùt giaûm theo thôøi gian. Vôùi cuoäc chieán theá giôùi laàn hai vaø vieäc chieám ñoùng cuûa quaân ñoäi Nhaät Baûn, caùc khoù khaên gia taêng. Nhaø tröôøng thaùnh Toâ-ma Nam Ñònh ñöôïc giao laïi cho caùc cha doøng Ña Minh vaø khu nhaø tröôøng ngoaïi truù Ñöùc Baø laïi quaù heïp ñeå coù theå ñuû choã cho ñeä töû. Theá neân vieäc giaûi theå ñeä töû vieän ñöôïc quyeát ñònh.
May thay, duø ñöùng tröôùc söï baáp beânh cuûa tình theá, sö huynh Cyrille-Hoøa ñaõ can ñaûm ñöùng ra ñôõ ñaàu vaø xin pheùp ñöa ñeä töû vieän veà tröôøng Trung Linh (Buøi Chu). Nhôø vaäy coâng trình daønh öu tieân cho ôn goïi ñöôïc cöùu vaõn trong moät thôøi gian nöõa. Tuy vaäy, ñaây quaû laø moät giaûi phaùp chaúng ñaëng ñöùng, bôûi vì taïi ngoâi tröôøng naøy, caùc ñeä töû cuûa chuùng ta phaûi hoøa vaøo nhoùm "caùc chuù" cuûa tieåu chuûng vieän, vaøo nhoùm caùc taäp söï giaùo lyù vieân vaø nhaát laø caùc sö huynh laïi "coù vaán ñeà" vôùi cha xöù. Trong tình hình nhö theá, laøm sao chuùng ta coù theå taïo baàu khí giaùo duïc thích hôïp cho caùc ñeä töû chuùng ta ? Vò sö huynh giaùm ñoác ñaùng thöông cuûa ñeä töû vieän chæ coøn bieát coá laøm heát söùc mình cho ñeán naêm 1944, khi sö huynh ñöôïc ñoåi ñi Phaùt Dieäm. Vaøo thôøi ñieåm naøy, ñeä töû vieän ñöôïc coi nhö "ñaõ hoaøn thaønh nhieäm vuï" !
Naêm thaùng troâi qua, nhöõng naêm thaùng giaëc giaõ chieán tranh vaø caùch maïng. Chaúng bao laâu, caùc coâng trình La San taïi mieàn Baéc laàn löôït ñöôïc phuïc hoài. Naêm 1949, tröôøng thaùnh Giu-se Haûi Phoøng laïi môû cöûa ñoùn tieáp caùc hoïc sinh cuûa mình. Vaø naêm 1953, sö huynh Toång phuï quyeàn Zacharias cho leänh taùi laäp ñeä töû vieän vaø giao traùch nhieäm thöïc hieän cho sö huynh Feùlix, phoù hieäu tröôûng cuûa tröôøng La San Haûi Phoøng. Nhôø vaøo nhieät taâm ñöôïc soi saùng vaø loøng quaûng ñaïi voâ bôø cuûa vò hieäu tröôûng treû tuoåi, sö huynh Bruno, vò giaùm ñoác môùi cuûa ñeä töû vieän vôùi söï beàn taâm vaø taän tuïy, ñaõ bieát khaéc phuïc caùc trôû ngaïi vaø coù theå gôûi vaøo chuaån vieän Nha Trang moät soá ñeä töû ñöôïc ñaøo luyeän vöõng chaéc.
Ngoaøi nhöõng giôø phaûi leân lôùp hoïc cuøng vôùi caùc hoïc sinh khaùc cuûa tröôøng, caùc ñeä töû phaûi thöïc hieän caùc coâng taùc rieâng cuûa mình nhö ñoïc "saùch thieâng lieâng", nguyeän gaãm, tham döï thaùnh leã, vieáng Thaùnh Theå … Caùc em cuõng ñaûm ñöông nhieàu sinh hoaït khaùc nhö hoïc aâm nhaïc, haùt vaø söû duïng nhaïc cuï, veõ, ñaùnh maùy vaø caû xuaát baûn moät tôø baùo nhoû (tuoåi xuaân) … Duø phaûi rôøi xa queâ höông vaøo thôøi coøn raát treû ñeå di cö vaøo Nam (thaùng taùm naêm 1954) vaø roài ñònh cö taïi Thuû Ñöùc, caùc chuù ñeä töû cuûa mieàn Baéc can ñaûm tieáp tuïc theo ñuoåi con ñöôøng lyù töôûng La San maø mình ñaõ baét gaëp qua lao ñoäng hoïc taäp vaø trong nieàm vui. Chính vì nhöõng bieán coá tang thöông naøy maø caùc ñeä töûù ñaõ ñaït theâm quyeàn ñöôïc söï chieáu coá ñaëc bieät cuûa sö huynh Toång phuï quyeàn Zacharias, quyeàn ñöôïc cö truù thoaûi maùi cuûa beà treân tröôøng Mossard laø sö huynh Bernard Calixte vaø quyeàn ñöôïc höôûng nhöõng chaêm soùc ñaày tình phuï töû cuûa sö huynh Feùlix.
Xin caùc sö huynh vaø caùc ñeä töû vieän khaùc treân ñaát nöôùc Vieät Nam haõy caàu nguyeän cuøng thieân Chuùa nhaân töø chuùc phuùc laønh vaø tieáp tuïc hoã trôï cho ñeä töû vieän duy nhaát cuûa mieàn Baéc ñeå khi hoaø bình vaø töï do laïi nôû hoa treân ñaát nöôùc naøy, coâng cuoäc giaùo duïc La san coù theå ñöôïc tieáp tuïc vôùi nhieàu keát quaû myõ maõn cho Danh Chuùa ñöôïc caû saùng.
Baùo caùo cuûa caùc sö huynh Thomas-Hyacithe vaø François Saéc. 1954
**********************************
Löôïc söû Chuaån vieän Hueá
1915
Ñeå hoaøn thieän nhoùm nhöõng cô sôû ñaøo taïo tu só La San taïi vaø cho Vieät Nam, vaøo naêm 1915, caùc beà treân doøng quyeát ñònh tieáp theo vieäc xaây caát Taäp vieän vaø Hoïc vieän vöøa xong vaøo naêm 1913, hoaøn thaønh noát chuaån vieän maø vaøo thôøi aáy ngöôøi ta quen mieäng goïi laø Sô taäp vieän (Petit Noviciat).
Ngaøy 5 thaùng baûy naêm aáy, sh giaùm tænh Camille loan baùo cho caùc thænh sinh ñang theo hoïc taïi tröôøng Bình Linh, raèng hoï haõy chuaån bò ñi sang chuaån vieän vaøo ñaàu thaùng chín (01/09). Tuy nhieân vaøo ngaøy 2/9, nhaø cöûa chöa xong, neân caùc thænh sinh tieáp tuïc truù chaân laïi taïi nhaø noäi truù Bình Linh. 4 thænh sinh kyø cöïu nhaát saün saøng ñeå nhaän laõnh aùo doøng ñöôïc gôûi thaúng sang Taäp vieän lieàn.
Trong khi aáy, sh giaùm tænh Camille ñaõ baét tay vaøo vieäc soaïn thaûo moät noäi quy cho cô sôû môùi vaø seõ ñöôïc ñem aùp duïng vaøo ngaøy 23 thaùng chín. Sh Hoa Marie ñöôïc ñieàu töø Hoïc vieän veà lo ñaëc bieät caùc chuaån sinh vôùi söï phuï taù cuûa 2 sh Louis vaø Salomon cuõng laø giaùo sö taïi Hoïc vieän.
Ngaøy 25 thaùng 10, 10 thænh sinh doïn ñeán ôû trong khu nhaø môùi vaø vieäc môû cöûa chuaån vieän ñöôïc aán ñònh chung vaøo ngaøy 1 thaùng 11. Theá laø vaøo ngaøy leã caùc thaùnh. Nieàm ao öôùc cuûa caùc döï tu ñaõ thaønh söï thaät, vaø trong söï vui möøng hôùn hôû, hoï ñaõ böôùc qua coång chuaån vieän. Caùc döï tu cuûa khoùa naøy goàm 10 thanh thieáu nieân :Sinh, Vong, Thöông, Vi, Lai, Tham Tuyø, Hoâ, Saâm vaø Tong. Hai ngöôøi cuoái cuøng laø anh em ruoät ñeán töø Campuchia. Chæ coù 5 ngöôøi trong nhoùm naøy vöôït qua ñöôïc 2 naêm ñaàu thöû thaùch trong thôøi kyø "khai taâm ñôøi tu". Laàn hoài caùc chuaån sinh laøm quen vôùi cuoäc soáng môùi vaø cuûng coá lyù töôûng maø hoï seõ tieáp tuïc soáng heát cuoäc ñôøi traàn gian cuûa mình trong ñôøi tu.
Ngaøy 17/11, ngoâi nhaø chuaån vieän môùi ñöôïc thaùnh hoùa vaø chuùc phuùc laønh.Ñích thaân ñöùc cha Allys vui loøng chuû trì buoåi leã vaø cuõng trong dòp naøy caùc thöøa sai trong vuøng ñöôïc môøi tham döï leã khaùnh thaønh vaø böûa tieäc sau ñoù.
Ngaøy 24/11, leã laïc troâi qua vaø caùc chuaån sinh laïi haêng say baét tay vaøo tu taäp hoïc haønh. Söï ganh ñua trong tu taäp ñöôïc theâm phaán khôûi nhôø nhoùm 5 döï tu ñeán töø phía nam ñaát nöôùc : Ñeä vaø Quí töø Taberd, Hoaøng vaø Saùu töø Myõ Tho vaø Linh töø Soùc Traêng.
Thieân Chuùa Quan Phoøng lo xui khieán caùc ôn goïi töø töù phía: Khieâm Giuse böôùc qua ngöôõng cöûa chuaån vieän saùng ngaøy 7/12 thì vaøo buoåi chieàu cuøng ngaøy, taïi nhaø nguyeän cuûa chuaån vieän, dieãn ra moät cuoäc leã raát caûm ñoäng cuûa 5 taäp sinh vöøa ñoùn nhaän chieác aùo doøng ñen cuûa 5 taäp sinh coù teân laø Antonin, François, Alexis, Jean Baptiste vaø Victorin.
Ngaøy 12/12, vì soá chuaån sinh gia taêng nhieàu, ngöôøi ta buoäc loøng phaûi nhôø ñeán moät sh hoïc vieän sang giuùp sh Hoan Marie. Ñaàu tieân laø sh Xavier Minh, sau ñoù laø sh Vincent Hoøa.
1916
Ngaøy 12/01, Sh giaùm tænh Camille töø mieàn Baéc vaøo vaø daãn theo moät döï tu (Tuøng Gioan-Baotixita). Qua ngaøy hoâm sau, moät döï tu khaùc teân laø Ngöû Giacoâbeâ töø Ñaø Naúng ra. Döï tu naøy tröôùc ñaõ ñi chuûng vieän roài. Caû hai döï tu naøy khaù yeáu veà Phaùp vaên.
Ngaøy 23/01, sh giaùm tænh chia lôùp chuaån vieän thaønh 3 nhoùm. Tröôùc ñoù, töø ngaøy 17 ñeán 22/01, sh ñaõ cho caùc chuaån sinh thi thöû ñeå xeáp nhoùm roài. Caùc chuaån sinh naøy ñöôïc dòp may tham döï nhöõng buoåi leã möøng naêm möôi naêm hoaït ñoäng giaùo duïc taïi Vieät Nam cuûa sh Neùopole de Jeùus, moät trong nhoùm caùc sh ñaët chaân ñaàu tieân leân vuøng ñaát hình chöõ S naøy.
Ngaøy 24/01, moät döï tu môùi laïi gia nhaäp chuaån vieän Hueá : ñoù laø anh Gilles Gracias
Ngaøy 25/01. Trong voøng ba thaùng, soá chuaån sinh ñaõ laø gaáp ñoâi. Theá neân chuaån vieän caàn moät huynh tröôûng laõnh traùch nhieäm ñieàu haønh vaø saép xeáp ñeå sinh hoaït cuûa nhaø theâm traät töï vaø mang nhieàu keát quaû. Coäng ñoaøn nhaø hoïp laïi vaø sh giaùm tænh Camille chæ ñònh sh Louis laõnh coâng taùc treân vôùi quyeàn nhaän baùo caùo tieâu xaøi cuûa caùc sh ñöôïc taùch ra rieâng ñeå lo cho caùc chuaån sinh. Chuaån vieän ñoùn nhaän tin naøy vôùi loøng haân hoan vì coù ñöôïc moät huynh tröôûng hieàn, toát buïng vaø chu ñaùo. Vôùi laïi hoâm aáy cuõng laø ngaøy Teát nguyeân ñaùn neân chuaån vieän ñöôïc nhöõng ngaøy nghæ thoaûi maùi vaø hôn nöõa ñöôïc moät ngaøy ñaëc bieät ñi daïo taïi laêng Minh Maïng.
Ngaøy 22/02, sau nhöõng ngaøy nghæ teát, caùc chuaån sinh can ñaûm baét ñaàu laïi vieäc hoïc haønh vaø cuoäc tu taäp.
Ngaøy 01/03, xaûy ra moät cuoäc thay ñoåi quan troïng : baây giôø sh Salomon ñöôïc taùch ra khoûi chaåun vieän ñeå chæ coøn lo cho caùc sh hoïc vieän. Sh laø moät nhaø giaùo raát uy tín vaø raát ñöôïc caùc chuaån sinh yeâu quí. Hôn nöõa, tröôùc ñaây sh coøn laø ngöôøi lo xaây caát chuaån vieän vaø laø nhaø cung caáp löông thöïc töùc laø thaày vieäc cuûa caùc nhaø huaán luyeän taïi Hueá naøy. Nhöõng taøi naêng naøy cuûa sh gaây ñöôïc nhieàu tin töôûng nôi caùc beà treân vaø chuyeän ñaõ ñeán laø vaøo ngaøy 26/02/1917, sh ñöôïc chæ ñònh laø huynh tröôûng taïi tröôøng La San ôû Soùc Traêng vaø taøi xaây döïng cuûa sh ñöôïc söû duïng vaøo vieäc "leân laàu" cho ngoâi tröôøng thuoäc vuøng cöïc nam cuûa ñaát nöôùc. Vieäc ra ñi cuûa sh laøm buoàn loøng nhieàu chuaån sinh song roài moïi chuyeän cuõng troâi qua thoâi !
Ngaøy 02/03, sh Teùrentien-Leùon ñeán thay theá cho sh Salomon taïi chuaån vieän vaø hoïc vieän Hueá. Vò naøy trong thôøi gian sau seõ trôû thaønh huynh tröôûng cuûa chuaån vieän.
Ngaøy 28/03, vaøi ngaøy sau khi sh Salomon leân ñöôøng veà Soùc Traêng, caùc chuaån sinh vui möøng tieáp ñoùn sh giaùm tænh ñeán töø Saøi Goøn : sh döï tính chia seû cuoäc soáng giöõa caùc nhoùm tu sinh beù nhaát cuûa tænh doøng trong moät thôøi gian nhöng than oâi, moät thöû thaùch laïi giaùng xuoáng a/e La San : sh Augustin Löïu ñöôïc goïi veà nhaø Cha sau moät thôøi gian kieân nhaãn chòu ñöïng khaù laâu nhöõng côn daèn vaët cuûa beänh lao nan y (vaøo thôøi ñoù, ñaàu tk 20). Sh quaû laø moät tu só tuyeät vôøi vaø laø moät giaùo vieân raát taän taâm. Caùc tu sinh hoä toáng linh cöûu cuûa sh ñeán nôi an nghæ laø ñaát thaùnh taïi Phuù Xuaân (ñöôøng leân Nam Giao, choã nhaø La San baây giôø ?). Moïi söï choùng qua, nhö moät thaùnh vònh nhaéc nhôû chuùng ta, Khoâng gì coù theå khaùng cöï laïi ñöôïc vôùi thôøi gian, ngay caû sh Xavier Minh, ngöôøi seõ nhaän ñöôïc söï vuï leänh vaøo ngaøy 23/04 vaø nhöôøng choã cho sh Mathieu.
Ngaøy 06/06, Tham xin ruùt lui. Lai Giu-se, vì khoâng ñuû söùc khoeû ñeå kham noåi cuoäc soáng lao ñoäng caät löïc cuûa moät "tu só-nhaø giaùo", neân cuõng ñaønh boû cuoäc (12/06).
Ngaøy 25/06, ñeå döôûng söùc cho caùc chuaån sinh, nhaø doøng saép xeáp cho caùc chuù ñöôïc höôûng moãi naêm hai thaùng nghæ heø hay nghæ ngôi baùn thôøi gian. Tröôùc khi ñeán thôøi haïn haèng ao öôùc aáy, caùc chuù ñöôïc höôûng tröôùc vaøi cô hoäi giaûi khuaây. Caùc chuù ñöôïc môøi ñi haùt trong moät buoåi chaàu Thaùnh Theå taïi Lai An.
Ngaøy 27/06, sau ñoù ñeán phieân doøng kín taïi Hueá laïi môøi caùc chuù ñeán trình dieãn caùc baøi thaùnh ca ñöôïc nhieàu ngöôøi ñaùnh giaù cao. Qua ngaøy hoâm sau, sh giaùm tænh ñeán chuaån vieän ñeå thöïc hieän cuoäc thaêm vieáng chính thöùc haøng naêm vaø töï nhieân coù keøm theo caùc cuoäc thi khaûo haïch.
Ngaøy 10/07, caùc cuoäc thi vöøa xong, caùc chuù ñöôïc nghæ vaø ngaøy 16 cuøng thaùng, caùc chuù ñöôïc môøi ñeán döï leã Ñöùc Meï taïi tu vieän Caùt-Minh. Hoâm sau laø leã boån maïng cuûa sh giaùm tænh Camille vaø moïi ngöôøi coù dòp ñeå noùi leân söï kính troïng, loøng yeâu thöông vaø söï bieát ôn ñoái vôùi vò coù traùch nhieäm cao nhaát trong tænh doøng Vieät Nam.
Ngaøy 26/07, sh giaùm tænh öng thuaän cho caû nhaø thöïc hieän moät chuyeán ñi daïo qui moâ taïi laêng vua Gia Long. Ba ngaøy sau, chuaån vieän maát ñi thaày quaûn lyù taøi gioûi cuûa mình : sh Mathieu ñöôïc ñoåi sang tröôøng Bình Linh vôùi cuøng moät nhieäm vuï quaûn lyù nhöng moâi tröôøng hoaït ñoäng roäng raõi hôn nhieàu, töông öùng vôùi taøi naêng cuûa sh.
Ngaøy 29/07, sh hieàn töø Gabriel Dufresse ñöôïc ñoåi ñeán vôùi nuï cöôøi luoân nôû treân moâi.
Ngaøy 06/08, dieãn ra cuoäc hoïp choïn nhöõng chuaån sinh ñuû tieâu chuaån ñeå xin thaønh thænh sinh vaø chuaån bò vaøo taäp vieän. Cuoäc tuyeån choïn vaø chuyeån qua taäp vieän cuûa caùc thænh sinh taïo neân khoaûng troáng trong chuaån vieän. May thay Chuùa Quan Phoøng gôûi ñeán 4 döï tu môùi : ba chuù töø Saøi goøn laø Minh, Sang vaø Hueâ vaø chuù thöù tö laø Laønh, moät chuûng sinh ñeán töø Cam-pu-chia vaøo ngaøy 9 thaùng 08. Naêm ngaøy sau, theâm moät chuù môùi : ñoù laø Nhaân Giu-se.
Ngaøy 29/08, vui vì theâm caùc baïn ñoàng chí höôùng, caùc chuaån sinh laïi ñöôïc leân ñöôøng vaøo Laêng Coâ ñeå taém bieån vaø hít thôû gioù bieån. Sau möôøi moät ngaøy vuøng vaãy vôùi soùng bieån, caùc chuaån sinh haân hoan quay veà vôùi ñeøn saùch.
Tænh doøng Ñoâng Döông
*****************************
Thuû Ñöùc laø moät ngoâi laøng saàm uaát, naèm veà höôùng Ñoâng Baéc vaø caùch Saøi goøn khoaûng 12 km. Daân cö raát ñoâng ñuùc nhöng raát khoù maø öôùc löôïng ñöôïc con soá chính xaùc. Raát nhieàu cöûa tieäm haøng quaùn ngöôøi ta, ngöôøi Taøu taäp trung quanh khu chôï vaø ñaây cuõng laø nôi ñöôïc cung öùng ñuû loaïi haøng hoùa vaøo baäc nhaát trong vuøng. Laøng coù moät ngoâi thaùnh ñöôøng Coâng giaùo, ga xe löûa (taøu hoûa) vaø nhaát laø coù con “raïch truyeàn thoáng[1]” maø neáu khoâng coù noù, ngoâi laøng khoù hình thaønh ñöôïc. Chính ñòa phöông naøy ñöôïc Tænh doøng Saøi Goøn choïn ñeå thaønh laäp Taäp vieän cuûa mình caùch ñaây khoaûng 15 naêm. Naèm veà phía traùi quan loä noái lieàn Saøi goøn ñi Vuõng Taøu, ngoâi nhaø nhö vöôn leân caùch duyeân daùng khoûi toå rôïp boùng xanh um cuûa noù. Quaû thaät, vò trí cuûa noù phaûi laø moät trong nhöõng nôi thanh khieát nhaát. Gaàn troøn 8 naêm nay, ñöôøng xe löõa noái lieàn Saøi Goøn Haø Noäi ñi qua caïnh noù. Neáu toâi laø thi só hay ít nöõa moät thôï thô non tay ngheà, toâi seõ khoâng ngaïi leân tieáng ca ngôïi nhöõng caùnh röøng ñeïp maø huøng vó bao phuû laáy Thuû Ñöùc gaàn nhö troïn veïn. maø hoa laù töù muøa nhö trang ñieåm baèng nhöõng maøu saéc hy voïng vaø haân hoan. Nhöõng baûn hôïp xöôùng sao maø reùo raét sao maø du döông quaù vaäy trong caùc khu röøng quanh ñaây ! Nhöõng keû si meâ caûm giaùc baát ngôø, nhöõng ai aùi moä phong caûnh laâm tuyeàn nhieät ñôùi seõ taän höôûng ñöôïc nhöõng giaây phuùt thaàn tieân giöõa nhöõng caây coå thuï cao to, xoàm xoaøm vôùi ñaùm reâu phong hay bò boù cöùng ngaét nhö nhöõng cuï nghò vieân thôøi xöa vaäy. Ngoaøi nhöõng khu röøng haàu nhö baït ngaøn vaây quanh, Thuû Ñöùc coøn coù nhöõng caùnh ñoàng mía, caùnh ñoàng khoùm (thôm), caùnh ñoàng ñaäu phoïng (laïc) xanh um, taïo neân baûn saéc ñòa phöông khoâng keùm phaàn haáp daãn. Nhöng ñieàu ñaùng ñöôïc öu tieân nhaéc tôùi, ñoù laø voâ soá nguoàn suoái nöôùc ngoït uoáng ñöôïc maø ngöôøi ta deã daøng khaùm phaù ñaâu ñoù quang Thuû Ñöùc. Taïi vuøng Vieãn Ñoâng naøy, nöôùc ngoït uoáng ñöôïc raát quí hieám. Khaép nôi, ngöôøi ta phaûi uoáng nöôùc soâng, hoaëc khaù hôn, nöôùc möa.
Tuy nhieân Thuû Ñöùc coù theå ñöôïc xem laø moät trung taâm cuûa löông daân ! Tröø soá 250 hay 300 ngöôøi thuoäc xöù ñaïo ñòa phöông, phaàn ñoâng ñaûo daân chuùng coøn laïi (10 000 ngöôøi ?) vaãn chöa nhaän ñöôïc aùnh saùng ñöùc tin. Chuøa chieàn, mieáu maïo, am hay tònh xaù coøn ñaày daãy khaép nôi. Trong voøng baùn kính 1 km, toâi ñeám ñöôïc hôn 10 coâng trình nhö vaäy… Duø raèng sö saõi VN caùch chung khoâng ñöôïc nhieàu aûnh höôûng nhö beân Cam-boát, song ngöôøi leân chuøa ñoát nhang nieäm phaät khaù ñoâng. Thieän nam tín nöõ thöôøng ñeå laïi leã vaät gaáp ñoâi, moät phaàn daønh cho caùc nhaø tu haønh ,phaàn kia thuoäc thaàn thaùnh sôû taïi[2] (diviniteùs titulaires)…
Ñoâi khi, trong nhöõng ñeâm daøi maát nguû, toâi nghe ñöôïc tieáng moû tieáng chuoâng chuøa (gheâ rôïn !) vaúng laïi töø xa ...(Dòp ñeå keå chuyeän veà moät nhaø sö taïi Thuû Ñöùc ñaõ “töï thieâu” caùch ñoù khoaûng 10 naêm ñeå ñaït boà taùt vaø daân chuùng raát ngöôûng moä vaø xaây baûo thaùp ñeå ñöïng xaù lôïi. Caàn xaùc ñònh roõ khoâng gian vaø thôøi gian chuyeän naøy)…
Ñaáy laø vuøng ñaát mang naëng aûnh höôûng cuûa löông daân nhöng ñoàng thôøi cuõng ñaõ thaám ñöôïm maùu cuûa caùc vò töû ñaïo VN (ví duï nhö cuûa thaùnh Gaãm) maø ngoâi taäp vieän La San ñöôïc moïc leân. Taäp vieän ñöôïc xaây döïng vôùi pheùp cuûa laõnh ñaïo doøng, vôùi söï öng thuaän cuûa Ñöùc cha ñöông nhieäm Deùpierre, toaï laïc beân caïnh thaùnh ñöôøng cuûa giaùo xöù, treân khu ñaát cuûa Nhaø Chung vaø ñöôïc chuû chaên ñòa phaän nhöôøng laïi cho a/e tröôøng Ki-toâ trong moät thôøi gian “voâ haïn ñònh”.
Söï hieän dieän cuûa caùc sh ñöôïc daân chuùng, duø coù ñaïo hay khoâng, ñoùn tieáp noàng haäu. Hoï vui möøng vaø haõnh dieän vì coù ñöôïc nhöõng “sö phuï tu só”, nhöõng ngöôøi thaày seõ taän tình phuïc vuï daïy doã con em hoï. Theá neân sau moät thôøi gian, vaøo naêm 1906, khi caùc sh phaûi chia tay vôùi daân chuùng toát buïng naøy, raáät nhieàu gioït leä löu luyeán ñaõ tieãn chaân hoï. Nhöng ñoù laø chuyeän veà sau !
Moät vaøi tuaàn sau leã möøng taân gia, khi thaáy raèng soá nhöõng ngöôøi treû muoán daâng hieán ñôøi mình cho Thieân Chuùa trong ngheà giaùo duïc ñeán ghi danh ñaõ ñuû ñoâng ñeå moät taäp vieän chính qui hoaït ñoäng bình thöôøng, ngöôøi ta ñaønh thoâi khoâng nhaän theâm. Sö huynh Baslisse, moät tu só khaû kính ñöôïc choïn laøm beà treân giaùm taäp ñaàu tieân. Taùnh tình hieàn laønh, deã hoøa nhaäp, coäng theâm nhieàu kinh nghieäm veà taâm linh, sö huynh ñaõ bieát caùch thu phuïc nhaân taâm. Tröôùc ñoù, sö huynh coù tuoåi thaâm nieân laø 30 naêm haêng say hoaït ñoäng toâng ñoà taïi caùc tröôøng cuûa tænh doøng.Theá neân vì tuoåi cao, vaø sau hai naêm taän tình phuïc vuï, sö huynh ñöôïc mieãn nhieäm. Töø ñaáy, sö huynh Basilisse duøng taát caû thôøi gian mình ñeå thöïc hieän nhöõng vieäc ñaïo ñöùc cuûa ñôøi tu maø chuaån bò trong nieàm vui vaø an bình, cuoäc gaëp gôõ töông lai vôùi Thieân Chuùa tình yeâu. Trong yù nghó, toâi coøn nhìn thaáy thaáp thoaùng daùng daáp cuûa cuï giaø thaát tuaàn thöôøng qua laïi treân loái moøn töø nhaø taäp sang nhaø thôø. Trong tö theá laø moät con ngöôøi daày daïn kinh nghieäm soáng, sö huynh luoân töï trang bò cho mình ñoâi binh khí hoä veä, moät gaäy vaø moät traøng chuoåi moâi khoâi (saùu möôi). Khi sh ñi baùch boä doïc theo hieân nhaø, xaâu chuoãi vôùi caùc hoät nhö baèng ngaø voi naøy khoâng bao giôø rôøi tay sh … Lôøi caàu nguyeän vaø lôøi khuyeán khích cuûa sö huynh Basilisse chaéc chaén tieáp tuïc laø söï giuùp ñôõ quí baùu cho vieäc huaán luyeän caùc taäp sinh treû tuoåi ôû taäp vieän Thuû Ñöùc naøy.
Ôn goïi cho ñôøi tu trì chuyeân chaêm lo giaùo duïc hình nhö chöa bao giôø gaëp khuûng hoaûng, neáu toâi nhôù khoâng laàm. Nieân khoùa 1902-1903, ngöôøi ta ñeám ñöôïc 25 taäp sinh hay thænh sinh. Ñaây quaû laø moät con soá ñaùng neå ñoái vôùi moät tænh doøng coù soá tu só vöøa troøm treøm 70 ngöôøi. Tuy nhieân nhieàu ngöôøi trong soá caùc thanh thieáu nieân ñaày thieän chí naøy, khi vaøo nhaø taäp laïi khoâng bieát tí gì veà tieáng Phaùp (maø luùc ñöôøng thôøi, ngöôøi ta coi nhö chuû yeáu !) neân vieäc huaán luyeän veà ñôøi tu (do tu só Phaùp khoâng raønh tieáng Vieät ñaûm traùch) gaëp nhieàu trôû ngaïi vaø caû söï thoái chí naûn loøng. Vôùi laïi khuynh höôùng mô moäng vaø hôi traàm buoàn, phaùt xuaát töø söï ruït reø töï baûnh chaát con ngöôøi phöông Ñoâng, cuõng goùp phaàn caûn trôû böôùc tieán caùc öùng sinh cho moät loái tu môùi. Daãu sao, taäp vieän Thuû Ñöùc cuõng ñaõ ñaøo taïo ñöôïc nhieàu tu sinh coù giaù trò, maø coù ngöôøi so saùnh nhö nhöõng chieán binh cuûa Geùdeùon. Hoï laø thieåu soá nhöng khoâng vì theá hoï laøm giaûm ñi danh thôm cuûa nhaø doøng, traùi laïi hoï caøng goùp phaàn laø taêng theâm giaù trò cuûa ôn goï laø ñaøng khaùc … Duø gì ñi nöõa, taïi taäp vieän Thuû Ñöùc, luaät doøng vaø loøng ñaïo haïnh luoân ñöôïc xem troïng. Moãi ngaøy, vaøo luùc 5g chieàu (töùc 4g theo caùch choïn muùi giôø hoâm nay), khi nhieät ñoä cuûa aùnh maët trôøi giaûm daàn, moãi taäp sinh, tay cuoác tay seûn, taïi moät goùc vöôøn naøo ñoù ñeå doïn saïch gai goùc vaø ñaùnh luoáng troàng hoa hay caây caûnh. Chính nhôø nhöõng coâng vieäc vöøa laønh maïnh vì giaûi toûa ñöôïc nhöõng caêng thaúng do hoïc hoûi, suy tö, laïi vöøa haáp daãn vì tính caùch saùng taïo vaø myõ thuaät maø chaúng bao laâu khu vöôøn quanh taäp vieän ñöôïm veû töôi taén thanh lòch.
Boång ñaâu maây ñen keùo tôùi. Nhöõng luaät leä coù ñöôøng höôùng kyø thò toân giaùo vaø neàn giaùo duïc Ki-toâ giaùo ñöôïc quoác hoäi Phaùp bieåu quyeát beân chính quoác laïi aûnh höôûng maïnh ñeán Nam kyø thuoäc Phaùp ! Taïi Phaùp, moät soá lôùn baát ñoäng saûn cuûa doøng bò tòch thu hoaëc “möôïn taïm”. Theá neân caùc laõnh ñaïo doøng taïi VN phaûi mau saép xeáp laïi nhaø cöûa tröôøng lôùp cho an toaøn. Ñaáy laø moät bieän phaùp khoân ngoan vì baûn “amendement cuûa Leygl…” coù theå bò maát hieäu löïc [3] töùc laø nhaø cöûa taïi VN naøy bò töôùc ñoaït, vieäc daïy hoïc bò caám caûn vaø caùc sö huynh phaûi hoaøn tuïc …
Theá laø toaøn boä baát ñoäng saûn taïi Thuû Ñöùc ñöôïc thanh toaùn ngay, coù theå noùi laø nhanh goïn. Ñieàu naøy thöïc hieän ñöôïc deã daøng laø nhôø moät ñieàn chuû coù ñaïo cuõng vöøa toû yù ñònh ñeán ñònh cö taïi Thuû Ñöùc. Theá laø taäp vieän Thuû Ñöùc ñöôïc di chuyeån ra Hueá (thuû ñoâ cuûa vöông quoác Vieät, maø luaät cuûa Phaùp khoâng coøn hieäu löïc) vaø tieáp tuïc coâng vieäc ñaøo taïo tu só toát cho doøng La san. Ngoâi tröôøng gaén lieàn vôùi taäp vieän[4] coøn coá tieáp tuïc hoaït ñoäng theâm moät naêm nöõa sau cuoäc di dôøi treân. Nhöng roài nhöõng khoù khaên taïi ñòa phöông duø khoâng nhieàu laém cuõng laøm tröôøng “taïm vónh vieãn” ñoùng cöûa. Ñoù laø ngaøy cuoái thaùng 12 naêm 1906.
Sau heát, trong nhöõng ngaøy ñaàu thaùng 12 naêm roài
[5], ngöôøi ta cho boác moä caùc sö huynh ñaõ yeân giaác trong khu ñaát thaùnh cuûa taäp vieän vaø ñöa caùc vò aáy veà naèm ôû choã môùi taïi Chí Hoøa, caùch nhaø höu döôõng cuûa caùc linh muïc VN (thuoäc ñòa phaän Taây Ñaøng Trong, töùc Saøi Goøn) “hai böôùc”.Tröôøng La San ñaàu tieân taïi Thuû Ñöùc
Ngaøy 31 thaùng 7 naêm 1898, Ñöùc cha Deùpierre laøm pheùp ngoâi tröôøng thaùnh Gio-an La san taïi Thuû Ñöùc. Vieäc thaønh laäp tröôøng môùi naøy laø do saùng kieán cuûa sh giaùm tænh, tænh doøng Saøi Goøn vì oâng cho raèng keà beân moät taäp vieän phaûi coù moät nhaø phuï caän ñeå thöïc nghieäm vaø ñaøo taïo nhöõng giaùo sinh treû baûn xöù . OÂng thoáng ñoác Nam Kyø pheâ chuaån vieäc thaønh laäp tröôøng naøy baèng moät vaên thö gôûi cho giaùm muïc Deùpierre, trong coù ñoaïn nguyeân vaên nhö sau : “ñeå daïy tieáng Phaùp cho caùc treû coù ñaïo cuûa giaùo xöù”[6]
.Thaùng tö naêm 1897, laøng sôû taïi hieán taëng cho caùc sö huynh moät thöûa ñaát vôùi dieän tích moät maãu röôûi duy nhaát daønh cho vieäc xaây döïng tröôøng. Leã khai giaûng tröôøng rôi ñuùng vaøo ngaøy 2 thaùng 4 naêm 1898.
Ngöôøi ta khôûi ñaàu baèng vieäc cho hoaït ñoäng moät tröôøng ngoaïi truù vôùi 3 lôùp hoïc. Cuoái thaùng tö naêm ñoù, vieân thanh tra tieåu hoïc cuûa nhaø ñöông cuïc ñeán vieáng tröôøng laàn ñaàu. Baûn baùo caùo cuûa oâng ta veà tröôøng lôùp vaø vieäc giaûng daïy cuûa caùc sh raát thuaän lôïi. Luùc aáy tröôøng ñaït só soá laø 51, moät con soá khaù khích leä vì daân chuùng nôi ñaây haàu heát laø löông daân, coäng theâm nhöõng thaønh kieán veà caùc oâng thaày daïy “ñaïo cuûa Ñöùc Chuùa Trôøi” maø haàu nhö hoï chöa thaáy bao giôø.
Söï dòu hieàn cuûa caùc sh cuøng coá gaéng taän taâm maø sh hieäu tröôøng daønh cho tröôøng laàn hoài laáy ñöôïc loøng cuûa phuï huynh vaø con em hoï. Töø ngaøy thaønh laäp, thaùng 8 naêm 1898, ñeán thaùng naêm naêm 1890, tröôøng vaø taäp vieän chæ laø moät coäng ñoaøn. Nhöng töø ñaáy, vì soá hoïc sinh khoâng ngöøng gia taêng vaø keùo theo söï gia taêng con soá caùc thaày daïy, neân ngöôøi ta phaûi xaây caát theâm vaøi daõy nhaø ñôn sô baèng tre laù cho pheùp tieáp nhaän theâm thaøy vaø troø, nhaát laø theâm moät soá ít hoïc sinh noäi truù. Bieän phaùp naøy laø caàn thieát vì nhieàu lyù do, trong ñoù coù lyù do laø nhôø ñaáy maø tröôøng coù theå töï tuùc töï cöôøng, sinh hoaït ñoäc laäp vaø tieáp tuïc coâng cuoäc giaùo duïc cuûa mình, ñoàng thôøi taäp vieän cuõng bôùt ñöôïc gaùnh naëng phaûi chu caáp. Kyø nhaäp hoïc naêm 1900, ngöôøi ta ñeám ñöôïc 12 hoïc sinh noäi truù vaø khoaûng 60 hoïc sinh ngoaïi truù. Nieân hoïc naøy keát thuùc vôùi 25 noäi truù vaø 75 hoïc sinh ngoaïi truù. Töø nay, trôùn tieán leân ñaõ ñöôïc khai thoâng … cho ñeán ngaøy phaûi ñoùng cöûa tröôøng, moät ngaøy cuoái thaùng 12 naêm 1907 ! Trong suoát thôøi gian naøy, tröôøng thaùnh Gio-an La San luoân thöïc hieän ñöôïc nhieàu tieán boä. Moãi naêm, tröôøng cung caáp moät soá thaønh vieân coù chaát löôïng cho taäp vieän, vaøi taân toøng cho Giaùo Hoäi. Caùc chuù hoïc troø cuûa tröôøng xuaát thaân töø caùc gia ñình noâng daân hay buoân baùn nhoû. Moät soá laø con caùi caùc ñieàn chuû, hay coâng nhaân vieân nhaø nöôùc thuoäc ñòa. Moät soá gia ñình vì khoâng ñuû phöông tieän gôûi con vaøo tröôøng Taberd Saøi Goøn neân thöôøng ñoåi höôùng, gôûi chuùng leân Thuû Ñöùc hoïc. Sau ba boán naêm hoïc, töùc laø khi chuùng sôû ñaéc ñöôïc moät soá voán kieán thöùc cuøng söû duïng khaù thaønh thaïo Phaùp ngöõ, phaàn lôùn chuùng quay veà vôùi ñoàng ruoäng. Ít coù hoïc sinh len chaân vaøo boä maùy caàm quyeàn thuoäc ñòa[7]. Hoïc sinh Vieät Nam thoâng minh vaø caät löïc hoïc haønh, tieáp caän deã daøng caùc ngaønh hoïc maø chöông trình ñeà ra. Caùc em coù nhieàu naêng khieáu ñaëc bieät veà veõ kyõ thuaät vaø veà toaùn hoïc. Vieäc hoïc tieáng Phaùp ñoøi hoûi nhieàu noã löïc hôn (?), ñieàu naøy cuõng deã hieåu thoâi[8]. Chöông trình ñöôïc aùp duïng taïi tröôøng La San Thuû Ñöùc gaàn nhö töông öùng vôùi baèng sô hoïc (Certificat d’eùtudes primaires). Trong caùc lôùp, giaùo vieân gaéng dòch haàu heát caùc moân hoïc sang tieáng Vieät. Nhôø vaäy, coâng vieäc cuûa hoïc sinh trôû neân ñôn giaûn hôn vaø “haén ta” seõ gaëp ít trôû ngaïi khi thaày haén baét haén phaûi traû thuoäc loøng caùc baøi chæ ñònh hoaëc laøm caùc baøi toaùn ñoá ñaõ ra tröôùc ñaáy. Tröôøng ñöôïc thieát laäp coát ñeå hoïc sinh bieát thoâng thaïo tieáng Phaùp caùch nhanh choùng. Vieäc chuyeån ngöõ taát caû nhöõng gì hoïc sinh phaûi hoïc haèng ngaøy coù theå noùi ñöôïc laø coát yeáu cho tham voïng naøy. Trong giôø chôi, moät vaät choïn laøm daáu hieäu qui öôùc ñöôïc trao tay nhau giöõa caùc hoïc sinh moãi lôùp ñeå thuùc ñaåy vieäc thöïc haønh tieáng Phaùp. Moãi saùng, khi vaøo lôùp, sh hieäu tröôûng seõ kieåm tra xem hs naøo ñang coøn giöõ vaät daáu hieäu (töùc ngöôøi phaïm loãi cuoái cuøng) vaø theá laø seõ bò tröø vaøi ñieåm toát ! Khoâng gì haáp daãn baèng vieäc naém baét nhöõng maãu chuyeän giöõa caùc hoïc sinh khi giôø giaûi trí ñang hoài ñaït tôùi ñænh ñieåm. Duø raèng caùc nhoùc chôi troø cheùm gieát khoâng nöông tay ngöõ phaùp cuøng nhöõng thaønh ngöõ Pha-lang-sa, thieän chí muoán dieãn taû toát baèng tieáng meï ñeû cuûa Racine hay Corneille laø ñieàu hieån nhieân. Moät hoâm ñang ñöùng ngoaøi saân chôi, moät nhoùc tì 7 hay 8 tuoåi, ñaày veû haân hoan, ñeán noùi vôùi toâi : “Xe phe, con vöøa ñôùp (aên) 10 ñöùa con gaùi[9] !”. Söï laãn loän naøy deã gaëp trong vieäc hoïc caùc sinh ngöõ. Ñoäng töø “aên” ñöôïc aùp duïng theo nhieàu ngöõ nghóa trong ngoân ngöõ VN trong khi trong tieáng Phaùp, thì laïi khaùc. Ví duï Toâi aên keïo thì tieáng Phaùp laø Je mange du bonbon, coøn Chôi bi, toâi aên ñöôïc 5 vieân, je gagne 5 billes, hoaëc coâ aáy aên aûnh , elle est photogeùnique ! Ngöôøi Nam kyø gaëp khoù khaên khi phaùt aâm phuï aâm P vaø laãn loän P vôùi B. Do ñaáy, neáu ñeå yù kyõ thì ta gaëp nhieàu chuyeän thaät trôù treâu. Ví duï “La terre est ronde comme une poule”[10] (thay vì boule), hoaëc “la bonne meøre percera doucement son enfant pour l’endormir” ! (thay vì bercera).
Hieån nhieân laø nhöõng loãi kieåu naøy ñöôïc nhanh choùng khaéc phuïc bôûi vieäc söû duïng tieáp Phaùp thöôøng xuyeân. Khoâng coøn laø chuyeän laï neáu ta gaëp nhieàu trai treû VN söû duïng thaønh thaïo tieáng Phaùp ñuùng chuaån vaø trong saùng.
Hình nhö toâi cuõng coù löu yù tröôùc ñaây laø caùc tröôøng La San chuùng ta thu nhaän hoïc sinh ñeán ghi danh hoïc maø khoâng phaân bieät tín ngöôõng. Coù naêm taïi tröôøng Thuû Ñöùc naøy, chuùng ta nhaän vöøa chaùu cuûa vò töû ñaïo vaø luoân caû chaùu cuûa chính ngöôøi lyù hình cuûa vò chöùng nhaân aáy. Khoâng coù gì laï luøng vaø se thaét loøng cho baèng thaáy gaàn nhö haèng ngaøy, chuùng chôi chung vôùi nhau vaø tình thaân thieän hoã töông noái keát chuùng laïi. Thaèng beù coù ñaïo khoù maø töôûng töôïng ñöôïc oâng cuûa baïn mình laïi ra tay cheùm ñaàu oâng mình vì toäi khaùc tín ngöôõng[11]. Caùch chung maø noùi, coù ñaïo hay khoâng, trong tröôøng La San, chuùng ñeàu soáng thaân thieän beân nhau. Toâi chöa bao giôø nghe tranh caûi giöõa caùc hoïc sinh veà vaán ñeà ñaïo naøy hay ñaïo kia. Moïi ngöôøi ñeàu tuaân theo moät noäi qui, taát caû löông hay giaùo ñaàu hoïc giaùo lyù, ñoïc kinh saùng chieàu, tham döï thaùnh leã. Taïi Thuû Ñöùc, loøng ñaïo haïnh vaø hoïc haønh caàn cuø ñöôïc coi troïng. Ñoái vôùi vieäc hoïc, ñaëc bieät moân Phaùp vaên, ñoâi khi ngöôøi ta phaûi haïn cheá söï haêng say quaù ñoä. Loøng ñaïo haïnh chaân thaät vaø saâu saéc nôi caùc hoïc sinh Coâng giaùo. Phaàn ñoâng chuùng döï leã vaø röôùc leã moãi ngaøy Chuùa Nhaät[12]. Hoäi Raát Thaùnh Nöõ Ñoàng Trinh (Con Ñöùc Meï) ñöôïc thaønh laäp ngay töø khi ban noäi truù ñöôïc khai tröông vaø laøm phaùt sinh nhieàu keát quaû toát laønh nôi caùc hoäi vieân. Vieäc daïy ñaïo luoân luoân ñöôïc thöïc hieän baèng tieáng Vieät. Ñoái vôùi moïi hoïc sinh, nhöõng baøi hoïc ñöùc duïc ví duï nhö veà pheùp lòch söï cuûa ngöôøi Vieät, laø ñieàu baét buoäc, ñoâi khi ngöôøi ta boå tuùc theâm vaøi nguyeân taéc lòch söï AÂu Taây.
Nhöõng ai töøng coâng taùc taïi tröôøng thaùnh Gio-an La san Thuû Ñöùc bieát roõ coâng vieäc nôi ñaây thuù vò bieát bao ! Theá neân hoï raát ñau loøng khi ñöôïc tin tröôøng seõ bò giaûi theå. Nhö treân toâi ñaõ noùi roõ nhöõng lyù do buoäc caùc caáp laõnh ñaïo tænh doøng phaûi thanh toaùn taát caû baát ñoäng saûn taïi Thuû Ñöùc vaø bieän phaùp naøy ñöa ñeán vieäc ñoùng cöûa tröôøng, giaûi taùn hoïc sinh vaø caùc thaày (khoâng coù coâ giaùo !) cuûa tröôøng. Veà taäp vieän vaø ngoâi tröôøng Thuû Ñöùc, nay chæ coøn laø dó vaõng, moät giaác mô ñeïp …[13] !
Nhöõng ai ñaõ töøng bieát khu vöïc La San töôi ñeïp naøy, seõ khoâng coøn nhaän ra noù nöõa. Moïi söï ñeàu ñöôïc chuû nhaân môùi thay ñoåi, xaùo troän, trang trí laïi. Tröôùc, ñaáy laø nhöõng daõy nhaø beà theá, trang nghieâm, mang ít nhieàu tính chaát cuûa ngoâi nhaø tu ñaäp vaøo maét nhöõng ai qua laïi. Hoâm nay[14], noù trôû thaønh moät “laâu ñaøi traùng leä”[15]. Chuùng ta khoâng theå khoâng kinh ngaïc ! Thieân Chuùa ñaõ cho pheùp nhö vaäy, ñaõ muoán vaäy ! Xin luoân ñöôïc nhö theá !
[1] Beán Ngheù coù raïch, Thò Ngheø coù raïch … hoaëc soâng. Trong cuoäc Nam tieán, ngöôøi Vieät chuùng ta thöôøng duøng ñöôøng thuûy
[2] Chaéc taùc giaû chöa phaân bieät ñöôïc ñình vaø chuøa, thaønh hoaøng boån thoå vôùi Phaät … Thaät ra nhieàu ngöôøi VN cuõng vaäy thoâi !
[3] Caàn tìm hieåu noäi dung cuûa baûn amendement… cuõng nhö caùc luaät choáng toân giaùo naøy.
[4] Seõ ñöôïc ñeà caäp sau ñaây …
[5] Caàn xaùc ñònh …
[6] Pour l’enseignement du français aux chreùtiens de la paroisse …
[7] Nhaän xeùt quan troïng ! “Treøs peu se casaient dans l’administration”
[8] Heä thoáng ngöõ phaùp Vieät vaø Phaùp khaùc bieät haún.
[9] Cer Feøre, je mange dix filles : yù muoán noùi : cher Freøre, je gagne dix billes = Thöa sh, con aên ñöôïc 10 vieân bi !
[10] Quaû ñaát troøn nhö con gaø maùi ! Baø meï hieàn seõ nheï nhaøng ru con mình nguû
[11] Thaät ra lyù hình naøo bieát gì tröø ra coá thi haønh leänh treân !
[12] Ñaây laø thôøi ñieåm ñaàu TK 20, luù vieäc röôùc leã haèng ngaøy vaãn coøn laø baát thöôøng.
[13] Thaät ra vaãn coøn ñoaïn keát : tröôøng vaø ñeä töû vieän laàn löôït ñöôïc taùi laäp vaøo naêm … ñeå roài ñeán naêm 1976 taát caû ñöôïc nhaø nöôùc XHCN öu aùi giaûi taùn vaø xung coâng toaøn boä, coøn caùc sh daïy taïi ñaáy thì ñöôïc cho ñi hoïc taäp mieãn phí trong thôøi gian daøi !
[14] Töø nhöõng naêm 10, 20 … cuûa TK 20
[15] Dinh Montjoie (neáu khoâng laàm !)
****************************
Taäp vieän Hueá (1925-1933 ?)
1906-1924 : Taäp vieän Thuû Ñöùc
1933-1975 : Taäp vieän Nha Trang
1980 ? 200 … : Taäp vieän Taân Cang
1925
Thaùng 06
Ngoâi nhaø taäp vieän ñöôïc xaây döïng trong nhöõng ñieàu kieän toài teä : vaøi nôi trong nhaø caàn phaûi ñöôïc söûa chöõa gaáp. Theá neân vaøo thaùng saùu 1925, coâng taùc tu boå khôûi söï ngay. Traàn nhaø baèng tre vaø voâi bò moái moït gaëm nhaám gaàn heát vaø seõ saäp xuoáng ñaàu baát cöù luùc naøo laø moái ñe doïa thöôøng xuyeân. Caùc sö huynh cho thay theá baèng nhöõng taám vaùn thuoäc loaïi goã cöùng khoâng theå bò moái moït taán coâng. Caùc phoøng phuï ñöôïc xaây theâm ôû hai ñaàu daõy nhaø chính : caùc phoøng naøy duøng laøm phoøng taém röûa vaø nhaø veä sinh, thay theá cho caùc phoøng cuõ, töø hôn chuïc naêm nay bò rôi vaøo tình traïng quaù teä haïi vaø raát hoâi haùm. Moät haønh lang coù maùi che noái lieàn Hoïc vieän vaø Taäp vieän cho pheùp caùc sö huynh qua laïi deã daøng nhaát laø trong muøa möa baûo, vaø ñoàng thôøi coù lôïi cho vieäc giöõ gìn an ninh. Ngoâi nhaø kho trong ñoù coù vöïa cuûi, chuoàng nuoâi gia caàm vaø suùc vaät ñöôïc dôøi ñi ñeå baûo ñaûm vaán ñeà veä sinh, söï yeân tænh vaø neùt thaåm myõ cuûa nhaø huaán luyeän.
Sh Idinaël : Hôn 30 naêm phuïc vuï taïi moät xöù sôû nhieät ñôùi, neân söùc khoeû cuûa cöïu sh giaùm tænh Idinaël bò sa suùt raát nhieàu. Ngaøy 24/06 , vaøo luùc 21g15, sh ñaõ yeân giaác trong Thieân Chuùa caùch thanh thaûn vaø bình an. Tröôùc ñaây hôn ba thaùng, vaøo ngaøy 03/03, sh ñaõ coù ngöôøi keá vò laø sh Vauthier-Joseph.
Ñaát thaùnh La San taïi Phuû Cam : ngaøy 12 /10 ngöôøi ta di dôøi haøi coát caùc sh ñöôïc choân caát tröôùc ñaây taïi vò trí gaàn chuûng vieän. Cuõng trong dòp naøy, treân moãi ngoâi moä caùc sö huynh, ngöôøi ta döïng leân moät caây thaùnh gia ñöùngù, coøn treân caùc ngoâi moä cuûa taäp sinh hay chuaån sinh ngöôøi ta ñaép noåi leân moät thaùnh giaù naèm.
Thaùng 08
Ngaøy 14/08, 7 a/e treû thænh sinh khoaùt leân mình chieác aùo doøng ñen coå traéng cuûa nhöõng ngöôøi con cuûa thaùnh Gio-an La San. Caùc a/e mang teân môùi laø caùc sh Candide Minh, Fabien Minh, Honorat Minh, Gaetan Minh, Edgar Minh, Damasceøne Minh vaø Harman Minh.
Thaùng 10
Thöù baûy nhaèm ngaøy 17/10, taïi nhaø nguyeän cuûa chuaån vieän, caùc sh toå chöùc tieáp ñoùn troïng theå ñöùc cha Allys nhaân dòp 50 naêm thuï phong linh muïc vaø 50 naêm phuïc vuï cuûa ngaøi taïi Vieät Nam. Sau vaøi baøi haùt möøng, moät sh Hoïc vieän ñoïc dieãn vaên ngaén toùm taét laïi nhöõng neùt chính trong söï nghieäp truyeàn giaùo cuûa ngaøi, töø luùc rôøi queâ höông beân trôøi Aâu vaøo khoaûng cuoái naêm 1875, ñeå sang queâ höông thöù hai laøm coâng taùc toâng ñoà khoâng bao giôø ngôi nghæ.
Thaùng 02
Ngaøy 09/02, 03 a/e thænh sinh ñöôïc nhaän aùo doøng La San vaø khôûi ñaàu coâng taùc hoïc taäp tu luyeän. Ñoù laø caùc sh Alexis Minh, John Climacus vaø Hyacinthe Minh. Ngöôøi thöù hai trong ba taân sö huynh laø moät ngöôøi Trung Hoa vöøa trôû laïi ñaïo vaø ñeán töø poulo Penang. Sôû dó coù chuyeän ly höông naøy laø vì ngöôøi ta khoâng muoán anh bò gia ñình beân löông cuûa anh chi phoái.
Thaùng 03
Ñöùc cha Aiuti, khaâm maïng toøa thaùnh, baát thaàn ñeán Hueá vaø ñöôïc long troïng ñoùn tieáp taïi nhaø thôø chaùnh toøa. Sau buoåi leã dieãn ra vaøo buoåi chieàu, ngaøi ñoät xuaát ñeán vieáng tröôøng Bình Linh, vaø vì khoâng chuaån bò neân chæ coù vaøi sö huynh ra tieáp ñoùn thoâi. Ngay ngaøy hoâm sau, ngaøi laïi vieáng thaêm laàn nöõa. Laàn löôït ngaøi ñi ñeán thaêm caùc phoøng oác, chuyeän vaõn dòu daøng vôùi caùc nhoùm sö huynh taïi Hoïc vieän, Taäp vieän vaø Chuaån vieän. Quaû thaät ñöùc khaâm maïng ñaõ chinh phuïc ñöôïc moái thieän caûm cuûa moïi thaønh phaàn trong gia ñình La san.
Thaùng 08
Theâm moät leã trao tu phuïc vaøo ngaøy 14/08. Coù 04 taân sö huynh ñöôïc mang teân môùi nhö sau : sh Bonaventure Minh, Beùnilde Minh, Berchmans Minh, Archange Minh. Caùc sh naøy thuoäc nhoùm ñeán thaúng töø Chuaån vieän vaøo ngaøy 12 thaùng saùu vöøa qua.
Naêm 1928
Khoâng coù bieán coá naøo quan troïng ñeán laøm naùo ñoäng baàu khí eâm aû cuûa caùc nhaø huaán luyeän ra trong naêm naøy.
Sau kyø caám phoøng naêm chaám döùt vaøo ngaøy 05/02, sh Henri Edouard ôû beân nhaø höu töø hôn moätnaêm qua, ñaõ rôøi ñi Myõ Tho. Cuøng ngaøy, 2 sh treû Pierre Ñònh vaø Cosme Gaãm cuõng ñöôïc gôûi ra coäng ñoaøn, sh thöù nhaát ñi Haûi Phoøng vaø sh thöù hai thì ñi Nam Ñònh.
Vaøo thaùng ba, vì coù vaøi tröôøng hôïp bò nhieãm beänh dòch taû taïi Hueá neân moïi thaønh vieân trong caùc nhaø huaán luyeän ñeàu ñöôïc tieâm ngöøa.
Ngaøy 29 thaùng tö, sh giaùm tænh Divy Joseph môû ñaàu cuoäc thaêm vieáng theo luaät caùc nhaø huaán luyeän taïi Hueá.
Chieàu ngaøy 27 thaùng naêm, moät ñieän tín mang ñeán tin buoàn : sh Toång quyeàn Allais Charles baát ngôø qua ñôøi. Taát caû caùc thaønh vieân cuûa gia ñình ñeàu soát saéng daâng lôøi caàu nguyeän cho vò laõnh ñaïo yeâu daáu naøy.
Thaùng saùu laø thaùng kính Thaùnh Taâm Chuùa Gieâsu. Trong ngaøy leã kính Thaùnh Taâm coù thaùnh leã troïng theå caàu nguyeän cho nhu caàu cuûa tænh doøng, chaàu Thaùnh Theå suoát ngaøy, röôùc kieäu ñi qua caùc loái ñi trong vöôøn tröôøng vaø keát thuùc baèng Pheùp laønh. Cuõng ngaøy hoâm nay, caùc sö huynh Hoïc vieän, caùc Chuaån sinh leân ñöôøng ñi nghæ heø.
Thaùng baûy naêm nay, nhôø vaøi traän möa khaù lôùn neân khí trôøi deã chòu. Vaâng möa khaù lôùn neân laøm nöôùc soâng Höông daâng cao vaø gaây ngaäp luït, ngaäp caû baùn ñaûo Bình Linh.
Cuõng trong thaùng baûy naøy, só soá taäp sinh taêng cao : ngaøy 26/07 moät ñoaøn 08 thænh sinh ñeán töø Chuaån vieän böôùc leân nhaø taäp. Vaø cuõng trong thôøi gian naøy, hai ñoaøn ñeä töû ñeán töø Haûi Phoøng vaø töø Nam kyø, moãi ñoaøn 8 ngöôøi, tieáp theo nhau keùo vaøo laáp choã troáng taïi Chuaån vieän.
Sö huynh giaùm tænh Divy-Joseph ñaõ leân ñöôøng sang Phaùp ngaøy 18 thaùng chín ñeå tham döï Toång coâng hoäi baàu sö huynh toång quyeàn. Sh Aglibert-Marie, cöïu giaùm tænh Ñoâng Döông vaø hieän nay laø hieäu tröôûng tröôøng Bình Linh, ñöôïc chæ ñònh laøm quyeàn giaùm tænh, ñaõ chuû toïa hoäi ñoàng xeùt khaán cho caùc taäp sinh saép xong naêm taäp. Kyø tónh taâm daøi 8 ngaøy cuûa caùc taäp sinh ñöôïc keát thuùc baèng leã tuyeân khaán taïm moät naêm vaø ngöôøi nhaän lôøi khaán laø sö huynh giaùm taäp.
Caùc sö huynh vöøa khaán xong böôùc qua Hoïc vieän trong cuøng moät ngaøy. Ñoù laø ngaøy 07/10, leã Ñöùc Meï Maân Coâi.
Chieàu 12 thaùng möôøi moät, caû nhaø nhaän ñöôïc böùc ñieän tín vui töø tay cuûa sö huynh giaùm tænh Divy Joseph ñang ôû beân trôøi AÂu gôûi ñi : sö huynh Adrien ñöôïc baàu laøm toång quyeàn vaø keá vò chính oâng anh ruoät cuûa mình laø sö huynh Allais-Charles.
Trong caùc ñieàu kieän haïn heïp hieän taïi, nhoùm caùc nhaø huaán luyeän khoù loøng phaùt trieån toát ñöôïc. Söï di dôøi laø caàn thieát. Theá nhöng taïi thaønh phoá Hueá, haàu nhö khoâng theå tìm ñöôïc moät khu ñaát naøo thích hôïp. Phaûi nghæ ñeán chuyeän baùm truï taïi moät nôi khaùc. Vaø chính ñieàu naøy laø côù oån thoûa nhaát cho chuyeán du haønh ñi Nha Trang cuûa sö huynh Domiceù-Rogatien, phoù giaùm ñoác hoïc vieän. Khôûi haønh chieàu ngaøy leã Giaùng Sinh, sö huynh ñaõ trôû laïi Hueá ngay saùng ngaøy 03/01/1929 vôùi söï phaán khích laï thöôøng. Sö huynh ñaõ gaëp ñöôïc vuøng ñaát höùa, nhöõng thuaän lôïi cho vieäc tieáp teá löông thöïc, caûm tình cuûa giaùo quyeàn vaø chính quyeàn sôû taïi, khí haäu trong laønh vaø phong caûnh höõu tình cuûa ñòa phöông … Theá neân ngay laäp töùc sau ñoù, moät tôø trình chi tieát - coù sô ñoà cuûa vò trí töông lai taïi Nha Trang ñính keøm - ñöôïc thaûo ra vaø gôûi gaáp veà Saøi Goøn cho sö huynh giaùm tænh, treå laém laø ngaøy 12/01/1929 phaûi tôùi tay.
Naêm 1929
Töø Phaùp trôû veà, sö huynh giaùm tænh raát ngaïc nhieân khi coù ñöôïc trong tay baûn baùo caùo vaø caùc hoà sô lieân quan ñeán döï tính taùo baïo veà vieäc thaønh laäp moät cô sôû huaán luyeän môùi cho doøng La San. Tieän dòp ñi Hueá, sö huynh giaùm tænh môøi thaùp tuøng theo caùc huynh tröôûng coäng ñoaøn nhö Theùclan Marcel vaø Constance Marie, sö huynh toång quaûn lyù cuûa tænh doøng laø Chrysostome Albert. Vaø chuyeän xaûy ra laø moät baûn ñoàng thuaän ñöôïc thaûo ra vaø moïi ngöôøi haân hoan kyù teân vaøo.
Duø vaäy, vaøi ngaøy sau taïi Hueá, sö huynh giaùm tænh Divy-Joseph cuõng cho hoïp hoäi ñoàng coá vaán ñeå baøn kyõ theâm vaán ñeà, vaø trong ñoù ngöôøi ta thaûo luaän ñeán taän chi tieát döï tính di chuyeån caùc nhaø huaán luyeän, nhöõng lyù do cuõng nhö nhöõng thuaän lôïi cuûa vieäc thay ñoåi naøy. Moät baûn baùo caùo môùi vaø moät bieân baûn ñöôïc thaûo ra vôùi chöõ kyù cuûa caùc thaønh vieân tham döï hoäi nghò nhö caùc sh Aglbert-Marie, cöïu gt vaø ht ñöông nhieäm cuûa Bình Linh, Candidus-Eugeøne, bt Chuaån vieän, Domiceù-Rogatien, phoù giaùm ñoác hoïc vieän, vaø Vauthier Joseph, giaùm taäp.
Cuoäc vaän ñoäng chaùnh quyeàn ñöôïc tieán haønh lieàn sau ñoù nhaèm yeâu caàu hoï daønh cho doøng chuùng ta baèng caùch nhöôïng laïi vôùi giaù reõ khoaûng 10 maãu ñaát …
Tuy nhieân, chuyeän laønh thöôøng hay gaëp trôû ngaïi ñaâu ñoù … Vieäc choïn ñòa ñieåm khoâng laøm caùc laõnh ñaïo trung öông ñoàng yù … vaø theá laø taát caû thaønh döï aùn treo …
Vaø chuyeän gì phaûi ñeán, ñaõ ñeán … vaø caùc nhaø huaán luyeän phaûi giaùp maët vôùi nhöõng khoù khaên. Thaät vaäy, vaøo thaùng baûy, sau khi nhaän moät ñoaøn chuaån sinh môùi, ngöôø ta phaûi gôûi ñi nôi khaùc caùc sh Hoïc vieän vaø caùc giaùo sö cuûa hoï vaø tieán haønh vieäc söûa chöõa phoøng oác cuûa nhaø huaán luyeän : phoøng cuûa taäp vieän vì böùc vaùch ngaên noù vôùi nhaø nguyeän bò phaù boû neân ñaõ trôû thaønh nhaø nguyeän noái daøi, ñuû choã chöùa cho nhieàu ngöôøi môùi. Ñeå buø laïi, caùc taäp sinh doïn ñeán nguï taïi moät trong caùc lôùp cuûa Hoïc vieän ñaõ vaéng chuû. Caùc phoøng troáng coøn laïi cuûa Hoïc vieän ñöôïc söûa sang thaønh phoøng nguû cho caùc chuaån sinh.
Laïi nöõa, phoøng y teá ñöôïc bieán thaønh nhaø beáp vaø nhaø beáp cuõ ñöôïc söû duïng ñeå nôùi roäng phoøng aên cuûa chuaån vieän. Vaø theá laø tröôùc maét, Bình Linh thieáu phoøng y teá vaø vieäc thay ñoåi tính naêng cuûa caùc phoøng quaû laø moät chuyeän teä haïi …
Trong khi chôø ñôïi tìm ra ñöôïc bieän phaùp cuoái cuøng höõu hieäu, caùc thaønh vieân trong nhaø taäp coá “töï chuû loøng mình baèng tính kieân nhaãn”… vaø tieáp tuïc cuoäc soáng thöôøng nhaät vôùi khoâng quaù nhieàu va chaïm.
Vaøo ngaøy 23 thaùng taùm, moät nhoùm 9 chuaån sinh ñöôïc nhaø taäp vui veû ñoùn tieáp duø raèng tröôùc ñoù, ngay töø ngaøy 16/08, ñaõ coù maët 3 anh thænh sinh tröïc tieáp ñeán töø gia ñình hoï. Tuy nhieân, moät trong 3 anh naøy ñaõ xin ruùt lui sau 15 ngaøy soáng thöû cuoäc soáng tu trì, vaø moät anh khaùc thì ñöôïc gôûi traû veà nhaø vì coù raát nhieàu daáu chæ chöùng toû roõ anh khoâng thích hôïp vôùi cuoäc soáng môùi nhö tuoåi khaù lôùn (24 tuoåi 5 thaùng), kieán thöùc haõy coøn raát sô ñaúng vaø khoâng ñuû toá chaát ñeå tieáp tuïc trau doài khaû naêng sö phaïm…
Vaøo ngaøy cuoái naêm döông lòch, 31/12/1929, taäp vieän ñeám ñöôïc 8 taäp sinh vaø 10 thænh sinh.
Naêm 1931
Naêm nay khoâng coù nhieàu bieán coá, theá neân chuùng ta ñaønh aùp duïng phöông phaùp trình baøy khaù khoâ khan : keå ra moät loaït nhöõng söï kieän thöôøng nhaät.
Ngaøy 10 thaùng ba, luùc 17g00, baøi giaûng cuûa cha phoù giaùm tænh doøng Chuùa Cöùu Theá, Dione, môû ñaàu chuoåi 8 ngaøy tónh taâm theo luaät ñònh daønh cho caùc thænh sinh saép nhaän laõnh aùo doøng La San vaø cho caùc taäp sinh saép khaán laàn ñaàu. Theá laø caùc baïn treû cuûa chuùng ta moãi ngaøy hai laàn ñöôïc phuùc nuoâi döôõng baèng nhöõng lôøi giaûng daïy boå ích vaø buoåi chieàu tröôùc Chuùa Gieâsu hieän dieän trong bí tích Thaùnh Theå, ñöôïc dòp suy ngaãm veà nhöõng maàu nhieäm tuyeät vôøi.
Luùc 17g00 ngaøy 18, caùc chuaån sinh, thænh sinh, taäp sinh vaø caùc sö huynh beân tröôøng cuõng nhö thuoäc ban huaán luyeän cuûa caùc nhaø huaán luyeän, tuï hoïp beân nhau trong ngoâi nguyeän ñöôøng, bình thöôøng khaù roäng nhöng giôø ñaây trôû neân khaù chaät choäi ñoái vôùi buoåi leã caûm ñoäng naøy.
Chín chaøng trai, treû nhaát cuõng leân möôøi saùu tuoåi röôûi, saép thaønh voøng baùn nguyeät tröôùc leã ñaøi vöøa ñöôïc döïng leân cho buoåi leã vaø vôùi nieàn haân hoan thanh thaûn, chôø ñôïi giaây phuùt ñöôïc trao taëng taám aùo doøng ñen ñôn sô cuûa ngöôøi con yeâu cuûa cha thaùnh Gioan La San. Ba khaéc sau, chieác ra-ba khoe maøu traéng tinh quanh coå vaø treân ngöïc cuûa caùc chaøng trai treû. Cuoäc soáng tu taäp, suy gaãm vaø hoïc hoûi veà con ñöôøng soáng maø Thieân Chuùa yeâu thöông ñaõ daønh cho hoï töø muoân ñôøi, ñang roäng môû ra.
Saùng hoâm sau, trong thaùnh leã möøng thaùnh caû Giu-se, moät nhoùm goàm 7 baïn treû khaùc, nhöõng taäp sinh vöøa hoaøn thaønh xong thôøi gian tu taäp theo luaät ñònh, cuõng haân hoan quì xuoáng tröôùc Thaùnh Theå ñang hieän dieän treân baøn thôø ñeå laàn löôït tuyeân khaán vôùi söï chöùng kieán cuûa caû coäng ñoaøn caùc sö huynh. Hai ngaøy sau hoï leân ñöôøng ñi Nam Ñònh, nôi maø Hoïc vieän ñöôïc taïm thôøi thieát laäp. Nhö vaäy giôø ñaây Taäp vieän chæ coøn 9 thaønh vieân thoâi.
Ngaøy 20 thaùng taùm, 12 thaønh vieân môùi ñöôïc taêng vieän. Tuy nhieân khoâng bao laâu sau ñoù, 4 baïn thænh sinh töï yù xin ruùt lui vaø nhö vaäy só soá coøn ñöôïc 17 nguôøi.
*************************************************
Hoïc vieän Hueá
Cuoái naêm 1929 – 06/1933 : Nam Ñònh
Cuoái 06/1933 – 19… : Hueá
Naêm 1933
Cuoái naêm 1929, hoïc vieän ñöôïc di dôøi ra tröôøng sö phaïm Nam Ñònh. Tröôøng naøy vaø hoïc vieän ñöôïc ñaët döôùi söï ñieàu khieån cuûa sö huynh hieäu tröôûng Domiceù-Rogatien cho ñeán cuoái naêm 1930 vaø sau ñoù döôùi leänh cuûa sö huynh Constantin-Denis.
Taïi Nam Ñònh, caùc sö huynh hoïc vieän theo hoïc cuøng vôùi caùc hoïc sinh. Ñoù khoâng phaûi laø giaûi phaùp toái öu, theá neân khi taäp vieän vaø chuaån vieän dôøi veà Nha Trang, caùc sö huynh laõnh ñaïo doøng lieàn cho leänh ñöa caùc sö huynh hoïc vieän quay trôû veà Hueá vaøo cuoái thaùng 06 naêm 1933, vaø truù nguï taïi caùc phoøng oác cuûa hai nhaø huaán luyeän treân ñeå laïi. Vieäc höôùng daãn hoïc vieän ñöôïc trao cho sö huynh Domitien-Joseph vaø caùc sö huynh coäng taùc laø sö huynh Cyprien Gaãm vaø sö huynh Vincent Dieäm.
Khi veà ñeán Hueá, só soá caùc sö huynh hoïc vieän laø 11. Trong thôøi gian nghæ heø, sö huynh giaùm tænh ñaõ ñöa ra coäng ñoaøn 5 sö huynh hoïc vieän.
Trong kyø nghæ heø naøy, caùc sö huynh beân tröôøng Bình Linh ñaõ töû teá chia seû nôi nghæ ngôi taïi baûi bieån Lang Coâ vôùi caùc sö huynh hoïc vieän. Do vaäy hoï nghæ taïi ñaáy trong suoát thaùng baûy vaø daønh troïn thaùng taùm cho caùc ñaøn em mình. Trong kyø nghæ heø beân bôø bieån naøy, caùc sö huynh hoïc vieän moãi ngaøy phaûi daønh ra 02 giôø ñeå hoïc theâm. Khí haäu vuøng bieån raát trong laønh vaø raát boå ích cho söùc khoeû cuûa caùc tu só treû. Vì gaàn beân nhaø thôø, ñôøi soáng thieâng lieâng cuûa hoï cuõng theâm phong phuù vaø coù chaát löôïng. Hoï thaáy nôi cha sôû cuûa giaùo xöù Lang Coâ moät vò muïc töû thaùnh thieän vaø heát loøng naâng ñôõ lo laéng cho hoï.
Thaùng 09.
Ngaøy 01 thaùng chín, kyø nghæ heø cuûa caùc sö huynh hoïc vieän chaám döùt. Hoï laáy laïi caùc hoaït ñoäng hoïc taäp bình thöôøng cuûa cuoäc soáng thöôøng nhaät. Vì söùc hoïc cuûa caùc sö huynh hoïc vieän khoâng ñoàng ñeàu neân huynh tröôûng quyeát ñònh chia hoï thaønh hai lôùp : lôùp thöù nhaát goàm 4 hoïc vieân theo chöông trình naêm thöù ba ban cao ñaúng tieåu hoïc Phaùp Vieät, lôùp thöù hai goàm 2 hoïc vieân theo naêm thöù hai.
Veà maët phuïng töï. Caùc sö huynh hoïc vieän roõ raøng laø ñöôïc cöng chieàu veà leã laïc. Nhaø nguyeän cuûa hoï ñöôïc öu tieân coù thaùnh leã haèng ngaøy. Moãi tuaàn, cha tuyeân uùy cuûa tröôøng Bình Linh ñeán ngoài giaûi toäi cho hoï.
Cuoäc vieáng thaêm cuûa sö huynh Toång phuï quyeàn. Töø laâu, tænh doøng Ñoâng Döông mong ñôïi cuoäc vieáng thaêm cuûa vò Toång phuï quyeàn ñaëc traùch vuøng cuûa mình. Vaøo thaùng 12, Sö huynh Junien Victor ñaõ ñeán ñeå ñaùp öùng mong ñôïi chính ñaùng naøy. Sö huynh ñaõ thaêm vieáng taát caû caùc coäng ñoaøn trong tænh doøng vaø chuû toaï caùc kyø tónh taâm. Söï nhaõ nhaën cuûa vò laõnh ñaïo ñaùng kính naøy thu phuïc ñöôïc loøng moä meán cuûa taát caû vaø cuoäc thaêm vieáng mang laïi nhieàu keát quaû toát laønh.
Naêm 1934
Ñaàu naêm nay, coäng ñoaøn hoïc vieän goàm 6 sö huynh. Vaøo thaùng hai, caùc sö huynh naøy ñöôïc haân haïnh thöïc hieän cuoäc tónh taâm naêm ngay taïi nhaø döôùi söï höôùng daãn noàng nhieät vaø thaân aùi cuûa sö huynh toång phuï quyeàn Junien Victor ñang thaêm vieáng tænh doøng ta. Nhöõng ngaøy caám phoøng soát saéng, ñan deät vôùi nhöõng lôøi nhaén nhuû thaân tình cuûa vò hynh tröôûng caáp cao naøy chaéc chaén ñeå laïi nhöõng daáu aán khoù phai !
Ngay nhöõng ngaøy ñaàu thaùng hai, sau kyø tónh taâm, beà treân hoïc vieän ngaõ beänh vaø phaûi vaøo nhaø thöông. Ñích thaân sö huynh Toång phuï quyeàn Junien Victor gôûi sö huynh ra taän Baéc kyø, taïi coäng ñoaøn Haûi Phoøng ñeå döôõng beänh trong voøng moät thaùng. Trong thôøi gian naøy, huynh tröôûng coäng ñoaøn Bình Linh ñaûm traùch thay chöùc vuï beà treân hoïc vieän, töùc laø lo moïi söï nhö giaûng thuyeát (confeùrences), ñoàng haønh (redditions)…
Trung tuaàn thaùng ba, beà treân hoïc vieän hoaøn toaøn bình phuïc, trôû laïi coäng ñoaøn thaät vöøa ñuùng luùc ñeå ngaøy 22 thaùng ba, ñoùn tieáp ñoaøn taân sö huynh hoïc vieän vöøa rôøi taäp vieän Nha Trang vaø ñöôïc höôùng daãn bôûi thaày vieäc ñoài La San , sö huynh Simon. Ñoaøn sö huynh môùi naøy laømsó soá hoïc vieän taêng leân gaáp ñoâi. Nhöng con soá naøy khoâng ñöùng vöõng ñöôïc laâu vì tröø sö huynh Beùnilde Böôøng coøn truï laïi, caùc "sö huynh hoïc vieän kyø cöïu" ñöôïc gôûi ñi khaép caùc coäng ñoaøn trong tænh doøng. Ngay tröôùc khi ra ñi thi haønh söù vuï toâng ñoà trong moâi tröôøng sö phaïm, 2 trong nhoùm hoï ñaõ ñaït ñöôïc keát quaû myõ maõn trong kyø thi ñôït ñaàu cuûa baèng cao ñaúng tieåu hoïc vaø ngoaøi ra taát caû moïi ngöôøi ñeàu naém trong tay chöùng chæ cuûa ñôït thi sô khôûi veà Giaùo lyù do nhaø doøng toå chöùc.
Cuõng trong dòp heø, vò laõnh ñaïo vaø ban giaûng huaán cuûa hoïc vieän ñöôïc ñoåi môùi toaøn boä. Huynh tröôûng Domitien-Joseph ñöôïc chæ ñònh veà Haø Noäi, phoù huynh tröôûng ñi sang Phaùp, taïi hoïc vieän ñaïi hoïc Lille. Sö huynh Vincent ñoåi qua coäng ñoaøn Bình Linh. Theá laø theo caùch noùi naøo ñoù, quaù khöù ñaõ kheùp laïi vôùi vieäc ra ñi cuûa hoï… Ñeå theá vaøo choã troáng, sö huynh Constantin-Denis giöõ chöùc vuï beà treân, Sö huynh Xavier Minh vöøa töø hoïc vieän ñaïi hoïc Lille trôû veà, laøm phoù huynh tröôûng, vaø sö huynh Nicolas Duval giöõ chaân giaùo sö.
Khi khai giaûng nieân hoïc môùi vaøo ñaàu thaùng chín, só soá cuûa hoïc vieän laø 07 sö huynh. Tuy soá löôïng ít nhöng chaát löôïng kieán thöùc vaø hoïc taäp raát toát. Caùc sö huynh treû naøy raát haêng haùi hoïc taäp. Söï say meâ trau doài kieán thöùc keùo daøi ñeán heát naêm 1934 vaø ñang ñöôïc keùo daøi theâm. Keát quaû kyø thi tam caù nguyeät vaø nhöõng lôøi khen ngôïi cuûa sö huynh giaùm tænh ñaõ chöùng minh söï kieän naøy.
Leã boån maïng cuûa hoïc vieän vaøo thaùng 12 ñöôïc möøng kính ñaëc bieät long troïng. Thaùnh leã troïng theå do cha toång ñaïi dieän Lemasle cöû haønh, roài haùt kinh phuïng vuï chieàu vaø chaàu pheùp laønh … Moïi söï xaûy ra raát toát ñeïp cuõng nhôø loøng haûo taâm vaø söï giuùp ñôõ taän tình cuûa caùc sö huynh beân coäng ñoaøn Bình Linh.
Leã Giaùng sinh cuõng ñöôïc caùc sö huynh treû hoïc vieän chu bò chu ñaùo vaø vaøo ngaøy ñoù hoïc vieän ñöôïc haân haïnh ñoùn tieáp sö huynh giaùm tænh ñeán möøng leã chung vui vôùi coäng ñoaøn.
Tuaàn leã choùt cuûa naêm 1934 daønh cho vieäc oân taäp vaø "chuaån bò cheát boû" boä moân giaùo lyù : taát caû 7 sö huynh hoïc vieän ñeàu nheï nhaøng vöôït qua kyø thi kieåm tra vaø cuoái cuøng, ñeàu ñaït keát quaû toát.
Ngaøy cuoái naêm, 31/12, rôi vaøo ngaøy thöù hai, nhöng taát caû ñeàu bieát raèng ñaáy laø ngaøy nghæ taát nieân. Caùc sö huynh treû ñöôïc dòp laøm moät chuyeán caém traïi daõ ngoaïi döôùi söï höôùng daãn cuûa caùc sö huynh giaùo sö. Vaø khi chieàu veà, theo thoâng leä, hoï coù ñöôïc moät böûa tieäc nheï ñeå chuùc nhau möøng naêm môùi.
Naêm 1935
Ñaàu naêm 1935, hoïc vieän ñeám ñöôïc 6 sö huynh hoïc vieân vaø 3 giaùo sö keå caû luoân huynh tröôûng.
Ngaøy 14/01/35, sö huynh Camille-Costanzo ñeán thay theá cho sö huynh Nicolas Duval ñöôïc chæ ñònh ñoåi veà Myõ Tho.
Cuõng trong thaùng gieâng naøy, huynh tröôûng Constantin-Denis bò kieát lî naëng neân phaûi chuyeån ñi naèm beänh vieän Hueá suoát hôn hai tuaàn leã, töø 07 ñeán 25/01, vaø sau ñoù, ñöôïc gôûi ñi Nha Trang ñeå döôõng beänh. Theá roài caáp laõnh ñaïo, coù leõ thaáy sö huynh thích hôïp vôùi moâi tröôøng aáy, neân ñaõ chæ ñònh sö huynh laøm giaùm ñoác chuaån vieän Nha Trang luoân !
Sö huynh Xavier Minh, phoù huynh tröôûng hoïc vieän, ñöôïc môøi kieâm nhieäm ñieàu haønh hoïc vieän töø thaùng gieâng ñeán thaùng ba.
Ngaøy 11/02, sau 23 thaùng duøi maøi kinh söû taïi hoïc vieän, ñaõ leân ñöôøng xuoâi Nam, gia nhaäp coäng ñoaøn Myõ Tho.
Ngaøy 04/03, sö huynh Marcellien, ñeán töø coäng ñoaøn Miche Nam Vang, ñöôïc chæ ñònh laøm thaày vieäc cuûa hoïc vieän.
Ngaøy 16/03, sö huynh Alexandre sau 12 thaùng hoïc taäp taïi hoïc vieän, cuõng leân ñöoàng xuoâi Nam, ñeán gia nhaäp coäng ñoaøn tröôøng thaùnh Phan-xi-coâ Xa-vi-eâ taïi Soùc Traêng.
Ngaøy 21/03, möôøi hai taäp sinh döôùi söï höôùng daãn cuûa sö huynh Simon, ñaõ rôøi Nha Trang ñeå ra Hueá gia nhaäp hoïc vieän
Ngaøy 04/04, sö huynh Divy-Joseph cöïu giaùm tænh, ñeán ñieàu haønh hoïc vieän.
Ngaøy 15/05, möøng kính troïng theå leã cha thaùnh Gio-an La San. Trong dòp naøy, caùc sö huynh hoïc vieän khai maïc vieäc haùt leã kinh phuïng vuï chieàu.
Töø ngaøy 25 ñeán ngaøy 28 thaùng 5, sö huynh toång giaùm tænh cuûa tænh doøng Baéc Myõ, Hoseùa-Romuald, ñeán thaêm hoïc vieän. Ñaây laø laàn ñaàu tieân moät toång giaùm tænh ñeán thaêm moät nhaø huaán luyeän taïi Ñoâng Döông nhö vaäy.
1-10/05, dieãn ra cuoäc thi tam caù nguyeät vaø keát quaû ñaõ ñöôïc coâng boá vaøo ngaøy choùt, 10/05.
Kyø thi chính thöùc laáy baèng "certificat d’eùtude" : 2 sö huynh hoïc vieän ñaäu.
2 sö huynh hoïc vieän khaùc laø Samuel vaø Placide ñaõ ñaäu ñöôïc ôû ba kyø thi khaùc vaø ñoaït ñöôïc vaên baèng thaønh chung (diploâme de fin d’eùtude), vaên baèng Brevet eùleùmentaire vaø vaên baèng Brevet d’enseignement primaire supeùrieur.
Veà phaàn sö huynh Camille-Costanzo trong ban giaûng huaán, sö huynh cuõngthaønh coâng khi döï thi laáy baèng tuù taøi hai ban trieát.
Ngaøy 17 thaùng 06, caùc sö huynh hoïc vieän leân ñöôøng vaøo Qui Nhôn ñeå höôûng nhöõng ngaøy nghæ heøbeân bôø bieån caû xanh thaåm (1thaùng röôûi!). Tuy theá vieäc hoïc taäp cuõng ñöôïc tieáp tuïc caùch hoà hôûi. Vaø thôøi khoùa bieåu cuûa nhöõng ngaøy heø ñöôïc thöïc hieän ñuùng theo saùch luaät ñaõ aán ñònh !
Ngaøy 31 thaùng baûy, caùc thaønh vieân cuûa hoïc vieän ñeàu quay trôû veà ngoâi nhaø thaân yeâu taïi Hueá.
Ngaøy 02/08, khôûi ñaàu cuoäc tónh taâm naêm taïi ngay hoïc vieän. 16 sö huynh treû taùi khaán taïm moät naêm.
Ngaøy 11/08, caùc sö huynh Samuel vaø Innocent sau 17 thaùng hoïc taäp, ñöôïc gôû ra coäng ñoaøn, sö huynh thöù nhaát veà Haø Noäi, sö huynh thöù hai ñi Nam Ñònh.
Ngaøy 26/08, dieãn ra cuoäc thi nhò caù nguyeät. Keát quaû ñöôïc coâng boá vaøo ngaøy 01/09. Caùc kyø thi trong thaùng saùu vaø thaùng taùm cho thaáy laø nhieàu sö huynh treû cuûa hoïc vieän tieán boä nhieàu vaø ñuû khaû naêng theo hoïc lôùp chuaån bò thi tuù taøi. Theá laø ngöôøi ta toå chöùc caùc sö huynh naøy thaønh hai nhoùm : nhoùm thöù nhaát goàm 6 sö huynh theo hoïc lôùp chuaån bò döï thi tuù taøi phaàn nhaát. Lôùp naøy do sö huynh Xavier Minh, cöû nhaân khoa hoïc, höôùng daãn veà ba moân : toaùn, khoa hoïc vaø Anh vaên. Sö huynh Camille-Costanzo (tuù taøi toaøn phaàn) chòu traùch nhieäm caùc moân Phaùp vaên, vaø söû ñòa. Caùc moân tieáng Vieät vaø chöõ Haùn thì do sö huynh Vincent Dieäm, giaùo sö beân tröôøng Bình Linh, ñaûm traùch (tuù taøi toaøn phaàn).
Nhoùm thöù hai goàm 8 sö huynh chuaån bò 3 kyø thi laáy baèng thaønh chung, baèng Brevet eùleùmentaire vaø baèng Brevet d’enseignement primaire supeùrieur.
Cuõng phaûi nhìn nhaän söï haêng say cao ñoä trong hoïc taäp cuûa caùc sö huynh trong nieân khoùa naøy.
28/10 : thi nhò caù nguyeät.
03/11 : coâng boá keát quaû.
15/12 : thi nhò caù nguyeät
22/12 : coâng boá keát quaû.
Tuaàn choùt thaùng 12 daønh cho vieäc oân taäp giaùo lyù ñeå vaøo ngaøy aùp choùt (30/12) thaùng chaïp, taát caû caùc sö huynh hoïc vieän phaûi döï thí.
Ngaøy 31/12 : nghæ xaû hôi vaø aên tröa ngoaøi trôøi.
Sö huynh kyø cöïu Simeùon töùc Diocleùtien-Henri ñaõ gia nhaäp coäng ñoaøn hoïc vieän töø thaùng taùmvöøa qua theo yù ñònh cuûa caáp treân haàu ñeå sh chuaån bò nghæ höu.
Naêm 1937 (Nha Trang)
Vaøo ñaàu naêm 1937, nhaân söï cuûahoïc vieän goàm coù : huynh tröôûng laø sh Divy-Joseph, phoù huynh tröôûng laø sh Xavier Minh, caùc sh giaùo sö laø Camille-Costanzo vaø Raymond-Trieäu, vaø thaày vieäc laø sh Marcellien. Ngoaøi ra coù 20 sh hoïc vieän theo hoïc trong hai naêm.
Naêm thöù hai coù 11 sh : Agathon, Abel, Archange, Chrysologue, Damase, EÙlie, Lucien, Nivard, Vial, Virgile vaø Wilfrid.
Naêm thöù nhaát coù 9 sh : Aimeù, Bruno, Fideøle, Maxime, Prosper, Reùmi, Rogatien, Seùbastien vaø Seùraphin.
04/01 : hai sh Fernand-Georges vaø Calixte Bernard, vöøa môùi
caäp beán Nhaø Roàng ñöôïc ñöa veà hoïc vieän ñeå chuaån bò baèng Brevet
supeùrieur vaø ñeå hoïc tieáng Vieät.
10/01 : cuoäc thaêm vieáng ñònh kyø cuûa sh giaùm tænh keùo daøi 3 trong ngaøy.
10/02 : cha Lemasle ñöôïc choïn laøm giaùm muïc ñòa phaän Hueá thay cho ñöùc cha
Chabanon vöøa qua ñôøi vaøo thaùng saùu naêm 1937 taïi Marseille.
19/03 : Hoïc vieän möøng troïng theå leã thaùnh caû Giu-se taïi nhaø nguyeän
cuûa hoïc vieän.
20/03 : 13 sh vöøa rôøi taäp vieän ñeå gia nhaäp hoïc vieän laø caùc sh : Alban,
Aloysius, Bernadin, Christian, Damasceøne, Exupeøre, Feùlicien, Gilbert,
Leùopold, Paulien, Reùgis, Tharcisius vaø Vitalis.
15/05 : ñöùc khaâm maïng cuûa Toøa Thaùnh laø ñöùc cha Drapier ñeán thaêm
tröôøng Bình Linh vaø hoïc vieän. Cuoäc vieáng thaêm ñôn sô vaø keùo daøi töø
9g00 ñeán 10g00.
17/10 : hoïc vieän haønh höông taïi ñeàn thôø Ñöùc Meï La Vang chuû yù laø caàu
nguyeän cho caùc sh ñaït ñöôïc keát quaûn toát trong kyø thi saép tôùi.
24/05 : leã kính troïng theå cha thaùnh laäp doøng Gio-an La San taïi nhaø
nguyeän cuûa hoïc vieän.
27/05 : leã taán phong giaùm muïc cuûa cha Lemasle taïi Hueá.
30/05 : leã kính troïng theå cha thaùnh laäp doøng Gio-an La San taïitröôøng
Bình Linh coù söï hieän dieän cuûa ñöùc khaâm maïng Drapier. Thaùnh leã ñaïi
trieàu do ñöùc taân giaùm muïc Lemasle cöû haønh vôùi ca ñoaøn goàm caùc chuûng
sinh cuûa ñòa phaän. Sau thaùnh leã, ñöùc cha coù ñeán thaêm hoïc vieän.
31/05 : Thi toát nghieäp baèng thaønh chung taïi Hueá. Taùm sh hoïc vieän ñaäu :
caùc sh EÙlie, Reùmi, Bruno, Prosper, Seùbastien, Bernadin, Damasceøne vaø
Tharcisius.
07/06 : thi tuù taøi taïi Hueá.
Tuù taøi 2 : ban toaùn coù 2 sh ñaäu laø Agathon vaø EÙlie.
Ban trieát coù 2 sh ñaäu cuõng laø Agathon vaø EÙlie.
Tuù taøi 1 : caùc sh Wilfrid, Vial vaø Lucien ñeàu ñaäu.
17/06 : sh Marcellien rôøi hoïc vieän ñeå qua beân tröôøng Bình Linh phuï traùch
coäng taùc thaày vieäc.
17/07 : Hoïc vieän rôøi Hueá ñeå di dôøi vaøo Nha Trang. Vieäc dôøi choã ngoaøi
lyù do chính laø ñeå tieát kieäm chi phí cho caùc nhaø huaán luyeän, laïi coøn
coù lyù do phuï laø ñeå ñaûm baûo moät baàu khí trong laønh, ít khaéc nghieät,
suoát caû naêm, cho caùc sh treû hoïc vieän.
17/06 : sh Lucien ñöôïc traû veà cho gia ñình vì ñöôïc ñaùnh giaù laø thieáu
caên baûn ñaïo ñöùc tu trì.
28/06 : Brevet eùleùmentaire vaø baèng B.E.P.S. dieãn ra taïi Saøi Goøn. 7 sh
hoïc vieän ñaäu laø : Bruno, Maxime, Prosper, Rogatiem, Virgile, Aloysius vaø
Bernadin.
09/07 : Tónh taâm ñaàu tieân taïi Nha Trang cuûa caùc sh hoïc vieän do cha giaùm
tænh doøng Chuùa Cöùu Theá laø Dionne höôùng daãn.
14/07 : sh toång phuï quyeàn Cosme-Dominique ñeán Nha Trang. Leã tieáp ñoùn long
troïng : lôøi chaøo möøng do moät sh hoïc vieän phaùt bieåu, haùt hoø do caùc
chuaån sinh vaø ñaùp töø cuûa sh toång phuï quyeàn.
Trong ba ngaøy cuoái cuûa tuaàn tónh taâm, sh toång phuï quyeàn ñoùn tieáp caùc sh hoïc vieän ñeán ñoàng haønh. Sh cuõng coù baøi giaûng ñeå keát thuùc cuoäc caám phoøng.
17/07 : sh Christian theo lôøi khuyeân cuûa cha linh höôùng,
xin ruùt lui veà gia ñình.
18/07 : sh toång phuï quyeàn Cosme-Dominique ñi Hueá ñöôïc sh Xavier Minh thaùp
tuøng. Sh Savier ñaõ soáng taïi hoïc vieän ba naêm. Nay sh trôû veà Bình Linh
ñeå tieáp tuïc ñaûm traùch caùc lôùp trung hoïc.
21/07 : ñöùc khaâm maïng Toøa Thaùnh, ñöùc cha Drapier, vieáng thaêm caùc nhaø
huaán luyeän taïi ñoài La San Nha Trang. Coù ñöùc cha Tardieu cuûa ñòa phaän Qui
Nhôn thaùp tuøng. Sh giaùm tænh Donatien-Jules cuøng caùc thaønh vieân cuûa nhaø
La San ñöùng ra tieáp ñoùn phaùi ñoaøn cao caáp cuûa Giaùo Hoäi taïi Vieät Nam.
Nhoùm caùc chuaån sinh haùt chaøo vaø ñöôïc ñöùc khaâm maïng ñaùp lôøi. Phaùi
ñoaøn ñeán luùc 10g00 saùng vaø rôøi khoûi ñoài luùc 15g00 sau nghi leã chaàu
Thaùnh Theå do ñöùc khaâm maïng chuû trì.
07/08 : sh Urbain Löïu töø Haø Noäi ñoåi vaøo Nha Trang, vöøa
phuï traùch phoøng y teá cuûa caû ñoài La San vöøa giöõ chaân giaùo sö hoïc
vieän.
13/08 : sh Thomas-Hyacinthe trôû thaønh thaày vieäc cuûa La San ñoài, theá choã
cho sh Feùlix, ngöôøi vöøa ñöôïc goïi ra thi haønh söù vuï taïi Buøi Chu.
05/09 : Thi baèng thaønh chung taïi Hueá : 3 sh hoïc vieän ñaäu. Ñoù laø caùc sh
Aloysius, Rogatien vaø Virgile.
08/09 : Tuù taøi taïi Hueá : sh Archange ñaäu baèng tuù taøi phaàn moät.
12/09 : Brevet eùleùmentaire taïi Saøi Goøn : sh Feùlicien ñaäu.
Toång keát caùc kyø thi cuûa naêm 1937
.Kyø thi giaùo lyù : 20 öùng thí vaø 20 ñeàu ñaäu.
Tuù taøi II :
Phaân ban toaùn : 2 ñaäu Phaân ban Trieát : 2 ñaäu
Tuù taøi I : ñaäu 4
Diploâme hay Brevet sup : 11 ñaäu Brevet d’enseignement Pr. Sup : 7 ñaäu
Brevet eùleùmentaire 8 ñaäu
Kyø heø . Giöõa 2 khoaù thi, duøng thôøi gian ñeå chuaån bò thi kyø hai hay ñeå theo hoïc caùc lôùp chuaån bò thi tuù taøi hoaëc laáy baèng Brevet. Caùc khoùa hoïc ñöôïc giaûng daïy buoåi saùng. Buoåi chieàu daønh cho coâng vieäc tay chaân, san baït ñoài vaø taém bieån (moãi chieàu). Caùc sö huynh chaám döùt thôøi gian hoïc vieän vaø ñöôïc ñieàu ñi caùc coäng ñoaøn seõ chæ thöïc hieän vieäc di chuyeån sau thôøi ñieåm cuoái kyø nghæ heø hay laø sau khi thi xong khoùa hai maø thoâi. Do vaäy thôøi gian hoï ôû hoïc vieän keùo daøi trong voøng hai naêm vaø naêm thaùng !
Boá trí caùc sh vöøa rôøi hoïc vieän : Sh Agathon ôû laïi Hoïc vieän, caùc sh Eùlie, Archange, Nivard ñeán Chuaån vieän, sh Abel ñi Myõ Tho, caùc sh Virgile vaø Damase ñi Saøi Goøn , sh Wilfrid ñi Hueá, sh Vial ñi Nam Ñònh, sh Chrysologue ra Haø Noäi.
Phaàn ñoâng hoï ñöôïc boá trí daïy caùc lôùp nhoû.
20 thaùng 09 : caùc lôùp khai giaûng vaø ñöôïc toå chöùc nhö sau
Lôùp trung hoïc : caùc giaùo sö goàm sh Camille phuï traùch moân Phaùp vaên vaø sh Agathon lo moân toaùn.
11 hoïc vieân ñaõ xong baèng Thaønh chung hay Brevet bao goàm Aloysius, Bernadin, Bruno, Damasceøne, Feùlicien, Maxime, Prosper, Remi, Rogatien, Seùbastien, Tharcisius,
Lôùp chuaån bò thi laáy baèng Thaønh chung hay Brevet : coù beà treân vaø sh Urbain Löïu phuï traùch.
10 hoïc vieân laø caùc sh Aimeù, Alban, Exupeøre, Fideøle, Gilbert, Leùopold, Paulien, Reùgis, Seùraphin vaø Vitalis.
23/09 : Sh Raymond rôøi hoïc vieän ñeå vaøo Saøi Goøn theo
hoïc lôùp Naêm thöù tö (4eø anneùe).
11/10 : Sö huynh toång phuï quyeàn gheù ngang qua Nha Trang laàn thöù ba vaø
cuõng laø laàn choùt tröôùc khi leân ñöôøng veà Aâu Chaâu.
22/10 : sh Tharcisius leân ñöôøng ñi Soùc Traêng sau 7 thaùng soáng ôû hoïc
vieän.
25/10 : thi laàn ñaàu. Seõ coù keát quaû vaøo ngaøy 31/10
30/10 : sh Toång phuï quyeàn chaáp thuaän cho ñi du ngoaïn baèng xe hôi chung
vôùi caùc sh taäp vieän ñeán noâng tröôøng cuûa vieän Pasteur caùch Nha Trang 20
km (Suoái daàu)
21/11 : leã boån maïng cuûa chuaån vieän. Caùc nghi thöùc phuïng vuï ñöôïc cöû
haønh long troïng.
***************************
Ñeä töû vieän
Nha TrangThaønh laäp Naêm 1964
Vieäc thaønh laäp ñeä töû vieän taïi Nha Trang laø nhaèm cung caáp cho caùc em ñeä töû La San theo hoïc chöông trình Vieät, moät cô sôû gaàn trung taâm vaø deã tieáp caän hôn. Vieäc thaønh laäp naøy ñaõ ñöôïc d75 tính vaøo giöõa naêm qua, naêm 1963. Sau khi nhaäp ñöôïc söï chaáp thuaän cuûa caùc beà treân töø treân trung öôngdoøng, tæng doøng Vieät Nam cho khôû coâng xaây döïng vaøo thaùng chaïp naêm 63, vaø 7 thaùng sau, daõy nhaø chính, daõy nhaø veä sinh, nhaø chôi coù maùi che, taàng treät cuûa khu nhaø nguyeän ñaõ taïm xong. Ngaøy khai giaûng ñöôïc aán ñònh laø 02/07/1964 vaø ñaõ môû cöûa ñoùn nhaän toáp ñaàu tieân goàn 67 thaønh vieân. Ngaøy 15 cuõng cuûa thaùng 07, moät nhoùm goàm 36 thaønh vieân cuõng ñeán gia nhaäp vieän. Giaù trò cuûa toaøn boä döï aùn sau khi hoaøn taát laø 04 trieäu ñoàng Vieät Nam.
Coäng ñoaøn tieân khôûi cuûa ñeä töû vieän goàm coù :
Roger Trieäu, beà treân, ñeán töø ñeä töû vieän Hueá (vöøa
ñoùng cöûa) vaø daãn theo 18 ñeä töû coøn laïi.
Sh Nivard Nam, kieâm phuï traùch ñieàu haønh tröôøng Giu-se nghóa thuïc.
Sh Thieän Höôûng (Philippe Hoàng), ñeán töø ñeä töû vieän Hueá.
Sh Gilbert Gaãm, ñeán töø Qui Nhôn.
Sh Leùon Vinh (Leâ Baù Dzuõng), ñeán töø Adran Ñaø Laït.
Sh Ephrem Döông (Tuù), ñeán töø La San kyõ thuaät Ñaø Laït.
Vôùi thaønh phaàn giaûng vieân vaø ñaøo taïo naøy, coøn phaûi keå theâm oâng Baù, giaùo sö tröôøng coâng Voõ Taùnh. Giaùo sö seõ chuyeân traùch moân lyù hoùa cho ñeä töû theo hoïc lôùp ñeä töù. Vaø cuoái cuøng laø oâng Leä, giaùo vieân moân aâm nhaïc. OÂng giaûng daïy mieãn phí, treân caên baûn laø caûm tình vieân thoâi.
Só soá.
Khi cô sôû naøykhai giaûng thì soá ñeä töû theo hoïc laø 103 em vaø ñöôïc chia ra nhö sau :
25 em ñeán töø Hueá.
19 em ñeán töø ñeä töû vieän Thuû Ñöùc.
01 em ñeán töø chuaån vieän ñoài La San
58 em ñeán töø caùc tröôøng khaùc nhau trong caû nöôùc Vieät Nam Coäng Hoøa.
Neáu chia theo trình ñoä kieán thöùc thì :
35 em lôùp ñeä thaát 25 em ñeä töù
10 em ñeä luïc 06 em ñeä tam
25 em ñeä nguõ 02 em ñeä nhò; caùc em ôû 2 lôùp ñeä tam vaø ñeä nhò theo hoïc
beân tröôøng Baù Ninh.
Naêm 1965
Thaùng baûy :
Ngaøy 15, beà treân Roger sang Rome ñeå theo khoùa Ñeä nhò
taäp vieän (Second Noviciat)
Ngaøy 19, beà treân môùi laø sh Seùbastien Thònh ñeán töø ñeä nhò taäp vieän
Rome.
Coäng ñoaøn ñeä töû vieän goàm caùc sö huynh :
Sh Seùbastien Thònh, huynh tröôûng.
Sh Gonzague Gaãm, phoù huynh tröôûng.
Sh Gilbert Gaãm, lo quaûn lyù.
Sh Arseøne Phan, giaûng daïy.
Sh EÙmilien Khöông, giaûng daïy
Sh Antoine Hieán, giaûng daïy
Veà phaàn sö huynh Nivard Nam, tröôûng tröôøng chi nhaùnh Giu-se nghóa thuïc, cuõng giuùp ñôõ coäng ñoaøn trong nhöõng luùc "ngaët ngheøo" : chính sö huynh cung öùng moãi naêm cho chuùng toâi phaàn lôùn caùc em ñeä töû khôûi ñaàu hoïc caáp II. Cuõng chính sö huynh tieáp cöùu taøi chính cho chuùng toâi khi truù phí hay nhöõng giuùp ñôõ taøi chính chaäm ñeán.
Só soá ñeä töû vieän Nha Trang : Toång soá laø 110 ñeä töû vaø ñöôïc chia ra laøm 4 lôùp.
33 chuù lôùp ñeä thaát - 32 chuù lôùp ñeä luïc - 20 chuù lôùp ñeä nguõ (lôùp 8) - 25 chuù lôùp ñeä töù (lôùp 9).
Ñaøo taïo. Ñeå taïo ñieàu kieän cho caùc ñeä töû bieát laõnh traùch nhieäm, taäp coù saùng kieán, laøm vieäc cuøng taäp theå, sôû ñaéc nhöõng ñöùc tính xaõ hoäi, ban huaán luyeän chia caùc ñeä töû thaønh nhöõng ñoäi goàm 10 ñoäi vieân vaø ñöôïc chæ huy bôøi moät ñoäi tröôûng vaø moät phoù ñoäi tröôûng. Caáp cao hôn cuûa ñoäi tröôûng goàm hai thaønh vieân ñöôïc caùc ñeä töû baàu choïn. Taát caû ñeàu thöïc hieän theo ñoäi ngay caû vieäc daãn leã haèng ngaøy. Moãi ñoäi choïn moät ngaøy leã boån maïng vaø ñöôïc möøng troïng theå baèng moät buoåi canh thöùc caàu nguyeän toái hoâm aùp leã, moät thaùnh leã ñöôïc toaøn ñoäi leân chöông trình vaøo saùng hoâm sau, nöõa ngaøy ñöôïc nghæ leã vaø moät ñeâm canh thöùc ngoaøi trôøi. Nhôø heä thoáng ñoaøn ñoäi naøy vaø nhöõng hình phaït hieám hoi, maø söï vui töôi, tinh thaàn tích cöïc, söï phaán khôûi, haêng haùi lan ra khaép caû nhaø.
Thaùng moät (11). Ngaøy 21/11 laø leã boån maïng cuûa nhaø ñeä töû. Leã ñöôïc chuaån bò baèng tuaàn cöûu nhaät, moät thaùnh leã vaøo luùc 18g00 vaø tieáp noái baèng moät buoåi trình dieãn vaên ngheä cho khaùn giaû laø phuï huynh cuûa caùc em vaø moät soá quan khaùch.
Thaùng chaïp : Luõ luït. Trong ñeâm 18 raïng 19, sau gaàn 20 ngaøy möa taàm taû vaø lieân tuïc, nhaø ñeä töû bò ngaäp nöôùc. Neàn caùc lôùp hoïc bò chìm döôùi nöôùc gaàn 10 cm. Nhöng may thay, sau ñoù nöôùc ruùt ñi khoâ raùo vaø cho pheùp chuùng toâi möøng leã Giaùng Sinh vui veû vaø saïch seõ.
Giaù caû taêng cao. Töø thaùng baûy ñeán nay, giaù caû thöïc phaåm vaø ñoà ñaïc khoâng ngöøng taêng cao. Ngöôøi ta coù theå mua gì cuõng ñöôïc nhöng soá tieàn phaûi traû vöôït moïi "töôûng töôïng" !
**********************************************
Ñeä töû vieän Thuû Ñöùc
Ñeä töû vieän Thuû Ñöùc laø söï tieáp noái caùc ñeä töû vieän Soùc Traêng, Myõ Tho, Hueá, vaø caùc ñeä töû vieän phöông Baéc nhö Buøi Chu, Phaùt Dieäm, Haûi Phoøng … ñaõ di taûn vaøo Nam naêm 1954 vì lyù do ñaát nöôùc "taïm thôøi chia ñoâi" !
Töø naêm 1954 ñeán 1957, caùc chuù ñeä töû di taûn taïm truù trong caùc daõy phoøng tröôøng La San Mossard. Ñaàu naêm 1957, trong chuyeán thaêm theo luaät ñònh cuûa sö huynh toång phuï quyeàn Lawrence O’Toole, sh giaùm tænh Cyprien Gaãm cuøng ban coá vaán tænh doøng ñaõ ñeà baït vaø ñöôïc chaáp thuaän döï aùn moät ñeä töû vieän ñoäc laäp vôùi coäng ñoøan vaø tröôøng La San Mossard.
Vò trí ñöôïc chæ ñònh laø khu ñaát caùch tröôøng 200m. Coâng cuoäc xaây döïng keùo daøi trong 4 thaùng, töø ñaàu thaùng 5 ñeán thaùng 8 naêm 1957.
Ngaøy 26/08/57, caùc ñeä töû khôûi söï doïn veà ôû taïi nhaø môùi.
Nhaân söï cuûa ñeä töû vieän goàm sh Wilfrid Ngoï, beà treân, sh Eùmile Minh, phoù beà treân, cuøng 2 sh Christopne Loäc vaø Guillaume Gaãm.
Só soá cuûa caùc ñeä töû laø 55 ñöôïc phaân boå nhö sau : 01 hoïc lôùp 4eøme (ñeä nguõ Phaùp), 9 hoïc lôùp 5eøme (ñeä luïc Phaùp), 18 hoïc lôùp 6eøme, 6 lôùp 7eøme A, 8 lôùp 7eøme B, 11 lôùp 8eøme, 01 lôùp 9eøme vaø 01 lôùp 10eøme. Xem ñoù thì chuùng ta thaáy taát caû caùc ñeä töû Thuû Ñöùc ñeàu theo hoïc chöông trình Phaùp ñöôïc giaûng daïy beân tröôøng Mossard.
Ngaân quó cuûa ñeä töû vieän phaàn lôùn döïa treân truù phí do gia ñình cuûa caùc ñeä töû tuøy khaû naêng ñoùng goùp (giaù caû xeâ dòch töø 300 $ ñeán 1 000 $ haèng thaùng). Caùc ñoùng goùp naøy vöøa ñuû ñeå trang traûi theo yeâu caàu cuûa phoøng quaûn lyù cuûa tröôøng (600 $ / ñaàu ngöôøi). Ngoøai nguoàn thu phí treân cuõng neân keå theâm nhöõng quaø taëng cuûa caùc aân nhaân neân tình hình taøi chaùnh cuûa ñeä töû vieän töông ñoái caân baèng.
Naêm 1958
Coù theå noùi ñöôïc laø naêm 1958 ñöôïc khôûi ñaàu baèng moät nghi thöùc caàu phuùc cho coâng trình kieán truùc môùi laø khu nhaø ñeä töû vieän cuûa chuùng ta. Nghi thöùc naøy dieãn ra trong baàu khí ñaïo ñöùc vaø soát saéng vaøo ngaøy 02 thaùng 02 töùc chính laø ngaøy leã boån maïng cuûa nhaø ñeä töû, leã Ñöùc Meï daâng Con vaøo ñeàn thaùnh. Ñöùc giaùm muïc cuûa ñòa phaän Saøi Goøn chuû söï moät caùch ñôn sô tröôùc söï hieän dieän cuûa caùc sö huynh ñeán töø nhieàu coäng ñoøan trong thaønh phoá vaø caùc baäc phuï huynh cuûa nhöõng ñeä töû.
Thaùng 07/58, baûy ñeä töû ñaõ leân ñöôøng ra chuaån vieän Nha Trang ñeå khôûi söï moät böôùc môùi trong ñôøi tu cuøng vôùi caùc ñaøn anh ñi tröôùc. Vaø theá choã cho nhöõng ngöôøi leân ñöôøng, moät nhoùm môùi goàm 23 chuù ñaõ ñeán taêng cöôøng nhoùm treû nhaát cuûa gia ñình La San Vieät Nam. Trong soá naøy cuõng neân keå ñeán hai chuù Giuse Phaïm Quí Khang (LS Kim Phöôùc, Kontum) vaø Giuse Leâ Thanh Chaâu (LS Bình Lôïi, Qui Nhôn), töông ñoái khaù veà nhieàu maët.
Vaøo thaùng 12, só soá ñeä töû vieän ñaït tôùi con soá 66 chuù. Taát caû ñeàu theo hoïc chöông trình Phaùp, trong ñoù coù 02 chuù theo hoïc lôùp 4eøme moderne.
17 theo lôùp 5eøme
12 theo lôùp 6eøme
33 theo "lôùp ñaëc bieät" : vöøa thaønh laäp ñaàu nieân hoïc nhaèm giuùp caùc em
vöøa ñaäu baèng tieåu hoïc Vieät vaø chöa coù caên baûn toát veà Phaùp ngöõ.
02 theo lôùp 9eøme.
Thaønh phaàn ñieàu haønh nhaø ñeä töû goàm sh Roger Trieäu, huynh tröôûng vaø EÙmile Minh, phoù h. tröôûng.
Sh cöïu beà treân laø Wilfrid Ngoï ñöôïc dieàu veà lo y teá cho coäng ñoøan Taberd, moät coäng ñoøan lôùn nhaát tænh doøng veà nhaân söï cuõng nhö veà taàm quan troïng …, sh Guillaume Gaãm ñöôïc ñoåi veà Soùc Traêng (Khaùnh Höng) giöõ chöùc vuï phoù hieäu tröôûng tröôøng La San Saint François Xavier, trong khi aáy, sh Christophe Loäc leân Kontum ñeå sung chöùc giaùo sö.
Tình hình taøi chaùnh toát nhö naêm ngoaùi, khoâng coù gì phaûi aâu lo.
Thuû ñöùc, ngaøy 31 thaùng 12 naêm 58.
Naêm 1959
Nieân hoïc môùi baét ñaàu vôùi ban ñieàu haønh goàm 2 sh : Sh Seùbastien Thònh (Leâ Trung Huyeán), huynh tröôûng vaø sö huynh EÙmile Minh (Huyønh Khoâi), phoù huynh tröôûng.
Huynh tröôûng cuõ, sh Roger Trieäu (Traàn Ñình Vónh) vì söùc khoûe suy giaûm neân ñöôïc ñieàu veà Taberd ñeå lo ñieàu haønh nhaø saùch AJS cuûa Tænh doøng La San.
Thaùng 09 ñaõ ñöa theâm veà cho ñeä töû vieän sh Joachim Hoä ñeå tieáp söùc cho sh EÙmile trong chuyeän aåm thöïc vaø cô sôû vaät chaát cho boïn treû trong nhaø huaán luyeän khai taâm naøy. Vaø phaàn lôùn thôøi gian sh söû duïng laø vaøo nhaø nguyeän ñeå caàu nguyeän cho caùc a/e ñang hoïat ñoäng. Cuoái cuøng, ñeä töû vieän ñöôïc taêng cöôøng theâm sh Aymard Minh, chuû yeáu laø ñeå sh döôõng beänh vaø daïy theâm chuùt ñænh veà Anh vaên saùng chieàu cho caùc chuù ñeä töû. Theá laø caùc chuù coù 2 linh hoàn soát saéng caàu nguyeän cho mình trong böôùc ñöôøng ñaàu veà ñôøi tu.
Caùc chuù ñeán töø nhieàu mieàn ñaát nöôùc. Coù chuù töø mieàn Trung, La San Qui Nhôn hay cao nguyeân trung phaàn, Kontum hoaëc töø mieàn taây xa xoâi, taän muõi Caø Mau, Soùc Traêng. Giaác moäng cuûa sh giaùm tænh vaø ban coá vaán ñaõ ñöôïc thöïc hieän : 80 ñeä töû La San. Tuy vaäy coøn troáng 8 choã vaø chuùng ñöôïc caùc em noäi truù Mossard tieán chieám.
Caùc ñeä töû nhö trong caùc naêm qua, ñeàu sang hoïc chính thöùc taïi tröôøng Mossard, nôi maø chuùng coù dòp chöùng toû xuaát saéc tö caùch ñaïi dieän La San cuûa mình. Nhieàu em daãn ñaàu lôùp mình veà hoïc taäp. Cuï theå naêm nay coù : 01 em theo hoïc lôùp 3eøme
01 em … lôùp 4eøme
08 em … lôùp 5eøme
11 em … lôùp 6eøme
23 em … lôùp döï bò 6eøme
27 em … lôùp döï bò 7eøme
02 em … lôùp 7eøme
03 em … lôùp 8eøme
02 em … lôùp 9eøme
Cuoái thaùng baûy, 14 chuù ñeä töû di dôøi ra chuaån vieän Nha Trang. Hai chuù lôùp 3eøme vaø 4eøme noái tieáp theo ra vaøo ngaøy 26/12 cuøng 02 hoïc sinh cuûa Taberd vaø 01 cuûa Ñöùc Minh.
Ngaøy 16/09, chuùng toâi ñöôïc may maén möøng leã thaùnh Cyprien, quan thaày cuûa sh giaùm tænh vaø hai ngaøy 19 vaø 20 trong thaùng naøy, chuùng toâi ñöôïc töôûng thöôûng hai ngaøy taém bieån taïi Vuõng Taøu (choã goïi laø bieät thöï Thuøy Vaân cuûa nhaø doøng).
Thöù ba ngaøy 03/11, caùc chuù ñeä töû tieãn bieät sh toång phuï quyeàn Lwrence O’Toole leân ñöôøng ngay saùng hoâm aáy ñeå ñi Mieán Ñieän vaø coù sh giaùm tænh cuûa tænh doøng naøy thaùp tuøng. Caùc beà treân toû veû raát toá buïng, phaân phaùt aûnh töôïng cho boïn treû vaø cho quyeàn nghæ xaû hôi ñaëc bieät ñuùng 01 ngaøy. Theá laø dòp may ñeå boïn treû coù moät cuoäc caém traïi 02 ngaøy beân bôø ñaïi döông vaøo ngaøy 21 vaø 22 thaùng 11. Laø nhöõng nhaïc só maêng non, caùc chuù ñeä töû gaây thích thuù cho sh Greùgoire, vò quaûn lyù cô sôû bieät thöï Thuøy Vaân, baèng nhöõng baøi haùt (toáp ca, ñôn ca) hay nhöõng ñoäc taáu khaåu caàm (Harmonica).
Haèng thaùng, töø thaùng 09 naêm 1959 trôû ñi, ngaøy caàu nguyeän cho ôn goïi mang moät tính chaát long troïng ñaëc bieät vôùi Thaùnh leã coù ca haùt vaø daâng tieán "kho baùu thieâng lieâng". Vì nghi thöùc naøy huynh tröôûng coá trích ra moät ngaøn ñoàng ñeå "chuoäc" moät cheùn thaùnh ñöôïc duøng rieâng cho vieäc ñöïng nhöõng taám giaáy nhoû ghi caùc vieäc laønh. Vaø cheùn thaùnh ñöôïc ñaët ngay döôùi chaân thaùnh giaù ôû baøn thôù chính töø luùc thaùnh leã ban saùng ñeán heát giôø chaàu Thaùnh Theå vaøo buoåi chieàu trong ngaøy aáy.
Leã Giaùng Sinh laø dòp toát ñeå haâm noùng söï haân hoan vaø loøng ñaïo ñöùc. Ñöông nhieân laø coù phaàn chuaån bò thaät kyõ veà noäi taâm, veà yù nghóa cuûa buoåi leã cho caùc ñeä töû . Tuy nhieân, huynh tröôûng cuõng khích leä nhöõng hoaït ñoäng beân ngoaøi, môøi goïi moïi ngöôøi coäng taùc thöïc hieän moät maùng coû ñeïp hieän ñaïi vôùi xe löûa, maùy bay, taøu beø … taát caû nhaèm ñöa caùc taâm hoàn cuøng ñi ñeán Beâ-lem. Ngoaøi ra coøn coù boán caây Giaùng Sinh lôùn nôû hoa laø nhöõng böùc tranh ñöôïc saùng taùc bôûi moãi ñeä töû : ñaây cuõng laø dòp toát ñeå caùc chuù boäc loä nhöõng taøi naêng khoâng ngôø cuûa chuùng tröôùc söï quan saùt caån troïng cuûa caùc nhaø huaán luyeän.
Hoïa só maêng non, caùc ñeä töû cuõng laø ca só, nhaïc só maêng non. Caùc chuù beù thích ca haùt vaø haùt raát thoaûi maùi. Moät soá ca khuùc nhieàu beø ñaõ ñöôïc may maén thöïc hieän nhuaàn nhuyeån. AÂm nhaïc dieãn taû qua nhaïc khí cuõng ñöôïc öa chuoäng. Phaàn ñoâng caùc chuù ñeä töû ñeàu mua saém cho mình moät khaåu caàm vaø sau boán thaùng mieät maøi taäp luyeän, caùc chuù cuõng trình dieãn ñöôïc töông ñoái khaù thaønh coâng.
Nhaø chôi coù maùi che taïi ñeä töû vieän toû ra khaù heïp nhaát laø vaøo muøa möa vì theá vieäc saép xeáp cho coù moät phoøng giaûi trí töông ñoái roäng laø caàn thieát. Theo yù töôûng naøy, caùc sö huynh cho trang bò moät phoøng chôi roäng vôùi 12 boä baøn gheá ñuû choã cho moãi ñeä töû coù theå tham döï thoaûi maùi ñuû loaïi troø chôi trong nhaø nhö côø töôùng, côø ñoâ-mi-noâ … 2 baøn pingpong tröôùc ñaây nay toû ra khoâng ñaùp öùng ñuû nhu caàu cuûa caùc "vaän ñoäng vieân" treû neân huynh tröôûng cho laøm theâm hai baøn nöõa.
Soá ñeä töû trong naêm nay gia taêng nhieàu, vöôït quaù döï tính neân cöïu huynh tröôûng cho ñaët theâm giöôøng cho nhaø nguû vaø baøn gheá cho phoøng hoïc, cho phoøng aên. Vôùi moät ít saùng kieán, ngöôøi ta coù theå keâ theâm 8 giöôøng ôû phoøng nguû vaø 14 "tuû baøn nguû" cho caùc thaønh vieân môùi.
Vaøo giôø aên chieàu, kieán coù caùnh vaø vaø saâu boï quaû laø moät tai hoïa kinh khuûng cho ñeä töû vieän. Ñeå choáng laïi, caùc cöûa ra vaøo vaø cuûa soå ñöôïc ñoùng theâm caùc loaïi maøn löôùi saét raát maûnh. Nhôø theá töø nay caû ñeä töû vieän khoâng coøn e ngaïi caùc "vò khaùch khoâng môøi" ñeán quaáy raày vaø laøm hö haïi caùc dóa côm, caùc baùt canh cuûa moïi ngöôøi.
Nöôùc uoáng cuûa nhaø ñeä töû cuõng chöa ñöôïc giaûi quyeát roát raùo. Vaøo muøa heø, nöôùc gieáng trong nhöng nhieãm pheøn vaø khoâng uoáng ñöôïc coøn vaøo muøa möa, nöôùc trôû neân ñuïc ngaàu, khoâng duøng ñöôïc vaøo vieäc gì ! Theo ñeà nghò cuûa sh Bernard Calixte, ban huaán luyeän nhaø ñeä töû quyeát ñònh chuyeån nöôùc töø tröôøng Mossard veà duøng. Ngay tröôùc leã Giaùng Sinh, ngöôøi ta khôûi söï laép ñaët heä thoáng oáng daãn vaø vaøo ngaøy 30/12 thì "nöôùc ngoït Mossard" veà tôùi nhaø ñeä töû . Hoan hoâ tinh thaàn töông trôï cuûa vò huynh tröôûng vaø cuûa ngöôøi "anh lôùn Mossard" ñaày loøng baùc aùi vò tha.
Naêm 1960
Naêm môùi coù nhieàu tín hieäu vui : soá ñôn yeâu caàu gia nhaäp ñeä töû vieän gia taêng nhieàu. Caùc laõnh ñaïo nhieät tình Seùbastien vaø EÙmile ñang haêng say baét tay vaøo vieäc chuaån bò raùo rieát ngaøy khai giaûng thì boång nhaän ñöôïc ñieän tín baùo tin raèng anh phoù huynh tröôûng EÙmile ñöôïc chæ ñònh laøm phoù huynh tröôûng kieâm chöùc quaûn lyù nhaø "thaùnh gia" ñoài La San Nha Trang. Quaû laø seùt ñaùnh ngang maøy vaø laøm teâ lieät nhaát thôøi trôùn vaän haønh cuûa boä maùy ñeä töû vieän. Tuy nhieân vôùi tö caùch moät tu só heát möïc vaâng phuïc, anh phoù huynh tröôûng ngaên chaän kòp thôøi doøng leä chöïc traøo daâng leân maét vaø döùt khoaùt xaùch va ly rôøi nhaø ñeä töû , nôi anh ñaõ töøng phuïc vuï heát mình ñeå leân ñöôøng, ñi ñeán nôi môùi maø leänh treân ñaõ chæ ñònh. Vò trí cuûa anh taïi ñeä töû vieän ñöôïc ñaûm traùch lieân tuïc bôûi caùc sh Martial, Nivard vaø Fernand Nghi. Vieäc huaán luyeän caùc chuù ñeä töû bò aûnh höôûng ñoâi chuùt vì nhöõng thay ñoåi naøy nhöng ñöùng treân phöông dieän trau doài kieán thöùc, vieäc hoïc haønh cuûa caùc ñeä töû môùi ñaùng ñöôïc phaøn naøn vì nhöõng hoaùn chuyeån thöôøng xuyeân naøy.
Caùc chuù ñeä töû "hôn" ñuùng heïn. Vaøo ngaøy khai giaûng só soá caùc chuù laø 97 thay vì 96 nhö döï tính. Ñôn xin gia nhaäp vöôït quaù soá choã döï lieäu theá neân ban laõnh ñaïo nhaø ñeä töû phaûi khaån thieát yeâu caàu coäng ñoaøn La San (Thaùnh Giuse) Myõ Tho vui loøng cho moät soá caùc chuù ñeä töû ñöôïc taù tuùc trong khi chôø ñôïi tìm ñöôïc choã troáng. Ñaây laø nhöõng con soá phaân boá vaøo caùc lôùp cuûa caùc ñeä töû.
08 vaøo lôùp 5eøme
18 vaøo lôùp 6eøme
25 vaøo lôùp 6eøme P.
06 vaøo lôùp 7eøme
38 vaøo lôùp 7eøme ñaëc bieät
01 vaøo lôùp 9eøme
Vaøo thaùng baûy, tin sh cöïu giaùm tænh Cyprien ñöôïc chæ ñònh veà laøm huynh tröôûng coäng ñoaøn vaø tröôøng La San Taberd. Caû nhaø ñeä töû maát vui khi chöùng kieán sh rôøi ñeä töû vieän maø veà Saøi Goøn. Vò giaùm tænh thay theá sh laø sh Bernard Böôøng. NHö vò tieàn nhieäm, vò naøy cuõng raát yeâu quí caùc chuù ñeä töû, nhöõng ñöùa con uùt nhaát trong gia ñình La San. Moãi laàn ñi ñaâu xa veà, sh taân giaùm tænh cuõng coù keïo baùnh hay quaø taëng gì ñoù cho boïn nhoùc.
Naêm 1960 cuõng chöùng kieán moät soá thay ñoåi trong nhaø : thay theá caùc baêng ngoài trong phoøng hoïc baèng nhöõng chieác gheá döïa caù nhaân, phoøng nguû ñöôïc ñoùng kính baèng löôùi maønh neân muøng maøn ñöôïc gôû boû ñi vaø nhö theá khoâng gian ñöôïc thoâng thoaùng.
….
Naêm 1968
Thaùng hai 68 : Cuoäc toång taán coâng baát ngôø cuûa boä ñoäi vaøo caùc thaønh phoá mieàn Nam buoäc nhaø ñeä töû cho keùo daøi dòp nghæ teát theâm moät thaùng. Ñeå phaàn naøo giuùp ñôõ caùc chuù ñeä töû khoûi phaûi bò hoaøn toaøn giaùn ñoaïn trong vieäc hoïc taäp, caùc sh môû ra caùc lôùp "daõ chieán" taïi 2 trung taâm Saøi Goøn vaø Nha Trang cho caùc thaønh vieân naøo coù theå ñeán tham döï ñöôïc. Vì vaäy maø taïi Nha Trang coù 02 sh töï nguyeän ñeán giuùp vaø 3 sh cuûa nhaø ñeä töû Thuû Ñöùc xuoáng Saøi Goøn, möôïn lôùp taïi Taberd ñeå taäp trung giaûng daïy cho caùc chuù soáng quanh ñoù.
Thaùng ba 68. Ngaøy nhaäp hoïc cho caùc chuù ñeä töû ñöôïc aán ñònh vaøo 20/03. Vì ñeä töû vieän Ban Meâ Thuoät bò cuoäc toång taán coâng Maäu Thaân gaây hö haïi quaù naëng vaø tình hình an ninh khaù nguy hieåm neân phaân nöõa soá ñeä töû cuûa nhaø naøy – 38 chuù – ñeán xin taù tuùc taïi nhaø a/e Thuû Ñöùc. Do vaäy nhaân soá ñeä töû vieän Thuû Ñöùc taêng voït leân ñeán 149 thaønh vieân. 03 sh thuoäc nhaø ñeä töû BMT ñeán giuùp "hai tay": Beà treân Bertrandvaø sh Gauthier phuï traùch lôùp ñeä nguõ, trong ñoù toaøn laø daân BMT caû, sh Gilbert thay choã cho sh Norbert (ñöôïc ñieàu ñi leân tröôøng La San BMT) trong coâng taùc "thaày vieäc".
05/68. Cuoäc taán coâng vaøo Saøi Goøn laàn hai ñaõ khoâng gaây khoù khaên nhieàu cho nhaø ñeä töû tröø vieäc phaûi haïn cheá caùc chuyeán ñi laïi vaø vieäc giaù caû caùc maët haøng taêng voït laøm caùc sh ñaëc traùch taøi chaùnh phaûi lao ñao khoán ñoán.
06/68. Nieân hoïc keát thuùc vaøo ngaøy 15 thaùng saùu. 33 chuù ñeä töû lôùp ñeä nguõ ñeán töø BMT ñöôïc gôûi thaúng ra chuaån vieän Nha Trang ñeå tieáp tuïc coâng taùc hoïc taäp.
08/68. Ngaøy nhaäp hoïc cuûa nieân khoùa 1968-1969 ñöôïc aán ñònh vaøo ngaøy 1 thaùng taùm vôùi soá thaønh vieân ñeä töû toång coäng laø 141 vaø ñöôïc chia ra nhö sau:
Ñeä thaát : 51 em
Ñeä luïc : 40 em
Ñeä nguõ : 51 em
Sau ñoù coù theâm moät soá thaønh vieân môùi :
01 vaøo ñeä nguõ
01 vaøo ñeä luïc
48 vaøo ñeä thaát.
Vì giaù caû thöïc phaåm taêng voït neân nhaø ñeä töû quyeát ñònh naâng giaù ñoùng goùp cuûa caùc chuù. Giaù löu truù ñöôïc aán ñònh giöõa hai möùc 1 500$ vaø 2 000$ . Phuï huynh caùc em ñoùng goùp tuøy theo khaû naêng.
Ban laõnh ñaïo vaø giaûng huaán cuûa nhaø goàm :
Caùc sh Roger Traàn Ñình Vónh, beà treân
Ignace Nguyeãn vaên Tröôïng, giaûng daïy
Gilbert Nguyeãn vaên Sanh, thaày vieäc
Leùonce Nguyeãn theá Cöôøng, giaûng daïy
Gauthier Nguyeãn vaên Kyø, giaùm hoïc vaø giaûng daïy
Domitien Döông Kim Quôùi, giaûng daïy (ñeán töø Bình Linh Hueá).
03 thaønh vieân cuõ cuûa nieân khoùa vöøa qua leân ñöôøng nhaän nhieäm vuï môùi :
Sh Bertrand Nguyeãn Duïc Ñöùc, seõ laø phoù huynh tröôûng
cuûa chuaån vieän Nha Trang.
Sh Juveùnal, giaùm hoïc moät phaân ban taïi La San Baù Ninh
Sh Feùdeùric, ñi truyeàn giaùo beân Thaùi Lan.
**************************************
LaSan Nhatrang
70 naêm Ñoài La San
50 naêm tröôøng Baù Ninh
30 naêm tröôøng Chö Prong
1933
Hai ngöôøi löõ khaùch töø Hueá tieán veà mieàn Trung, ñi tìm moät nôi thanh vaéng coù ñuû ñieàu kieän thuaän lôïi ñeå môû moät trung taâm huaán luyeän caùc tu só doøng La San taïi Vieät Nam. Ñeán ñeøo Ruø Ryø, hoï thaáy moät ngoïn ñoài , töø quoác loä chaïy thaúng ra bieån, chaén caùi nhìn cuûa hoï, nhöng laïi coù moät söùc quyeàn ruû naøo ñoù… Hoï höôùng veà ngoïn ñoài. Khi leân ñeán ñænh , moät khung caûnh tuyeät ñeïp hieän ra tröôùc maét hoï: tröôùc maët, phía nam, thaønh phoá Nha Trang laëng leõ taém naéng döôùi moät baàu trôøi xanh bieác, phía Ñoâng, lôùp lôùp soùng tung taêng nhö ñaøn cöøu treân caùnh ñoàng baùt ngaùt cuûa Bieån Ñoâng, phía Taây, con soâng Caùi traûi daøi taám thaûm daãn ñeán Thaùp Baø Ponagar…
Hai ngöôøi löõ khaùch kia, Sö Huynh Simon Hoøa vaø baïn ñöôøng, quyeát ñònh ñeà nghò caáp treân choïn ngoïn ñoài naày, vaø töø ñoù, noù ñaõ trôû thaønh ÑOÀI LA SAN.
COÏP KHAÙNH HOØA…
1933: Ñoài La San coøn hoang vu : mang, cheo thöôøng xuyeân veà hoäi ngoä, thoû röøng khoâng vaéng nhöõng cuoäc heïn hoø vaøo nhöõng ñeâm traêng toû. "OÂâng Coïp" vaãn coøn beùn maûng . Laàn choùt "oââng" xuaát hieän trong vuøng, laø moät buoåi tröa 1942…
Nhöõng baøn tay cuûa nhieàu theá heä trai treû ñöôïc huaán luyeän taïi Ñeä töû vieän, Taäp Vieän, Hoïc Vieän, ñaõ chinh phuïc töøng khoái granit, baét chuùng nhöôøng choã cho xoaøi, likima, vuù söõa, mít, nho… Naêm naøy sang thaùng noï, vôùi nhöõng caây xaø beng moät meùt röôõi sau chæ coøn laïi naêm, baûy taác, hoï ñaõ bieán ngoïn ñoài hoang vu naày thaønh moät khu vöôøn neân thô vôùi "ñaïi loä Divy", (S.H. Giaùm tænh ngöôøi ñaõ choïn ngoïn ñoài naày), vöôøn mít, vöôøn xoaøi, vöôøn nho. Nho ñoài La San moät thôøi coù tieáng. Tröôùc khi Nha Trang trôû thaønh moät thaønh phoá du lòch, ñoài La San ñaõ thu huùt nhöõng khaùch coù dòp gheù Nha Trang vì Ñoái La San ñöôïc xem nhö laø moät goùc Thieân ñaøng!
Ñoài La San, moät goùc Thieân ñaøng!
…Vaøo luùc Vaàng Hoâng töø loøng ñaïi döông xuaát hieän, töø töø ñaùnh thöùc bình minh…
…Vaøo luùc hoaøng hoân, khi vuøng trôøi phía taây saùng röïc muoân maàu saéc sau raëng nuùi xa xaêm…Caûnh thieân ñaøng coøn ñoù, nhöng …
…Vaøo luùc xeá chieàu khi haèng traêm caùnh buoàm traéng, töïa ñaøn ngoãng röøng, xeáp haøng luõ löôït xuoâi gioù veà beán Cuø-lao…
… Vaøo luùc tieáng chuoâng trong treûo, saùng, tröa, chieàu môøi goïi khaùch qua ñöôøng naâng hoàn leân Thöôïng Ñeá…Caûnh thieân ñaøng ñoù, nay chaúng coøn!
Hai ngöôøi löõ khaùch kia, Sö Huynh Simon Hoøa vaø baïn ñöôøng, quyeát ñònh ñeà nghò caáp treân choïn ngoïn ñoài naày, vaø töø ñoù, noù ñaõ trôû thaønh ÑOÀI LA SAN.
1978
Tu vieän La San dôøi xuoáng döôùi chaân ñoài, nôi coù traïi chaên nuoâi vaø nhaø maùy gaïo…
Cho ñeán nhöõng naêm 1940, con ñöôøng Thaùp Baø laø con ñöôøng duy nhöùt töø Thaùp Baø ra ñeán bieån. Töø nhaø hôi ñeán ñaát Nhaø Doøng laø khu vöïc cuûa boàn boàn, kyø nhoâng, vaø nhöõng ngoâi moä thoâ sô.
Trong voøng nöõa theá kyû, treân ñoài anh em treû La San ra coâng khai phaù, troàng troït, söûa sang, döôùi chaân ñoài, gia ñình Oâng Traàn vaên Baûo (Oâng Chính = Chín) ñaõ xaây cöø, ñaép ñöôøng, ñaøo gieáng, troàng döøa, chaên nuoâi… ñeå bieán khu ñaát hoang naày thaønh moät nôi laøm cho moät soá ngöôøi theøm thuoàng…
Baøi giaûng cuûa Ñöùc Cha ñòa phaän Nhatrang
nhaân ngaøy kyû nieäm 70 naêm caùc Freøres La San hieän dieän taïi Nha Trang
Anh chò em thaân meán,
Cuøng vôùi caùc Sö Huynh Doøng Lasan vaø ñaëc bieät laø caùc Sö Huynh taïi giaùo phaän Nha Trang,chuùng ta vui möøng taï ôn Chuùa vaø caàu nguyeän thaät nhieàu cho caùc Sö Huynh trong dòp kyû nieän 70 naêm hieän dieän taïi Nha Trang,50 naêm thaønh laäp coäng ñoøan Lasan Baù Ninh vaø 30 naêm thaønh laäp Trung taâm giaùo duïc Chö prong.
Baûn thaân toâi cuõng laø hoïc troø cuûa caùc sö huynh vaø thaät laø haïnh phuùc khi toâi veà nhaän Giaùo phaän toâi may maén ñöôïc gaëp laïi caùc thaày cuõ ñaõ töøng daïy toâi ôû Haø Noäi ngaøy xöa.Vaø cho ñeán taän hoâm nay chuùng ta cuõng coøn gaëp laïi nhieàu anh em khaùc cuõng ñaõ töøng laø hoïc troø cuûa caùc sö huynh hieän ñang giöõ nhöõng chöùc vuï quan troïng trong xaõ hoäi vaø Giaùo hoäi.Ñieàu ñoù noùi leân raèng vaán ñeà giaùo duïc,vaán ñeà ñaøo taïo con ngöôøi maõi maõi laø nhöõng vaán ñeà voâ cuøng quan troïng.
Trôû laïi vôùi baøi ñoïc moät trong thaùnh leã hoâm nay,chuùng ta Thaáy Thieân Chuùa duøng moãi ngöôøi vaøo nhöõng coâng vieäâc khaùc nhau:ngöôøi laøm ngoân söù,ngöôøi laøm toâng ñoà….vaø coù nhöõng ngöôøi ñöôïc goïi ñeå laøm nhöõng coâng vieâc chuyeân bieät nhö caùc Sö Huynh Lasan ñaây,laø nhöõng ngöôøi ñöôïc goïi ñeå laøm coâng taùc coi soùc vaø giaùo duïc treû.
Trong moät chuyeán xe löûa,toâi coù gaëp moät ngöôøi theo Hoài giaùo,hoï noùi:"Trong quoác gia cuûa toâi,moïi sinh hoïat cuûa chuùng toâi ñeàu ñoäâc laäp vôùi ngöôøi coâng giaùo chæ tröø coù moät ñieàu, chuùng toâi phaûi theo ngöôøi coâng giaùo ñoù laø vieäc hoïc haønh cuûa con em chuùng toâi,chuùng toâi hoøan toøan an taâm khi gôûi con em mình theo hoïc trong caùc tröôøng coâng giaùo.
Toâi qua Thaùi lan,moät ñaát nöôùc vôøi ñaïo Phaät laø quoác giaùo,chæ coù 200 ngaøn ngöôøi coâng giaùo nghóa laø baèng ¼ soá giaùo daân cuûa giaùo phaän Xuaân Loäc,vaäy maø raát nhieàu ngöôøi ,hoï chæ thích gôûi con trong caùc tröôøng coâng giaùo.
Hai caâu chuyeän treân cho thaáy vai troø quan troïng cuûa caùc tröôøng coâng giaùo vaø söù maïng ñaêc bieät cuûa caùc sö huynh.
Sang baøi Phuùc aâm,Chuùa Gieâsu daïy caùc toâng ñoà":Haõy neân nhö con treû".Vì ngaøy ñoù chöa coù Thaùnh Gioan Lasan, chöa coù caùc sö huynh cho neân Chuùa Gieâsu phaûi tröïc tieáp giaùo duïc caùc toâng ñoà,bôûi caùc oâng raát coi troïng vaán ñeà chöùc quyeàn,ñòa vò cao thaáp….Chuùa ñaõ heát söùc nhaãn naïi ñeå uoán naén caùc oâng.Trong moät laàn tham döï hoäi nghò,toâi ñaët caâu hoûi:" Khi naøo thì moät ñöùa treû ñöôïc coi laø moät ngöôøi? Toâi nhaäân ñöôïc 3 caâu traû lôøi:
Khi ñöùa treû chöa sinh ra
Khi döùa treû leân vaøi tuoåi
Khi ñöùa treû 12 tuoåi.
Caâu traû lôøi thöù 3 laø caâu traû lôøi cuûa moät ngöôøi Do Thaùi. Ñoái vôùi hoï treû em döôùi 12 tuoåi chaúng laø gì caû,noù chöa ñöôïc keå laø moät con ngöôøi. Theá cho neân khi noùi vôùi caùc toâng ñoà : "Haõy neân nhö con treû…" Chuùa Gieâsu ñaõ laøm moät cuoäc caùch maïng raát lôùn trong thôøi cuûa Ngaøi.Ngaøi khoâng coù yù baûo caùc toâng ñoà phaûi nhoû laïi hay phaûi soáng giaû vôø nhö con nít…song Ngaøi muoán caùc oâng coù ñöôïc taâm tình ñôn sô,khieâm toán nhö con treû.Thaùnh Gioan Lasan ngaøy xöa vaøo thôøi cuûa Ngaøi, cuõng ñaõ thöc hieän moät cuoâc caùch maïng raát lôùn trong vieâc daïy hoïc baèng vieâc duøng tieáng meï ñeû thay vì duøng tieáng Latinh,toå chuùc lôùp hoïc theo töøng trình ñoä,môû caùc lôùp hoïc bình daân,môû tröôøng sö phaïm ñaøo taïo caùc thaày coâ giaùo… Khi coù dòp qua Hoa kyø,Phaùp,philippin,toâi taän maét chöùng kieán nhöõng tröôøng hoïc vaø vieäâc ñieàu khieån cac tröôøng hoïc ñoù cuûa caùc sö huynh,thaät laø nhöõng ñoùng goùp heát söùc lôùn lao cho xaõ hoäi vaø Giaùo hoäi…..Trong nieàân vui hoâm nay,xin chia vui vôùi Tænh Doøng Lasan,vôùi caùc Sö huynh vuøng Nha Trang chuùng ta cuøng nhau caûm taï Chuùa vaø caàu nguyeän thaät nhieàu cho caùc Sö Huynh trong söù maïng giaùo duïc cuûa mình.
VAØI DOØNG CAÛM NGHÓ NGAØY HOÏP MAËT 30/11/03
Khoâng phaân bieät tuoåi taùc,giai caáp sang giaøu,nhöõng ngöôøi ñaõ laø oâng noäi, ngoïai,coù sui gia ñaõ raát hoàn nhieân hoøa ñoàng trong cuoäc sinh hoïat ñaày tình thaân aùi.Con caûm thaáy nhö raát gaàn guõi vaø moïi ngöôøi raát saün saøng côûi môû taám loøng,cuøng nhau hoûi han chuyeän troø nhaéc laïi nhöõng kyû nieän xöa khi cuøng chung moät maùi tröôøng vaø cuøng coù nhöõng ngöôøi thaày raát ñaëc bieät hy sinh suoát cuoäc ñôøi cho neàn giaùo duïc tuoåi treû theo tinh thaàn thaùnh Gioan Lasan .Ñaõ coù nhöõng ngöôøi sau 30,40 naêm rôøi nhaø tröôøng khoâng gaëp ñöôïc thaày cuõ cuøng vôùi boä aùo doøng treân ngöôøi nay gaëp laïi thì raát laø caûm ñoäng vaø bieát ôn.
Con thöôøng xuyeân coù maët trong trong cuoäc hoïp maët Lasan haèng naêm.Theo con,cuoäc hoïp maët laàn naøy thaät soáng ñoäng vaø gaàn guõi.Em phuï traùch aâm thanh cho ngaøy hoâm ñoù(khoâng phaûi laø hoïc sinh Lasan)ñaõ noùi vôùi con:" chuù ôi,buoåi hop maët naøy noù sao sao aáy…" qua trao ñoåi con hieåu ñöôïc raèng em raát ngaïc nhieân,vì em ñaõ tham gia nhieàu cuoäc hoïp maët nhöng chöa heà thaáy cuoäc hoïp maët naøo nhö theá naøy-khoâng oàn aøo,la heùt,aên uoáng….song laø moät cuoäc hoïp maët thaùnh thieän,hoøa ñoàng tuoåi taùc vaø nhaát laø nghe ñöôïc bieát bao vieäc laøm töø thieän cuûa nhöõng anh em cöïu Lasan.
Moät anh baïn trong nhoùm ñaõ taâm söï laø moãi laàn coù dòp gaëp anh em trong nhoùm,mình caûm thaáy thoaûi maùi tinh thaàn,noùi chuyeän thaät loøng,khoâng deø daët,luoân tin töôûng laãn nhau……
Theo con,anh em coù ñöôïc tinh thaàn treân laø nhôø neàn giaùo duïc Lasan vaø con mong muoán raèng caùc fr laø nhöõng ngöôøi ñaàu tieân lieân keát anh em cöïu Lasan laïi vôùi nhau.
Moät cöïu Lasan.
Some more photos of Mont LaSan
