Tröôøng La San Myõ Tho & Vónh Long
Tröôøng La San
ñaàu tieân taïi Myõ Tho
(1867-1882)
Thaønh laäp tröôøng môùi taïi Myõ Tho
Vieäc taêng vieän 4 sö huynh môùi cho ñaát Nam Kyø cho pheùp ngöôøi ta môû theâm moät ngoâi tröôøng môùi taïi Myõ Tho .
Caùc sö huynh tieáp thu ngoâi tröôøng naøy ngaøy 1 thaùng Ba naêm 1867 vaø phaûi ôû taïm trong vaøi caên phoøng chaät heïp thieáu tieän nghi. Sö huynh Adrien Victor ñöôïc ñaëc phaùi laøm hieäu tröôûng vaø 2 thaønh vieân cuûa coäng ñoaøn laø sh Bertuluis vaø Ibondius .
Nhôø nhieät taâm cuûa « quan chuû tænh », khoaûng moät traêm hoïc sinh ngoaïi truù traøn ngaäp caùc lôùp hoïc trong moät thôøi gian ngaén . Söï chuyeân caàn cuûa chuùng coù giôùi haïn. Vaøi hoïc sinh traùi laïi chöùng toû khaù chaêm chæ. Taäp saùch ñöôïc phaùt khoâng cho hoïc sinh. Nhaø caàm quyeàn chi traû moãi thaùng 0,5 f cho moãi treû .
Tình traïng tröôøng Myõ Tho naêm 1869
Töø khi ñöôïc thaønh laäp, soá hoïc sinh cuûa tröôøng Myõ Tho taêng ñeàu vì nhöõng phöông phaùp khaù haáp daãn vaø nhöõng lôøi khích leä cuûa caùc sö huynh. Theá neân keát quaû hoïc haønh khaù myõ maõn. Nhieàu hoïc sinh tröôøng naøy ñöôïc gôûi sang Phaùp du hoïc.
Quyeát nghò cuûa oâng thoáng ñoác
Naâng leân thaønh 1 f tieàn trôï caáp haøng thaùng ñeå ñaët mua duïng cuï giaùo khoa cho sö huynh hieäu tröôûng tröôøng Ki-toâ.
Thieáu töôùng haûi quaân, thoáng ñoác vaø chæ huy tröôûng toái cao
Xeùt raèng theo baùo caùo cuûa oâng giaùm ñoác noäi vuï, tieàn trôï caáp 50 xu cho moãi hoïc sinh ñöôïc trao cho oâng beà treân tröôøng Myõ Tho döôùi danh nghóa laø ñeå ñaët mua duïng cuï giaùo khoa cho hoïc sinh (theo quyeát ñònh ngaøy 13 thaùng Chín naêm 1867) laø khoâng ñuû chi duïng,
Nay quyeát ñònh :
Keå töø ngaøy 1 thaùng 5 naêm 1871, nhaø caàm quyeàn seõ chi traû cho caùc sö huynh hieäu tröôûng tröôøng Myõ Tho, Vónh Long vaø Baéc Trang moät soá tieàn laø 1 f döôùi danh nghóa laø ñeå ñaët mua duïng cuï giaùo khoa cho hoïc sinh .
Giaùm ñoác noäi vuï chòu traùch nhieäm thi haønh quyeát ñònh naøy.
Saøi Goøn, ngaøy 28 thaùng Tö naêm 1871
Kyù teân : Dupreù
Quyeát ñònh cuûa thoáng ñoác
Naâng leân thaønh 25 hoïc boång taïi caùc tröôøng noäi truù Myõ Tho vaø Vónh Long do caùc sö huynh ñieàu haønh .
Thieáu töôùng haûi quaân, thoáng ñoác chæ huy tröôûng ,
Theå theo ñeà nghò cuûa giaùm ñoác noäi vuï ,
Nay quyeát ñònh :
Soá hoïc boång ñaõ ñöôïc ñaët ra trong caùc tröôøng noäi truù cuûa caùc sö huynh taïi Myõ Tho vaø Vónh Long seõ ñöôïc naâng leân thaønh 25 / tröôøng , baét ñaàu töø ngaøy 15 thaùng 5 naøy, phuø hôïp vôùi ngaân saùch ñòa phöông ñaõ ñöôïc tieân lieäu cho nieân ñoä 1871 .
Giaùm ñoác noäi vuï
laõnh traùch nhieäm thöïc thi quyeát ñònh naøy .
Saøi Goøn , ngaøy 17
thaùng Naêm naêm 1871 .
Kyù teân : C. A. Dupreù
Sö huynh Phaùp taêng vieän
Rôøi Phaùp, sö huynh Ibondianus ñeán Saøi Goøn ngaøy 1 thaùng Moät naêm 1873. Sö huynh ñöôïc boå nhieäm laøm hieäu tröôûng tröôøng Myõ Tho.
Hoài höông
Sö huynh Ambertin de Jeùsus thuoäc coäng ñoaøn Myõ Tho bò beänh thieáu maùu. Coù luùc côn beänh taêng leân traàm troïng, ngöôøi ta nghó phaûi xin cho sö huynh chòu pheùp xöùc daàu. Khi thaáy coù chuùt thuyeân giaûm, baùc só buoäc sh phaûi leân ñöôøng trôû veà Phaùp ngaøy 13 thaùng Tö naêm 1874, theo taøu cuûa haûng Messageries
Naêm 1878, soá hoïc sinh cuûa tröôøng Myõ Tho taêng nhieàu. Phaûi khai tröông theâm lôùp thöù tö vaø naâng toång soá caùc sö huynh leân thaønh 5 ngöôøi
Chieáu saùng
Vieäc chieáu saùng tröôøng lôùp do ngaân saùch ñòa phöông gaùnh chòu cuõng ñöôïc aùp duïng taïi caùc tröôøng ôû Myõ Tho vaø Vónh Long.
Vieäc oâng thoáng ñoác trôû veà Phaùp vaø söï thieáu huït nhaân söï ñaõ ngaên caûn ngöôøi ta tieán haønh döï aùn xaây döïng tröôøng sôû taïi Thuû Daàu Moät.
Vieäc chieâu moä caùc giaùo vieân cuõng trôû neân khoù khaên tieáp theo sau nhöõng luaät leä môùi boù buoäc moïi thaønh vieân trong ngaønh giaùo duïc phaûi coù vaên baèng thaønh chung vaø phaûi hoaøn thaønh nghóa vuï quaân söï. Vì theá caùc beà treân ôû trung öông buoäc loøng phaûi ra leänh ñoùng cöûa moät soá tröôøng phaân boá döôùi aûnh höôûng Phaùp vaø keâu goïi sö huynh giaùm tænh taïi Nam Kyø neân ñoùng cöûa caùc tröôøng ôû Myõ Tho vaø Vónh Long.
Do vaäy, sö huynh Idinaeùlis, giaùm tænh ñöông nhieäm lieàn gôûi cho oâng giaùm ñoác noäi vuï böùc thö sau :
Saøi Goøn , ngaøy 9 thaùng saùu naêm 1881
Kính gôûi oâng giaùm ñoác ,
Trong thö cuûa toâi ñeà ngaøy 3 thaùng Gieâng, soá 39, toâi ñaõ ñeà nghò vieäc ñoùng cöûa caùc tröôøng ôû Myõ Tho vaø Vónh Long. Qua ñaùp thö cuûa oâng ñeà ngaøy 8 cuøng thaùng soá 48, oâng ñaõ chaáp nhaän ñeà nghò cuûa toâi vaø ngoõ yù muoán toâi ñònh roõ ngaøy thaùng cuûa vieäc ñoùng cöûa naøy.
Trong moät cuoäc hoäi kieán maø toâi coù ñöôïc vôùi oâng thoáng ñoác ñeå baøn veà chuyeän treân, oâng aáy ñaõ yeâu caàu vaãn toâi duy trì caùc tröôøng vaø ñeà nghò toâi löïa choïn moät trung taâm naøo ñoù ñeå di chuyeån tröôøng Vónh Long ñeán ñaáy, nôi seõ xaây döïng ngoâi tröôøng môùi . Haûo yù maø chính quyeàn luoân toû ra ñoái vôùi chuùng toâi ñaõ buoäc toâi thuaän ñaùp theo sôû thích cuûa oâng aáy .
Thöa oâng giaùm ñoác, hoâm nay toâi raát buoàn maø phaûi baùo tin oâng hay laø vaán ñeà nhaân söï cuûa toâi khoâng coøn cho pheùp toâi duy trì laâu daøi ñöôïc caùc tröôøng ñaõ ñöôïc ñeà caäp tôùi . Treân soá 14 sö huynh Phaùp ñang coâng taùc taïi thuoäc ñòa, heát 8 sö huynh ñaõ soáng vaø phuïc vuï taïi ñaáy hôn 12 naêm vaø vaøi sö huynh cuõng raát caàn ñöôïc moät thôøi gian nghæ ngôi maø toâi chöa theå naøo thoaû maõn cho hoï ñöôïc .
Vì leõ ñoù vaø theo leänh caáp treân cuûa toâi, toâi quyeát ñònh ñoùng cöûa tröôøng Vónh Long vaøo kyø nghæ ngaén ngaøy trong thaùng taùm tôùi ñaây vaø seõ ñoùng cöûa tröôøng Myõ Tho vaøo cuoái nieân hoïc .
Xin oâng giaùm ñoác vui loøng nhaän vv …
Hieäu tröôûng tröôøng Adran
Kyù teân : Sö huynh Idinaeùlis
OÂng giaùm ñoác noäi vuï ñôn giaûn baùo ñaõ nhaän thö .
Khai giaûng vaø ñoùng cuûa tröôøng :
Tröôøng ñöôïc khai giaûng ngaøy 1 thaùng Ba naêm 1867 vaø ñoùng cöûa vaøo thaùng Baûy naêm 1882.
Vaøo ñaàu thaùng 7 naêm 1882, sö huynh hieäu tröôûng Beùnilde nhaän ñöôïc leänh cuûa chính quyeàn thuoäc ñòa phaûi rôøi boû tröôøng trong voøng 15 ngaøy. Caùc cô sôû khaùc do caùc sh ñieàu khieån nhö tröôøng Adran (Saøi Goøn), coâ nhi vieän Vónh Long cuõng bò ñoùng cöûa. Phaàn ñoâng caùc sh ñöôïc goïi trôû veà Phaùp. Moät soá caùc sö huynh ngöôøi Vieät ñi sang Hoàng Koâng vaø noã löïc ñeå taùi hoøa nhaäp vôùi moâi tröôøng ñòa phöông. Moät soá khaùc trôû veà ñôøi thöôøng. Sôû dó xaûy ra chuyeän naøy laø vì Hoäi ñoàng coá vaán thuoäc ñòa, döôùi aùp löïc cuûa oâng Blancsubeù, thò tröôûng Saøi Goøn, ra leänh ngöng cung caáp löông boång cho caùc sö huynh theo nhö giao keøo ñaõ ñöôïc kyù keát giöõa chính quyeàn thuoäc ñòa vôùi doøng La san. Trong söï kieän naøy, chuùng ta cuõng thaáy caùi may, caùi tích cöïc laø töø giôø phuùt naøy, doøng La san coù theå noùi ñöôïc laø chính thöùc khoâng coøn lieân heä gì vôùi thöïc daân Phaùp, hay ñuùng hôn, ôû trong theá ñoái khaùng vôùi chính phuû xaõ hoäi Phaùp. Sau naøy, caùc sö huynh trôû laïi Vieät Nam vôùi tính caùch laø ngöôøi cuûa Giaùo Hoäi Coâng giaùo, do Giaùo hoäi taïi Vieät Nam môøi goïi ñeán.
Vò trí tröôøng :
Vaøo naêm 1869, tröôøng toïa laïc tröôùc beán caûng, ngay beân bôø soâng (arroyo) Baûo Ñònh, taïi vò trí ngoâi nhaø cuûa moät ngöôøi Taøu teân laø A-Sui.
Naêm 1875, tröôøng dôøi veà choã “traïi giam baây giôø”, choã tröôùc ñaây laø toøa aùn cuûa tænh.
Caùc hieäu tröôûng :
Hieäu tröôûng ñaàu tieân laø sh Adelphinien (thg3-thg 9/1867)
Sö huynh
Adrien (thg 10/1867) qua ñôøi taïi beänh vieän Saøi Goøn vaø ñöôïc choân caát
taïi ñaát thaùnh Chí Hoaø cuûa caùc sh. Sh laø chuù cuûa lm. Meùnetrier beân
Cam-boát vaø sh Adger
Sö huynh Berthulien, qua ñôøi vì tai naïn treân bieån.
Sö huynh Ibondianus
Sö huynh Basilisse-Marie, qua ñôøi taïi Haûi Phoøng naêm 1906
Sö huynh Gallique
Sö huynh Beùnilde-Henri, qua ñôøi taïi Port-Said naêm 1910
Caùc sö huynh khaùc trong coäng ñoaøn :
Sh
Neùopole de Jeùsus, daïy lôùp 1 (1869), qua ñôøi taïi Hueá naêm 1919.
Sh Ibondius - Sh Thales de la Croix - Sh Ambertin de Jeùsus - Sh Abdas -
Sh Arnold.
Sh Arnould - Sh Josep-Pierre - Sh Andreù Ngo (Ngoï ?) - Sh Cleùment Sau D.
(Saùu Daäu ?)
Sh Augustin - Sh Jean.
Cöïu hoïc sinh coù chuùt ñòa vò :
Caåm
Joseph, thaày giaùo ñaàu ngaønh (instituteur pricipal) taïi Myõ Tho
Maàu Alphonse, Ñoác phuû söù.
Hieäp Joseph, cöïu thoâng ngoân taïi Thuû Ngöû.
Nhieâu Jean Baptiste, chuyeân vieân ñoà hoïa thöôøng daân taïi Saøi Goøn.
Hoïc (em cuûa Nhieâu), thö kyù taïi cô quan haûi quaân.
Toøng Jean Baptiste, linh muïc (seõ laø ñöùc cha ngöôøi Vieät ñaàu tieân).
Ñöùc Mathieu, linh muïc
Quí Paul, linh muïc.
Sau, linh muïc,
Sao, linh muïc,
Phöông, linh muïc.
Nhöõng di vaät kyû nieäm cuûa tröôøng coøn soùt laïi ñaâu ñoù :
Cha sôû
Reùnier trao laïi cho caùc sö huynh tröôøng La San Myõ Tho môùi moät quaû
chuoâng vaø moät ñoàng hoà ñöùng lôùn cuûa tröôøng cuõ.
Moät töôïng thaùnh Gio-an La san ñöôïc giöõ taïi Caùi Nhum (nôi nhaø doøng caùc
thaày giaûng ?).
Taïi phoøng khaùch caùc baø phöôùc nhaø traéng cuûa Myõ Tho, ngöôøi ta coøn giöõ
moät böùc hình cuûa Ñöùc Giaùo Hoaøng Pioâ IX cuûa tröôøng.
Taïi Baûi Xan (nhaø ai ?) cuõng coù böùc hình cuûa sö huynh toång quyeàn
Philippe, ngöôøi gôûi caùc sh ñaàu tieân sang Vieät Nam.
(Taberd Myõ Tho hay La san Myõ Tho)
AÁp Vónh Töôøng, laøng Ñieàu Hoøa, toång Thuaän Trò, tænh Myõ Tho
Hieän nay (töø 1975)tröôøng bò nhaø nöôùc XHCN “möôïn” ñôõ !
Naêm 1908 : naêm khai giaûng.
Cha sôû Renier ñaõ môøi goïi caùc sö huynh (trôû) veà Myõ Tho vaø 3 sö huynh ñaõ ñeán vaøo ngaøy 20 thaùng 03 naêm 1908. Thaùnh Giu-se ñöôïc choïn laøm thaùnh boån maïng tröôøng .
Moãi naêm, caùc sö huynh ñöôïc giaùo xöù cho höôûng löông 400$/sh, vò chi 1 200$/naêm cho taát caû 3 sh.
Luùc ñaàu caùc sö huynh taïm truù taïi nhaø xöù, (ñoái dieän vôùi nhaø thôø chaùnh toøa ngaøy nay). Ngoâi thaùnh ñöôøng cuõ bieán thaønh lôùp hoïc. Ñeå khôûi söï, caùc sö huynh khai giaûng 3 lôùp. Thaät ra, ngoâi tröôøng maø caùc sö huynh ñieàu khieån chæ laø tieáp tuïc coâng taùc giaùo duïc cuûa ngoâi “tröôøng hoï” coù töø tröôùc vaø só soá hoïc sinh taïi tröôøng naøy luùc aáy loái ba boán möôi em. Tröôøng chæ laø moät ngoâi nhaø laù naèm trong khuoân vieân nhaø thôø. Tröôøng ñöôïc ñieàu haønh bôûi thaày Nghieâm vaø sau naøy thaày tieáp tuïc laø ngöôøi coäng taùc vôùi caùc sö huynh. Caùc hoïc sinh coù ñaïo nhöng khoâng thuoäc hoï ñaïo Myõ Tho phaûi traû hoïc phí moãi thaùng laø 1$ cho cha sôû. Caùc hoïc sinh thuoäc xöù ñaïo thì chæ traû theo khaû naêng coøn caùc hoïc sinh beân löông thì traû 1$50.
Tröôøng khai giaûng vaøo ngaøy 01 thaùng Tö. Cuoái nieân hoïc, töùc ngaøy 27 thaùng 09, só soá leân ñeán con soá 120 maø phaân nöõa laø con em nhaø coù ñaïo Chuùa.
Haøi coát cuûa vò AÙ thaùnh töû ñaïo Löïu, bò töû hình ngaøy naêm 1861 taïi Myõ Tho, haõy coøn ñöôïc choân caát trong chính ngoâi thaùnh ñöôøng ñöôïc bieán thaønh lôùp hoïc. Cuùi xin thaùnh nhaân chuùc phuùc cho coâng taùc giaùo duïc cuûa chuùng con.
Söï kieän toân giaùo :
* Moät hoïc sinh ñöôïc laõnh
bí tích thaùnh taåy. Ñoù laø em Giu-se Cuûa, goác Chôï Gaïo.
* 12 em nhoû röôùc leã laàn ñaàu.
Coäng ñoaøn tu só :
Sh
Crescence-Marie, hieäu tröôûng
Sh Domiceù-Marie.
Sh Louis-Bonnard.
Nieân khoùa 1909
Nhöõng caûi tieán :
Ñeå caûi bieân thaùnh ñöôøng thaønh lôùp hoïc, ngöôøi ta chæ caàn ñoùng moät vaùch ngaên: theá laø ta coù 2 lôùp. Phoøng thaùnh bieán thaønh lôùp thöù ba. Hai lôùp trong nhaø thôø thì quaù roäng raõi : ngöôøi ta bieán chuùng thaønh ba lôùp. Tuy vaäy caùc lôùp naøy laïi khoâng thoâng gioù, khoâng ñuû khoaûng khoaùt. Thöøa dòp caùc kyø nghæ leã, ngöôøi ta bieán caùc cöûa soå thaønh caùc cöûa ra vaøo ñeå khoâng khí vaø aùnh saùng coù theå töï do traøn ngaäp phoøng hoïc. Lôùp thöù tö chæ ñöôïc môû ra sau kyø nghæ thaùng baûy.
Nieân hoïc keát thuùc vôùi soá hoïc sinh laø 132, trong ñoù 72 laø Coâng giaùo.
Söï kieän toân giaùo :
* 1 hs nhaän bí tích
thaùnh taåy
* 2 hs gia nhaäp chuûng vieän
Coäng ñoaøn tu só :
- Sh
Domitien-Joseph, Hieäu tröôûng
- Sh Domice Marie
- Sh Louis Bonnard
- Sh Etienne Jourdain
Nieân khoùa 1910
Khía caïnh taøi chính cuûa tröôøng :
Haèng naêm, moãi sh ñöôïc giaùo xöù cung caáp 500 $ ñeå aên uoáng sinh hoaït. Caùc hoïc sinh Coâng giaùo nhöng khoâng thuoäc giaùo xöù Myõ Tho, moãi thaùng phaûi ñoùng leä phí laø 1,50 $ nhö caùc hoïc sinh beân löông. Taát nhieân caùc hoïc phí ñeàu goùp vaøo quó cuûa giaùo xöù. Ñöôïc bieát laø nieân hoïc keát thuùc vôùi soá hoïc sinh laø 150 em, trong ñoù coù 78 em laø Coâng giaùo.
Söï kieän toân giaùo :
Trong naêm hoïc, ngöôøi ta ghi
nhaän ñöôïc caùc söï kieän sau ñaây :
* Moät hoïc sinh laõnh nhaän bí tích thaùnh taåy.
* 18 treû chòu leã laàn ñaàu.
* 2 hoïc sinh xin gia nhaäp chuûng vieän.
Nhaân söï :
. Sö
huynh Domitien-Joseph, hieäu tröôûng vaø ñaûm traùch lôùp moät.
. Sh Ceùleùrin-Robert, chòu traùch nhieäm lôùp boán.
. Sh Louis-Bonnard, chòu traùch nhieäm lôùp hai.
. Sh EÙtienne-Jourdain, chòu traùch nhieäm lôùp ba.
Nieân khoùa 1911
Söûa sang nhaø cöûa :
Trong nhöõng ngaøy nghæ Teát vaøo thaùng Gieâng - thaùng Hai, ngöôøi ta cho phaù boû caùc caây coät gaây trôû ngaïi taïi phoøng hoïc lôùp tö vaø keùo daøi maùi nhaø cuûa lôùp naøy ra ñeå ñuû choã cho caùc hoïc sinh ngoài hoïc. Ngöôøi ta cuõng nôùi roäng lôùp nhaát baèng caùch söû duïng luoân caû haøng ba tröôùc lôùp.
Hoïc boång :
Nhaèm giuùp vaøi hoïc sinh coù theå tieáp tuïc vieäc hoïc cuûa chuùng taïi tröôøng Taberd Saøi Goøn, ngöôøi ta tìm caùch gaây quó hoïc boång. Coù nhieàu nhaø haûo taâm chaáp nhaän tham gia ñoùng goùp cho quó naøy, nhö caùc oâng ñoác phuû Maàu, oâng Tuù, oâng Nhieâu, oâng Faure … Sau ñaây laø nhöõng ñieàu leä cuûa quó naøy :
thöù nhaát, moãi naêm ngöôøi ta caáp hai (2) hoïc boång cho hai hoïc sinh ñöùng ñaàu tröôøng thaùnh Giu-se Myõ Tho muoán theo hoïc tröôøng Taberd. Hoïc boång bao goàm toaøn boä tieàn aên ôû caû naêm coäng theâm 30 $ tieàn saùch vôû vaø tieâu xaøi laët vaët ;
thöù hai, hoïc boång coù giaù trò trong 4 naêm ;
thöù ba, hoïc boång chæ ñöôïc caáp döïa theo keát quaû cuûa kyø thi cuoái naêm ñöôïc toå chöùc bôûi moät uûy ban do sö huynh hieäu tröôûng tröôøng Taberd chæ ñònh.
thöù tö, caùc öùng vieân ñeàu phaûi theo hoïc taïi tröôøng thaùnh Giu-se Myõ Tho trong thôøi gian ít laø ba (3) naêm tröôùc ñaáy.
thöù naêm, chöông trình thi seõ laø chöông trình hoïc cuûa lôùp boán tröôøng Taberd. Nhö theá, caùc hoïc sinh ñaäu kyø thi naøy coù theå ñöôïc nhaän vaøo hoïc lôùp ba cuûa tröôøng Taberd vaøo ñaàu nieân khoùa.
Naêm hoïc cuûa tröôøng thaùnh Giu-se Myõ Tho keát thuùc vôùi toång soá hoïc sinh laø 150.
Söï kieän toân giaùo :
* 24 hoïc sinh ñöôïc chòu leã laàn ñaàu.
* 2 hoïc sinh laõnh nhaän bí tích thaùnh taåy.
* 1 hoïc sinh vaøo taäp vieän La san.
Nhaân söï :
. Sö
huynh Domitien-Joseph, hieäu tröôûng vaø ñaûm traùch lôùp moät.
. Sh Calextin-Ferdinand thay sh Ceùleùrin-Robert vaøo thaùng
baûy, chòu traùch nhieäm lôùp boán.
. Sh Louis-Bonnard, chòu traùch nhieäm lôùp hai.
. Sh EÙtienne-Jourdain, chòu traùch nhieäm lôùp ba.
Nieân khoùa 1912
Nhöõng ñoåi thay nho nhoû : trong naêm naøy, moãi sh Phaùp ñöôïc höôûng thuø lao laø 600 $/naêm coøn caùc sh Vieät Nam thì chæ ñöôïc höôûng 480 $/naêm. Maëc duø trong sinh hoaït haèng ngaøy, caùc sh Vieät hay Phaùp ñeàu khoâng ñuïng tôùi tieàn baïc, taát caû laø cuûa chung, song caùch traû thuø lao cuûa giaùo xöù cho thaáy coù söï phaân bieät ñoái xöû duø trong thöïc teá ñôøi thöôøng, khaû naêng phuïc vuï cuûa caùc sö huynh Vieät Nam khoâng heà thua suùt !
Só soá hoïc sinh giaûm : do khoâng möa thuaän gioù hoøa, muøa maøng thaát baùt, nhieàu phuï huynh hoïc sinh, ña phaàn laø noâng daân, buoäc loøng phaûi cho con caùi nghæ hoïc vì khoâng theå lo ñuû tieàn tröôøng ! Cuoái naêm hoïc só soá hoïc sinh giaûm, chæ coøn 132.
Thaønh quaû toân giaùo : chæ coù 2 hoïc sinh xin gia nhaäp ñaïo.
Ban giaûng huaán : thaønh phaàn giöõ nguyeân nhö naêm 1911.
Nieân khoùa 1913
Söûa sai :
Moãi sö huynh Vieät Nam ñeàu nhaän thuø lao gioáng nhö caùc sö huynh Phaùp, nghóa laø 600 $/naêm.
Thaønh laäp hoäi Thaùnh Taâm :
Vaøo ngaøy leã Thaùnh Taâm Chuùa Gieâ-su töùc ngaøy 1 thaùng 6 naêm 1913, theo saùng kieán caùc sö huynh, Hoäi ñoaøn Thaùnh Taâm goàm 18 hoïc sinh cuûa tröôøng ñöôïc thaønh laäp caùch long troïng vaø chính thöùc theo luaät leä. Hoäi ñoaøn naøy laø hoäi vieân cuûa ñaïi ñoaøn Thaùnh Taâm Chuùa Gieâ-su taïi La Maõ. Hoäi ñoaøn nhaém ñeán muïc tieâu laø coå voõ söï tranh ñua trong vieäc laønh, khuyeán khích caùc hoïc sinh nhaän laõnh Mình Maùu Chuùa thöôøng xuyeân hôn, vaø neáu ñöôïc haèng ngaøy thì toát hôn nöõa. Chuùng ta cuõng neân nhôù raèng vaøo thôøi ñieåm naøy, 1913, vieäc chòu leã haèng ngaøy laø moät söï kieän khaù hieám hoi vaø môùi laï.
Nhöõng cuoäc vieáng thaêm :
Ngaøy 2 thaùng Taùm, ñöùc cha Quinton, giaùm muïc phuï taù cuûa giaùo phaän Saøi Goøn ñeán thaêm tröôøng.
Ñaàu thaùng Chín, Sö huynh beà treân phuï taù giaùm tænh Camille cuõng ñeán thaêm coäng ñoaøn thaùnh Giu-se Myõ Tho.
Só soá hoïc sinh : khi keát thuùc naêm hoïc, ngöôøi ta ñeám ñöôïc 150 hoïc sinh. Nhö vaäy coù söï gia taêng trôû laïi.
Söï kieän toân giaùo : Coù 18 hoïc sinh ñöôïc chòu leã laàn ñaàu.
Keát quaû hoïc taäp : Coù hai (2) hoïc sinh truùng tuyeån nhö naêm roài, 1912.
Ban giaûng huaán :
- Sö
huynh Corentin-Victor, hieäu tröôûng kieâm phuï traùch lôùp moät.
- Sö huynh Louis-Bonnard, phuï traùch lôùp hai.
- Sö huynh Calixtin-Ferdinand, phuï traùch lôùp ba.
- Sö huynh Cleùophas-Marie, phuï traùch lôùp boán.
Naêm 1914
Hoïc phí gia taêng : Naêm nay, taát caû hoïc sinh tröø nhöõng em Coâng giaùo thuoäc giaùo xöù Myõ Tho, phaûi traû leä phí laø 2 $ moãi thaùng.
Thaønh vieân môùi cuûa hoäi ñoaøn Thaùnh Taâm : Leã tieáp nhaän 15 ñoaøn vieân môùi dieãn ra vaøo ngaøy leã Thaùnh Taâm. Vì soá hoäi vieân taêng neân ngöôøi ta chæ ñònh theâm moät nhoùm tröôûng, moät nhoùm phoù vaø hai coá vaán.
Thaønh laäp taïm thôøi hoäi Thaùnh Theå : Caùc hoïc sinh chæ môùi röôùc leã laàn ñaàu coù theå xin gia nhaäp hoäi naøy theo söï ao öôùc vaø saùng kieán cuûa cha xöù hoï ñaïo Myõ Tho. !3 em hoïc sinh ñöôïc chaáp nhaän thöû nghieäm.
Vieäc toå chöùc cho caùc hoïc sinh ñoùn nhaän bí tích hoøa giaûi vaø bí tích Thaùnh Theå : Duø baän vieäc vaø thieáu linh muïc nhöng cha xöù Myõ Tho muoán caùc hoïc sinh coù ñaïo phaûi ñi xöng toäi moãi tuaàn vaø röôùc leã thöôøng xuyeân.
Söï kieän toân giaùo :
* 2 hoïc sinh laõnh nhaän bí tích
thaùnh taåy.
* 19 hoïc sinh röôùc leã laàn ñaàu.
* 18 hoïc sinh röôùc leã troïng theå (Bao Ñoàng)
* 45 hoïc sinh laõnh nhaän bí tích theâm söùc.
Nhaân dòp ban bí tích theâm söùc, ñöùc cha Quinton cuõng thaêm vieáng nhaø tröôøng luoân theå.
Keát quaû hoïc taäp :
- 1 hoïc sinh truùng tuyeån kyø
thi toát nghieäp (Certificat d’eùtudes)
- 2 hoïc sinh ñaäu vaøo ngaønh “daây theùp” (böu ñieän).
Phaàn thöôûng cuoái naêm : Cha sôû ñeà nghò vôùi caùc hoïc sinh daønh soá tieàn maø haèng naêm cha coù leä duøng laøm phaàn thöôûng cho caùc em dòp cuoái nieân hoïc, ñeå ñem trao taëng cho caùc naïn nhaân bò traän baûo lôùn laøm tieâu tan nhaø cöûa. Nhö theá cuõng laø moät caùch giaùn tieáp giuùp caùc hoïc sinh tham gia vaøo coâng vieäc töø thieän.
Ban giaûng huaán :
Sö huynh Aglibert-Marie, hieäu
tröôûng kieâm phuï traùch lôùp moät.
Sh Louis-Bonnard, lo lôùp hai.
Sh Calixtin-ferdinand, lo lôùp ba.
Sh Ireùneùe Gaãm, lo lôùp boán.
Nieân khoùa 1915
Hoïc phí : caùc hoïc sinh môùi phaûi noäp hoïc phí laø 3 $/thaùng.
Chuyeän linh tinh : tieáp theo nhöõng thay ñoåi veà nhaân söï (caùc cha phoù) vaø beänh taät cuûa cha sôû, coâng cuoäc giaùo duïc ñöùc tin cho caùc hoïc sinh bò ít nhieàu aûnh höôûng vaø coù veû nhö chaäm laïi.
Vieäc chieáu phim (cineùma) aûnh höôûng maïnh ñeán taâm lyù cuûa caùc hoïc sinh lôùn. Soá thanh thieáu nieân hay ñi röôùc leã giaûm daàn.
Laïc quyeân : Ñeå uûng hoä phe Ñoàng Minh trong cuoäc chieán tranh theá giôùi, coäng ñoaøn vaø caùc hoïc sinh ñoùng goùp ñöôïc 12 $.
Moät quyeån soå vaøng cuõng ñöôïc môû ra ñeå uûng hoä vieäc xaây döïng ngoâi nhaø tình nghóa cho caùc thaày doøng aùo ñen “ra-ba” traéng ñaõ maáy naêm nay phuïc vuï tröôøng vaø ñaït chaát löôïng cao. Ngöôøi ta hy voïng nhaän ñöôïc 3 000 $ khi môû soå vaøng. Cha sôû cuõng höùa seõ goùp theâm 3 000 $ nöõa.
Thaêm vieáng : trong naêm coù 3 vò khaùch quí ñeán vieáng tröôøng. Ñoù laø ñöùc cha Bouchut, giaùm muïc ñòa phaän Nam Vang, cha Delignon, quyeàn beà treân taïm cuûa caùc cha thöøa sai vaø sö huynh giaùm tænh Louis-Ivarch (vò naøy ñeán tröôøng vaøo trung tuaàn thaùng 10)
Ñöùc cha Mossard, giaùm muïc toâng toøa ñòa phaän Saøi Goøn (ñöùc Vít-voà !), töø Phaùp trôû veà, ñaõ ñeán thaêm tröôøng ñeå xem xeùt vaø chaáp thuaän döï aùn söûa chöõa vaø côi nôùi tröôøng nhaèm trong töông lai bieán noù thaønh tröôøng noäi truù. Thöøa dòp toát, ñöùc cha cuõng khuyeân nhuû hoïc sinh tröôøng neân soáng ñaïo toát ñeå trôû neân göông laønh cho anh em ñoàng moân beân löông.
Caùc öùng vieân cuûa chuaån vieän (Petit Noviciat) La San : Sö huynh phuï taù giaùm tænh Camille coù gôûi ñeán tröôøng 6 öùng sinh ñeå hoïc taäp vaø chuaån bò vaøo chuaån vieän La San. Leõ ñöông nhieân laø caùc öùng sinh seõ nhaän ñöôïc moät söï chaêm soùc ñaëc bieät.
Hoäi ñoaøn : Ñoaøn thieáu nhi Thaùnh Theå ñöôïc saùt nhaäp vaøo Hieäu ñoaøn Thaùnh Taâm.
Linh tinh : Sö huynh giaùm tænh doøng La San xin ñaëc aân, ñoù laø yeâu caàu cho pheùp caùc sh trong coäng ñoaøn tröôøng La san Myõ Tho söû duïng soá tieàn 100 $ (tieàn phaàn thöôûng cuoái naêm) vaøo nhöõng coâng taùc maø hoï thaáy caàn.
Keát quaû hoïc taäp : 3 thí sinh cuûa tröôøng ñaõ truùng tuyeån trong kyø thi Certificat d’eùtudes
Söï kieän toân giaùo :
1 cöïu hoïc sinh vaø 1 hoïc sinh
ñang theo hoïc ñöôïc laõnh nhaän bí tích röûa toäi.
4 hs ñöôïc röôùc leã laàn ñaàu.
2 hs ñöôïc nhaän vaøo chuaån vieän La San.
4 hs vaøo tieåu chuûng vieän.
1 cöïu hs xin gia nhaäp hoäi thaày giaûng Caùi Nhum.
Ban giaûng huaán : nhaân söï gioáng nhö hoài naêm roài, 1914, tröø tröôøng hôïp sh EÙmilien Hoan ñöôïc ñoåi ñeán ñeå phuï traùch lôùp boán.
Nieân khoùa 1916
Xaây döïng :
Hai lôùp hoïc cuõ ñöôïc phaù boû vaø xaây döïng môùi theo ñuùng qui hoaïch. Trong döï aùn, khoái nhaø naøy seõ coù moät taàng laàu, bao goàm nhieàu phoøng daønh cho caùc sö huynh hieän ñang soáng chen chuùc trong ngoâi nhaø quaù nhoû. Ngaøy thöù tö, 29 thaùng Ba, döôùi söï baûo trôï cuûa thaùnh Giu-se, caû coäng ñoaøn keùo nhau leân nguï taïi laàu moät ngoâi nhaø môùi. Vôùi söï chuaån nhaän cuûa ñöùc cha vaø theo gôïi yù cuûa sh phuï taù giaùm tænh Camille, coâng cuoäc xaây caát ñöôïc tieáp tuïc. Theâm ba lôùp hoïc ñöôïc xaây môùi vaø treân laàu laø nhaø nguû daønh cho hoïc sinh noäi truù. Ngaøy 1 thaùng Taùm, phoøng lôùp, nhaø cöûa taïm xong. Kích thöôùc cuûa khu nhaø môùi laø 46m chieàu daøi, roäng 13m. Naêm lôùp hoïc ôû taàng treät, moãi lôùp laø 8m/8m ñuû thoaùng maùt cho hoïc sinh. Nhaø noäi truù treân laàu cuõng ñöôïc khai tröông. Ngöôøi ta cuõng xaây laïi nhaø chôi coù maùi che, nhaø beáp nhoû, nhaø veä sinh. Khu nhaø xöù cuõ tröôùc ñaây ñöôïc bieán thaønh nhaø aên, sau ñoù laïi bieán thaønh lôùp hoïc.
Toaøn boä kieán truùc naøy naâng möùc phí toån leân ñeán 14 500$ . Sau ñaây laø danh saùch moät soá aân nhaân : Ñoác phuû Xöng 500$, caùc oâng Tuù vaø Nhieâu 300$, baø Tröïc 150$, oâng huyeän AÁt 100$, baø phuû Ñoâng 100$, baø phoù Hai 30$, …
Ñeå khu ñaát quanh nhaø bôùt buøn laày vaø nöôùc ñoïng, ngöôøi ta ñaøo moät ñöôøng möông thoaùt nöôùc. Nhôø theá, vaán ñeà veä sinh phoøng dòch ñöôïc caûi thieän nhieàu.
Treû con AÂu Chaâu ñeán tröôøng : Coù moät soá treû em ngöôøi AÂu cuõng ñeán hoïc taïi tröôøng. Ngöôøi ta ñeám ñöôïc 12 em. Chuùng cuõng theo hoïc kinh boån nhö treû em Vieät Nam ñeå doïn mình chòu leã laàn ñaàu. Coù 3 treû cuøng 5 em nhoû Vieät Nam ñöôïc haïnh phuùc röôùc Chuùa laàn ñaàu, nhaân leã Phuïc Sinh naêm nay.
Ñoaøn vieân môùi : Nhaân dòp leã Thaùnh Taâm Chuùa Gieâ-su, hoäi ñoaøn Thaùnh Taâm ñoùn nhaän 13 hoäi vieân môùi.
Laøm pheùp nhaø môùi : Theo lôøi môøi cuûa cha sôû Reùnier, ñöùc giaùm muïc Quinton ñeán cöû haønh long troïng nghi thöùc laøm pheùp ngoâi tröôøng môùi vaøo ngaøy 6 thaùng Taùm (1916). Taát caû coäng ñoaøn daân Chuùa thuoäc giaùo xöù Myõ Tho coù maët gaàn nhö ñaày ñuû taïi buoåi leã. Sö huynh hieäu tröôûng tröôøng Taberd Saøi Goøn cuõng ñeán tham döï. Sau leã, caùc aân nhaân vaø baïn beø cuûa tröôøng La San Myõ Tho ñöôïc môøi tham döï buoåi tieäc taân gia döôùi söï chuû toaï cuûa ñöùc cha.
Hoïc phí taêng giaù : ñieàu naøy xaûy ra nhö tieân lieäu. Cô sôû vaät chaát ñöôïc caûi thieän vaø chaát löôïng phuïc vuï hoïc sinh ñöôïc naâng cao, neân phaûi gia taêng leä phí haèng thaùng. Cha sôû Reùnier (chuû tröôøng thaät söï) quyeát ñònh laø caùc hoïc sinh beân löông vaø luoân caû caùc hoïc sinh coù ñaïo nhöng khoâng thuoäc giaùo xöù Myõ Tho phaûi ñoùng leä phí laø 3$/thaùng. Coøn caùc hoïc sinh laø con em trong giaùo xöù thì ñoùng hoïc phí tuøy khaû naêng.
Baûn kheá öôùc : Vì vieäc môû ban noäi truù vaø nhieàu vaán ñeà môùi phaùt sinh, moät kheá öôùc ñöôïc kyù keát giöõa ñöùc giaùm muïc Mossard, cha sôû Reùnier, ñaïi dieän Hoäi Thöøa Sai, vaø sö huynh giaùm tænh Camille, ñaïi dieän doøng La San. Thaät ra muïc ñích chính cuõng laø ñeå giaûi quyeát thoâng thoaùng vaán ñeà taøi chính. Thoûa thuaän giöõa hai beân ñöôïc ghi ra trong baûn kheá öôùc maø coäng ñoaøn coøn giöõ taïi nhaø moät baûn sao.
Khaùch quí cuûa Tröôøng : Ñöùc cha Allys vaø linh muïc Leùculier cuûa ñòa phaän Hueá ñeán vieáng thaêm. Caùc ngaøi cuõng muoán quan saùt vaø nghieân cöùu ñeå xem coù theå aùp duïng gì cho tröôøng La San Bình Linh taïi Hueá.
Sö huynh giaùm tænh doøng La san cuõng thaêm vieáng tröôøng theo luaät ñònh vaøo trung tuaàn thaùng 9.
Söï kieän toân giaùo :
Coù 2 hoïc sinh ñöôïc röûa toäi, trong ñoù moät hs teân Quaän ñang trong tình traïng haáp hoái.
Ngaøy 1 thaùnh Möôøi, coù 24 thieáu nhi röôùc leã troïng theå (hay “bao ñoàng” theo caùch goïi trong mieàn Nam).
Cha sôû Reùnier thaønh laäp trong giaùo xöù Hoäi ñoaøn “caàu nguyeän vaø phaït taï” coù truï sôû chính taïi Montmartre. 55 hoïc sinh tham gia hoäi vaø phaàn lôùn ghi teân vaøo caáp baäc ba.
Keát quaû hoïc taäp :
2 hoïc sinh khaù nhaát tröôøng ñaõ tham gia kyø thi Certificat ñöôïc toå chöùc töï do taïi Taberd Saøi Goøn, do chính ñöùc cha laøm chaùnh chuû khaûo. Caùc hs naøy ñaäu vôùi thöù haïng 7 vaø 11 treân toång soá 80 hoïc sinh öùng thí.
2 hoïc sinh naøy sau ñoù cuøng moät hoïc sinh khaùc cuõng cuûa tröôøng ñeàu ñaäu baèng Certificat d’eùtudes chính thöùc cuûa nhaø nöôùc thuoäc ñòa.
18 hoïc sinh cuõng ñaäu baèng khaû naêng daïy hoïc töùc baèng Certificat d’aptitude aø l’enseignement.
Moät soá hoïc sinh truùng tuyeån sau ñoù ñaõ nhôù ôn treân neân ñaõ huøn tieàn xin leã caàu nguyeän cho linh hoàn caùc ñaúng, hoaëc daâng ñeøn caày (neán) cho nhaø thôø hay boá thí taïi thuøng tieàn thaùnh An-toân.
Só soá hoïc sinh : vaøo cuoái nieân hoïc, soá hoïc sinh ñeám ñöôïc 180 em treân toång soá 192 ghi danh.
Ban giaûng huaán : khoâng coù thay ñoåi lôùn, chæ tröø sh Nicolas-Duval (sau naøy bò tai naïn ôû tay) ñöôïc gôûi ñeán ñeå taêng cöôøng cho coäng ñoaøn.
Nieân khoùa 1917
Caùc cöïu hoïc sinh ra sao ?
Caùc hoïc sinh con nhaø khaù giaû thöôøng tieáp tuïc vieäc hoïc taïi Taberd, moät soá sang hoïc tröôøng Trung hoïc Myõ Tho cuûa nhaø nöôùc thuoäc ñòa. Nhieàu hoïc sinh khaùc tìm moät vieäc laøm khieâm toán ñaâu ñoù nhö tuøy vieân hay thö kyù cuûa luaät sö, nhaân vieân böu ñieän (poster) hay thö kyù nhaø daây theùp (teùleùgraphe), thaày giaùo laøng …
Phaàn lôùn khoâng coøn giöõ lieân laïc vôùi caùc thaày ñaõ töøng daïy mình hoïc. Laïi nöõa theo thoâng tuïc ñòa phöông, caùc hoïc sinh naøy thöôøng laäp gia ñình khaù sôùm neân phaûi baän bòu vieäc nhaø, ít thì giôø raûnh roãi. Do ñaáy caùc sö huynh gaëp khoù khaên trong vieäc thaønh laäp nhöõng sinh hoaït haäu hoïc ñöôøng.
Tuy nhieân, ñoái vôùi caùc hoïc sinh noäi truù thì vaán ñeà laïi khaùc. Vì coù söï giao löu laâu daøi vaø tröïc tieáp neân aûnh höôûng cuûa caùc sö huynh coù veû saâu saéc hôn. Hy voïng laø nhö vaäy !
Linh tinh : Caùc beänh nhö ñaäu muøa, quai bò, dòch taû laø nhöõng beänh truyeàn nhieãm khaù thöôøng xaûy ra taïi Myõ Tho, nhaát laø vaøo thaùng Tö, thaùng Naêm döông lòch. Vì theá tröôøng raát quan taâm ñeán vaán ñeà chuûng ngöøa cho boïn treû.
Vieät Nam söû löôïc : Beà treân giaùm tænh thaáy caàn phaûi cho in thaønh saùch caùc baøi hoïc veà lòch söû Vieät Nam ñöôïc giaûng daïy trong lôùp moät. Moïi ngöôøi haêng haùi tra tay vaøo vieäc ñeå löôïc duyeät vaø saép xeáp laïi cho coù baøi baûn. Caùc giaùo vieân moân söû seõ ñöôïc lôïi theá laø khoâng coøn phaûi baét hoïc sinh cheùp baøi mình soaïn nhöng chæ caàn ñem ra söû duïng ngay saùch “Vieät Nam söû löôïc” coù saün.
Ñeä töû vaø chuûng sinh :
Coù nhieàu öùng sinh môùi ñeán trình dieän xin gia nhaäp Chuaån vieän : 14 em vaøo thaùng Saùu vaø 19 em vaøo thaùng Taùm döông lòch. Nhoùm naøy taïo neân moät thaønh phaàn öu tuù vaø naâng ñôõ baàu khí ñaïo ñöùc cuûa tröôøng. Coù 2 hoïc sinh theo goùt baïn mình xin vaøo tieåu chuûng vieän. Khoaûng 12 naêm nay, haàu nhö khoâng coù ôn goïi naøo taïi giaùo xöù Myõ Tho.
Ñoaøn vieân môùi – thay ñoåi sinh hoaït :
Ñeå khôûi söï naêm hoïc môùi, nhaân dòp leã thaùnh Phan-xi-coâ Xa-vi-eâ, quan thaày caùc xöù truyeàn giaùo, ngöôøi ta toå chöùc leã tieáp nhaän 13 ñoaøn vieân môùi hoäi Thaùnh Taâm. Hoäi ñoaøn naøy coù taát caû 27 ñoaøn vieân vaø khoaûng hai möôi döï khuyeát. Moãi Chuùa nhaät, vò tuyeân uùy hoïp caùc ñoaøn vieân laïi ñeå thuyeát giaûng, keâu goïi coá gaéng chòu leã caùc ngaøy Chuùa nhaät, vaø neáu ñöôïc, nhöõng ai soát saéng vaø quaûng ñaïi neân chòu leã thöôøng xuyeân hôn nöõa. Nhöõng ñoaøn vieân ngoaïi truù ñöôïc khuyeân neân tham döï thaùnh leã ít ra moät laàn moãi hai ngaøy.
Töø tröôùc cho ñeán thaùng Taùm naêm 1917, cha sôû hay cha phoù thöôøng ñeán giaûng daïy caùc ñoaøn vieân vaøo leã thöù 2 cuûa Chuùa nhaät thöù hai trong thaùng. Tuy nhieân phaûi theâm laø caùc linh muïc thöôøng bò ngaên trôû khoâng ñeán ñöôïc.
Su huynh hieäu tröôûng laäp laïi lôøi yeâu caàu xin dôøi nghi leã chaàu Thaùnh Theå moãi thöù saùu ñaàu thaùng vaøo buoåi chieàu thay vì buoåi saùng, sau thaùnh leã. Ngaøi cuõng xin neân coù moät baøi giaûng ngaén tröôùc khi chaàu. Chæ coù baøi giaûng laø ñöôïc chaáp nhaän. Theá laø moãi thöù saùu ñaàu thaùng, vaøo luùc 5 giôø saùng, caùc ñoaøn vieân hoäi Thaùnh Taâm taäp hôïp nhau taïi nhaø thôø, ñoïc kinh caàu Thaùnh Taâm Chuùa vaø linh muïc thuyeát giaûng moät hoài tröôùc khi chaàu pheùp laønh.
Moät hoïc sinh giuùp caäu mình chòu bí tích thaùnh taåy :
Moät hoïc sinh teân laø Daäu ñöôïc tin caäu mình ñau naëng vaø khoù loøng qua khoûi côn baïo beänh, beøn tìm caùch vieát thö vaø thuyeát phuïc neân ñi nhaø thöông chöõa beänh haàu caùc “baø phöôùc” coù theå chuaån bò vaø tieán haønh nghi thöùc thaùnh taåy. Ngöôøi caäu naøy xieâu loøng tröôùc lôøi naøi næ cuûa chaùu vaø ñoàng yù ñi beänh vieän duø coù söï phaûn ñoái cuûa caùc con laø nhöõng phaät töû. OÂng ñaõ qua ñôøi taïi beänh vieän sau khi vui veû vaø bình tænh laõnh nhaän bí tích thaùnh taåy.
Söï kieän toân giaùo :
- 1 hoïc sinh trôû laïi ñaïo.
- Vaøo dòp leã caùc thaùnh töû ñaïo Vieät Nam, coù 17 thieáu nhi röôùc leã laàn
ñaàu vaø vaø 22 treû röôùc leã troïng theå.
Thi cöû :
Trong kyø
thi töï do taïi tröôøng Taberd Saøi Goøn, La san Myõ Tho coù 6 hoïc sinh ñaäu
baèng Certificat.
Trong kyø thi do nhaø nöôùc toå chöùc, tröôøng coù 9 thí sinh truùng tuyeån.
Trong kyø thi “giaùo laøng” cuõng do nhaø nöôùc toå chöùc, tröôøng coù theâm 8
thí sinh truùng tuyeån.
Soá hoïc sinh : laàu ñaàu tieân, vaøo thaùng Saùu naêm nay, 1917, soá hoïc sinh cuûa tröôøng ñaït ñeán con soá 200, trong ñoù coù 53 hoïc sinh noäi truù vaø 120 hoïc sinh Coâng giaùo.
Nhaân söï :
Sh
Aglibert-Marie, hieäu tröôûng kieâm phuï traùch lôùp 1.
Sh Calixtin-Ferdinand, phuï traùch lôùp 2 vaø lo phoøng taøi vuï.
Sh Hilaire Nam (Gaãm), phuï traùch lôùp 3.
Sh Emilien Hoan, phuï traùch lôùp 4.
Sh Philippe Minh, phuï traùch lôùp 5.
Coù theâm 2 thaày giaùo giuùp ñöùng lôùp (moniteur).
Sh Louis-Bonnard hieän dieän töø khi tröôøng La San Myõ tho ñöôïc taùi laäp nay
xin ñöôïc ñoåi ñi sang moâi tröôøng khaùc.
Trích baûn baùo caùo haèng naêm cuûa Hoäi Thöøa Sai ngoaïi quoác.
Ñöùc giaùm muïc Mossard vieát nhö sau : “Hoaït ñoäng cuûa caùc tröôøng thuoäc giaùo xöù (trong Nam thöôøng goïi laø tröôøng hoï) taïi vuøng truyeàn giaùo cuûa chuùng ta giöõ vai troø thaät quan troïng vì ôû nôi ñaây, neàn giaùo duïc Ki-toâ maø caùc treû ñaõ laõnh nhaän thay theá caùch naøo ñoù neàn giaùo duïc gia ñình maø vì quaù ngheøo, cha meï chuùng khoù loøng ñaûm traùch noåi. Chuùng ta coù 158 tröôøng hoïc, 138 thaày giaùo vaø 233 nöõ tu chuyeân daïy hoïc. Toång soá hoïc sinh trong naêm nay dao ñoäng töø 9 550 ñeán 9 900. Tröôøng caùc sh taïi Myõ Tho coù laäp theâm moät nhaø noäi truù …
*****************************************************
Tröôøng La San Vónh Long
(1869 – 1881)
Theo lôøi yeâu caàu cuûa vieân quan naêm Trantimien, seáp boùt sôû taïi, thieáu töôùng haûi quaân Ohier cho môû tröôøng Vónh Long vaø giao quyeàn ñieàu khieån cho caùc sö huynh . Sö huynh Blandinien ñöôïc chæ ñònh laøm hieäu tröôûng ngoâi tröôøng môùi naøy vôùi 2 sö huynh phuï taù laø Ameùdeùe-Marie vaø Joseph-Pierre. Hoï ñeán Vónh Long ngaøy 01 thaùng Baûy naêm 1869.
Caùc lôùp hoïc khai giaûng ngay khi caùc sö huynh vöøa ñeán vôùi vaøi hoïc sinh coù ñaïo do cha sôû hoï ñaïo P. Lemeùe ñöa tôùi. Vaøi phuï huynh beân löông sau vaøi lôøi thaêm hoûi vaø suy nghó kyõ caøng cuõng giao con caùi hoï cho caùc sö huynh. Soá hoïc sinh taêng nhanh vaø sau moät thôøi gian ngaén, soá hoïc sinh cuûa tröôøng ñeám ñöôïc khoaûng töø 60 ñeán 70 em .
Saøi Goøn, ngaøy 20 thang chín naêm 1876
Kính gôûi oâng hieäu tröôûng ,
OÂng thoáng ñoác uûy thaùc cho toâi thoâng baùo vôùi oâng laø tình hình taøi chaùnh cuûa thuoäc ñòa trong naêm tôùi khoâng cho pheùp oâng aáy gia taêng soá tieàn phuï caáp tieân lieäu trong ngaân saùch hieän haønh daønh cho tröôøng do caùc sö huynh ñieàu khieån vaø hôn nöõa, oâng aáy thaáy buoäc loøng phaûi giaûm laïi coøn 20 soá hoïc boång daønh cho tröôøng Vónh Long .
Xin oâng vui vv …
Quyeàn giaùm ñoác noäi vuï
Kyù teân : Beùliard
Quyeát ñònh cuûa oâng thoáng ñoác lieân quan ñeán tröôøng Vónh Long
Thoáng ñoác Nam kyø ,
Ñeä töù ñaúng baéc ñaåu boäi tinh vaø uûy vieân cuûa hoïc vuï coâng coäng ,
Chieáu theo böùc thö cuûa oâng hieäu tröôûng tröôøng caùc sö huynh taïi Vónh Long ñeà ngaøy 13 thaùng baûy naøy yeâu caàu gia taêng soá löôïng hoïc boång nhaèm thoaû maõn nhöõng ñôn xin gôûi ñeán oâng haèng ngaøy,
Xeùt raèng ngoaøi tröôøng caùc sö huynh ra coøn coù moät tröôøng ‘theá tuïc’ cuõng coù raát ñoâng hoïc sinh thuoäc ñòa phöông, trong khi ñoù khu vöïc kieåm soaùt Sa Ñeùc laïi bò thua thieät nhieàu treân phöông dieän giaùo duïc .
Chieáu theo ñeà nghò cuûa giaùm ñoác noäi vuï vaø laéng nghe ban coá vaán rieâng ,
Nay quyeát ñònh :
Ñieàu 1 : 30 hoïc boång môùi vôùi trò giaù laø 150 f/naêm ñöôïc trao cho tröôøng caùc sö huynh taïi Vónh Long . Caùc hoïc boång naøy ñöôïc caáp nhieàu chöøng naøo hay chöøng naáy cho caùc treû goác Sa Ñeùc .
Kinh phí cho naêm 1880 naøy seõ ñöôïc trích ra töø soá döï chi tieân lieäu cho ngaân saùch ñòa phöông, chöông 6, ñieàu 1, Giaùo duïc coâng coäng .
Ñieàu 2 : Giaùm ñoác noäi vuï laõnh traùch nhieäm thi haønh quyeát ñònh naøy .
Kyù teân : Le Myre de Villers
Döï aùn xaây döïng tröôøng Vónh Long môùi.
Hoäi ñoàng thuoäc ñòa ñaõ bieåu quyeát 150 000 f cho vieäc xaây caát moät ngoâi tröôøng taïi Vónh Long . Sö huynh giaùm tænh nghó laø veà vaán ñeà naøy coøn nhieàu khuùc maéc neân ñeä trình böùc thö sau ñaây leân oâng giaùp ñoác noäi vuï .
Thöa oâng giaùm ñoác ,
Ngaân saùch naêm 1879 döï chi moät khoaûng tín duïng laø 40 000 f cho vieäc xaây caát ngoâi tröôøng caùc sö huynh taïi Vónh Long. Soá tieàn aáy quaù thaáp khoâng ñuû ñeå thöïc hieän baûn veû do oâng kieán truùc sö trình duyeät neân vieäc xaây döïng buoäc phaûi hoaûn laïi .
Trong naêm nay, oâng thoáng ñoác ñeà nghò vôùi toâi neân di dôøi ngoâi tröôøng naøy sang moät trung taâm khaùc. OÂng giaùm ñoác hoïc vuï khi ñöôïc hoûi yù kieán veà vaán ñeà naøy, ñaõ trình leân cho ban giaùm ñoác noäi vuï baûn baùo caùo keát luaän laø neân giöõ laïi ngoâi tröôøng caùc sö huynh taïi Vónh Long .
Kính thöa oâng giaùm ñoác, toâi raát bieát ôn oâng neáu oâng vui loøng cho toâi bieát ñöôïc yù ñònh cuûa nhaø caàm quyeàn veà vaán ñeà naøy vaø xaùc ñònh raèng 150 000 f ñöôïc hoäi ñoàng thuoäc ñòa bieåu quyeát phaûi chaêng laø daønh cho ngoâi tröôøng töông lai cuûa caùc sö huynh .
Xin oâng vui loøng nhaän vv …
Hieäu tröôûng tröôøng Adran
Kyù teân : Sh Idinaeùlis
Saøi Goøn , ngaøy 15 thaùng chaïp naêm 1880
Kính gôûi oâng hieäu tröôûng ,
Toâi haân haïnh baùo cuøng oâng laø toâi ñaõ nhaän ñöôïc böùc thö cuûa oâng ñeà ngaøy 8 thaùng chaïp naøy, lieân quan ñeán vieäc di dôøi tröôøng caùc sö huynh taïi Vónh Long.
Thaät vaäy, ñoù laø vaán ñeà dôøi tröôøng naøy ñeán Traø Vinh. ÔÛ ñoù ngöôøi ta seõ xaây döïng ngoâi tröôøng ñaõ döï tính. Toâi xin oâng vui loøng cho toâi bieát coù ñieàu chi phaûn baùc laïi vieäc thöïc hieän döï tính ñoù .
Giaùm ñoác noäi vuï
Kyù teân : Beùliard
Ñeå traû lôøi böùc thö treân, sö huynh giaùm tænh löu yù oâng giaùm ñoác noäi vuï raèng caùc sö huynh khoâng theå chaáp nhaän giaûi phaùp ñöa tröôøng (ñoàng nghóa vôùi vieäc di dôøi caùc sö huynh ) sang Traø Vinh bôûi vì taïi ñaáy khoâng coù caùc linh muïc thöøa sai vaø caùc sö huynh vì boån phaän khoâng theå khoâng tham döï caùc nghi leã toân giaùo .
Ñoùng cöûa tröôøng Vónh Long
Tröôøng Vónh Long môû cöûa ngaøy 1 thaùng Baûy naêm 1869 vaø ñoùng laïi ngaøy 31 thaùng Baûy naêm 1881 . Nhö vaäy tröôøng hoaït ñoäng ñöôïc 12 naêm 1 thaùng.
Sö huynh Blandinien ñaõ ñieàu khieån tröôøng gaàn nhö trong suoát thôøi gian aáy vôùi söï taän taâm cuõng nhö söï khoân ngoan toái ña cuûa sö huynh .
Caùc sö huynh ñeàu phaûi chòu nhieàu cöïc khoå vì ñieàu kieän aên ôû quaù toài teä, quaù chaät heïp vaø dô daùy, haäu quaû cuûa nhöõng traän luït vaø nhöõng côn thuyû trieàu laøm khaép nôi bò ngaäp saâu döôùi nöôùc.
Coâng vieäc chieâu taäp hoïc sinh toû ra cuõng raát nhieâu kheâ taïi tænh naøy vì phaàn ñoâng daân chuùng haàu heát ñeàu laø ngöôøi beân löông. Tuy nhieân nhôø nhöõng phöông phaùp sö phaïm toát, caùc sö huynh ñaõ chieám ñöôïc söï tin caäy cuûa caùc gia ñình vaø söï neå troïng cuõng nhö loøng meán moä cuûa caùc hoïc sinh mình .
Luùc ñoùng cöûa tröôøng, sæ soá hoïc sinh laø hôn 200 em maø gaàn phaân nöõa laø ngöôøi beân löông .
Trong yù ñoà muoán ñaët cô sôû vöõng chaéc cho moät cuoäc ñoâ hoä laâu daøi, nhöng noùi laø ñeå ñem aùnh saùng vaên minh cho Nam Kyø, nhaø caàm quyeàn thöïc daân Phaùp thaáy caàn phaûi toå chöùc tröôøng sôû cho coù heä thoáng vaø chaát löôïng. Hoï khoân ngoan chaïy ñeán Trung öông doøng La San ñeå xin theâm sö huynh La San sang môû tröôøng taïi Vónh Long, moät tænh maø hoï ñaõ khoân ngoan ñoaït ñöôïc vaø khoâng toán moät gioït maùu naøo. Moïi phí toån veà vieäc xaây döïng tröôøng lôùp, choã aên ôû cho caùc thaày giaùo, löông boång cuøng moïi sinh hoaït phí caàn thieát cho tröôøng ñeàu ñöôïc hoï ñaøi thoï.
Caùc sö huynh Phaùp hoà hôûi tham gia vì cho raèng ñaây laø dòp may ñeå coù theå môû roäng Nöôùc Chuùa, trao taëng cho treû em Vieät Nam moät neàn Giaùo duïc Ki-toâ vaø nhaân baûn coù chaát löôïng theo tieâu chuaån ñöông thôøi. Phaûi noùi laø hoï haõnh dieän vaø sung söôùng vì ñaõ ñi ñuùng theo lyù töôûng La san, chôù khoâng mang maëc caûm, nghó raèng mình ñaõ tieáp tay cho moät theá löïc baát coâng, ñang duøng baïo löïc ñi cöôûng chieám ñaát nöôùc cuûa ngöôøi khaùc duø döôùi danh nghóa hoa myõ naøo ñi nöõa ! May thay, ñieàu quan troïng laø ngöôøi Vieät Nam ñaõ bieát taän duïng tri thöùc môùi, nhöõng yeáu toá vaên minh AÂu Taây cuõng nhö Phöông Ñoâng, ñeå roài vôùi thôøi gian, bieán chuùng thaønh vuõ khí giaûi thoaùt, giaûi thoaùt khoûi doát naùt, giaûi thoaùt töøng böôùc khoûi nhöõng aùp böùc ñang töù phía buûa vaây, giaûi thoaùt khoûi noâ leä …
Tröôøng khai giaûng ngaøy 05 thaùng 7 naêm 1869, goàm 3 sö huynh, 60 hoïc sinh. Hieäu tröôûng ñaàu tieân laø sh Blandinien (vaø cho ñeán khi ñoùng cöûa vaøo ngaøy 31/07/1881).
Sau ñaây laø thôøi khoùa bieåu caùc lôùp cuûa tröôøng La San Vónh Long
Saùng : Chieàu :
07g15 : OÂn baøi 13g45 : Vaøo lôùp vaø hoïc rieâng
07g45 : Giaûi trí 14g00 : Lôùp
08g00 : Lôùp 16g15 : Ra chôi 15’
10g00 : Tan hoïc buoåi saùng 17g00 : Ra veà
Sau ñaây laø moät soá chi tieát veà nhaân söï ñieàu haønh ngoâi tröôøng - cuûa nhaø nöôùc baûo hoä vaø do caùc sh La San trong coi vaø daïy doã - ñöôïc ghi laïi trong 4 tôø trình cuoái moãi naêm coøn giöõ trong vaên khoá doøng La San taïi Roma (Via Aurelia, 476, Rome, Italie)
31/12/1877 :
Ñaây laø tröôøng coâng. Só soá : 42 hs trong ñoù coù 20 hoïc boång.
Sh Blandinien : ht, traùch nhieäm
lôùp nhaát (1eø cl). Teân ñôøi Leloup François Hubert. Thi ñoãù ngaøy 21/03/1860
taïi Chaâteauroux. Khaán troïn naêm 1870
Sh Thale de la Croix : traùch nhieäm lôùp 2eø. Teân ñôøi laø Lahondes Jacques.
Khaán troïn naêm 1872.
Sh Gadilonien : giaùm thò. Teân ñôøi laø Robert Joseph. Khaán töøng naêm 1877.
Sh Joseph-Pierre : lôùp 3eø. Teân ñôøi Joseph Nguyeãn vaên Chieâu. Khaán taïm
1877.
31/12/1878
Tröôøng coù 3 lôùp. Só soá : 65 hs goàm 20 hb vaø 45 hs. Coù 2sh khaán troïn. 1 sh khaán taïm vaø 1 taäp sinh taäp vieäc.
Sh Basilisse-Marie : Ht. Teân ñôøi
laø Macon Joseph Alexis. Khaán troïn.
Sh Neùonile des Anges : ñaûm traùch lôùp 2eø, kieâm thaâu ngaân vieân (procureur).
Teân ñôøi laø Saris Privat. Khaán troïn.
Sh Gadilonien : lôùp 1 (GC de 3) . Teân ñôøi laø Robert Joseph. Khaán töøng naêm
1877.
Sh Joseph-Pierre : lôùp 3eø. Teân ñôøi Joseph Nguyeãn vaên Chieâu. Khaán taïm
1877.
31/12/1879
Nhaân söï : 4 sh ñöôïc nhaø nöôùc traû löông. Tröôøng coù 3 lôùp. Só soá hs :107 goàm 64 noäi truù vaø 43 baùn truù
Sh Basilisse : ht
Sh Neùonile de Jeùsus : ñöùng lôùp 2eø
Sh Henri-EÙdouard (Troøn JB, khaán taïm 08/06/1879) : ñöùng lôùp 1eøre
Sh Justin-Marie (Chí Joseph, taäp sinh thöïc taäp).
31/12/1880
Nhaân söï coù 5 sh nhöng nhaø nöôùc chæ traû löông cho 4 sh. Coäng ñoøan goàm 2 khaán troïn, 1 khaán taïm 3 naêm vaø 2 taäp sinh thöïc taäp. Tröôøng coù 3 lôùp. Toång soá hs laø 150 trong ñoù coù 87 noäi truù.
Sh Basilisse-Marie : nt. Khaán troïn
naêm 1855
Sh Blandinien : khaán troïn naêm 1872. Döôõng beänh
Sh Henri EÙdouard : khaán taïm 3 naêm naêm 1880. Phuï traùch lôùp 1eø
Sh Infroy-Julien : tñ laø Feùral Amans Xavier. Phuï traùch lôùp 2eø.
Sh Cleùment Victor : tñ laø Saùu Dom. Thi ñoã ngaøy 05/02/1874 aø Saøi Goøn.
Phuï traùch lôùp 3eø.
********************