Tröôøng La San Kim-Phöôùc
Kontum (1956-1970)
Vò trí vaø baûn ñoà khu ñaát nhaø tröôøng La San maø toøa Giaùm muïc Kon Tum nhöôøng cho caùc sö huynh La San . Dieän tích nhaø tröôøng (loâ A) laø : 2 maãu 2,3 saøo 59 m. Töù caän laø :
Baéc giaùp ñöôøng Phan Chu Trinh , theo ñöôøng ranh coät moùc 10, 9, 8, 7 .
Ñoâng giaùp vôùi Toøa giaùm muïc (loâ B, 1maãu 3,5 saøo 02m) vaø chuûng vieän – nhaø truyeàn thoáng (loâ C, 4 maãu 9,5 saøo 98m) vaø theo ñöôøng ranh caùc coät moùc 7, 12, 1 .
Nam giaùp ñöôøng Leâ Thaùnh Toân theo ñöôøng ranh caùc coät moùc 1, 11 .
Taây giaùp ñöôøng Taêng Baït Hoå theo ñöôøng ranh caùc coät moùc 11, 10 .
Lieân laïc, giao thieäp thö töø vaø taïp chí.
1- Böùc thö ñeà ngaøy 29/08/1956, töø Nha Trang cuûa sh GT Cyprien gôûi sh BT Florent Nghi :
…{Phnom Penh vôùi sh HT Merry Alphongse môøi GT leân (ngaøy 7/9) coù chuyeän gaép}
- Nghe chuyeän hoïc phí coù vaán ñeà : quaù cao chaêng ?
- Caàn phaûi baøn tröôùc vñ hoïc phí vôùi GT vaø sau ñoù khoâng ñöôïc thay ñoåi neáu khoâng coù pheùp cuûa GT (theo RG).
- Moïi sh khoâng ñöôïc pheùp rôøi khoûi CÑ neáu khoâng coù pheùp tröôùc cuûa GT.
-Tình hình cuûa CÑ phaûi baùo cho GT, theá maø GT chæ nghe qua trung gian thoâi ! C’est un peu fort
2- Thö traû lôøi cuûa BT Florent ñeà ngaøy 04/09/56 :
- Giaù hoïc phí laø giaù cuûa tröôøng cuõ. Noù khoâng quaù ñaét vaø chaúng nhöõng vaäy, caùc sh seõ chòu loã vì só soá hoïc sinh quaù ít. Vôùi laïi theo thoâng tuïc, daân chuùng khoâng voäi vaõ ñem con ñeán tröôøng ñeå ñöôïc daïy doã.
- Hoïc phí lôùp ñeä thaát coù hôi cao (300 $) nhöng giaù naøy laø coù hoäi yù vaø ñöôïc ÑGM cuøng caùc chöùc vieäc ñoàng thuaän. Lyù do laø hoïc sinh quaù ít (khoaûng 20 em), cha meï chuùng thay vì phaûi gôùi chuùng ñi BM Thuaät hay Qui Nhôn vaø chòu toán keùm nhieàu hôn, chaéc seõ deã daøng chaáp nhaän. Hôn nöõa giaù naøy chöa döùt khoaùt, seõ coù theå thay ñoåi khi naém chaéc só soá hs vaø seõ trình SH GT kyù duyeät.
(Nhöõng ai ñaøm tieáu thöôøng ôû xa, khoâng thoâng hieåu nhöõng lyù do, nhöõng hoaøn caûnh cuï theå maø ngöôøi taïi choã phaûi ñoái dieän …)
- Chuyeán ñi cuûa sh Girard laø dòp may mieãn phí. Sh seõ ñeán gaëp SH GT vaø xin pheùp : trong vieäc naøy Florent chæ haønh ñoäng dôû chôù khoâng vì tinh thaàn ñoäc laäp (indeùpendance) hay coá tình xaáu !
- Baùo caùo veà tình hình ñaõ xong, ñôïi khi sh GT veà SG (5/9) theo lòch ñaõ thoâng baùo tröôùc, seõ gôûi xuoáng.
- Quaûng caùo ngaøy khai giaûng ñaõ ñöôïc ÑGM cho in vaø quaûng baù ñeán caùc giaùo xöù ñang khi Florent xuoáng Nha Trang gaëp BTGT. ÑGM muïc muoán khai giaûng sôùm vì sôï caùc hs ñi caùc tröôøng khaùc !
Ngaøy töïu tröôøng (naêm thöù hai)
Buoåi khai tröôøng cuûa tröôøng La San Kon Tum (chính thöùc laø tröôøng La San Kim Phöôùc) theo böùc thö ñeà ngaøy 15/11/1957 cuûa sh Hieäu tröôûng Florent töôøng trình cho sh GT Cyprien bieát.
Moät söï kieân troïng ñaïi cuûa tröôøng La San Kim Phöôùc : khai giaûng lôùp ñaàu tieân daønh cho treû em “daân toäc” vaøo ngaøy 11/11/1957. Boán möôi treû trang phuïc nhö treû em kinh böôùc chaân vaøo lôùp Döï Bò. Ngay töø phuùt ñaàu caùc beù caûm nhaän raèng caùc sh yeâu thöông chuùng nhieàu, raèng chuùng coù nhöõng baïn beø laø caùc treû ngöôøi kinh. Chuùng hoaø laån vôùi nhau : vaán ñeà hoäi nhaäp coù veû khoâng khoù khaên laém cho caùc hoïc sinh chuùng ta. Tröôùc söï kieän naøy Ñöùc GM nhaän ñöôïc nhieàu an uûi vaø queân ñi nhöõng khoù khaên khi thöïc hieän chöông trình naøy. Caùc sh chuùng ta cuõng neám ñöôïc moät nieàm vui eâm aùi caûm nhaän nhö thaáy Thieân Chuùa söû duïng mình thaät söï cho moät coâng cuoäc truyeàn giaùo ñuùng nghóa traêm phaàn traêm. Nhöõng gì hoï caàn ñoù laø xin caùc a/e caàu nguyeän nhieàu cho hoï, cho hoï trôû neân duïng cuï ngoan ngoaõn trong baøn tay Chuùa quan phoøng.
Ngoaøi nieàm vui thaáy caùc ñöùa treû quaây quaàn chung quanh caùc sö huynh, chuùng ta coøn thaáy nhöõng daõy nhaø roäng raõi gaàn nhö hoaøn thaønh, nhöõng lôùp hoïc ñoâng ñaày hoïc sinh (thaønh coâng hieám thaáy taïi Kon Tum), nhieàu em ñöôïc mieãn phí – theá thì caøng hay chöù sao – nhöõng göông maët töôi nôû cuûa caùc treû, nhöõng giaùo vieân ñôøi, duø khoâng thoâng thaùi laém, song raát taän tuïy, vaø linh hoaït bôûi tinh thaàn gia ñình La San saâu ñaäm.
Caùc sh coù veû haïnh phuùc laém, vui veû caû ngaøy. Taát caû ñeàu caûm thaáy mình nhö ñang soáng thaät trong baàu khí trong laønh. Tuy sh Florent coù bò caûm laïnh vì gioù maùy vaø vì thôøi tieát thay ñoåi hôi thaát thöôøng, nhöng moïi söï roài cuõng qua. Sö huynh Raymondus Camille (Mairot) heát coøn caùi veû nhö sö töû bò nhoát trong chuoàng, traùi laïi, ngaøi ñi lui ñi tôùi raát thoaûi maùi giöõa a/e trong doøng vaø caùc hoïc sinh cuûa ngaøi. Ngoaøi ra caùc sö huynh cuõng caûm thaáy vui vì töø ñaây ñöôïc an cö vaø coù ñöôïc moät cuoäc soáng phuø hôïp gaàn nhö hoaøn toaøn theo nhöõng gì luaät doøng ñeà ra, taát nhieân chaéc coøn vaøi ñieàu chöa toát song seõ ñöôïc sh GT chænh ñoán laïi thoâi.
Baùo Eùcho de la Mission (Kontum, naêm thöù 15 soá 73, thg 6 naêm 1956
Mang chöõ kyù vôùi lôøi ca ngôïi cuûa ÑC Seitz, Ñaïi dieän toâng toøa :
+ “En hommage et gratitude aux chers Freøres des eùcoles chreùtiennes, qui ont fondeù une “Maison” aø Kon Tum.
20 thaùng taùm 195… (sau soá 5 laø khoâng roõ nhöng phaàn chaéc laø 6 !)
Kyù teân : T. Seitz
(Vic. Ap. De Kon tum)
Trong soá naøy coù moät baøi xaõ luaän noùi veà “Nhöõng heä quaû cuûa cuoäc di cö cuûa ngöôøi Vieät Nam ñoái vôùi töông lai cuûa caùc daân sôû taïi cuûa chuùng ta” (caùc trang 16-19) :
…” … : moãi laàn nhöõng hoaøn caûnh töông töï xaûy ra thì coù söï kieän laø xua ñuoåi doàn eùp, sau ñoù laø boùp ngheït ñeán ngaït thôû, roài bieán maát daïng cuûa yeáu toá “nhaân loaïi, xaõ hoäi vaø kinh teá yeáu keùm”.
Ñoù laø ñònh luaät töï nhieân …
Bôûi vì töï nhieân ñaõ bò thöông toån bôûi toäi toâng truyeàn.
Ñeå söûa sai, caàn coù caùi khaùc ñeå giuùp cuoäc hoäi ngoä mang nhieàu thaønh quaû : caàn phaûi coù ôn Chuùa … vaø söï coäng taùc cuûa con ngöôøi vôùi ôn Chuùa.
Caàn phaûi coù Tinh thaàn baùc aùi vaø coâng bình.
Neáu chuùng ta, nhöõng linh muïc , chuùng ta khoâng suy tö veà nhöõng vaán ñeà naøy, ai seõ suy tö theá ñaây ? Neáu, caùc linh muïc chuùng ta… chuùng ta khoâng “thöùc tænh “nhöõng ngöôøi anh caû, nhöõng söù giaû cuûa Thieân Chuùa”, giuùp hoï yù thöùc nhöõng vieäc naøy vaø chu toaøn söù meänh cuûa hoï … thì ai seõ caùng ñaùng ñaây ?
Chính vôùi tinh thaàn naøy maø chuùng toâi cho raèng khoâng theå thieáu ñöôïc söï hieän dieän cuûa caùc nhaø giaùo duïc toát taïi trung taâm vuøng ñaïo cuûa chuùng ta, taïi Kon Tum naøy : Chuùng toâi ñaõ môøi caùc sö huynh tröôøng Ki-toâ ñeán. Hy voïng hoï seõ ñaøo taïo ñöôïc moät theá heä treû coù taâm loøng roäng môû tröôùc tình yeâu thöông ñích thöïc caùc ñoàng baøo Thöôïng !
Toâi seõ khoâng tin vaøo chaát löôïng cuûa phong traøo Coâng giaùo Tieán haønh, vaøo chaát löôïng huaán luyeän Ki-toâ maø chuùng ta daønh cho caùc tín höõu, ñeán khi naøo maø toâi chöùng kieán hoï coù khaû naêng daán thaân cho caùc “ñaøn em” cuûa hoï …
Cuõng vôùi tinh thaàn naøy maø chuùng toâi mong muoán ngoâi tröôøng trung hoïc cuûa caùc sö huynh môû soùng ñoâi hai ban : moät ban Vieät vaø moät ban daønh cho ngöôøi “daân toäc”. Coâng taùc seõ raát khoù khaên : vaø ñoù laø lyù do thuùc ñaåy ta caøng coá thöû nghieäm …
Vaên khoá La San, Roma
NJ?, D?, f1,2,3
Teân tröôøng :
- La San Kim Phöôùc laø teân cuûa tröôøng caáp 1 vaø 2 (tieåu hoïc vaø ñeä nhaát caáp) do caùc sö huynh tröôøng Ki-toâ ñieàu khieån taïi Kon Tum.
- Kim Phöôùc laø do söï goäp laïi teân Vieät hoùa cuûa hai ñöùc cha Paul Seitz (Kim) ñöông nhieäm vaø ñöùc cha tieân khôûi Martial Jannin (Phöôùc).
Böôùc ñaàu :
Ñeå thöïc hieän lôøi höùa cuûa Sö huynh phuï taù toång quyeàn Zacharias cuøng ñöùc cha Seitz, giaùm muïc ñaïi dieän toâng toøa cuûa ñòa phaän Kontum, vaøo ngaøy 30 thaùng 07 naêm 1956, 2 sö huynh Florent Nghi (hieäu tröôûng) vaø Raymondus Camille ñeán Kon Tum, moät tænh thuoäc vuøng cao nguyeân trung boä (nay ñöôïc goïi laø Taây nguyeân).
Caùc sö huynh khôûi söï baèng con soá khoâng. Trong khi chôø ñôïi xaây caát tröôøng lôùp, caùc sö huynh truù chaân taïm taïi chuûng vieän, vaø môû lôùp daïy taïi hai phoøng hoïc maø cha giaùm ñoác chuaån vieän cho möôïn ñôõ. Baøn gheá vaø noài nieâu cuûa caùc sö huynh söû duïng laø phaàn chia seû cuûa coäng ñoaøn Taberd Saøi Goøn !
Vaøo cuoái thaùng 8/56, caùc sö huynh rôøi Chuûng vieän ñeå veà nhaø môùi cuûa coäng ñoaøn, töùc laø taïi moät khu nhaø treät cuûa 1 trong 3 khu nhaø do Nhaø Chung xaây cho.
Moâ taû ngoâi tröôøng La San Kim Phöôùc trong thôøi gian ñaàu (1967) :
Tröôøng lôùp : Tröôøng chuùng ta hình chöõ U goàm 3 daõy nhaø treät, lôïp toân, khung traàn nhaø baèng saét.
Tröôøng coù taát caû 17 lôùp hoïc, moät ngoâi nhaø nguyeän vaø moät phoøng sinh hoaït Coâng giaùo tieán haønh toïa laïc theo hai caùnh beân. Khu vöïc cuûa coäng ñoaøn vaø nhaø noäi truù daønh cho “hoïc sinh daân toäc” chieám daõy ngang cuoái ñaùy cuûa chöõ U.
Phía sau khu vöïc coäng ñoaøn coøn coù xaây theâm vaøi phoøng ñeå laøm nhaø beáp, nhaø aên, kho duïng cuï …
Chính giöõa caùc daõy nhaø laø saân chôi, saân boùng roã, boùng chuyeàn vaø nhaø chôi coù maùi che nhoû daønh cho hs. truù möa.
Hoïc sinh vaø giaùo vieân : Naêm 1967, soá hoïc sinh ñaït ñeán con soá 800, chia ra thaønh 19 lôùp, töø maãu giaùo ñeán Ñeä töù (lôùp 9 baây giôø), töùc naêm cuoái cuûa ñeä nhaát caáp, hoaëc caáp hai. Ban giaûng huaán goàm 7 sö huynh, 15 giaùo sö (vieân). 4/5 hoïc sinh thuoäc gia ñình coù ñaïo Coâng giaùo. Ñaây laø moät neùt ñaëc tröng cuûa La San Kim Phöôùc vaø cuõng giaûi thích deã daøng söï phong phuù veà ôn goïi giaùo só hoaëc tu só. Cuï theå laø moãi naêm tröôøng haân haïnh gôûi ñi trung bình 15 thieáu nieân theo con ñöôøng daán thaân troïn veïn cho Thieân Chuùa. Maët khaùc, caùc sö huynh cuõng vui möøng giuùp 18 hoïc sinh beân löông cuûa mình gia nhaäp coäng ñoaøn daân Chuùa trong suoát 11 naêm ñaàu tröôøng hoaït ñoäng (56 – 67) treân vuøng Taây Nguyeân.
Treân con soá 800 hoïc sinh maøi ñuûng quaàn treân gheá tröôøng La san Kon Tum, ngöôøi ta ñeám ñöôïc 50 em ñöôïc mieãn phí hoaøn toaøn, töø 200 ñeán 300 em ñöôïc giaûm hoïc phí theo nhieàu caáp ñoä khaùc nhau, tuøy theo gia caûnh cuûa caùc em. Ñaáy laø chöa keå ñeán 20 treû daân toäc ñöôïc chaáp nhaän cho soáng theo cheá ñoä noäi truù, töùc hoaøn toaøn ñöôïc coäng ñoaøn caùc sö huynh gaùnh chòu moïi phí toán veà hoïc haønh vaø aên ôû cuûa caùc em taïi tröôøng.
Thi cöû :
Ngay töø ñaàu, vì laø tröôøng caáp 1 vaø 2 neân ban giaûng huaán chuaån bò cho caùc hoïc sinh mình saün saøng tröïc dieän vôùi hai kyø thi do boä giaùo duïc toå chöùc haøng naêm treân toaøn quoác (VNCH) : kyø thi tieåu hoïc (lôùp nhaát hay lôùp 5) vaø kyø thi trung hoïc ñeä nhaát caáp (ñeä töù hay lôùp 9). Keát quaû ñaït ñöôïc haøng naêm luoân luoân raát cao cho ñeán khi Nhaø Nöôùc baûi boû do nhöõng caûi toå trong ngaønh giaùo duïc. Ñeå coù moät yù nieäm cuï theå, moät naêm (1965) tröôùc ngaøy baûi boû cheá ñoä thi cöû taïi caùc caáp lôùp naøy, tröôøng La san (tö thuïc) ñaït ñöôïc keát quaû nhö sau :
110 hs ñaäu treân 119 hs döï thí, töùc 92% cho caáp tieåu hoïc
27 hs ñaäu treân 30 hs döï thí baèng Trung hoïc ñeä nhaát caáp, töùc 90%
Sinh hoaït ngoaïi khoùa :
Trong nhöõng naêm ñaàu, La San Kim Phöôùc coù thaønh laäp 2 toå chöùc hoäi heø daønh cho thanh thieáu nieân cuûa mình : Hoäi Chuùa Gieâ-su Haøi Ñoàng (Congreùgation du TSEJ) vaø Thanh Sinh Coâng (JEC). Hoäi Chuùa Gieâ-su Haøi Ñoàng coù veû mang laïi nhieàu keát quaû phaán khôûi veà khía caïnh thuùc ñaåy loøng ñaïo ñöùc vaø ñoäng vieân caùc ôn goïi. Tuy nhieân, vì coù nhöõng thay ñoåi veà nhaân söï trong coäng ñoaøn caùc sö huynh, cuøng luùc, theå theo traøo löu sinh hoaït giôùi treû ñöông thôøi ñöôïc khaép nôi höôûng öùng, ngöôøi ta ñaõ thay theá hai phong traøo treân baèng phong traøo Höôùng Ñaïo sinh. Coù ngöôøi nghó raèng Höôùng Ñaïo mang tính phoùng khoaùng, côûi môû vaø deã daøng thích nghi vôùi giôùi treû trong thôøi ñaïi chuùng ta hôn.
Theå duïc theå thao ñöôïc coi troïng trong söï nghieäp giaùo duïc truyeàn thoáng cuûa anh em La san. Ñaù banh, boùng chuyeàn, boùng roã, boùng baøn … ñöôïc toå chöùc baøi baûn vaø qui moâ hôn trong caùc lôùp lôùn. Baén bi, ñaù deá, röôït baét, thaû dieàu … cho caùc em nhoû töï do choïn löïa ! Vaøo ngaøy leã quoác khaùnh hay nhöõng leã lôùn khaùc, caùc ñoäi theå thao cuûa tröôøng ñeàu ñaït thaønh tích cao trong caùc cuoäc tranh taøi giöõa caùc tröôøng coâng tö thuoäc caáp tænh. Ñoaït ñöôïc cuùp voâ ñòch boùng ñaù, boùng chuyeàn , boùng roã khoâng laø chuyeän laï.
Nhaän ñònh khaùi quaùt veà La San Kim Phöôùc sau 11 naêm hoaït ñoäng.
Tröôøng La San naøy trong thöïc teá ñaõ gheùp chung soá meänh mình vôùi giaùo phaän truyeàn giaùo treân vuøng cao cuûa mieàn Trung Vieät Nam. Ñieàu naøy cuõng noùi leân ñöôïc nhöõng khoù khaên veà vaät chaát vaø söï mong manh veà nguoàn lôïi töùc cuûa tröôøng xeùt nhö yeáu toá caàn thieát cho moät söï phaùt trieån vöõng maïnh vaø ñeàu ñaën veà chieàu saâu vaø roäng. Tuy nhieân caùc trôû ngaïi roài cuõng ñaõ vaø seõ bò vöôït qua nheï nhaøng vì lyù töôûng maø tröôøng quyeát taâm theo ñuoåi quaù ö laø quan troïng vaø haáp daãn. Môû mang Nöôùc Trôøi vaø naâng cao trình ñoä hoïc vaán vaø giuùp tieáp caän vaên minh cho caùc thanh thieáu nieân daân toäc. Trong moâi tröôøng La San Kim Phöôùc, caùc hoïc sinh kinh thöôïng coù dòp hoïc haønh chôi ñuøa hoàn nhieân beân nhau, caùc beù ngöôøi daân toäc seõ thaáy raèng chuyeän hoïc haønh chuyeân caàn vaø ñaït ñöôïc thöù haïng cao trong hoïc taäp nhö caùc beù ngöôøi kinh baïn khoâng coøn laø chuyeän laï, vaø ñaáy laø moät ñoäng löïc giuùp chuùng tích cöïc hoïc taäp. Caùc nhaø truyeàn giaùo goác Phaùp ñaõ thaáy ra heä quaû naøy vaø hoï ñaõ ñaët heát tin töôûng cuøng moïi caûm tình vaøo caùc con caùi thaùnh Gio-an la San.
Soá hoïc sinh luoân gia taêng theo naêm thaùng neân tröôøng thì phaûi ñoái dieän luoân vôùi nhieàu nhu caàu caáp thieát ñeå caûi thieän moâi tröôøng giaùo duïc daønh cho caùc coâng daân töông lai. Chuùng toâi luoân caûm thaáy chaät choäi. Khoâng coù phoøng hoïp ñuû lôùn cho sinh hoaït taäp theå, khoâng coù töôøng raøo baûo veä tröôøng, khoâng coù phoøng thí nghieäm, khoâng coù thö vieän “ra hoàn”… Coäng ñoaøn caùc sö huynh ñang phuïc vuï tröôøng cuõng caàn coù phoøng oác hay khu vöïc rieâng bieät ñeå sinh hoaït ñôøi tu thoaûi maùi ñoâi chuùt. Ñieàu naøy cuõng goùp phaàn phaân bieät roõ tu vieän vôùi tröôøng, ñoàng thôøi traû laïi theâm phoøng lôùp cho tröôøng.
Coù ngöôøi mô töôûng tôùi nhöõng khu nhaø cao taàng daønh cho noäi truù kinh thöôïng, ñeán nhöõng hoïc boång nhaát laø daønh cho caùc em daân toäc cuõng nhö cho caùc ôn goïi xuaát phaùt töø thaønh phaàn hoïc sinh cuûa tröôøng, tuy ngheøo veà tieàn baïc nhöng raát ñaïo ñöùc vaø thoâng minh. Neáu tình theá xaõ hoäi ñöôïc caûi thieän vaø coù nhieàu taám loøng quaûng ñaïi naêng ñoäng, chaéc chaén La San Kim Phöôùc seõ laø moät moâi tröôøng thuaän lôïi öu vieät cho hoaït ñoäng giaùo duïc vaø toâng ñoà cho giôùi treû kinh thöôïng.
Boå tuùc cho thoâng tin treân.
Nhaân söï vaø vieäc hoïc :
Tieáp böôùc 2 sh tieân phong laø Florent vaø Raymondus, sh Girard Gaãm (Nhôn) saùch va-ly theo leân cao nguyeân caùch 2 tuaàn sau. 3 thaùng sau töùc thaùng 11/1956, sh Innocent Töø laïi xuaát hieän theâm trong coäng ñoaøn môùi vaø naâng soá thaønh vieân leân thaønh 4 cho nieân khoùa 56-57.
Ngay töø thaùng 9/56, lôùp ñeä thaát (lôùp 6 ngaøy nay, töùc 2005/tk21) ban Vieät ñöôïc khai giaûng taïi chuûng vieän vì phoøng oác tröôøng ñang ñöôïc xaây döïng. Ñaàu thaùng 10/56, khai tröông theâm 3 lôùp tieåu hoïc : lôùp ba (lôùp 3), lôùp nhì (lôùp 4) vaø lôùp nhaát (lôùp 5). Coù 4 giaùo vieân ñeán ñöùng lôùp phuï giuùp caùc sö huynh. Chaúng bao laâu caùc lôùp ñaày öù hoïc sinh. Caùc chuù beân tieåu chuûng vieän theo hoïc trong ba lôùp ñaàu. Chöông trình hoïc hoaøn toaøn theo chöông trình cuûa boä giaùo duïc, tröø ra ngay töø lôùp nhì, caùc hoïc sinh baét ñaàu ñöôïc hoïc theâm Phaùp vaên.
Cuõng ngay trong thaùng 10, coù 13 em daân toäc (10 laø Ba-na vaø 3 laø Gia-rai) ñeán hoïc tieáng Vieät. Moät lôùp hoïc ñöôïc daønh rieâng cho caùc em vaø luoân vaøi phoøng ñang ñöôïc xaây gaàn xong. Moät trong caùc giaùo vieân ñöùng lôùp ñöôïc ñaëc caùch daïy tieáng Ba-na cho 2 sh Girard vaø Innocent !
Vaøi söï kieän lôùn :
Thaùng 9, Beà treân giaùm tænh Cyprien leân thaêm chính thöùc (visite canonique) coäng ñoaøn vaø baøn baïc chính thöùc vôùi ñöùc giaùm muïc ñòa phöông veà ñöôøng höôùng vaø coâng taùc maø caùc sh caàn thöïc hieän taïi tröôøng La san. Ñaïi dieän chính phuû taïi mieàn Trung, oâng tænh tröôûng vaø giaùm ñoác sôû giaùo duïc cuûa Kon-Tum cuõng coù ñeán thaêm tröôøng, xem caùc lôùp hoïc kinh thöôïng hoaït ñoäng theá naøo.
Veà ôn goïi :
Caùc hoïc sinh, phaàn lôùn laø Coâng giaùo, raát chaêm ngoan. Coù nhieàu em ñaïo ñöùc vaø nhieàu thieän chí muoán daâng mình phuïc vuï Thieân Chuùa nhöõng gia ñình vöøa ñuû aên, khoâng ñuû taøi chính ñeå gôûi con emñi hoïc xa. Laïi nöõa, vaøo thôøi ñieåm thaäp nieân 50 cuûa tk 20, Kon Tum vaãn coøn ñöôïc keå laø vuøng saâu, vuøng xa, nhieàu khoù khaên veà giao thoâng lieân laïc vôùi caùc trung taâm vaên hoùa (chöa keå laø sau naøy, chieán söï trôû neân aùc lieät vaø dieãn ra quanh hoaëc ñoâi khi ngay taïi thò xaõ), neân caùch chung, trình ñoä tri thöùc cuûa caùc hoïc sinh sôû taïi khoù ñöôïc naâng cao vaø vì vaäy khi caùc em khi gia nhaäp vaøo caùc ñeä töû vieän taïi caùc trung taâm lôùn (nhö Thuû Ñöùc) khoù maø caïnh tranh veà hoïc haønh ñoái vôùi caùc hoïc sinh taïi caùc trung taâm aáy. Caùc sö huynh trong coäng ñoaøn Kim Phöôùc xem vieäc thaønh laäp moät ñeä töû vieän taïi choã laø moät ñieàu toái caàn thieát.
Lieân heä ñòa phöông :
Moái lieân heä vôùi giaùo quyeàn vaø chính quyeàn bình thöôøng. Phaûi noùi theâm laø vôùi giaùo quyeàn, nhaát laø vôùi caùc cha thöøa sai thì raát toát vì coù söï thoâng caûm deã daøng qua ngoân ngöõ vaø giaùo duïc.
Ñoäng vaø baát ñoäng saûn.
Vieäc xaây caát tröôøng lôùp vaø nhaø ôû cho coäng ñoaøn gaëp nhieàu khoù khaên vaø tieán haønh chaäm chaïp. Vaät lieäu xaây caát chôû ñeán Kon Tum raát khoù khaên vì khoù khaên giao thoâng, nhaân coâng raát hieám vaø thöôøng khoâng ñuû khaû naêng, thieáu linh hoaït. Theá neân luùc ñaàu caùc sö huynh buoäc phaûi taïm truù beân chuûng vieän. Ngoaïi tröø moät soá ít baøn gheá maø chuûng vieän cho möôïn ñeå trang bò caùc lôùp hoïc, caùc sh khoâng coù gì. Maõi sau, Taberd Saøi Goøn môùi cung caáp cho 5 tuû nhoû, 5 giöôøng saét (thöù cuõ maø quaân ñoäi Phaùp boû laïi !) vaø moät ít son chaûo cuõ. Theá laø möøng laém roài. Coù coøn hôn khoâng.
Nguoàn lôïi töùc.
Daân chuùng khoâng giaøu neân veà hoïc phí, söï ñoùng goùp cuûa hoï raát giôùi haïn. Ñaøng khaùc, caùc sh vaãn phaûi giöõ truyeàn thoáng laø luoân luoân mieãn giaûm cho caùc hoïc sinh ngheøo theo tæ leä naøo ñoù. Khoaûng 50 em ñöôïc höôûng “cheá ñoä”. Theá neân trong nieân khoùa 56-57, coäng ñoaøn caùc sh Kim Phöôùc mang nôï, ít thoâi, ñoái vôùi Nhaø Chung giaùo phaän Kon Tum.
Nhaân söï .
Töø kyø tónh taâm thaùng 7/1957, Coäng ñoaøn goàm 5 sh : sh Florent laø Huynh tröôûng laø, sh Nivard laø giaùm hoïc, sh Gilbert laø thaày vieäc kieâm giaùo sö cuøng vôùi 2 sh Raymondus Camille(Mairot, sh thöøa sai Phaùp) vaø Innocent Ñaøo Duy Töø. Moät giaùo vieân ñaõ daïy naêm ngoaùi ñaõ rôøi tröôøng. 2 giaùo vieân môùi ñöôïc môøi daïy caáp I. Nhö theá ban giaûng huaán goàm 5 sh vaø 6 thaày giaùo.
Só soá hoïc sinh.
Boán lôùp môùi ñöôïc môû theâm : moät lôùp ñeä nguõ, moät lôùp Moät, moät lôùp maãu giaùo vaø moät lôùp ñaëc bieät daønh cho caùc treû “daân toäc” ñeå taäp laøm quen vôùi tieáng Vieät tröôùc khi vaøo hoïc lôùp ñöôïc giaûng daïy hoaøn toaøn baèng tieángVieät. Caùc chuù tieåu chuûng vieän cuõng ñeán döï hoïc ñuû caùc moân hoïc taïi tröôøng, tröø tieáng La Tinh. Caùc hoïc sinh lôùp ñeä nguõ tuy khoâng ñöôïc ñaët döôùi traùch nhieäm caùc sö huynh nhöng cuõng ñeán moãi ngaøy ñeå theo hoïc veà 2 sinh ngöõ Phaùp vaø Anh.
Chöông trình hoïc laø chöông trình chính thöùc cuûa chính phuû Vieät Nam Coäng Hoøa vôùi vieäc taêng cöôøng moân tieáng Phaùp. Vaøo kyø thi Tieåu hoïc thaùng 6 vöøa qua, keát quaû ñaäu laø 45 treân 48 só töû !
Caùc söï kieän quan troïng.
* Cuoái thaùng hai, sö huynh Toång Phuï quyeàn Lawrence O’Toole ñeán vieáng thaêm vaø ñöôïc sh Giaùm tænh Cyprien thaùp tuøng. Ñöùc Giaùm Muïc Seitz, ngöôøi ñeà xöôùng vaø giuùp ñôõ vieäc môû tröôøng Kim Phöôùc naøy, cuøng cha Vacher, ngöôøi ñöùng ra xaây caát nhaø tröôøng, caû hai ñeàu hieän dieän trong buoåi tieáp ñoùn khaùch töø phöông xa. Thöøa dòp naøy, sh hieäu tröôûng ngoaøi lôøi chaøo ñoùn caùc vò khaùch quí, ñaõ ñeå lôøi caùm ôn noàng haäu caùc aân nhaân haûo taâm.
* 15 thaùng naêm : leã thaùng Gioan La San mang tính caùch troïng theå : Ñöùc Giaùm muïc chuû söï thaùnh leã taïi nhaø thôø chaùnh toøa. Ngöôøi tham döï thaùnh leã raát ñoâng. Sau thaùnh leã, ÑGM caét baêng khai maïc cuoäc trieån laõm La San, sau ñoù tuaàn töï caùc lôùp trình dieãn moät troø chôi haáp daãn vaø soâi ñoäng. Cuoái cuøng, buoåi leã keát thuùc baèng moät buoåi vaên ngheä.
Cuoái thaùng taùm, caùc sö huynh rôøi khoûi ngoâi nhaø taïm truù taïi chuûng vieän ñeå veà chieám nguï khu nhaø ñöôïc xaây döïng taïi tröôøng.
* 25/11 : sh GT Cyprien thöïc hieän chuyeán thaêm vieáng chính thöùc coäng ñoaøn vaø tröôøng La San Kim Phöôùc. Ngaøi toû ra raát haøi loøng veà nhöõng tieán trieån cuûa coâng cuoäc giaùo duïc La San taïi vuøng Taây Nguyeân naøy.
* 25/12 : thaùnh leã nöõa ñeâm ñöôïc cöû haønh taïi gian phoøng lôùn taïi tröôøng daønh cho taát caû caùc hoïc sinh, nhaát laø cho caùc hoïc sinh khoâng Coâng Giaùo vaø 13 em nhoû chuaån bò chòu leã laàn ñaàu cuøng phuï huynh cuûa chuùng.
Ôn goïi :
Taùm hoïc sinh cuûa tröôøng xin gia nhaäp tieåu chuûng vieän, moät em khaùc xin vaøo ñeã töû vieän doøng Chuùa Cöùu Theá. Nhieàu treû khaùc toû loøng muoán vaøo ñeä töû vieän Hueá hay Thuû Ñöùc nhöng chuùng chöa theå thöïc hieän ñöôïc vaø tình hình kinh teá cuûa cha meï chöa cho pheùp ; coøn vaøo Chuaån vieän Nha Trang thì chuùng chöa ñuû voán Phaùp vaên caàn thieát, phaûi nhieàu naêm chuaån bò nöõa môùi mong thöïc hieän ñöôïc. Chuùng ta caàn phaûi nghó ñeán giaûi phaùp giuùp chuùng thöïc hieän coâng taùc ñaøo taïo taïi choã nhö chuûng vieän hay doøng Chuùa Cöùu Theá ñaõ aùp duïng.
Lieân heä vôùi ñòa phöông :
Lieân heä vôùi haøng giaùo phaåm raát toát, thaân aùi vaø coù theå noùi toaøn dieän vôùi 3 linh muïc giaùo sö cuûa chuûng vieän. OÂng tænh tröôûng, moät ngöôøi Coâng giaùo thaät soát saéng, ñaõ ñaùnh giaù cao vaø daønh nhieàu caûm tình ñoái vôùi caùc sö huynh. Tuy nhieân coøn moät soá thuoäc caáp cuûa oâng thieáu noàng nhieät vaø ñoâi khi laïi toû veû laïnh nhaït. Ñoái vôùi sôû giaùo duïc cuûa tænh, chuùng ta giöõ thaùi ñoä “kính nhi vieãn chi”. Vaán ñeà töï do giaùo duïc ñöôïc thöôøng xuyeân ñaët thaønh chuû ñeà baøn caõi. Söï kyø thò tuy khoâng loä lieãu nhöng cuõng deã nhaän thaáy qua nhöõng cuoäc thanh tra phöùc taïp vaø nhoû nhen. Hôn nöõa, ngöôøi ta bieät ñaõi ngoâi tröôøng ñang tìm caùch caïnh tranh maïnh, tröôøng Boà Ñeà. Tuy nhieân La San Kim Phöôùc vaãn “ôû chieáu treân” do chaát löôïng giaûng daïy vaø keát quaû khaû quan taïi caùc kyø thi so vôùi caùc tröôøng trong tænh.
Cô sôû :
Boán daõy nhaø, moãi daõy coù kích thöôùc laø 32m treân 7m ñaõ ñöôïc xaây caát hoaøn thaønh. Hai daõy nöõa ñang ñöùng treân coâng tröôøng : coâng taùc tieán trieån khaù chaäm vaø coøn nhö do döï vì eâ-kíp thôï ñang tieán haønh nhieàu coâng trình khaùc nöõa ! Sau troøn môùi moät naêm maø khu nhaø môùi caàn ñöôïc söû chöõa. Baøn hoïc vaø gheá ngoài ñöôïc Nhaø Chung cung caáp : chuùng ôû trong tình traïng khaù cuõ vaø nhieàu baøn gheá ñaõ ñöôïc thay theá. Baát ñoäng saûn nhö ñaát ñai, cô sôû vaø caùc ñoäng saûn nhö baøn gheá ñeàu laø cuûa nhaø chung. Veà phaàn mình, coäng ñoaøn caùc sh chæ sôû höõu vaøi chieác baøn laøm vieäc ñöôïc thu gom naêm ngoaùi töø nhaø kho ñoà cuõ cuûa Taberd vaø vaøi caùi tuû do quaân ñoäi Phaùp taëng sh Ambroise vaø ñöôïc nhöôøng laïi cho La San Kim Phöôùc. Nguoàn lôïi khieâm toán cuûa coäng ñoaøn vöøa ñuû chi duïng cho caùc sh vaø ñeå saém söûa vaøi moùn ñoà caàn thieát cho cuoäc soáng thöôøng nhaät maø thoâi.
Quyõ cuûa tröôøng :
Daân chuùng ñòa phöông chæ coù theå traû soá hoïc phí khaù nheï cho con caùi hoï ñang theo hoïc caáp tieåu hoïc maø thoâi. ÔÛ caáp hai, soá hoïc sinh khaù ít oûi vì phuï huynh cho raèng kieán thöùc baäc tieåu hoïc laø quaù ñuû roài. Ñaèng khaùc hoï cuõng muoán con em hoï ôû nhaø ñeå ñôõ ñaàn coâng vieäc ñoàng aùn hay ngheà nghieäp gì ñoù cho hoï. Nhöõng phuï huynh muoán gôûi con em theo ñuoåi vieäc hoïc ôû caáp II traùi laïi ñoàng yù traû giaù cao cho con caùi hoï (gaáp 3 laàn ôû baäc tieåu hoïc) vaø ñieàu naøy coù leõ laøm phaán khôûi caùc nhaø giaùo ñoâi chuùt.
Tröôøng La San coù khoaûng 100 em hoïc sinh ñöôïc mieãn phí. Löông höôùng cho caùc giaùo vieân chieám heát hôn phaân nöõa soá hoïc phí cuûa caùc hoïc sinh ñoùng goùp laïi. Caùc sh khoâng theå laøm khaùc hôn vì giaù caû sinh hoaït taïi Kon Tum raát ñaéc ñoû do thò xaõ naøy naèm ôû nôi ñeøo heo huùt gioù, xa caùc truïc giao thoâng chính yeáu, thöôøng xuyeân maát an ninh vaø nhö theá, nhö bò coâ laäp so vôùi caùc trung taâm sinh hoaït khaùc cuûa ñaát nöôùc. Nhaø tröôøng khoù tìm ra ñöôïc caùc giaùo vieân taïi ñòa phöông coù nghieäp vuï cao. Phaûi chieâu moä töø caùc nôi khaùc vaø ñieàu naøy toû ra raát phöùc taïp.
Keát luaän.
Tröôøng La San Kim Phöôùc ñöôïc thaønh laäp taïi mieàn truyeàn giaùo neân tröôøng mang tính chaát cuûa moät coâng cuoäc truyeàn giaùo : khoù khaên taøi chính, thieáu thoán veà nguoàn nhaân löïc cuõng nhö taøi löïc, coâ laäp vv… Tuy nhieân tình hình laïi tuyeät dieäu treân phöông dieän tinh thaàn. Ñaáy laø chöa keå tæ leä ngöôøi coù ñaïo Thieân Chuùa khaù cao (75% daân chuùng), treû em ít bò laây nhieãm thoùi hö taät xaáu vaø thöôøng thuoäc nhöõng gia ñình coù truyeàn thoáng Ki-toâ giaùo laâu ñôøi. Vaø nhaát treân phöông dieän giaùo duïc caùc con em ngöôøi daân toäc. Ñaây laø moät coâng taùc töông ñoái raát khoù khaên nhöng caùc nhaø truyeàn giaùo ñaët nieàm hy voïng to lôùn vaøo tröôøng La San. Hoï nhö laø troâng chôø vaøo taøi naêng kheùo leùo vaø tin caäy vaøo loøng taän tuïy hy sinh cuûa caùc sh. Hoï khoâng queân daønh cho caùc sh moái thieän caûm hieám thaáy nôi khaùc. Caùc treû daân toäc ñaõ böôùc ñaàu toû veû thaân thieän vaø hoaø ñoàng vôùi caùc caùc treû ngöôøi “kinh”. Coâng cuoäc hoäi nhaäp cuûa chuùng xem ra khoâng coøn laø vaán ñeà nan giaûi hay quaù khoù khaên khi caùc sh vöøa ñaët chaân ñeán vuøng ñaát “Laøng Hoà” (Kon = laøng, Tum=hoà).
Nhaân söï .
Coäng ñoaøn La San vaø cuõng laø ban giaûng huaán cuûa La San Kim Phöôùc. Sau kyø tænh taâm 1958, coäng ñoaøn goàm 05 sö huynh : Florent, Nivard, Gilbert, Raymondus, vaø Samuel. Sh naøy vöøa nhaän ñöôïc leänh ñeán Kon Tum ñeå thay cho sh Innocent Töø ñöôïc leänh ñoåi veà chuaån vieän ñoài La San Nha Trang. Cuoái thaùng chín, sau cuoäc thaêm vieáng chính thöùc cuûa sh giaùm tænh, sh Samuel ñöôïc chæ ñònh laøm huynh tröôûng cuûa coäng ñoaøn. Vaø sau quyeát ñònh môû nhaø noäi truù, sö huynh Chrysologue ñöôïc gôûi ñeán Kon Tum ñeå taêng cöôøng nhaân söï vaø ñöa thaønh vieân La San cuûa coäng ñoaøn leân thaønh 6 sh.
Naêm ngoaùi coù 06 giaùo vieân ngoaøi. Naêm nay theâm ñöôïc 2 thaày nöõa.
Hoïc sinh.
Vôùi vieäc môû theâm 03 lôùp môùi, soá hoaïc sinh ñaït só soá laø 900, neáu tính luoân 120 em cuûa tieåu chuûng vieän ñöôïc gôûi sang hoïc taïi tröoøng. Soá hoïc sinh daân toäc khoâng thay ñoåi vaø ñeám ñöôïc khoaûng 60 em vaø ñöôïc chia raûi raùc ra trong taát caû caùc lôùp ban tieåu hoïc.
Giaûng daïy. Lôùp caáp hai môùi, lôùp ñeä nguõ (lôùp 8), ñaõ khai giaûng. Ngöôøi ta cuõng môû theâm 02 lôùp nhaát (lôùp 5) vaø lôùp naêm (lôùp 1). Vaø nhö vaäy tröôøng coù toång coäng laø 11 lôùp : 03 lôùp trung hoïc ñeä nhaát caáp (töùc lôùp 6, 7, 8 cuûa caáp hai), 7 lôùp tieåu hoïc vaø 01 lôùp ñaëc bieät daønh cho caùc em nhoû ngöôøi daân toäc (thöôïng) ñeå laøm quen vôùi tieáng Vieät.
Chöông trình hoïc laø chöông trình chính thöùc cuûa boä giaùo duïc Vieät Nam Coäng Hoøa vôùi söï taêng cöôøng Phaùp vaên. Ñieàu naøy deã hieåu vì soá chuûng sinh cuûa tieåu chuûng vieän khaù ñoâng vaø caùc em naøy vì phaûi hoïc tieáng La tinh neân phaûi chuaån bò töø töù caùc em theo chöông trình Phaùp (giaùo phaän coù truyeàn thoáng Phaùp, ñöùc giaùm muïc Phaùp, nhieàu thöøa sai Phaùp, ngöôøi daân toäc cuõng thích tieáng Phaùp theo nhö caùc linh muïc Phaùp …)
Trong kyø thi tieåu hoïc (lôùp nhaát, töùc lôùp 5) vöøa roài, coù 48 em truùng tuyeån treân 54 döï thi.
Sinh Hoaït.
Hoäi ñoaøn Chuùa Gieâ-su Haøi Ñoàng phaùt trieån toát vaø khôûi söï bieán thaønh vöôøn öôm ôn goïi ñôøi tu. Traùi laïi ñoaøn Thanh Sinh Coâng vaø hieäp hoäi Thaùnh Maãu ñaõ ngöng hoaït ñoäng vì thieáu ngöôøi daãn daét laønh ngheà.
Nhöõng söï kieän.
Ngaøy 6 thaùng gieâng, oâng boä tröôûng giaùo duïc ñaõ ñeán vieáng tröôøng. Leã tieáp ñoùn raát thaân thieän vaø khaùch vieáng cuõng toû ra raát toát buïng.
Ngaøy 8 thaùng gieâng, ñöùc cha Harnet, giaùm ñoác cô quan cöùu trôï Coâng giaùo Myõ taïi Vieät Nam ñaõ ñeán thò saùt 6 ngoâi nhaø cuûa tröôøng do cô quan cuûa ñöùc cha ñaõ giuùp ñôõ xaây döïng.
Ñaàu thaùng ba, chính quyeàn ñaõ giao traùch nhieäm cho tröôøng chaêm soùc 06 “hoïc vieân daân toäc” ñöôïc hoïc boång cuûa toång thoáng : a/e tröôøng La San raát laáy laøm haõnh dieän vì daáu chöùng tin caäy naøy.
…
ñaõ ñöôïc laøm môùi. Chuùng ñaõ ñöôïc haáp taáp ñoùng môùi baèng loaïi goã taïp.
Nguoàn lôïi töùc.
Hoïc phí laø nguoàn lôïi töùc duy nhaát cuûa tröôøng. Daân chuùng vaãn coøn ngheøo, thöïc phaåm hieám, caùch chung caû vuøng naøy chöa ñöôïc phaùt trieån vaø neàn kinh teá böôùc chaäm, ñi töøng böôùc moät. Gaàn nhö taát caû hoïc sinh “ngöôøi daân toäc” (khoaûng 100 em) ñeàu ñöôïc mieãn phí, khoâng traû “moät xu naøo”. Coäng ñoaøn La San chöa ñuû söùc caûi thieän vaø toå chöùc vieäc hoïc neân coøn caàn ñeán söï giuùp ñôõ ñeán töø nhöõng nôi khaùc.
Keát luaän.
Kon Tum tieáp tuïc laø moät ngoâi tröôøng cuûa xöù truyeàn giaùo, vôùi nhöõng phöông tieän raát khieâm toán vaø nhöõng keát quaû khoâng ñöôïc kyø dieäu, ñuùng hôn laø coù veû môø nhaït so vôùi caùc tröôøng La San khaùc. Caùc treû ngöôøi kinh, töùc laø treû Vieät Nam thì say meâ hoïc taäp. Caùc treû ngöôøi daân toäc thì ít say meâ hôn. Caùc em caàn ñöôïc ñoäng vieân, khuyeán khích vaø ñöôïc giuùp ñôõ nhieàu. Veà phöông dieän thieâng lieâng vaø tinh thaàn : “luùa chín ñaày ñoàng” vôùi bao taâm loøng roäng môû (tæ leä daân Coâng giaùo laø 75%). Con caùi cha Gio-an La San chaéc chaén seõ coù moät vai troø quan troïng taïi trung taâm truyeàn giaùo cuûa vuøng Taây Nguyeân naøy, nhöng vôùi ñieàu kieän laø caùc ngöôøi thôï aùo doøng ñen coå traéng naøy phaûi khieâm toán, kieân nhaãn … vaø yeâu thích treû, yeâu thích ngöôøi ngheøo.
Ban giaûng huaán :
10 giaùo vieân beân ngoaøi ñaõ ñöôïc nhaø tröôøng môøi coäng taùc. Caùc thaày Ñeä vaø Hoä ñaõ thoâi vieäc. Caùc thaày Vieät, Vaên vaø Laøi ñeán thay theá hoï.
Lôùp hoïc.
Soá hoïc sinh caáp Tieåu hoïc gia taêng nhieàu vaø coù 9 lôùp ñöôïc môû ra ñeå ñoùn tieáp chuùng : nhö theá naêm nay coù môû theâm moät lôùp. 30 chuù cuûa tieåu chuûng vieän theo hoïc lôùp nhaát (Lôùp 5) taïi tröôøng.
Kyø thi toát nghieäp trung hoïc ñeä nhaát caáp (baèng thaønh chung) , treân 26 thí sinh öùng thí chuùng ta coù 8 hoïc sinh truùng tuyeån : tuy nhieân ñaây laø tæ leä cao nhaát so vôùi caùc tröôøng khaùc trong tænh !
Kyø thi tieåu hoïc, caùc hoïc sinh cuûa chuùng ta ñaäu ñöôïc 33 em treân toång soá 45. Laïi moät tæ leä cao nhaát.
Söï kieän .
21 thaùng saùu, ngöôøi ta baét ñoàng hoà ñieän cho coäng ñoaøn tuy nhieân caùc sö huynh chæ coù ñieän ban ñeâm trong moät soá giôø maø thoâi.
Ngaøy 27 thaùng baûy, sö huynh giaùm tænh môùi (sh Bernard) ñeán vieáng thaêm chaøo hoûi coäng ñoaøn vaø ñeå thieát laäp lieân laïc vôùi toaø giaùm muïc Kon Tum.
Cuoái thaùng taùm, nhaø tröôøng toå chöùc buoåi ra maét cuûa caùc lôùp vôùi thaân haøo nhaân só cuûa Kon Tum, trong ñoù coù oâng tænh tröôûng, oâng thanh tra tieåu hoïc …
Thaùng chín, sôû thuûy vaên ñeán tröôøng chuùng toâi vaø xin ñaët trong voøng raøo tröôøng moät soá trang thieát bò veà khí töôïng
Ngaøy 22 thaùng 10, 2 hoïc sinh cuûa tröôøng ñaõ nhaän laõnh bí tích thaùnh taåy vaø qua hoâm sau chòu leå laàn ñaàu cuøng vôùi 23 baïn hoïc khaùc
Vì ngheøo neân chuùng toâi khoâng theå thöïc hieän ñöôïc nhöõng döï aùn xaây döïng lôùn. Chuùng toâi baèng loøng vôùi coâng taùc baûo trì, söûa chöõa nhoû, caûi taïo chuùt chuùt. Neàn saân chôi coù maùi che ñöôïc traùng xi-maêng vaø ñöôïc bieán ñoåi thaønh phoøng hoïp. Sö huynh Girard ñaõ toå chöùc thaønh coâng hai buoåi trình dieãn vaên ngheä vôùi hai vôû kòch “Polyeucte” vaø “Hai tuø nhaân”. Hai khu nhaø duøng laøm lôùp phía tieåu chuûng vieän ñöôïc noái lieàn nhau vaø taïo neân moät phoøng hoïc môùi. Caùc vaùch ngaên trong phoøng aên laøm baèng I-soâ-ren deã bò moái moït ñaõ ñöôïc thay theá baèng töôøng gaïch. Tröôøng cuõng cho ñaøo moät gieáng nöôùc gaàn nhaø nguû noäi truù.
Ôn goïi – hoäi ñoaøn :
Moät chaøng thanh nieân ngöôøi “daân toäc” ñaàu tieân ñaõ laõnh nhaän aùo doøng sö huynh La San taïi Nha Trang : ñoù laø anh Ameùdeùe Kek töùc sö huynh Florence Nghi. Sö huynh giaùm tænh ñích thaân mang aûnh chuïp ñeán taän gia ñình cuûa sö huynh : caû gia ñình “ngaát ngaây” tröôùc taám aûnh laï luøng naøy.
Hai hoïc sinh cuûa chuùng ta ñöôïc gôûi ñeán chuaån vieän Nha Trang vaø moät em khaùc vaøo ñeä töû vieän Thuû Ñöùc. Chuùng toâi hy voïng laø moãi naêm coù theå gôûi ñeán caùc nhaø huaán luyeän cuûa tænh doøng töø 3 ñeán 5 thaønh vieân.
Hoäi Nghóa só Chuùa Haøi Ñoàng vaø nhoùm treû JEC phaùt trieån toát.
Nguoàn lôïi töùc.
Hoïc phí laø nguoàn lôïi töùc duy nhaát cuûa tröôøng. Daân chuùng vaãn coøn ngheøo, thöïc phaåm hieám, caùch chung caû vuøng naøy chöa ñöôïc phaùt trieån vaø neàn kinh teá böôùc chaäm, ñi töøng böôùc moät. Haàu heát caùc hoïc sinh “ngöôøi daân toäc” (khoaûng 50 em) ñeàu ñöôïc mieãn phí, khoâng traû “moät xu naøo”. Coäng ñoaøn La San chöa ñuû söùc töï laäp hoaøn toaøn : caàn ñeán söï giuùp ñôõ ñeán töø nôi khaùc.
(Phaàn naøy laø cuûa naêm naøo ? Coù leõ naêm 1963 .)
15/08 : moät trong caùc thaày giaùo cuûa tröôøng ñöôïc nhaän laõnh aùo doøng La san taïi Ñoài La San Nha Trang. (Phaûi chaêng thaày Taâm ?)
Hieän ôû ñeä töû vieän Thuû Ñöùc coù 19 em laø cöïu hoïc sinh cuûa La San Kon Tum.
Moãi thöù hai ñeàu coù leã thöôïng côø vôùi söï hieän dieän cuûa taát caû caùc lôùp. Sö huynh hieäu tröôûng coù lôøi hieäu trieäu, chæ daãn hay tuyeân döông thaønh tích caùc lôùp hoïc taäp toát …
Ngaøy 17 thaùng 10, nhaø tröôøng toå chöùc möõng leã chaân phöôùc Baù Ninh (Beùnilde) baèng moät thaùnh leã trang troïng cho caùc lôùp.
Nhaø tröôøng cuõng coù taäu maõi moät thöûa ñaát caùch Kon Tum 6 km ñeå laøm nôi ñi daïo hay caém traïi cho hoïc sinh tröôøng, nhaát laø nhoùm caùc hoïc sinh noäi truù.
Ñaàu thaùng (möôøi) moät, sö huynh giaùm tænh coù ñeán vieáng thaêm chính thöùc nhaø tröôøng vaø coäng ñoaøn La San Kon Tum.
Ñoäng saûn vaø baát ñoäng saûn.
Tröôøng cho xaây khu vöïc veä sinh môùi raát thuaän tieän vaø thích hôïp. Cuõng coù döï tính traùng nhöïa moät phaàn saân chôi vì nhaø tröôøng vöøa nhaän ñöôïc cuûa aân nhaân 20 thuøng nhöïa ñöôøng.
Cuõng vì soá hoïc sinh gia taêng nhieàu maø phoøng lôùp thì nhoû heïp neân tröôøng ñaõ leân keá hoaïch xaây döïng môùi caùc phoøng lôùp. Döï aùn cuûa ñöùc giaùm muïc ñònh xaây döïng moät khu nhaø cho coäng ñoaøn La San vaø nhaø nguû cho noäi truù cuûa caùc sö huynh coù veû nhö bò taïm gaït sang beân vì thieáu taøi chaùnh.
Nhaân söï .
Sö huynh Thanh Phöôùc ñöôïc ñoåi veà Saøi Goøn. Coäng ñoaøn coù theâm 3 sö huynh môùi : sh Romain Khoan, Damien Lieâm, vaø Florence Vaân (Ameùdeùe Kek). Nhö vaäy thaønh vieân cuûa coäng ñoaøn goàm taát caû laø 7 sh.
Naêm nay tröôøng coù môû theâm 2 lôùp Ñeä nguõ, vì theá coù thay ñoåi trong haøng nguõ giaùo vieân ngoaøi. Caùc thaày Taâm, Löôïng, Theá, Nhò, quaûn nhieäm caùc lôùp ñeä thaát (lôùp 6) vaø ñeä luïc. Caùc thaày Quyù vaø Nhieân ñöôïc leänh nhaäp nguõ. Thaày Mieàu vaø coâ Phöôïng daïy tieåu hoïc.
Caùc lôùp hoïc.
Só soá hoïc sinh khoâng ngöøng taêng nhieàu. Con soá naøy ñaõ vöôït qua 900, nhö vaäy moãi lôùp ñeàu coù hôn 50 em hoïc sinh.
Kyø thi tieåu hoïc, keát quaû raát khaû quan. 105 em hoïc sinh treân 110 em ñaõ ñaäu. Toát nghieäp trung hoïc ñeä nhaát caáp laø 17 treân 19 hoïc sinh döï thi. Caùc sö huynh phaûi caát môùi moät nhaø nguyeän. Nhaø nguyeän cuõ duøng laøm phoøng hoïc cho lôùp ñeä töù (lôùp 9). Caùc sö huynh cuõng caát theâm 2 phoøng hoïc môùi, noái lieàn daõy phoøng hoïc vôùi khu nhaø noäi truù. Caùc hoïc sinh tröôøng vaãn tieáp tuïc chöùng toû tính ngoan hieàn vaø gaây ñöôïc nhieàu tieáng toát cho nhaø tröôøng.
Söï kieän.
Ngaøy 29 thaùng ba, ñöùc giaùm muïc Seitz vaø oâng tænh tröôûng (trung taù Nguyeãn Vaên Beâ) ñeán chuû toïa leã phaùt thöôûng long troïng cho caùc hoïc sinh tröôøng La San Kim Phöôùc.
Ngaøy 05/04, moät côn loác xoaùy thaät maïnh laøm bay noùc toaøn boä caùc phoøng hoïc vaø mang ñi troïn 300 taám toân (toâle). Noùi vaäy chôù cuõng tìm laïi ñöôïc moät soá, may maø noù khoâng gaây tai naïn cheát ngöôøi !
Vaøo thaùng 10, chuùng toâi ñöôïc haân haïnh ñoù tieáp sö huynh toång phuï quyeàn Lawrence O’Toole.
Maûnh ñaát thuoäc quyeàn sôû höõu cuûa caùc sö huynh La San caùch tröôøng khoaûng 6 km, naèm treân ñöôøng ñi Pleiku ñöôïc chaêm soùc toát vaø trôû neân thaät ñeïp vaø thueän tieän cho caùc hoïc sinh caám traïi. Ngaøy 15/08, caû tröôøng ñaõ keùo nhau ñeán ñaáy. Laïi theâm moät ngaøy tuyeät dieäu.
Ñoäng saûn vaø baát ñoäng saûn.
Saân tröôøng ñöôïc caûi thieän. Tuy nhieân chuùng toâi vaãn coøn thieáu daàu haéc ñeå raûi nhöïa cho 2 saân chôi nhoû. Khu lôùp hoïc giôø ñaây aên thoâng vôùi khu nhaø caùc sö huynh vaø khu noäi truù. Caùc sö huynh cuõng khôûi coâng san laáp moät saân theå thao naèm veà phaàn ñaát höôùng Baéc cuûa tröôøng, phía chuûng vieän. Caùc vò cuõng vöøa sôû ñaéc ñöôïc moät khu ñaát toaï laïc beân bôø soâng Ñakbla, gaàn laøng Kon Mônay.
Nhaân söï :
Naêm nay,coäng ñoaøn caùc sö huynh phuïc vuï tröôøng La San Kim Phöôùc goàm coù 5 sh : Apolinaire, Augustin, Henri, Manuel, Pasteur. Caùc sh Bonaventure, Borgia, Gabriel, Prosper di chuyeån ñeán nhöõng tröôøng La San khaùc trong tænh doøng.
Phaàn giaùo sö ngoaøi thì naêm nay chæ coøn laïi thaày Vieát. Thaày Theå sau bieán coá Maäu Thaân ñi Qui Nhôn ngaøy 9/2.Thaày Luyeän, thaày Chung cuõng töø giaû tröôøng ñeå leân ñöôøng nhaäp nguõ vì ñaõ ñeán kyø quaân dòch. Thaày Lôïi vaø thaày Long ñeán thay theá. ÔÛ tieåu hoïc, coâ Hoàng theá coâ Ñænh ngaøy 01/04 . Coâ Dieân theá thaày Ñöùc ñi quaân dòch 01/04. Ñaàu nieân khoùa 68-69, coâ Nhieäm theá thaày Bình cuõng ñi quaân dòch. Vì soá hoïc sinh ôû maãu giaùo khaù ñoâng neân coâ Baùu ñöôïc taêng cöôøng ñeå giuùp coâ Hoàng vaø coâ Thanh.
Vieäc hoïc :
Ñaàu nieân khoùa 68-69, coù taát caû 3 lôùp ñeä luïc, sau Teát doàn laïi chæ coøn 2 lôùp thoâi. Keå töø nieân khoùa naøy, Nhaø Nöôùc baõi boû kyø thi trung hoïc ñeä nhaát caáp neân khoâng coøn caáp phaùt baèng caáp trung hoïc nöõa. Hoïc sinh tuy ham chôi nhöng khoâng khoù tính laém.
Nhöõng bieán coá :
Sö huynh Phuï taù giaùm tænh Feùlicien ñeán thaêm tröôøng töø ngaøy 09 ñeán 12/01/68.
Ngaøy 30.01 töùc moàng Moät Teát Maäu Thaân, caùc sh taûn cö xuoáng Cueùnot, maõi ñeán 6/02 môùi veà. Cha Rannou tieáp ñaõi raát töû teá vaø nuoâi aên mieãn phí trong nhöõng ngaøy aáy: ngaøi khoâng chòu nhaän chi phí maø caùc sh ñaõ trao.
26/02 : hoûa tieån VC rôi gaàn tröôøng neân leänh nghæ hoïc ñöôïc ban ra. Noäi truù vaø caùc sh laïi ñi nguû ôû Cueùnot hôn 1 tuaàn leã !
01/04 : Caùc hoïc sinh trôû laïi tröôøng. Sh giaùm tænh Bernard ñeán thaêm tröôøng vaøo ñuùng ngaøy naøy.
15/06 : Nghæ heø. Naêm nay khoâng coù toå chöùc leã phaùt phaàn thöôøng vaøo dòp cuoái naêm. Hoïc sinh tieåu hoïc coù buoåi caém traïi vaø hoïc sinh trung hoïc toå chöùc lieân hoan vui vôùi nhau ñeå chia tay.
17/06 : Ñaëc bieät naêm nay, coäng ñoaøn tænh taâm taïi nhaø vì tình traïng baát an taïi Saøi Goøn. Coù ñöùc Giaùm muïc, cha Vaên, cha Hoaøng ñeán giaûng phoøng vaø giuùp ñôõ.
03/08 : Sh Mairot töø Phaùp trôû veà ñeán Kon Tum vaø qua ngaøy 07/08, sh leân Kon Hring ñeå tieáp tuïc söù meänh giöõa caùc anh em daân toäc maø sh raát yeâu meán vaø vôùi quyeát taâm daâng hieán troïn ñôøi mình.
05/08 : Ban tieåu hoïc khai giaûng nieân hoïc 1968 – 1969. Ban trung hoïc khai giaûng ngaøy 07/08.
19/11 : 2 Sö huynh Georges Olympius vaø Feùlicien ñeán thaêm tröôøng vaø coäng ñoaøn La San Kim Phöôùc. Hai ngaøi coù leân thaêm La San Kon Hring baèng tröïc thaêng vaø trôû veà Saøi Goøn ngaøy 22/11.
26/11 : Sh giaùm tænh Bernard coù leân thaêm tröôøng vaø rôøi ñi Qui Nhôn ngaøy 29/11.
22/12 : Luùc 7 giôø chieàu, moät hoûa tieån 122 ly cuûa VC rôi caïnh hoà taém. 01 em noäi truù bò thöông, may phuùc nheï thoâi ! Cöûa kính beå raát nhieàu. Caùc sh vaø hoïc sinh noäi truù ñang duøng böûa gaàn xong.
Ôn thieân trieäu.
Naêm nay coù 03 em hoïc sinh xin gia nhaäp ñeä töû vieän Thuû Ñöùc. 14 em khaùc, phaàn ñoâng laø hoïc sinh caùc lôùp nhaát vaø ñeä thaát vaøo caùc tu vieän (ñeä töû vieän) khaùc vaø nhaát laø vaøo tieåu chuûng vieän Kon Tum.
Nhaän xeùt chung.
Naêm nay soá hoïc sinh ngöôøi daân toäc ñoâng nhieàu hôn caùc naêm tröôùc. Moät lôùp rieâng daønh cho caùc hoïc sinh daân toäc ñeám ñöôïc 32 em. Nhaø tröôøng coù chính saùch ñoái xöû töông ñoái khaù deã daõi vôùi caùc em hoïc sinh naøy.
Cuõng vaäy, só soá hoïc sinh toaøn tröôøng vaãn ñoâng, nhaát laø ban tieåu hoïc.
Tröôøng coù döï tính xin chính phuû trôï caáp ñeå xaây theâm lôùp vaø nhaø nguû noäi truù.
Vì chieán söï gia taêng aùc lieät, vì leänh ñoäng vieân vaø quaân dòch phoå quaùt, neân vieäc tìm ñöôïc giaùo sö ngoaøi cho caáp II raát khoù khaên. Nhaø tröôøng ñaõ nghó ñeán giaûi phaùp chieâu moä caùc thaày phuïc vuï taïi ty caûnh saùt laø nhöõng ngöôøi töông ñoái ít di chuyeån, vaø nhö vaäy vieäc giaûng daïy coù theå lieân tuïc hôn.
Ban giaûng huaán.
Nieân hoïc 69-70, tröôøng coù caùc sö huynh môùi laø Theùophile, Virgile vaø Joešl. Caùc sö huynh Apolinaire, Augustin vaãn tieáp tuïc phuïc vuï taïi ñaây, vaø sh Mairot vaãn lo caùc hoïc sinh Thöôïng.
Coâ Lyù theá thaày Thieät nghæ vì lyù do söùc khoeû.
Coâ Söï theá coâ Thi vì quaù baän vieäc nhaø.
Coâ Yeán ñi laøm sôû Myõ ñöôïc thay baèng coâ Boâng.
Giaùo vieân ban tieåu hoïc töông ñoái oån ñònh, khoâng thay ñoåi bao nhieâu. Trong khi aáy thì giaùo sö ban trung hoïc laïi thay ñoåi nhieàu vì haàu heát hoï phaûi nhaäp nguõ.
Caùc giaùo sö môùi laø thaày Coân, thaày Ñöôïc, thaày Hó, thaày Ngoïc. Nhö vaäy ban giaûng huaán caáp II chæ coøn caùc thaày Vieät vaø thaày YÛ.
Hoïc taäp.
Só soá hoïc sinh naêm nay (69-70) laø 1 270 em. Nhö vaäy soá hoïc sinh khoâng thay ñoåi bao nhieâu.
Ñaëc bieät, naêm nay tröôøng coù 2 lôùp ñeä töù.
Soá hoïc sinh ngöôøi daân toäc taêng leân ñeán 138 em, keå caû 24 em noäi truù. Treû em xuaát thaân töø caùc buoân laøng ñoâng leân vì cha meï chuùng ñang soáng taïi caùc vuøng thieáu an ninh ñaõ boû caùc nôi aáy ñeå töïu veà Kon Tum maø ñònh cö … vaø nhaát laø vì soá treû em cheát yeåu (non, treû) ñaõ giaûm ñoät bieán töø vaøi naêm nay nhôø söï taän tuïy cuûa nöõ baùc só Smith, giaùm ñoác beänh vieän Minh Quyù. Tröôøng coù moät lôùp daønh rieâng cho “hoïc sinh daân toäc”. Tröôøng cuõng ñang tieán haønh xin moät giaùo vieân ñeå môû theâm moät lôùp cho caùc treû naøy vì tröôøng nhaän thaáy chuùng ôû trong ñoä tuoåi ñang theo hoïc caùc lôùp tö (lôùp 2) vaø lôùp ba chöa hieåu tieáng Vieät laém vaø nhaát laø vì chuùng caàn coù moät cheá ñoä hoïc taäp ñaëc bieät, caàn ñöôïc theo doõi, caàn ñöôïc khuyeán khích …
Anh Nguyeãn Taán Cöôøng, hoïc sinh lôùp ñeä töù (lôùp 9) ñöôïc hoäi ñoàng vaên hoùa löïa choïn laøm ñaïi dieän cho toaøn tænh – sau moät cuoäc thi tuyeån – ñeå döï thi huøng bieän veà Anh Vaên taïi Pleiku (vuøng hai chieán thuaät).
01/09 . Khôûi coâng xaây döïng noäi truù Thöôïng (daân toäc). Nhôø cha Thuaän vaát vaõ nhieàu - xuoâi ngöôïc bieát maáy möôi laàn ñeán Pleiku, Bieät khu, caây soá 8, coâng binh Myõ … - neân nhaø tröôøng môùi coù ñöôïc vaät lieäu trôï caáp phuï theâm vaøo coâng trình.
Ñaàu nieân khoùa, 02 sö huynh Joešl vaø Virgile ñeán thay 02 sö huynh Cleùment vaø Manuel. Hai sö huynh naøy ñöôïc ñi tu nghieäp.
02/09 : Tieåu hoïc khai giaûng.
06/09 : Trung hoïc khai giaûng.
Naêm nay ngaøy khai giaûng coù hôi muoän vì sö huynh hieäu tröôûng phaûi döï khoaù tu nghieäp, roài ñeán hoäi ñoàng doøng keùo daøi ñeán 07/08 môùi xong.
07/09. Sö huynh Theùophile leân theá sö huynh Chrysologue. Thaät ra, luùc ñaàu sö huynh naøy coù söï vuï leänh leân Kon Tum nhöng ñeán phuùt choùt, laïi coù leänh phaûi veà coâng taùc taïi ñeä töû vieän Thuû Ñöùc neân môùi coù söï thay ngöôøi nhö treân.
05/10. Coù tin sh giaùm tænh ñeán thaêm coäng ñoaøn nhöng vaøo giôø choùt, ngaøi khoâng tôùi ñöôïc vì thôøi tieát xaáu, vaø ngaøi bò keït laïi taïi Hueá.
25/12. Nhaø tröôøng ñònh toå chöùc long troïng leã Giaùng Sinh (canh thöùc, thaùnh leã, caém traïi, lieân hoan …) nhöng tin cho hay laø thò xaõ coù theå bò taán coâng neân ñaønh phaûi baõi boû taát caû döï ñònh. Tuy nhieân ñeå “vôùt vaùt”, tröôøng coøn giöõ laïi caùc hoaït ñoäng nhö thi laøm maùng coû, xoå soá, vaø caém traïi cho hoïc sinh tieåu hoïc.
Ôn Thieân trieäu.
Coù 05 em gia nhaäp ñeä töû vieän Thuû Ñöùc.
01 em gia nhaäp chuaån vieän Nha Trang.
13 em ñi doøng Giu-se, chuûng vieän Ñaø Laït vaø Kon Tum.
Ñeå keát.
Soá hoïc sinh coù theå taêng neáu nhaø tröôøng môû theâm lôùp. Phuï huynh vaø hoïc sinh coù yù kieán xin môû trung hoïc ñeä nhò caáp (caáp III). Trong khi ñoù, tröôøng laïi gaëp khoù khaên veà taøi chính vì ñaõ hai naêm nay, tröôøng coá giöõ cho hoïc phí khoâng taêng ñeå giuùp ña soá caùc gia ñình ngheøo coù con ñi hoïc nhöng “cuøng moät traät”, löông caùc giaùo vieân, giaùo sö vaãn phaûi taêng, vaät giaù vì chieán cuoäc cuõng taêng, roài laïi coøn phaûi giuùp ñôõ caùc hoïc sinh noäi truù ngöôøi daân toäc …