Tröôøng Kyõ thuaät La San

Tieàn thaân cuûa tröôøng laø “Hoïc xöôûng thaùnh Nicolas” vaø danh xöng naøy trong thôøi gian ñaàu, töùc trong thaäp nieân 60 cuûa tk 20, ñoâi khi ñöôïc ñeà caäp laïi nhö danh xöng ñòa phöông ñeå nhôù ñeán Cha Fernand Parrel, ngöôøi chuû trì ngoâi tröôøng vaø ñoàng thôøi cuõng laø cha sôû giaùo xöù “thaùnh Nicolas[1]” taïi Ñaø Laït.

Tröôøng naèm treân ñöôøng Yersin, soá 25, cuøng phía vaø khoâng xa nhaø thôø thaùnh Nicolas maø nay ñaõ trôû thaønh nhaø thôø chaùnh toøa Ñaø Laït, thuoäc khu vöïc trung taâm thaønh phoá vôùi caùc cô quan haønh chính cuûa thaønh phoá phaàn lôùn ñeàu taäp trung treân con ñöôøng Yersin naøy.

Luùc tröôùc, ñaây laø khu ñaát goàm baát ñoäng saûn cuûa baø goùa Perrin vaø xöôûng söûa chöõa xe hôi cuûa oâng Michaud, taát caû ñöôïc ñòa phaän Saøi Goøn (Hoäi thöøa sai) mua laïi nhôø söï giuùp ñôõ tieàn baïc cuûa Ñöùc cha Harnett, giaùm ñoác cuûa cô quan cöùu trôï coâng giaùo Myõ ôû vuøng Vieãn Ñoâng.

YÙ töôûng xaây döïng tröôøng ñaõ ñöôïc sö huynh giaùm tænh Cyprien Gaãm nghó tôùi khi ngaøi trôû veà töø Toång coâng hoäi 1956 ñöôïc toå chöùc taïi Roâ-ma. Tuy nhieân tröôøng La San Kyõ thuaät chæ ñöôïc thaønh hình döôùi thôøi sö huynh giaùm tænh môùi Bernard Böôøng vaøo naêm 1960.

Caùc thaùng baûy-taùm-chín naêm 1960 : 3 thaùng chuaån bò, saép xeáp nhaø cöûa, phoøng hoïc cô xöôûng vaø laép ñaët maùy moùc, döôùi söï chæ ñaïo cuûa sö huynh Guillaume Khai. Cuõng coù nhieàu sö huynh vaø aân nhaân khaùc goùp coâng goùp cuûa, phuï moät tay vaøo vieäc hình thaønh cuûa tröôøng. Trong soá naøy cuõng caàn nhaéc ñeán söï giuùp ñôõ cuûa caùc sö huynh treû thuoäc hoïc vieän La San vöøa ñöôïc chuyeån töø Nha Trang leân. Hoï sôn pheát vaø trang hoaøng duøm nhaø cöûa.

Nhöõng söï kieän trong nöûa cuoái naêm 1960

Ngaøy 16 thaùng baûy naêm 1960, nhaân vaät thöù hai cuûa coäng ñoaøn, sö huynh Christophe, ñaõ töø tröôøng La San Qui Nhôn leân. Sö huynh chaäm chaân hôn sö huynh tieàn traïm Guillaume vì coøn phaûi hoaøn taát coâng taùc söûa chöõa vaø ñaët haøng raøo cho tröôøng cuõ !

Ngaøy 3 thaùng taùm naêm 1960, leã töïu chöùc cuûa sö huynh Hieäu tröôûng (vaø cuõng laø huynh tröôûng coäng ñoaøn) Alexandre Leâ Vaên AÙnh, Kyõ sö ECAM, Lyon, Phaùp vaø toát nghieäp Tröôøng xaõ hoäi coâng nghieäp cuûa Phaân khoa Coâng giaùo Lyon.

Ngaøy 4 thaùng 8, naêm 1960 : Thaùnh leã vaø laøm pheùp nhaø döôùi söï chuû trì cuûa chính muïc Parrel.

Ngaøy 1 thaùng 9 naêm 1960 : Tröôøng môû cöûa ñeå ñoùn nhaän caùc öùng sinh döï thi nhaäp hoïc theo thoâng leä. Hôn 200 ñôn xin ñöôïc gôûi tôùi khoâng nhöõng töø Ñaø Laït maø coøn töø Caàu Ñaát, Nha Trang, Pleiku, Quaûng Trò vaø … caû Saøi Goøn.

Ngaøy 04/09/1960 : Cha Parrel, saùng laäp vieân cuûa Hoïc xöôûng thaùnh Nicolas vaø ñöôïc keå laø ngöôøi khôûi xöôûng söï chuyeån mình cuûa hoïc xöôûng, ñaõ toå chöùc moät buoåi chieâu ñaõi ñeå möøng tröôøng môùi.

Ngaøy 12/09/1960 : Chieâu ñaõi cuûa sö huynh giaùm tæng Bernard Böôøng.

Ngaøy 11/10/1960 : Tröôøng ñoùn tieáp cuoäc thaêm vieáng chính thöùc cuûa oâng thò tröôûng Ñaø Laït kieâm tænh tröôûng tænh Tuyeân Ñöùc.

Ngaøy 06/12/1960 : leã thaùnh Nicolas, thaùnh boån maïng cuûa giaùo xöù vaø cuûa tröôøng : moät cuoäc trieån laõm cuûa nhaø tröôøng ñöôïc dieãn ra döôùi söï chuû toaï cuûa sö huynh Giaùm tænh.

Ngaøy 11/12/1960 : Cuoäc thaêm vieáng chính thöùc tröôøng vaø coäng ñoaøn La San cuûa sö huynh giaùm tænh.

Chuaån bò caùc hoc sinh cho cuoäc soáng töông lai cuûa caùc em, trong moâi tröôøng cuûa chính caùc em, baèng caùch cung caáp cho caùc em :

Moät söï huaán luyeän kyõ thuaät töông öùng vôùi caùc nhu caàu cuûa ñaát nöôùc : Moät ngöôøi thôï ña naêng.

Moät löông taâm ngheà nghieäp vaø nieàm ñam meâ coâng vieäc tay chaân.

Khoùa saét: Ajustage (8) – Chaudronnerie (6) – Forge (5) – Soudure (6) : Etain, autogeøne, electrique.

Noäi truù : 25 hoïc sinh goàm 10 hoïc sinh daân toäc – 13 kinh – 2 Phaùp

Soá hoïc sinh ñöôïc mieãn phí : 12 hoïc sinh noäi truù goàm 10 hs daân toäc – 2 hs kinh

(Ñaây laø sô löôïc baûn töôøng trình ñöôïc vieát xong ngaøy 11/12/1960)

Cuõng trong thaùng 12, nhaân dòp ñöùc cha Harnett coù chuyeán coâng taùc taïi Ñaø Laït, neân nhaø ñaõ tröôøng môøi ngaøi laøm leã khai giaûng chính thöùc tröôøng Kyõ thuaät La San. Neân nhôù ngaøi laø vò aân nhaân chính yeáu vì ñaõ giuùp taøi chính cho giaùo phaän Saøi Goøn sôû ñaéc ñöôïc maûnh ñaát treân ñoù tröôøng oác ñöôïc xaây döïng.

Naêm 1961

15/05/1961 : coù thay ñoåi trong ban laõnh ñaïo tröôøng : Sö huynh cöïu giaùm tænh Cyprien Gaãm ñeán naém chöùc vuï huynh tröôûng coäng ñoaøn, thay cho sö huynh Alexandre AÙnh, ngöôøi vöøa bò haïn cheá bôûi leänh toång ñoäng vieân, buoäc phaûi ñeå daønh moät phaàn thôøi gian lo daïy hoïc taïi tröôøng voõ bò vaø ñoàng thôøi cuøng vôùi sh Guillaume baûo ñaûm böôùc tieán cuûa caùc nghaønh ngheà kyõ thuaät cuûa tröôøng.

06/06/1961 : Khai giaûng nieân hoïc môùi 61-62 cho caùc hoïc sinh thuoäc hai nieân khoùa. Vì bò ngaên caûn do leänh toång ñoäng vieân, 2 sö huynh Alexandre AÙnh vaø Guillaume Khai, giôø chæ coøn lo cho tröôøng ñöôïc baùn thôøi gian neân sö huynh giaùm tænh Bernard ñaønh ra leänh baûi boû ban noäi truù cuûa tröôøng[2]. Nhöng do phaûn öùng cuûa phuï huynh thieát tha vôùi tröôøng vaø nhu caàu choã aên ôû cho hoïc sinh neân tröôøng phaûi môû laïi ban noäi truù : khi baûi boû ban noäi truù, só soá hoïc sinh toaøn tröôøng xuoáng chæ coøn voûn veïn 14 nhöng khi taùi laäp ban noäi truù, só soá laïi vöôn leân ñeán con soá 47 (trong ñoù coù 4 hs daân toäc) ! Sh Hieäu tröôûng Cyprien[3] phaûi nhôø ñeán söï tieáp tay cuûa moät cöïu tu só doøng Thaùnh Giuse (nay laø Ngoâi Lôøi) laø oâng Phan Thanh Taâm trong vieäc giaùm thò hoïc sinh. Ngoaøi 2 ban Moäc vaø nguoäi, coù coù boán (4) chuyeân ngaønh ñöôïc môû theâm : OÂ-toâ (xe hôi), ñieän, veõ coâng nghieäp vaø “tours aø meùtaux”. Caùc thaøy beân ngoaøi ñeán daïy laø : oâng Phan Taán Chieán(ban söûa chöõa xe hôi), oâng Buøi Quang Laâu (moät cöïu ñoác coâng lo beân nguoäi), oâng Nguyeãn Thaønh (moäc) vaø oâng Nguyeãn Vieät Cöôøng.

Vaøo luùc naøy, nhaø tröôøng coù ba thaøy ñoác coâng taïm truù taïi tröôøng : hai thaày cuøng vôùi gia ñình mình truù nguï trong tröôøng nhöng khoâng söû duïng beáp tröôøng, coøn thaày thöù ba thì aên chung vôùi hoïc sinh. Ngoaøi soá noäi truù laø hoïc sinh vaø ngöôøi cuûa tröôøng coøn phaûi keå ñeán hai hoïc sinh ñöôïc ñaëc caùch laøm truù sinh : ñoù laø Leâ vaên Caàn, hoïc sinh tröôøng Yersin vaø Hieäp, hoïc sinh Adran. Caû hai ñeàu trong quaù trình doïn thi Tuù taøi taøi II ban toaùn (Phaùp). Trong thôøi gian naøy, thaønh vieân cuûa coäng ñoaøn laø 4 sh, keå luoân 2 sh mieãn cöôõng phaûi thi haønh nghóa vuï[4]. Moãi sh phaûi laøm vieäc quaù taûi. Ngay huynh tröôûng cuõng phaûi daïy theâm taïi tröôøng Adran 16g00 trong caùc lôùp töø 4eø ñeán terminale (töông ñöông lôùp 12)

Ñeå cho nhaø cöûa theâm phaàn khôûi saéc, neân nhaø tröôøng coù môøi theâm moät ngöôøi thôï troàng hoa (oâng Hai). Ngöôøi naøy laø ngöôøi thöù naêm sau khi boán thôï khaùc ñaõ thöû vieäc trong khoaûng moät thaùng vaø ñaõ thaát baïi ! Hieän taïi (1961), tröôøng coù theâm moät ngheä nhaân treû (Quang ôû Bình Ñònh) troàng hoa raát khaù vaø ñöôïc höôûng möùc löông cuõn khaù haäu hónh.

Tinh thaàn hoïc sinh caøng luùc caøng ñöôïc naâng cao. Duø chuùng xuaát thaân töø caùc gia ñình vaø caùc moâi tröôøng khaùc nhau, duø laø noäi truù hay ngoaïi truù, nhöng chuùng ñeàu loä ra cho thaáy moät söï lieân keát chaët cheõ vaø söï thoâng caûm raát lôùn. Hoïc sinh naêm thöù nhaát phaûi tuaàn töï ñi qua 6 ngaønh hoïc moãi saùu (6) tuaàn leã. Qua naêm thöù hai, caùc hoïc sinh chæ coøn hoïc chuyeân moät hay hai ngaønh tuøy theo khaû naêng vaø naêng khieáu caù nhaân keát hôïp vôùi quyeát ñònh cuûa caùc sö huynh chòu traùch nhieäm höôùng daãn.

Trong sinh hoaït tröôøng traïi, ñeå giuùp hoïc sinh laøm quen vôùi kyû luaät, baûo ñaûm thöïc hieän toát coâng vieäc, thuùc ñaåy saùng kieán, yù thöùc cao veà traùch nhieäm, caùc hoïc sinh ñöôïc taäp hôïp theo haøng nguõ thaønh “Hieäu ñoaøn Kyõ thuaät La San” vôùi sh coá vaán toái cao laø sh Alexandre AÙnh, moät hieäu ñoaøn tröôûng (laø toång thanh tra) vaø hai (2) hoïc sinh phoù hieäu ñoaøn. Hieäu ñoaøn goàm 5 ñoäi mang teân moät vò anh huøng daân toäc. Moãi ñoäi goàm khoaûng 12 ñoäi vieân vaø coâng taùc chính yeáu laø coâng vieäc laøm cuûa moãi moät ngaønh hoïc. Ñoäi tröôûng thöôøng laø moät hoïc sinh naêm thöù hai vì ñaõ quen vieäc. Chính ñoäi seõ baûo ñaûm moïi chuyeän : coâng taùc veä sinh sau buoåi taäp huaán, thöù töï, kyû luaät, saên soùc yù teá, vaên ngheä, theå thao, caém traïi …

16/09/61 : leã boån maïng cuûa sö huynh hieäu tröôûng Cyprien vaø cuõng laø ngaøy khaùnh thaønh moät cô xöôûng môùi 12m x 35m. Ñaây laø cô xöôûng taïm thôøi nhöng khoâng theå thieáu vì xöôûng cuõ quaù beù tröôùc soá löôïng hoïc sinh taêng cao. Ngöôøi goùp coâng nhieàu trong vieäc thöïc hieän xöôûng naøy laø sö huynh Guillaume (trung uùy giaùo sö !) ñaõ bieát keát hôïp aûnh höôûng[5] mình coù ñeå laøm lôïi cho coâng cuoäc giaùo duïc La San … vaø töø ñoù, coù theå khaúng ñònh laø cho giôùi treû VN, cho ñaát nöôùc VN.

11/11/1961 : khaùnh thaønh moät saân chôi boùng roã. Cuõng nhôø coâng traïng lôùn cuûa 2 sh treû Alexandre vaø Guillaume.

Tröôøng cuõng haân haïnh ñoùn tieáp nhieàu khaùch VIP caû ñôøi laãn ñaïo ñeán thaêm vieáng hay tham quan. Ngaøy 29/07/61, phoù Toång thoáng Nguyeãn Ngoïc Thô[6] ñeán thaêm vieáng tröôøng khoaûng moät giôø röôõi. Thöøa dòp trao ñoåi caâu chuyeän, caùc hoïc sinh ñaïo ñaït yù kieán leân xin can thieäp ñeå 2 sh AÙnh vaø Khai ñöôïc giaûi nguõ nhöng vò khaùch quí traû lôøi khuyeân caùc hoïc sinh neân chaáp nhaän hy sinh vì nhu caàu caáp thieát cuûa quoác gia, laïi nöõa oâng cho raèng sh giaùm tænh cuõng seõ tìm ra ñöôïc caùc sh khaùc ñuû taøi naêng ñeå ñaùp öùng nhu caàu cuûa tröôøng maø ! Theá laø heát chuyeän noùi !

OÂng Nguyeãn Ñöôïc, giaùm ñoác ngaønh kyõ thuaät cuûa Boä quoác gia giaùo duïc, cuõng ñeán vieáng tröôøng vaøo ngaøy 12/12/61. OÂng raát vui vì tröôøng ñaõ thöïc hieän ñuùng theo nhöõng gì boä ngaønh ñaõ döï ñònh, ñuùng caû ñeán töøng chi tieát !

Raát nhieàu cuoäc vieáng thaêm cuûa caùc nhaân vaät coù ít nhieàu caûm tình vôùi coâng taùc vì giôùi treû cuûa La San. 29/07/1961 : Trong soá khaùch ñeán thaêm, coù leõ caàn nhaéc ñeán phoù Toång thoáng Nguyeãn Ngoïc Thô, ngöôøi ñang coù gôûi con ñeán hoïc taïi tröôøng La San Adran Ñaø Laït. OÂng ñi ñeán töøng lôùp, töøng xöôûng … trong gaàn moät tieáng röôûi, ñeå quan saùt vaø thaêm hoûi.

12/12/1961 : OÂng Nguyeãn Ñöôïc, giaùm ñoác kyõ thuaät cuûa boä giaùo duïc ñeán ñeå “chöùng minh” tröôøng Kyõ thuaät La San ñaõ thöïc hieän ñöôïc “trong töøng chi tieát”, nhöõng döï ñònh cuûa boä veà ngaønh Kyõ thuaät

Nieân hoïc 61-62 keát thuùc vaøo cuoái thaùng ba. Trong giai ñoaïn naøy, ngaønh giaùo duïc cuûa Vieät Nam Coäng Hoøa quan taâm ñeán vieäc saép xeáp chöông trình hoïc haønh thi cöû cuûa hoïc sinh sao cho phuø hôïp vôùi thôøi tieát mieàn Nam. Ví duï “nghæ heø” hôïp vôùi thôøi kyø noùng nhaát – thaùng 3, thaùng 4, thaùng 5 – töùc muøa xuaân cuûa caùc xöù oân ñôùi …

Nieân hoïc 62-63 khôûi ñaàu laïi vaøo ngaøy 11/06/1962. coù vaøi thay ñoåi vaø taêng cöôøng nhaân söï trong ban giaûng huaán. Sö huynh Corentin Loäc töø Taberd vaø sö huynh Ñaït Thanh töø Ban meâ Thuoät ñaõ ñeán vôùi La San Kyõ thuaät, nhöng sö huynh treû Ñaït Thanh naøy chæ truï laïi ñöôïc 2 thaùng : ngaøy 24 thaùng taùm, sh chuyeån sang hoïc vieän La San, soá 6 Traàn Höng Ñaïo cuøng vôùi sö huynh Agathon ñaõ sang tröôùc ñoù ít laâu. Veà phía giaùo vieân, coù giaûm moät thaày giaùm thò vaø hai ñoác coâng. Tuy nhieân vì hai sh taïi nguõ quaù baän vieäc beân tröôøng Voõ bò neân tröôøng buoäc loøng taêng cöôøng theâm thaày Nicolas, moät chuyeân vieân kyõ thuaät ñöôïc Ñaø Laït bieát ñeán nhieàu ñeán thay theá cho 2 sh trong moät soá boä moân.

Vôùi vieäc gia taêng só soá hoïc sinh vaø sau nhieàu moø maãm cuûa thuôû ban ñaàu, chuyeän caûi toå chöông trình hoïc toû ra raát caàn thieát ñeå ñaùp öùng ñuùng nhu caàu cuûa hoïc sinh vaø thích nghi toát hôn vôùi chöông trình hoïc nhaø nöôùc. Ngaønh hoïc hoaøn toaøn nghieâng veà thuû coâng ñöôïc taïm thôøi giöõ laïi vôùi soá hoïc sinh cuõ ñaõ theo hoïc nhöng trình ñoä tri thöùc chöa ñaït, khoâng ñuû söùc thích nghi vôùi chöông trình môùi. Caùc hoïc sinh khaùc, môùi hoaëc cuõ, sau kyø thi xeáp lôùp, ñöôïc phaân boá vaøo hai lôùp ñeä thaát vaø ñeä luïc (töùc lôùp 6 vaø lôùp 7 theo caùch saép xeáp töø cuoái tk 20). Toång soá hoïc sinh laø 92 em.

Ñôøi soáng noäi truù cuõng ñöôïc caûi thieän toát hôn. Moät vaøi söûa sang may maén ñaõ bieán ñoåi phoøng oác cuûa khu noäi truù theâm thoaùng maùt, saïch seõ hôn vaø vì theá, theâm töôi taén vaø saùng suûa hôn. Daõy nhaø chôi coù maùi che naèm doïc theo saân boùng roã giuùp choã truù chaân cho hoïc sinh trong nhöõng ngaøy möa hay trong nhöõng ngaøy naéng gaét.

Trong kyø nghæ traùnh noùng daøi haïn (taïm goïi laø nghæ heø), tröôøng ñaõ haân haïnh ñoù tieáp sö huynh Toång quyeàn Nicet Joseph vaø sö huynh Phuï quyeàn Lawrence O’Tool, ñang vieáng thaêm chính thöùc Tænh doøng La san Vieät Nam. Cuõng dòp naøy, 2 sö huynh Cyprien vaø Christophe cuûa tröôøng ñöôïc tham gia cuoäc tónh taâm haèng naêm ñöôïc toå chöùc taïi tröôøng Adran töø ngaøy 14 ñeán 22 thaùng tö 1962. Caùc sö huynh coøn laïi, vì coâng taùc ñaëc bieät, neân tónh taâm chung taïi doøng Chuùa Cöùu Theá Ñaø Laït.

Cuõng thôøi gian naøy, Ñöùc cha Dossing thuoäc Giaùm muïc ñoaøn Ñöùc, phuï traùch cô quan MISEREOR ñeán thaêm vaø thaåm tra nhöõng nhu caàu cuï theå cuûa tröôøng döïa treân ñôn xin giuùp ñôõ ñeå môû roäng tröôøng oác. Ñöùc cha toû roõ nhieàu thieän caûm vaø höùa seõ beânh vöïc heát söùc mình chöông trình côi nôùi cuûa tröôøng tröôùc hoäi ñoàng caùc giaùm muïc Ñöùc. Cuoäc thaêm vieáng coù ngay hieäu quaû sau ñoù : khoaûng trung tuaàn thaùng 11, ñôn xin taøi trôï ñöôïc chaáp thuaän, ñöùc cha Dossing ñích thaân loan baùo cho tröôøng vaø thaân môøi sö huynh hieäu tröôûng bay qua Aix-la-Chapelle ñeå ñieàn ñaày ñuû caùc giaáy tôø vaø hoaøn taát caùc thuû tuïc caàn thieát ñeå nhaän laõnh söï trôï giuùp.

Ngaøy 02/10/1962 cuõng quaû laø moät kyû nieäm khoù queân trong lòch söû tröôøng : cuoäc vieáng thaêm cuûa toång thoáng Ngoâ Ñình Dieäm vôùi söï thaùp tuøng cuûa caùc oâng thò tröôûng Ñaø Laït, oâng kyõ sö tröôûng vaø nhieàu vò khaùch khaùc … . Toång thoáng ñi vieáng töøng ban, töøng cuïm hoïc sinh ñang thöïc taäp, khoâng ngöøng hoûi han veà vieäc laøm cuûa caùc em. Vaø ñeå chöùng toû söï haøi loøng cuûa toång thoáng, ngaøi ruùt tuùi ra taëng cho tröøông naêm nghìn ñoàng (5 000 $) vaø kyù teân vaøo soå vaøng cuûa tröôøng. Nhöng ñieàu laøm caùc sö huynh bôû ngôû vì kinh ngaïc quaù möùc, ñoù laø toång thoáng baát ngôø trao taëng hai loâ ñaát (loâ 3 vaø 4 trong baûn ñoà ñòa chính thaønh phoá Ñaø Laït) naèm lieàn vôùi phaàn ñaát tröôøng ñeå nôùi roäng tröôøng.

Cuøng vôùi caûm tình cuûa nhieàu giôùi, nhieàu taàng lôùp xaõ hoäi, ñaõ ñeán vôùi chuùng toâi raát nhieàu “taëng phaåm” ñaùng keå xuaát xöù töø nhöõng toå chöùc tö nhaân hay coâng coäng. Trong soá naøy cuõng neân keå ñeán 8 boä maùy giaù khoaûng 18 000 usd[7] do oâng giaùm ñoác Howard Thomas, ñaïi dieän cuûa “Asia Foundation”, trao taëng.

Ty xaõ hoäi Ban Meâ Thuoät cho raèng tröôøng La San Kyõ thuaät naøy cuõng taïo neân lôïi ích coâng coäng (tröôøng coù nuoâi döôõng vaø daïy doã caùc hoïc sinh daân toäc) neân cuõng ñaõ hoã trôï haøng naêm moät soá tieàn laø 60 000$. OÂng Duchesne, ñaïi dieän “Toå chöùc cöùu trôï Myõ” taïi Vieät Nam cuõng ñaõ giuùp ñôõ thöïc phaåm hay cho möôïn xe coä ñeå chuyeân chôû…

Nhôø nhöõng söï giuùp ñôõ naøy maø nhaø tröôøng ñaït gaàn ñöôïc söï caân baèng trong thu chi vaø traùnh ñöôïc tình traïng ngaân quyõ troáng roãng vaøo cuoái thaùng!

Ngoaøi nhöõng nhaän ñònh khaù laïc quan veà tình traïng veà vaät chaát, chuùng ta neân chaêng theâm vaøo nhöõng nhaän xeùt thieân veà tinh thaàn hôn ? Quaû thaät, tinh thaàn hoïc sinh tieán boä nhieàu veà höôùng tích cöïc. Kyõ luaät, coâng taùc vaø loøng ñaïo ñöùc ñöôïc coi troïng. Caùc cha doøng Teân ñeán daâng thaùnh leã cho caùc hoïc sinh noäi truù hai ngaøy moãi tuaàn taïi nhaø nguyeän cuûa tröôøng. Cha xöù cuûa giaùo hoï thaùnh Nicolas[8] ñeán giaûi toäi cho caùc hoïc sinh vaøo moãi ngaøy thöù tö cuûa tuaàn thöù nhaát vaø tuaàn thöù ba trong thaùng. Cuõng vaäy, moãi thaùng ñeàu coù cha ñeán daâng thaùnh leã taïi tröôøng vaø taát caû caùc hoïc sinh ñeàu tham döï ñoâng ñuû.

Cuoái cuøng,ngoaøi nhöõng phaán khôûi ñaõ neáu treân, tröôøng cuõng ghi nhaän moät noãi buoàn khoân taû : Baïn treû Leâ Höõu Hoaøng, hoïc sinh lôùp ñeä nguõ bò côn ñau maøng oùc haønh haï vaø sau hai ngaøy caùc baùc só taän tình chaïy chöõa, ñaõ ra ñi veà nhaø Cha treân trôøi. Xin Chuùa thöông ! R.I.P.

Naêm 1963

Vaøo ngaøy cuoái kyø tónh taâm naêm 25/04/1963, nhöõng thay ñoåi nhaân söï trong caùc coäng ñoaøn cuûa tænh doøng La San Vieät Nam ñöôïc thoâng baùo chính thöùc. Kyõ thuaät La San Ñaø Laït cuõng chòu chug “soá phaän”. Sh Agathon Minh ñoåi veà Taberd Saøi Goøn, sh Christophe Loäc ñeán nôi naøo ñoù maø hieän thôøi chöa ñöôïc quyeát chaéc[9]. Ñeå theá vaøo choã troáng hoï ñeå laïi laø hai sö huynh treû ñeán töø hoïc vieän : sh Dositheùe Tuaân[10] vaø Ephrem Döông. Ngoaøi ra coäng ñoaøn ñöôïc taêng theâm moät sh ñeán töø Taberd. Ñoù laø sh Constance Loäc. Sh ñaûm traùch chöùc vuï giaùm hoïc vaø giaûng daïy vaøi giôø toaùn taïi lôùp ñeä töù. Sh coøn caùng ñaùng theâm 10g00 “cua” taïi hoïc vieän La San soá 6 Traàn Höng Ñaïo.

Só soá tu só coù gia taêng nhöng vieäc giaûng daïy trong tröôøng vaãn caàn theâm nhieàu giaùo vieân. Coù nhieàu lyù do ñeå giaûi thích. Tröôùc tieân hai sh treû haõy coøn môùi trong coâng vieäc, khoâng theå caùng ñaùng hoaøn haûo caùc coâng taùc ngheà nghieäp theo nhö hoï mong öôùc. Hai sh trong quaân nguõ coøn ít thì giôø ñeå phuïc vuï coâng taùc giaûng daïy taïi tröôøng. Sh Constance vaø huynh tröôûng Cyprien, ngoaøi nhöõng giôø daïy taïi tröôøng Kyõ Thuaät, cuõng buoäc chia caét bôùt giôø giaác cuûa mình, sh thöù nhaát, cho hoïc vieän, sh thöù hai, cho tröôøng Adran. Do vaäy, ban laõnh ñaïo tröôøng thaáy caàn phaûi nhôø theâm ñeán söï giuùp tay cuûa 3 giaùo vieân beân ngoaøi laø caùc thaày Sinh, Phöông vaø Giao.

Vieäc hoïc haønh. Maëc duø coù söï choïn loïc vaø phaân chia theo töøng khoùa hoïc khaùc nhau, toaøn boä caùc hoïc sinh trong töøng lôùp cho caûm giaùc laø khoâng ñaït ñöôïc söï ñoàng ñeàu vaø thuaàn nhaát nhö mong moûi. Tuy nhieân ngöôøi ta cuõng coù theå noùi laø löïc hoïc ñaõ roõ raøng ñöôïc caûi thieän nhieàu hôn so vôùi nieân hoïc roài. Taát caû ñeàu nhôø vaøo söï taän taâm cuûa caùc thaày cuõng nhö söï quyeát taâm cuûa hoï aùp duïng trung thöïc chöông trình hoïc ñaõ ñöôïc ñeà ra.

Só soá hoïc sinh toaøn tröôøng laø 105 em vaø ñöôïc phaân chia ra nhö sau :

Sh Alexandre AÙnh lo ban cô khí toång quaùt. Sh Corentin vaø Constance lo ban ñieän vaø voâ tuyeán ñieän (radio). Sh Dositheùe ban nguoäi (saét). Sh Ephrem ban moäc. Sh Guillaume ban oâ toâ.

Vieäc hoïc cuõng nhö giôø xuoáng xöôûng bò xaùo troän ñoâi phaàn do coâng taùc xaây caát ñeå nôùi roäng tröôøng oác. Vì thieáu phoøng hoïc, neân phaûi tìm caùch vaù víu döïng neân nhöõng caên phoøng taïm che möa naéng cho hoïc sinh ngoài hoïc. Phaân ban oâ toâ phaûi di chuyeån sang nhaø oâng Nicolas môùi ñuû choã thöïc haønh. Caùc hoïc sinh noäi truù cuøng hai sh Constance vaø Corentin phaûi daét díu nhau ñi nguõ taïi caùc nhaø chung quanh vôùi giaù troï laø 40 000$/naêm ! Vaán ñeà aên uoáng cho caùc hs noäi truù phaûi giao ñöùt cho gia ñình thaày ñoác coâng Laâu lo giuùp. Vaø vì vaäy maø moïi ngöôøi coù veû haøi loøng !

Quoác khaùnh : ñaây laø laàn ñaàu tieân hoïc sinh La San Kyõ thuaät tham gia cuoäc dieãn haønh cuûa caùc tröôøng trong thaønh phoá Ñaø Laït nhaân dòp leã quoác khaùnh 26/10/63. Trang phuïc raát noåi : aùo thun traéng, quaàn daøi xanh ñaäm, vôù vaø giaøy traéng, muõ caùt keùt xanh lô. Ñöôïc 2 haï só quan[11] taäp luyeän kyõ neân caùc hs tröôøng dieãn haønh raát ñeàu böôùc vaø ñeïp maét vaø ñöôïc coâng chuùng voã tay hoan ngheânh, nhieät lieät taùn thöôûng.

Coâng taùc xaõ hoäi. Ñeâm aùp leã Giaùng Sinh, hoân 80 gia ñình ngheøo quanh vuøng ñöôïc môøi ñeán ñeå nhaän laõnh quaø Noešl goàm quaàn aùo, söõa, boät vaø baùnh mì. Caùc quaø naøy laø cuûa cô quan cöùu trôï Myõ vaø nhôø hoïc sinh nhaø tröôøng chuyeån giao. Caùc hoïc sinh naøy phaûi hy sinh ngaøy giôø giaûi trí cuûa rieâng mình ñeå ñích thaân thöôøng xuyeân ñeán töøng gia ñình haàu naém baét ñöôïc caùc nhu caàu cuûa hoï.

Caùc söï kieän noåi baät. Hoài ñaàu naêm, huynh tröôûng coäng ñoaøn vôùi söï chaáp thuaän cuûa caùc beà treân thöôïng caáp, ñaõ laøm moät chuyeán du haønh sang Ñöùc. Nhöõng cuoäc gaëp gôõ vôùi cô quan MISEREOR dieãn ra taïi Aachen vaø keát thuùc baèng vieäc kyù keát nhöõng thoûa öôùc. Khoâng phaûi chôø ñôïi laâu keát quaû cuûa coâng vieäc naøy ! Vaøo thaùng saùu, nhöõng nhaùt cuoác ñaàu tieân ñaõ boå xuoáng treân phaàn ñaát cuûa nhaø tröôøng : ngoâi tröôøng môùi ñaõ baét ñaàu hình thaønh trong daïng toái sô !… Nhieàu phoøng lôùp cuûa khu nhaø cuõ bò ñaäp phaù, nhaø chôi coù maùi che ñöôïc caûi bieán thaønh 3 phoøng hoïc. Roài chaúng bao laâu, haøng nhieàu chuïc thôï thuyeàn töø Saøi Goøn “ñöôïc ñoå” xuoáng. Vaät lieäu xaây döïng ñuû loaïi nhö saét, goã, gaïch. caùt , ñaù … ñöôïc “taäp keát” ñaày saân tröôøng. Moät coâng tröôøng lôùn thaønh hình. Suoát ngaøy, tieáng ñoäng oàn aøo, buïi caùt bay muø trôøi trong moät khoâng gian töông ñoái haïn heïp laø ngoâi tröôøng oïp eïp ! Saân chôi cuûa caùc hoïc sinh laàn hoài bò thu heïp laïi … nhöng taát caû ñeàu thaáy haøi loøng vôùi hy voïng laø seõ chaúng bao laâu thaáy xuaát hieän moät ngoâi tröôøng môùi, ñeïp hôn, thích hôïp hôn nhöõng khu nhaø xöôûng xieâu veïo…

Chöa ñaày 6 thaùng sau, ngaøy 27 thaùng chaïp, taát caû caùc hoïc sinh coù theå doïn ñeán hoïc trong nhöõng lôùp môùi tinh khoâi ôû laàu moät : phoøng oác roäng raõi, thoaùng khí vaø coù nhöõng ñöôøng neùt taân kyø. Tröôùc ñoù hai ngaøy, vaøo dòp leã Giaùng Sinh, phoøng khaùnh tieát “meânh mong” vôùi nöôùc sôn coøn trinh nguyeân vaø moät maùng coû ñöôïc trang trí ñôn sô theo phong caùch myõ thuaät thaùnh, ñaõ roäng tay ñoùn chaøo caùc hoïc sinh vaø moät soá gia ñình thaân höõu ñeá döï thaùnh leã möøng Ngoâi Hai giaùng traàn !

Leã ban pheùp thaùnh taåy cho Kamin. AÙp leã Ñöùc Meï leân Trôøi (14/08), linh muïc Daricot, cha sôû giaùo xöù M’Lon ñaõ ñeán ñeå ban pheùp thaùnh taåy cho Kamin, moät trong caùc hoïc sinh daân toäc cuûa tröôøng. Ñoù laø moät hoïc sinh göông maãu theo hoïc töø hai naêm nay vaø ñöôïc hoaøn toaøn mieãn phí. Em raát chaêm hoïc vaø hôn nöõa, em cho thaáy coù nhieàu trieån voïng veà tri thöùc, nhieàu khaû naêng hoïc taäp. Vieäc em gia nhaäp ñaïo ñaõ laøm nöùc loøng caùc baïn beø laø nhöõng keû ñaõ töøng yeâu meán vaø kính troïng em vì taùnh tình hieàn hoøa vaø chuyeân caàn cuûa em. Ñaây laø laàn ñaàu moät hoïc sinh tröôøng ñoùn nhaän bí tích thaùnh taåy, laø hoa traùi thöù nhaát cuûa tröôøng daâng leân Thieân Chuùa.

Ngaân saùch cuûa tröôøng. Vôùi truù phí vaø hoïc phí do caùc hoïc sinh ñoùng goùp, tröôøng coù theå thanh toaùn chí phí haèng ngaøy cuûa tröôøng. Song khaû naêng söû duïng quyõ döï tröõ ñeå ñaùp öùng nhöõng nhu caàu hay söûa chöõa trung bình maø thoâi thì roõ raøng noù haõy coøn nhieàu baát caäp.

Naêm nay, söï giuùp ñôõ cuûa cô quan “Misereor” quaû laø moät may maén, moät moùn quaø cuûa Chuùa quan phoøng, moät nuï cöôøi cuûa “Ôn Treân” daønh cho tröôøng Kyõ Thuaät. Cô quan baùc aùi naøy chaáp thuaän moät “hoã trôï coù ñieàu kieän” ñeå côi nôùi phoøng oác vaø mua saém caùc maùy moùc môùi thích hôïp :

a) Ñeå xaây caát (côi nôùi cô sôû) tröôøng : 225 000 DM . Soá tieàn goàm 2 khoaûn

b) Ñeå mua saém maùy moùc : 112 000 DM . Soá tieàn naøy ñeán töø UÛy ban trung öông chuyeân giuùp ñôõ phaùt trieån.

c) Ñeå traû löông boång cho 2 chuyeân vieân Ñöùc trong voøng 5 naêm vôùi soá tieàn laø 150 000 DM. Soá tieàn naøy cuõng ñeán töø UÛy ban trung öông.

Ñieàu kieän baét buoäc : ñeå ñaùp ñeàn laïi söï giuùp ñôõ naøy, caùc sh seõ hoaøn traû laïi trong 5 naêm, moãi naêm moät laàn (10 000 DM) toång soá tieàn laø 50 000 DM. Vaø soá tieàn naøy ñöôïc traû cho ñoái töôïng maø UÛy ban giaùm muïc Ñöùc “Misereor” seõ chæ ñònh.

Naêm 1964

Nhaân söï trong coäng ñoaøn La San Kyõ Thuaät Ñaø Laït. 2 sh treû Dositheùe Tuaân vaø Ephrem Döông ñöôïc ñoåi ñi tröôùc vaø sau ñoù, sau kyø tónh taâm naêm, 3 sh nöõa tieáp tuïc leân ñöôøng : sh Alexandre Minh veà Nha Trang, sh Guillaume Gaãm xuoáng Qui Nhôn vaø sh Constance Loäc trôû laïi Saøi Goøn. Ñeå laáp choã troáng cho nhöõng sh ñöôïc ñoåi ñi, sh Herman Hoøa töø Nha Trang leân thay sh Alexandre vaø giöõ chöùc chính thöùc cuûa tröôøng Kyõ Thuaät. Sh Sylvain Quí vaø sh treû Constantin Khanh vöøa töø hoïc vieän ra ñöôïc chæ ñònh thay theá cho hai sh Guillaume vaø Constance.

Nhaân söï trong ban giaûng huaán beân ñôøi cuõng coù thay ñoåi. Ngaøy 11/03/1964, hai chuyeân vieân ngöôøi Ñöùc ñöôïc bieät phaùi ñeán taêng cöôøng cho ban giaûng huaán : oâng Paul Lieùnert seõ chæ huy ban laép maùy vaø oâng Berhnart Sommer chæ huy ban moäc.

Motte Mathias, moät hoïc sinh xuaát saéc cuûa tröôøng, ñöôïc giöõ laïi laøm giaûng vieân ban oâ toâ vaø ñöôïc sh Sylvain cuøng oâng Nicolas hoã trôï.

Só soá hoïc sinh. Vaøo ngaøy töïu tröôøng, 22/06/64, soá hoïc sinh cuûa tröôøng taêng theâm khoaûng 1/3. Ngay ngaøy ñaàu khai giaûng, ngöôøi ta ñeám ñöôïc 140 hs. Soá naøy ñöôïc phaân chia cho 3 lôùp nhö sau :

. Do ñieàu kieän laøm vieäc vaø hoïc taäp daønh cho hoïc sinh ñöôïc caûi thieän khaù toát.

Hoïc taäp. Chöông trình hoïc khoâng thay ñoåi gì nhieàu. Ñeå tieát kieäm thôøi gian vaø giaùo vieân, vaø cuõng theå theo lôøi khuyeân coù chaát löôïng cuûa oâng Ñöôïc, giaùm ñoác ngaønh giaùo duïc kyõ thuaät toaøn quoác, ban laõnh ñaïo tröôøng quyeát ñònh xoùa boû lôùp ñeä thaát, töùc laø khoâng nhaän hoïc sinh môi vaøo lôùp naøy.

Keát quaû cuoái naêm : 14 hoïc sinh lôùp ñeä töù döï thi vaø caû 14 hs naøy ñeàu ñaäu baèng trung hoïc ñeä nhaát caáp kyõ thuaät vôùi 1 bình vaø 4 bình thöù.

Hoaït ñoäng haäu hoïc ñöôøng. Moät ñoaøn höôùng ñaïo treû ñöôïc thaønh laäp döôùi söï chæ huy cuûa sh Reùmi (tröôøng Adrean) vaø baïn treû teân coâng, hoïc sinh lôùp ñeä nguõ. Ngoaøi ra caùc baïn treû töï nguyeän coøn ñöùng ra laäp thaønh hoùm ñeå söû chöõa nhaø cöûa cho caùc gia ñình ngheøo quanh vuøng. Tuy nhieân vì lyù do nhöõng bieán ñoäng chính trò cuõng nhö nhöõng xung ñoät toân giaùo, haäu quaû cuûa nhöõng tham voïng chính trò, neân tröôøng taïm thôøi buoäc loøng ngöng caùc hoaït ñoäng xaõ hoäi höõu ích treân ñaây.

Söï kieän quan troïng. Duø chuùng toâi khoâng heà maïo hieåm böôùc vaøo laõnh vöïc hoaït ñoäng chính trò nhöng roõ raøng caùc bieán ñoäng treân chính tröôøng trong naêm qua khoâng theå khoâng aûnh höôûng maïnh ñeán ñôøi soáng hoïc ñöôøng. Trong nhöõng thaùng ñaàu nieân khoùa naøy, nhieàu cuoäc bieåu tình[12] cuûa sinh vieân hoïc sinh dieãn ra khaép nôi. Ñeán ngaøy 07/06, coù cuoäc tuï hoïp vaø bieåu tình cuûa giôùi Coâng giaùo ñeå baøy toû söï khoâng ñoàng tình veà nhöõng khuynh loaùt vaø nhöõng baát an chính trò. 23/06, vieân ñaïi söù Hoa Kyø ñen ñoái vôùi Vieät Nam phaûi xin töø chöùc. 16/08, ñaïi töôùng Nguyeãn Khaùnh ñöôïc baàu laø chuû tòch[13] hoäi ñoàng Caùch Maïng laâm thôøi. 24/08, nhöõng vuï loän xoän ñaùng tieác xaûy ra taïi Ñaø Naúng vaø taïo ra cuoäc ñoái ñaàu giöõa nhoùm Coâng giaùo vôùi nhöõng ngöôøi bieåu tình. Nhieàu naïn nhaân töû vong. 27/11, thieát quaân leänh ñöôïc ban haønh taïi Saøi Goøn vaø Gia Ñònh. Caùc tröôøng hoïc taïi nhöõng nôi naøy ñeàu ñoùng cöûa. Tình hình taïi caùc tænh thaønh khaùc, nhö taïi Ñaø Laït chaúng haïn, khoâng coù chuyeän gì baát thöôøng xaûy ra. Moïi söï ñeàu hoaït ñoäng nhö bình thöôøng.

Nhöõng cuoäc thaêm vieáng. 24/03, Boä tröôûng boä xaõ hoäi, oâng Thuaàn, cuøng nhöõng ñaïi dieän cuûa ty xaõ hoäi ñeán thaêm tröôøng. 24/05, thieáu töôùng Ñoã Maäu, Phoù chuû tòch hoäi ñoàng caùch maïng vaø laø cha cuûa moät cöïu hoïc sinh La San Nha Trang, cuõng ñeán vieáng tröôøng.

Ngaøy 07/10, sö huynh Toång phuï quyeàn Lawrence O’Tool trong tình thaân aùi cuõng thöïc hieän chuyeán vieáng thaêm tröôøng. 11/10, sh cuõng trôû laïi ñeå chuû trì nghi thöùc khaùnh thaønh ngoâi tröôøng môùi ñöôïc söûa sang laïi gaàn nhö toaøn boä. Raát ñoâng nhöõng aân nhaân, nhöõng baïn beø vaø thaân höõu cuûa tröôøng ñeàu hieän dieän. Neân keå chaêng nhöõng quan khaùch “tai to maët lôùn” hieän dieän taïi buoåi leã nhö oâng tænh tröôûng, caùc giaùm ñoác cuûa nhöõng cô quan Asia Foundation, CRS, CARE, USOM, caùc nhaân só caû Vieät Nam laãn Phaùp, caû beân ñaïo laãn beân ñôøi …

Ngaøy 18/10, sh Toång phuï quyeàn leân phi cô taïi Taân Sôn Nhaát vaø coù leõ “töø giaû VN luoân” vì hình nhö ngaøi khoâng coù yù ñònh tham gia uûy ban trung öông Doøng sau kyø Toång coâng hoäi saép tôùi. Ngaøi ñaõ noùi lôøi tha thieát töø bieät vôùi caùc sh VN maø ngaøi raát yeâu meán !

Hoaøn thaønh coâng cuoäc xaây döïng tröôøng. Cuoäc xaây döïng hoaøn taát vaø boä maët tröôøng trôû neân xinh xaén vaø hieáu khaùch hôn. Ñöôøng neùt taân kyø nhöng ñôn sô, kieán truùc thanh thoaùt, caùc khu nhaø vaø phoøng oác saép xeáp raát haøi hoøa, ñoù laø nhöõng neùt chính ñaëc saéc cuûa ngoâi tröôøng La San Kyõ Thuaät môùi.

Ngaân saùch. Ngaân saùch cuûa tröôøng vaãn baáp beânh khi naøo maø nguoàn thu cuûa tröôøng vaãn keùm coûi hay khoâng ñeàu ñaën, baát bình thöôøng. Ñaây laø ñieåm yeáu cuûa ban ñieàu haønh tuy nhieân vì töông lai cuûa coâng cuoäc, cuûa tröôøng, coäng ñoaøn caùc sh vaãn tin töôûng vaøo loøng yeâu thöông cuûa Chuùa Quan Phoøng vaø vaøo söï khoân ngoan cuõng nhö söï tieân lieäu cuûa caùc beà treân trong Doøng.

Nhaân söï cuûa coäng ñoaøn LSKT. Sau kyø tónh taâm naêm töø 07 ñeán 15/05, caùc sh Constantin vaø Sylvain khaên goùi leân ñöôøng, sh thöù nhaát ra Hueá (Phuù Vang), sh thöù hai xuoáng Soùc Traêng (La San Khaùnh Höng). 2 sh khaùc laø sh Hubert Hoaø cuûa La San Qui Nhôn vaø sh Michel cuûa Phuù Vang ñeán thay theá 2 sh ñaõ rôøi ñi.

Ban giaûng huaán beân ñôøi. Hai giaùo vieân môùi vöøa töø tröôøng sö phaïm ra, caùc thaày Vinh vaø Phan ñöôïc môøi coäng taùc ñeå giaûng daïy moân vaên, toaùn vaø lyù hoùa trong caùc lôùp ñeä luïc vaø ñeä nguõ. OÂng Phaïm vaên Vaïng, cöïu hoïc sinh Cao Thaéng vaø cöïu thôï maùy, ñeán thay theá anh Motte Mathias trong ban oâ toâ. Thaày Giao cuõng töø chöùc tröôûng ban ban ñieän. Ngoaøi ra, khoâng coù thay ñoåi naøo khaùc trong ban giaûng huaán.

Só soá hoïc sinh. Tröôøng ñöôïc khai giaûng sau khi tieán haønh hai kyø thi, kyø thi thöù nhaát ñöôïc toå chöùc hoài ñaàu heø ñeå tuyeån choïn hoïc sinh môùi vaø kyø thi thöù hai ñöôïc toå chöùc vaøo ngaøy choùt heø, aùp ngaøy töïu tröôøng, daønh cho caùc hs cuõ cuûa tröôøng vaø moät vaøi “hoïc sinh caù bieät” môùi.

Ñeå giaûm taûi cho lôùp ñeä nguõ CN vaø ñoàng thôøi cuõng vôùi yù ñònh giuùp caùc hs gioûi coù theå caûi thieän khaû naêng trong hoïc taäp töông lai, moät lôùp ñeä nguõ chuyeân toaùn ñöôïc môû theâm vaø sau moät thaùng hoaït ñoäng, lôùp ñeám ñöôïc 40 hs.

Vaøo thaùng baûy, sau moät thaùng hoaït ñoäng, só soá toaøn tröôøng laø 190 hs vaø ñöôïc phaân chia ra nhö sau :

Hoïc taäp. Chöông trình khoâng coù thay ñoåi gì quan troïng tröø ra vieäc caùc hoïc sinh lôùp ñeä luïc chöa ñöôïc pheùp xuoáng xöôûng. Vieäc thöïc haønh chæ khôûi söï khi theo hoïc lôùp ñeä nguõ.

Laïi nöõa, ñeå ñöôïc nhaän vaøo caùc ban oâ toâ, ban ñieän vaø ban “nguoäi”(tours meùcaniques ?), caùc hs phaûi hoïc qua moät trong caùc ban khaùc nhö ban loø ñuùc (forge ?), ban haøn xì, ban laép raùp maùy (ajustage ?) hay ban moäc.

Ñeå thoûa maõn nhöõng yeâu caàu lieân tuïc cuûa caùc aân nhaân Ñöùc, tröôøng ñaõ thöïc hieän nhieàu thay ñoåi giôø giaác cuûa vieäc thöïc haønh taïi xöôûng baét ñaàu töø thaùng 10 sau kyø nghæ :

* Xuoáng xöôûng cho caùc lôùp ñeä nguõ CN vaø ñeä töù CN, coäng theâm caùc thôï hoïc vieäc.

* Thöù ba, thöù tö vaø thöù naêm : giôø xöôûng cho caùc lôùp ñeä nguõ toaùn

* Thöù baûy : giôø xöôûng cho caùc lôùp ñeä nguõ CN vaø ñeä töù CN

Caùc kyø thi. Töø ngaøy 24 ñeán 28 thaùng naêm, kyø thi trung hoïc ñeä nhaát caáp (Kyõ Thuaät) ñöôïc toå chöùc ngay taïi tröôøng. Moät ñoaøn khaûo thí chính thöùc do oâng thanh tra chaùnh vaên phoøng cuøng 2 giaùo sö ñeán töø tröôøng Cao Thaéng vaø Nguyeãn Tröôøng Toä, ñieàu haønh cuoäc thi. Thaønh vieân tham gia ñoaøn khaûo thí coøn coù theâm sh hieäu tröôûng Herman vaø giaùo sö Baù. Treân 21 hoïc sinh döï thi, 19 truùng tuyeån vôùi 13 lôøi khen bình thuù. 6 hs trong soá truùng tuyeån ñöôïc nhaän vaøo tröôøng Baùch ngheä Phuù Thoï. Caùc hs sinh khaùc ra haønh ngheà hoaëc tieáp tuïc hoïc theâm trong caùc tröôøng khaùc.

Hai sh Corentin vaø Hubert cuøng 3 giaùo vieân daân söï cuûa tröôøng cuõng ñöôïc chæ ñònh tham gia phaùi ñoaøn giaùm khaûo kyø thi trung hoïc ñeä nhaát caáp taïi moät tröôøng kyõ thuaät ôû Nha Trang.

Söï kieän quan troïng. Tröôøng nhaän ñöôïc thoâng baùo raèng moät phaùi ñoaøn caùc chuyeân gia ngöôøi Ñöùc seõ ñeán kieåm tra vaø seõ nghieân cöùu nhöõng döï aùn töông lai cho tröôøng. Ngaøy 20/03, cha tuyeân uùy caùc kyõ thuaät gia Ñöùc, linh muïc Smidt ñeán thaêm tröôøng. Sau ñoù ít laâu, oâng ñaïi söù Ñöùc taïi Saøi Goøn cuõng ñeán vieáng tröôøng. Ngaøy 09/06, phaùi ñoaøn chuyeân gia ñöôïc thoâng baùo tröôùc cuõng ñeán thanh tra trong hai ngaøy lieân tieáp : ñoaøn goàm ñöùc cha Wath vaø oâng Stuzzle Durant. Nhöõng thuyeát trình vaø hoïp baøn lieân tuïc ñöôïc toå chöùc taïi tröôøng. Coâng taùc kieåm tra kyõ löôõng veà voán vay ñeå xaây döïng, nhaän xeùt vaø ñoâi khi laø chæ trích gay gaét veà toå chöùc kyõ thuaät cuûa tröôøng, voâ soá nhöõng khuyeán duï cho nhaø tröôøng ñeå aùp ñaët ñöôøng loái giaùo duïc kyõ thuaät theo loái Ñöùc maø khoâng quan taâm ñeán nhöõng yeáu toá ñòa phöông, ñieàu maø hình nhö caùc vò chuyeân gia danh tieáng naøy chöa yù thöùc ! Cuoäc thaêm vieáng naøy, duø khoù chòu veà tinh thaàn döôùi vaøi goùc ñoä, quaû laø höõu ích cho nhaø tröôøng. Thaät vaäy, söï hieän dieän cuûa ñoaøn chuyeân gia naøy laø moät dòp may ñeå ban laõnh ñaïo tröôøng trình ra theâm nhieàu döï aùn khaùc :

2- Thay hai chuyeân vieän kyõ thuaät vì hoï seõ chaám döùt hôïp ñoàng vaøo thaùng hai.

3- Ñaøi thoï cho vaøi sh treû Vieät Nam sang AÂu Chaâu ñeå taäp huaán caùc ngaønh ngheà trong vaøi naêm.

Chænh ñoán vaø boá trí laïi phoøng oác. Vôùi pheùp cuûa sh giaùm tænh, tröôøng ñaõ saép xeáp cho con caùi nhaân vieân cuûa tröôøng moät phoøng chôi trong nhaø vaø moät caâu laïc boä vôùi löu xaù cho caùc sinh vieân vaø hoïc vieân sö phaïm.

Tónh taâm naêm cho caùc huynh tröôûng. Song song vôùi cuoäc caám phoøng naêm daønh cho caùc sh taïi tröôøng Adran, 16 sh laø huynh tröôûng (vaø thöôøng laø hieäu tröôûng cuûa tröôøng) trong caùc coäng ñoaøn cuõng tieán haønh cuoäc tónh taâm rieâng taïi tröôøng La San Kyõ Thuaät Ñaø Laït vôùi cha giaûng phoøng laø linh muïc Boissonneau.

Nhaân söï. Nhaân soá caùc sh trong coäng ñoaøn khoâng thay ñoåi (5 sh) sau kyø tónh taâm naêm, tröø moät saép xeáp môùi : sh Michel Thieân ñoåi ñi vaø ñöôïc thay theá baèng sh Guibert Gaãm. Cuoái thaùng möôøi moät, sh Hubert Hoøa rôø Ñaø Laït vaø sh Majella vöøa du hoïc AÂu chaâu veà leân theá choã.

Ban giaûng huaán. Do phaûi môû theâm nhieàu lôùp hoïc môùi (lôùp ñeä tam, ñeä töù T, vaø ñeä nguõ T), neân tröôøng caàn chieâu moä theâm giaùo vieân môùi : caùc thaày Haø Taân, Leâ Thöông, Nguyeãn vaên Vónh, Tröông vaên Toáng vaø 2 kyõ sö laø caùc thaày Nguyeãn Höõu Ñöùc vaø Ñaøo Höõu Haïnh.

Hai chuyeân vieân ngöôøi Ñöùc, Paul Lieùnert vaø Bernhard Sommer, heát hôïp ñoàng giaûng daïy neân leân ñöôøng veà nöôùc ngaøy 17 thaùng hai naêm 1966. Hai chuyeân vieân naøy khoâng coù ngöôøi sang thay theá. Cô quan Misereor ñeà nghò caáp cho chuùng ta 2 hoïc boång ñi AÂu chaâu daønh cho tu só treû : hoï seõ trôû veà phuïc vuï trong tröôøng kyõ thuaät. Vieäc saép xeáp ngöôøi du hoïc ñöôïc tieán haønh vaø nhaø tröôøng hy voïng tröôùc sau gì caùc sh treû cuûa chuùng ta cuõng nhaän ñöôïc hoïc boång ñöôïc höùa cho.

Hoïc taäp - Chöông trình. Chöông trình quoác gia veà coâng taùc giaûng daïykyõ thuaät ñöôïc xem xeùt laïi : boû bôùt phaàn lyù thuyeát vaø taêng cöôøng phaàn thöïc taäp taïi xöôûng.

Keát quaû kyø thi toát nghieäp cuõng ñaït ñöôïc keát quaû khaû quan nhö naêm roài : 22 treân 26 thí sinh ñaõ ñaäu. Moät soá ban khoâng ghi nhaän ñöôïc thí sinh naøo rôùt …, tröø ban ñieän khoâng ñöôïc may maén naøy !

Taát caû caùc hoïc sinh truùng tuyeån cuûa chuùng ta ñeàu tìm ñöôïc vieäc laøm trong caùc coâng sôû hoaëc haõng xöôûng tö nhaân. Moät vaøi em gia nhaäp quaân ñoäi hay neáu chöa ñuû tuoåi ñaàu quaân thì tieáp tuïc hoïc theâm ñeå hoaøn thieän ngheà nghieäp.

Giaùo duïc toân giaùo ñöôïc caùc sö huynh raát quan taâm : caùc hoïc sinh coù giôø giaùo lyù haèng ngaøy.

Bieán coá quan troïng. Naêm 1966 bò ñaùnh daáu baèng nhöõng vuï loän xoän chính trò pha muøi toân giaùo ñaùng ngaïi ! Trong caùc thaùng tö vaø naêm, buøng noå nhieàu cuoäc bieåu tình cuûa Phaät giaùo, tröôøng hoïc baõi khoùa, chôï buùa baõi thò, coâng sôû hay cô quan nhaø nöôùc bò chieám ñoùng … Quaû laø nhöõng ngaøy ñen toái, gioáng nhö hoài 1945 ! Chaùnh quyeàn haàu nhö khoâng coøn. Daân chuùng soáng trong noãi lo aâu sôï haõi ! Nhöõng tin töùc töø Hueá, töø caùc vuøng trung taâm Mieàn Trung coøn gaây hoang mang traàm troïng hôn. Tình hình chính trò trong nöôùc caøng theâm toài teä vaø ngoaïi thuø caøng ngaøy caøng thaéng theá. Ngöôøi Coâng giaùo trôû thaønh ñoái töôïng cuûa nhöõng khieâu khích ñau loøng !

Taát caû nhöõng söï vieäc naøy gaây aûnh höôûng tieâu cöïc ñeán tinh thaàn haêng sai vaø hieáu hoøa cuûa nhöõng ngöôøi treû. Moät soá tröôøng hoïc cuûa chuùng ta buoäc loøng phaûi taïm thôøi ñoùng cöûa ñeå traùnh ñieàu xaáu nhaát coù theå xaûy ra. Nhöng nhôø ôn Chuùa gìn giöõ, tröôøng La San Kyõ Thuaät khoâng coù gì ñaùng ngaïi. Noäi boä tröôøng ñeàu yeân tónh duø beân ngoaøi tröôøng hay trong vuøng phuï caän tình hình coù soâi suïc.

May phuùc thay naêm 1966 kheùp laïi vôùi ngaøy leã töng buøng kyû nieäm moät traêm naêm (1866-1966) ngaøy caùc sö huynh La San ñaët chaân leân ñaát nöôùc hình chöõ S naøy. Cuøng vôùi caùc sh taïi nhöõng coäng ñoaøn coù maët treân ñòa baøn Ñaø laït naøy (Adran, Hoïc vieän, Lang Biang, Ñaïi hoïc …) caùc sh vaø hs tröôøng La San Kyõ thuaät ñaõ möøng leã trong nhöõng ngaøy 10 vaø 11/12 : Thaùnh leã ñaïi trieàu, trình dieãn vaên ngheä, hoaït ñoäng theå duïc theå thao … Taát caû ñeàu doàn moïi noã löïc ñeå cho cuoäc leã theâm xöùng ñaùng vaø theâm phaàn long troïng.

Tuy vaäy cuõng coù moät chuùt hoái haän : ban toå chöùc trong suoát cuoäc leã ñaõ queân nhaéc nhôù ñeán kyû nieäm cuûa nhöõng baäc ñaøn anh ñi tröôùc, ñaõ töøng chaáp nhaän khoå cöïc vaø “gieo trong leä saàu”. Hình nhö caùc tieàn boái naøycoù quyeàn ñöôïc lôùp haäu boái ghi nhaän coâng söùc cuûa hoï.

Caùc ñoäng saûn. Vì soá noäi truù taêng nhieàu neân nhaø tröôøng ñaõ buoäc loøng ñoùng cöûa löu xaù sinh vieân vaø bieán phoøng nguû cuûa hoï thaønh nguyeän ñöôøng cuûa tröôøng. Nguyeän ñöôøng nhoû cuûa coäng ñoaøn ñöôïc söûa chöõa ñeå trôû thaønh nhaø nguû cho hoïc sinh caùc lôùp nhoû. Caùc phoøng giaûi trí thì söûa ñoåi thaønh phoøng hoïc cho caùc hoïc sinh lôùp ñeä luïc vaø ñeä nguõ.

Trong muïc tieâu giaûng daïy vaø ñeå boå tuùc huaán cuï cho ban oâ toâ, tröôøng cuõng ñaõ mua theâm 3 chieác xe môùi : moät xe taûi nheï hieäu Peugeot 403 – moät xe taûi nheï hieäu Toyota – moät xe Jeep Ñöùc hieäu Monga.

Cuõng theá, tröôøng coøn taäu theâm moät xe gaén maùy Honda, moät xe gaén maùy Puch vaø moät xe Gobel.

Coâng vieäc giaët giuõ cho soá noäi truù quaù ñoâng ñaõ trôû neân moät gaùnh naëng cho 2 sô tình nguyeän coâng taùc. Tröôùc tình traïng khoù khaên naøy, nhaø tröôøng ñaõ boû ra 100 000$ ñeå mua moät maùy giaët töï ñoäng.

Ngaân saùch. Söï tieáp tay cuûa caùc giaùo vieân beân ngoaøi ñöôïc ñaùnh giaù cao song chi phí cho hoï cuõng quan troïng. Hoïc phí maø hoïc sinh cuûa tröôøng ñoùng goùp chæ vöøa ñuû ñeå traû löông haèng thaùng cho hoï. Moät vaøi ñôn ñaët haøng cuûa khaùch haøng beân ngoaøi giuùp chuùng toâi caân baèng phaàn naøo ngaân quyõ tröôøng. Cuõng neân löu yù laø moät ngoâi tröôøng kyõ thuaät thöôøng khoâng theå töï chuû ñöôïc neáu khoâng coù söï giuùp ñôõ töø beân ngoaøi !

Nhaân söï coäng ñoaøn. Cuoái nieân khoùa 1967-1968 coù hai cuoäc luaân chuyeån veà nhaân söï trong coäng ñoaøn : sh Thanh Duõng cuûa tröôøng Adran hoaùn chuyeån vôùi sh Agilbert Nguyeãn Caùch vaø sh Thomas (Dositheùe) Nguyeãn Ñeà Nghò töø Phaùp trôû veà sau khi ñaäu baèng CAP (moäc) ñeán thay theá cho sh Louis Ñaït Thanh , ngöôøi ñöôïc gôûi ñi veà La San Hieàn Vöông (tröôøng khieám thò). Ngoaøi ra, sh EÙtienne-Manuel ñaõ töï nguyeän rôøi nhaø höu döôõng Nha Trang vaø ñeán vôùi a/e La San Kyõ Thuaät ñeå phuï traùch phoøng thu ngaân vaø trang traïi cuûa tröôøng. Do vaäy naêm nay nhaân soá cuûa coäng ñoaøn ñaït ñeán con soá 6.

Hoïc taäp. Vaøo ngaøy khai giaûng nieân hoïc môùi, só soá hoïc sinh ñaõ taêng theâm 40 em, töø 480 hs naêm ngoaùi vöôn leân 520 hs naêm nay, 1968. Tuy nhieân vì bieán coá Teát Maäu Thaân, caùc hs noäi truù ñaõ suït giaûm nhieàu, chæ coøn 50 em sau kyø nghæ heø !

Soá giaùo vieân daân söï hieän nay laø 25 vò trong ñoù thaày Haïnh ñaõ trôû laïi tröôøng vaø ñaûm traùch moân Veû Kyõ ngheä. Lôùp ñeä nhò kyõ thuaät ñöôïc môû theâm vôùi soá hoïc sinh laø 25 em.

Söï kieän quan troïng. Nhöõng söï kieän xaûy ra trong nhöõng ngaøy ñaàu xuaân Maäu thaân (thaùng 2 naêm 1968) ñaõ aûnh höôûng naëng neà vaø laøm xaùo troän cuoäc soáng thanh thaûn cuûa nhaø tröôøng naøy. Tuy nhieân, duø ñaây ñoù coù nhieàu tieáng ñoàn sai leäch vaø duø vò trí tröôøng naèm keà beân traïi quaân ñoäi xung yeáu (tieåu khu) nhaát thaønh phoá, nhöng nhôø ôn treân phuø hoä roõ reät, La San Kyõ Thuaät thoaùt khoûi chieán cuoäc ñöôïc bình an vaø gaàn nhö khoâng maát maùt gì nhieàu : khoaûng 20 cöû kính bò vôõ, hai quaû phaùo 81 ly xeù raùch taám baûng ñen vaø 2 baøn hoïc.

Vaøo moät ñeâm thaùng tö, moät quaû B41 rôi xuoáng khu nhaø nhaân vieân vaø laøm bò thöông moät coâ nhaân vieân cuøng laøm vôõ khoaûng moät chuïc taám maùi che fibro-ciment.

Vì bò thieät haïi khoâng ñaùng keå neân tröôøng ñaõ taùi hoaït ñoäng sôùm, ngay vaøo khoaûng ñaàu thaùng ba. Tuy nhieân, tröôøng chæ hoaït ñoäng vaøo buoåi saùng maø thoâi. Phaàn caùc noäi truù, caùc em deø daët trôû laïi tröôøng töøng em moät vaø vaøo cuoái nieân khoùa tröôøng coøn ñöôïc 57 hs !

Ngaøy 31/12/1968, phoù toång thoáng Nguyeãn Cao Kyø ñeán vieáng tröôøng …

Só soá hoïc sinh : 645 hs trong ñoù coù 60 noäi truù. Soá hs gia taêng laø do tröôøng môû theâm 2 lôùp môùi

Nieân khoaù 1968-1969 ñaït ñöôïc keát quaû toát : 16/22 ñaäu tuù taøi I kyõ thuaät

Söï kieän. Khoâng coù söï kieän gì noåi baät laém. Moät hoïc sinh teân Nguyeãn vaên Long ñang hoïc lôùp ñeä töù toaùn ñaõ leân ñöôøng vaøo chuaån vieän Nha Trang

Xaây döïng. Xeùt raèng hai lôùp ñeä thaát, hai lôùp ñeä luïc vaø lôùp ñeä nhò sinh hoaït trong nhöõng phoøng oác chaät choäi vaø khoâng ñuùng qui caùch vì tröôùc kia chuùng thuoäc khu nhaø phuï hay laø nhaø chôi coù maùi che ñöôïc söûa sang laïi ñoâi chuùt vaø nay rôi vaøo tình traïng xuoáng caáp traàm troïng neân nhaø tröôøng ñaõ xin pheùp xaây caát moät khu nhaø môùi ñeå thay theá. Khu nhaø naøy, luùc ñaàu goàm 6 lôùp nhöng sau nhôø nhöõng thuaän lôïi baát ngôø neân taêng leân thaønh 9, ñöôïc hoaøn taát vaøo nhöõng ngaøy cuoái cuûa thaùng 12. Vieäc xaây caát naøy ñöôïc thöïc hieän vôùi soá tieàn tieát kieäm cuûa tröôøng neân khi hoaøn taát xaây döïng, tröôøng khoâng phaûi bieát ñeán tình caûnh nôï naàn choàng chaát !

[1] Ngaøy nay, töø 1960 (?) ngoâi nhaø thôø naøy trôû thaønh nhaø thôø chaùnh toøa Ñaø Laït, cuøng luùc vôùi söï ra ñôøi cuûa giaùo phaän Ñaø Laït,

[2] luùc aáy coøn 25 noäi truù goàm hoïc sinh kinh vaø daân toäc

[3] daïy 16g00 beân Adran caùc lôùp töø 4eø ñeán terminal !

[4] Phaûi daïy 12g00 sinh ngöõ/tuaàn taïi tröôøng só quan, Ñaáy laø chöa keå phaûi maát thì giôø di chuyeån, hoïp giao ban haèng tuaàn …

[5] goã töø röøng Cam Ly, bulldozer ñeå san laáp moät ngaøn m3 ñaát, xe GMC ñeå chuyeân chôû gaïch ñaù xi maêng …

[6] Coù con laø Nguyeãn Ngoïc Taïc ñang theo hoïc lôùp 11 beân tröôøng Adran

[7] Töông ñöông vôùi 2 trieäu ñoàng VN vaøo thôøi ñieåm 1961

[8] Nay laø nhaø thôø chaùnh toøa giaùo phaän Ñaø Laït

[9] Nhaø trung öông Doøng taïi Roma (476 Via Aurelia)

[10] Töùc sh Thomas Nguyeãn Ñeà Nghò

[11] do trung uùy Giao bieät phaùi sang giuùp

[12] Lòch söû cho thaáy raèng chuùng ñöôïc caùc theá löïc ñen toái ñöùng sau thuùc ñaåy.

[13] Caàn kieåm tra laïi chöùc danh !