Tröôøng La San Soùc Traêng

Baûn Kheá öôùc veà ngoâi tröôøng caùc sö huynh taïi Soùc Traêng.

Giöõa linh muïc Philibert Brun, nhaø toâng ñoà truyeàn giaùo ñang cö nguï taïi Soùc Traêng (Nam Kyø thuoäc Phaùp) vaø sh Louis, giaùm tænh doøng caùc sh tröôøng Ki-toâ, coù nhöõng quyeát ñònh thoûa thuaän nhö sau :

OÂng Brun nhöôøng laïi cho sh Louis quyeàn söû duïng taïm thôøi moät sôû ñaát roäng 1 maãu 20 saøo ñeå caùc sh thieát laäp moät tröôøng hoïc taïi Soùc Traêng.

Sôû ñaát naøy toaï laïc taïi Soùc Traêng (thaønh phoá) . Phaàn chaùnh cuûa noù bò giôùi haïn theo chieàu roäng daøi 100m bôûi ñöôøng lôùn ñi Ñaïi Ngaõi. Treân maûnh ñaát naøy, oâng Brun ñaõ töï lo laáy baèng coâng söùc cuûa mình xaây döïng xong ba khu nhaø chính vôùi caùc gian phuï. Nhöõng khu nhaø chính coù neân xaây baøng gaïch, söôøn, coät keøo, baèng goã, vaùch baèng vaùng, maùi laù. Chuùng thuoäc quyeàn sôû höõu rieâng (vaø tieáp tuïc nhö theá) cuûa oâng Brun neân oâng seõ baûo ñaûm lo söûa chöõa tu boå noù töø nay trôû ñi.

Neáu baát ngôø sau naøy vì moät lyù do naøo ñoù maø khoâng roõ caên nguyeân, sh Louis muoán ruùt caùc sh ñieàu haønh tröôøng ñi khoûi nôi ñaây, sh buoäc phaûi boài thöôøng phaân nöõa giaù trò cuûa nhöõng khu nhaø ñöôïc xaây döïng treân maûnh ñaát xaùc ñònh treân ; nhöng neáu vì moät lyù do quan troïng ngoaøi yù muoán cuûa sö huynh, maø sh muoán ruùt caùc sh cuûa mình ñi khoûi ñaây, oâng seõ khoâng phaûi chi traû gì caû.

Caùc sh chaêm lo vieäc giaùo duïc toân giaùo cho caùc treû coâng giaùo trong giaùo xöù Soùc Traêng. Caùc treû naøy chæ ñöôïc nhaän khi coù giaáy giôùi thieäu cuûa cha sôû vaø cha seõ noùi roõ cho sh hieäu tröôûng treû naøo ñöôïc vaøo hoïc mieãn phí vaø treû naøo coù theå traû hoïc phí moãi thaùng ñöôïc.

Moãi naêm cha sôû seõ cung caáp cho tröôøng moät soá tieàn laø 300 $ thay cho nhöõng treû seõ ñöôïc nhaän vaøo hoïc caùch mieãn phí.

Naêm 1917

Sang naêm 1917, moät baûn kheá öôùc môùi ñöôïc kyù keát.

Baûn kheá öôùc lieân quan ñeán sôû ñaát

Nôi toïa laïc tröôøng Saint François Xavier (La San Soùc Traêng)

Kheá öôùc lieân quan ñeán sôû ñaát maø tröôøng caùc sö huynh taïi Soùc Traêng chieám höõu

Ñöùc cha Bouchut, Ñaïi dieän toâng toøa cuûa Cam-pu-chia vaø sö huynh Albin Camille, giaùm tænh doøng caùc sö huynh tröôøng Ki-toâ taïi Ñoâng Döông. Kheá öôùc naøy aán ñònh nhö sau :

Ñieàu 1 : Ñöùc cha ñaïi dieän toâng toøa cuûa Cam-pu-chia, nhaèm thaønh laäp moät ngoâi tröôøng taïi Soùc Traêng trao toaøn quyeàn cho caùc sö huynh söû duïng moät sôû ñaát cuûa hoï ñaïo coù daùng moät hình chöõ nhaät roäng 110 m quay ra ñöôøng ñi Ñaïi Ngaõi vaø saâu vaøo trong laø 130 m, bao goàm caùc loâ 35-36-37-38 treân ñòa baïcuûa thaønh phoá.

Ñieàu 2 : Neáu vì moät lyù do heä troïng, caùc sö huynh bò buoäc phaûi rôøi ñi vaø baùn baát ñoäng saûn, hoï phaûi ñeàn buø laïi cho hoï ñaïo Soùc Traêng moät soá tieàn laø boán ngaøn ñoàng (4 000 $), öôùc tính theo thôøi giaù hieän nay cuûa sôû ñaát. Hoï ñaïo vaãn coù quyeàn öu tieân sôû ñaéc.

Ñieàu 3 : Hoï ñaïo tieáp tuïc ñoùng thueá cho sôû ñaát naøy nhöng caùc sö huynh moãi naêm seõ hoaøn ñuû tieàn thueá laïi cho hoï ñaïo.

Ñieàu 4 : Tröôøng giaùo xöù. Tröôøng giaùo xöù ñaõ ñöôïc xaây döïng treân khu ñaát naøy vaø ñöôïc trao cho caùc sö huynh söû duïng seõ ñöôïc giöõ nguyeân traïng nhö tröôùc ñaây.

1- Nhöõng chi phí xaây döïng, tu boå vaø baûo quaûn ngoâi tröôøng naøy cuõng nhö veà baøn gheá daønh cho hoïc sinh seõ do hoï ñaïo ñaûm traùch lo lieäu.

2- Phaûi coù moät sö huynh luoân luoân ñöùng ra ñieàu haønh ngoâi tröôøng naøy. Sh seõ ñöôïc höôûng möùc boài döôõng laø 150,00 $/naêm vaø seõ do hoï ñaïo chi traû.

3- Taïi tröôøng naøy, caùc treû em seõ nhaän ñöôïc söï daïy doã veà leõ ñaïo vaø moät neàn giaùo duïc tieåu hoïc, gioáng nhö ngöôøi ta ñaõ thöïc hieän trong caùc tröôøng hoï cuûa Nhaø Chung, hôïp theo chöông trình cuûa vò ñaïi dieän toâng toøa.

4- Vieäc haùt xöôùng trong caùc nghi thöùc phuïng vuï ngaøy Chuû nhaät seõ do ca ñoaøn cuûa caùc sö huynh ñaûm traùch vaø caùc sö huynh naøy cuõng phuï traùch caû nhöõng leã sinh.

Ñeå laøm tin, chuùng toâi kyù nhaän kheá öôùc naøy ñöôïc theå hieän qua 3 baûn chính.

Sö huynh beà treân : sh Constance Marie
Baûn ñoà tröôøng La San Soùc Traêng (Saint François Xavier) theo baûn kheá öôùc 1917.

Gaàn 30 naêm sau, (1917-1946), moät kheá öôùc môùi laïi ñöôïc thaønh hình. Thôøi gian, xaõ hoäi vaø con ngöôøi coù nhieàu thay ñoåi, khoâng ngöng ñoäng, neân moïi söï caàn ñöôïc xem xeùt laïi. Chuùng ta coøn giöõ laïi ñöôïc baûn döï tính kheá öôùc naêm 1946 vôùi noäi dung nhö sau :

Baûn kheá öôùc döï thaûo giöõa caùc sö huynh tröôøng Ki-toâ vaø ñòa phaän truyeàn giaùo Cam-pu-chia.

* Xeùt raèng nhöõng khoù khaên maø caùc sh taïi Soùc Traêng gaëp phaûi phaùt xuaát töø nhöõng hieåu laàm giöõa linh muïc Keller, cha sôû hoï ñaïo Soùc Traêng vaø caùc sh naøy, veà vaán ñeà tröôøng hoï (cuûa xöù ñaïo) vaø veà thaät nhieàu dòch vuï maø caùc sh buoäc phaûi thöïc hieän cho giaùo xöù ;

* Xeùt raèng caùc sh khoâng coøn ñöôïc caùc caáp treân cuûa hoï cho pheùp xaây caát treân nhöõng thöûa ñaát khoâng laø taøi saûn cuûa doøng La San.

* Xeùt raèng sh Toång phuï quyeàn Zacharias, ñaïi dieän cuûa sh Toång quyeàn doøng La San ñaõ maïnh daïn ñaët vaán ñeà veà baûn kheá öôùc ñöôïc kyù keát ngaøy 30/11/1917, giöõa ñöùc cha Bouchut, giaùm muïc toâng toøa Nam Vang, vaø sh giaùm tænh Albin Camille ;

Linh muïc Keller, cha sôû hoï ñaïo Soùc Traêng, nhaân danh caû giaùo xöù cuûa thaønh phoá naøy vaø sh Domiceù-Rogatien, giaùm tænh vuøng Ñoâng Döông, nhaân danh doøng caùc sh tröôøng Ki-toâ, quyeát ñònh caùch ñoàng thuaän raèng kheá öôùc kyù keát naêm 1917 khoâng coøn hieäu löïc keå töø ngaøy 01/12/1946 vaû seõ ñöôïc thay theá baèng kheá öôùc sau ñaây :

1°/ Ñeå caùc sh coù theå döï tính leân chöông trình xaây döïng ngoâi tröôøng môùi taïi Soùc Traêng, xöù ñaïo ñoàng yù baùn ñöùt cho hoï khu ñaát maø hoï ñaõ söû duïng töø xöa ñeán nay.

2°/ Ngoâi tröôøng giaùo xöù ñaõ ñöôïc xaây döïng tröôùc ñaây treân khu ñaát naøy nay ñöôïc bieáu taëng hoaøn toaøn cho caùc sh vaø ñoåi laïi, caùc sh seõ chòu traùch nhieäm daïy doã mieãn phí caùc treû ngheøo trong hoï ñaïo ñeán “cuøng ñoä” laø 1/10 só soá hoïc sinh cuûa tröôøng.

3°/ Caùc sh ñöôïc toaøn quyeàn tuaân thuû luaät doøng cuûa hoï vaø hoï khoâng phaûi bò buoäc tham döï caùc nghi leã ñöôïc cöû haønh taïi xöù ñaïo khi caùc nghi leã naøy ngaên caûn hoï khoâng cho pheùp hoï chuyeân taâm vaøo caùc coâng vieäc rieâng theo ñaáng baäc hoï.

Cha sôû seõ taïo thuaän lôïi giuùp hoï tuaân thuû toát giaùo luaät soá 595, lieân quan ñeán vieäc xöng toäi haøng tuaàn cuûa caùc tu só.

4°/ Trong caùc lôùp hoïc cuûa hoï, chöông trình giaûng daïy veà toân giaùo vaø kieán thöùc ñôøi cuõng nhö phöông phaùp sö phaïm ñöôïc aùp duïng seõ döïa theochöông trình vaø phöông phaùp cuûa nhaø doøng hoï.

Ñeå giuùp hoï thöïc hieän hoaøn haûo coâng taùc toân giaùo cuûa hoï caïnh giôùi treû Ki-toâ giaùo ñaõ ñöôïc trao phoù cho hoï, cha sôû hoaëc caùc cha phoù maø ngaøi gôûi ñeán seõ ñaûm traùch vieäc giaûi toäi 2 thaùng moät laàn cho caùc hoïc sinh cuûa hoï.

5°/ Caùc sh ñöôïc mieãn tröø moïi coâng taùc trong giaùo xöù, trong moïi tröôøng hôïp, tröø ra ngaøy chuû nhaät vaø duy chæ trong thôøi gian maø nieân hoïc ñang ñöôïc tieán haønh, caùc sh cuøng caùc hoïc sinh cuûa hoï seõ ñaûm traùch vieäc haùt xöôùng trong caùc nghi leã dieãn ra taïi nhaø thôø cuûa giaùo xöù.

Naêm 1950

Vaøo ngaøy nhaäp hoïc thaùng ba, coù söï suït giaûm soá noäi truù 5/12 . Lyù do cuûa vieäc naøy laø thaønh phoá Soùc Traêng bò ñe doïa nghieâm troïng. Thaät vaäy, trong ñeâm thöù saùu tuaàn thaùnh, vaøo khoaûng 20g00, caùc ñoàn boùt ñeàu bò taán coâng döõ doäi. Ngay saùt quanh tröôøng cuõng coù nhöõng cuoäc ñoï suùng trong caû tieáng ñoàng hoà. Saùng hoâm sau, quaân ñoäi ñaõ ñeán luïc soaùt nhaø tröôøng vaø tröng duïng ñeå ñoùng quaân. Khoûi caàn keå ra nhöõng thieät haïi do nhöõng ngöôøi lính ñeán traán ñoùng naøy : caùc cöûa nhaø veä sinh cuûa tröôøng ñöôïc hoï söû duïng laøm cuûi ñoát … Maëc duø gaëp phaûi nhöõng khoù khaên, nhaø tröôøng vaãn long troïng möøng leã cha thaùnh laäp doøng Gio-an La San vaø sö huynh chaân phöôùc Salomon nhö nhöõng naêm qua. Moät thaùnh leã ñöôïc cöû haønh tröôùc buoåi leã vôùi baøi giaûng cuûa linh muïc Phaùn, cha sôû cuûa hoï ñaïo Soùc Traêng.

Ngaøy 17 thaùng naêm, ñöùc giaùm muïc Chaballier ñaõ ñeán thaêm vieáng coäng ñoaøn caùc sö huynh.

Keát quaû caùc kyø thi chính thöùc cuoái naêm khoâng keùm phaàn an uûi :

Sau kyø thi, caùc sh chuaån bò cho cuoäc tónh taâm naêm ñöôïc aán ñònh vaøo ngaøy 19 thaùng 7. Caùc choã ñaõ ñöôïc ñaêng kyù tröôùc. Chieàu ngaøy 17, oâng chuû xe ñeán baùo cho caùc sh laø ngaøy mai 18/07, xe oâng khoâng theå naøo ñöa caùc sh leân Saøi Goøn ñöôïc vì coù tin caùc xe seõ bò phuïc kích vaø taán coâng. Ngaøy 19, sh Damien laáy maùy bay ñi Saøi Goøn. Ngaøy 24, Sh beà treân Ildefonse ñöôïc gôûi ra Nha Trang ñeå ñieàu haønh cuoäc tónh taâm cuûa caùc sh ngoaøi aáy.

Ngaøy 31, sh Feùlix ñaùp maùy bay xuoáng Soùc Traêng ñeå giöõ chöùc huynh tröôûng coäng ñoaøn vaø traû laïi söï yeân bình cho nhaø tröôøng.

Ngaøy 23 thaùng 10, vaøo khoaûng 19g30, saân lôùn cuûa tröôøng bò xe quaân ñoäi traøn vaøo. Vaø keå töø thôøi ñieåm aáy, caùc sh vaø hoïc sinh ñeàu ít nhieàu bò quaáy roái khoâng yeân. Tuy nhieân, nhôø ôn Chuùa thöông, tröôøng thaùnh Phan-xi-coâ Xa-vi-eâ vaãn tieáp tuïc hoaït ñoäng bình thöôøng.

Naêm 1950 keát thuùc toát ñaïp vôùi “soá daân” ñaùng khích leä :

Sau caùc ngaøy nghæ Teát, ngaøy töïu tröôøng dieãn ra toát ñeïp vaø soá hoïc sinh noäi truù gia taêng theâm khoaûng 20 em vaø ñöa con soá noäi truù leân thaønh 50. Soá hoïc sinh ngoaïi truù taïi caùc lôùp nhoû (lôùp naêm) cuõng gia taêng nhieàu[2]. Ñieàu naøy cho thaáy tröôùc laø ngaøy töïu tröôøng vaøo thaùng baûy tôùi, soá hoïc sinh nhaäp hoïc seõ ñoâng haún leân. Vaø tröôùc vieãn caûnh naøy, sh hieäu tröôûng lieàn nghó tôùi vieäc phaûi tieán haønh ñoøi laïi caùc khu nhaø phoøng oác bò quaân ñoäi tröng duïng. Hình nhö Chuùa Quan Phoøng cuõng tieáp tay giuùp ñôõ san baèng caùc trôû ngaïi,

Thaät vaäy, tröôùc söï ngoan cöôøng töø choái khoâng ñoàng yù cuûa sh hieäu tröôûng veà soá tieàn möôùn vaø caùch chi traû maø quaân ñoäi ñòa phöông phaûi thanh toaùn cho tröôøng veà söï chieám ñoùng, nhaø binh Phaùp ôû Saøi Goøn – maø quaân ñoäi ñòa phöông Soùc Traêng phuï thuoäc – ñaønh phaûi chaáp nhaän giaûi phaùp thaân thieän vaø bieát ñieàu hôn. Söï trình baøy tha thieát cuûa sh hieäu tröôûng veà nhöõng baát coâng do cuoäc tröng duïng ngang nhieân cuûa ñòa phöông Soùc Traêng naøy cuoái cuøng ñaõ mang laïi keát quaû : Tieàn möôùn choã do vieäc tröng duïng luùc ñaàu laø 20$,00 ñöôïc thay theá baèng tieàn ñeàn buø thieät haïi haèng thaùng laø 205$,00.

Cuõng nhaân dòp naøy, sh hieäu tröôûng ñaõ yeâu caàu nhaø caàm quyeàn quaân söï phaûi döùt khoaùt traû laïi nhöõng khu vöïc tröôøng bò tröng duïng ñeå tröôøng deã daøng söûa sang phoøng oác cho caùc hoïc sinh coù choã thuaän tieän hoïc haønh trong nieân khoùa tôùi. Nhöõng lyù leõ raát hôïp tình hôïp lyù maø sh hieäu tröôûng ñöa ra, nhaø caàm quyeàn quaân ñoäi ñòa phöông baét ñaàu suy nghó vaø vieân quan naêm (colonel) chæ huy quaân ñoäi taïi Soùc Traêng höùa seõ traû lôøi sau khi tham vaán ban chæ huy quaân söï cuûa oâng ta.

Ñang luùc coâng chuyeän chöa ngaõ nguõ ra sao thì ngaøy 19 thaùng ba laïi ñeán. Thöøa dòp moät linh muïc töø vuøng “giaûi phoùng” ñi qua, moät thaùnh leã ñöôïc toå chöùc long troïng taïi giöõa saân tröôøng, tröôùc moät ñaùm ñoâng döï leã goàm caùc sö huynh, caùc hoïc sinh vaø baïn beø thaân höõu cuûa caùc sh, nhaèm caàu nguyeän cuøng thaùnh Giu-se cho tröôøng ñöôïc töï do hoaït ñoäng giaùo duïc. Ñaây laø laàn ñaàu tieân keå töø khi caùc bieán coá troïng ñaïi xaûy ra treân ñaát nöôùc Vieät Nam, moät thaùnh leã ngoaøi trôøi ñöôïc toå chöùc nhö vaäy giöõa saân tröôøng thaùnh Phan-xi-coâ Xa-vi-eâ. Chieàu tröôùc ngaøy hoâm aáy (18/03), moät hoïc sinh noäi truù cuûa caùc sö huynh ñaõ nhaän bí tích thanh taåy taïi tröôøng.

Trôøi ñaõ thöông nhaø tröôøng.Vieân quan naêm höùa danh döï laø seõ trao traû laïi saân tröôøng vaø khu nhaø bò chieám ñoùng (bò nhieàu hö hao) töø ngaøy 1 thaùng saùu tôùi. Tuy nhieân, xeùt vì vò trí chieán löôïc quan troïng cuûa nôi tröôøng toïa laïc, khu vöôøn vaø khu nhaø chôi coù maùi che seõ ñöôïc söû duïng laøm trung taâm ñoùng quaân cuûa ñaïi ñoäi chæ huy tieåu ñoaøn ñeä nguõ Vieät Nam.

Nhö theá, giai ñoaïn ñaàu cuûa cuoäc tranh ñaáu ñaõ ñöôïc thaéng lôïi. Vaø chieán thaéng naøy khích leä sh hieäu tröôûng tieán haønh theâm nhöõng böôùc khaùc haàu giaûi phoùng nhaø tröôøng hoaøn toaøn thoaùt khoûi moïi “chieám ñoùng quaân söï”

Ñaàu thaùng tö, sh hieäu tröôûng thöïc hieän moät chuyeán ñi leân Saøi Goøn ñeå yeâu caàu cô quan lo veà boài thöôøng chieán tranh chaáp thuaän nhöõng khoaûng tieàn vay möôïn ñeå söûa chöõa caùc khu nhaø vaø phoøng oác cuûa tröôøng bò hö haïi do cuoäc chieán gaây ra. Vò ñaïi dieän cô quan boài thöôøng chieán tranh cuûa Nam Kyø toû veû raát nieàm nôû vaø höùa seõ duøng aûnh höôûng cuûa mình ñeå tröôøng caùc sö huynh ñöôïc öu tieân vay möôïn trong taøi khoaùnaêm 1952 nhaèm tu boå hoaëc xaây döïng laïi nhöõng ñoå naùt cuûa tröôøng.

Nhaân dòp leã 15 thaùng 5, nhaèm loâi keùo cha thaùnh laäp doøng quan taâm thöông ñeán con caùi La San ôû Soùc Traêng, tröôøng cho môû tuaàn cöõu nhaät ñeå gia taêng caàu nguyeän vaø hy sinh haõm mình. Naêm nay nhaø tröôøng cuõng quyeát ñònh möøng troïng theå leã cuûa cha thaùnh duø coù söï hieän dieän “baát ñaéc dó” cuûa caùc quaân nhaân khoâng môøi. Ruûi thay, toái ngaøy aùp leã thaùnh, leänh baùo ñoäng ñaëc bieät ñoû ñaõ suyùt laøm ñoå vôõ nhöõng chuaån bò tröôùc leã vaø gaây nguy hieåm cöïc kyø cho khu nhaø chaùnh. Vieät Minh xaâm nhaäp vaøo thaønh phoá khoaûng 22g00, ñaõ taán coâng cuøng luùc caùc ñoàn boùt. Vì tröôøng laø nôi truù ñoùng cuûa ñaïi ñoäi chæ huy neân ñaëc bieät bò baén phaù. Hoï tieán ñeán caùch tröôøng khoaûng 300m vaø chæa ñuû loaïi suùng töï ñoäng raát chính xaùc vaøo nôi coá thuû cuûa binh lính Quoác Gia. Moät soá ñaïn baén khaù truùng caùc muïc tieâu vaø sau hôn 20 phuùt giao tranh, suùng noå ñì ñuøng, taát caû roài trôû laïi yeân tónh. May phuùc thay, khoâng ai bò heà haán gì beân phía quaân ñoäi. Coøn veà phaàn caùc sö huynh vaø hoïc sinh noäi truù, “caû boïn” bò moät phen huù vía, sôï xanh maët nhöng khoâng bò thöông tích gì caû! Saùng hoâm sau, ngay khi thöùc giaác, moïi ngöôøi ra xem xeùt caùc veát ñaïn rôi vaø taát caû nghó ngay tôùi laø mình chaéc chaén ñöôïc “Ôn Treân” phuø trôï. Luùc 8g00, thaùnh leã ñöôïc cöû haønh long troïng taïi nhaø thôø hoï. Vaø khi trôû veà tröôøng, caùc troø chôi daân gian cuøng raát nhieàu phaàn thöôûng ñaùng giaù ñaõ taïo höùng thuù cao ñoä cho cuoäc tranh taøi giöõa caùc lôùp vôùi nhau.

Cuoái thaùng naêm, dieãn ra chuyeán vieáng thaêm theo luaät cuûa sh giaùm tænh. Sö huynh Cyprien ñöôïc sh huynh quaûn lyù tröôøng Taberd thaùp tuøng ñaõ ñeán Soùc Traêng trong xe hôi rieâng. Trong dòp naøy, sh giaùm tænh gôïi yù laø neân môû caùc lôùp ñaàu caáp cuûa ban trung hoïc vaøo ngaøy khai giaûng thaùng baûy cuûa nieân khoùa saép tôùi. Gôïi yù naøy ñöôïc sh hieäu tröôûng nghieâm tuùc ñem ra thöïc hieän vaø chæ sau vaøi tuaàn, ngoaøi phoá coù tieáng ñoàn laø tröôøng caùc sö huynh saép môû lôùp ñeä thaát (sixieøme moderne). Nhieàu phuï huynh ñaõ ñoå xoâ ñeán ghi danh cho con caùi mình.

Cuoäc thaêm vieáng cuûa sh giaùm tænh truøng hôïp vôùi leã ñoaøn keát quoác gia. Ñeå chuaån bò cho cuoäc leã naøy, ngöôøi ta yeâu caàu nhaø tröôøng tích cöïc tham gia ñeå naâng cao uy tín cuûa caùc cuoäc dieãu haønh cuûa caùc tröôøng trong tænh. Chieác xe hoa cuûa chuùng ta ñöôïc trang trí baèng moät böùc hoïa soáng ñoäng trình baøy thaùnh laäp doøng vaø caùc moân ñeä cuûa ngaøi hieän dieän taïi khaép naêm chaâu, treân quaû ñòa caàu naøy. Daân chuùng ñaùnh giaù cao chieác xe hoa naøy vaø noù ñaõ mang veà cho nhaø tröôøng moät phaàn thöôûng trò giaù 400$,00.

Cuõng trong thaùng naêm, ñöùc cha Chaballier, giaùm muïc toâng toøa cuûa Phnompenh ñaõ chuû trì leã ban bí tích Theâm söùc cho 71 hoïc sinh cuûa tröôøng.

Duø coù treã haïn maáy tuaàn leã, cuoái cuøng roài caùc doanh traïi cuûa lính döïng leân treân saân tröôøng ñöôïc ñöôïc thaùo gôõ vaø ñem ra chaát ñoáng trong khu vöôøn rau caûi cuûa tröôøng. Cuoái thaùng taùm – thay vì ñaàu thaùng saùu nhö lôøi ñoan höùa danh döï - khu nhaø bò hö haïi ñöôïc duøng laøm nôi aên ôû cho lính traùng môùi ñöôïc giaûi phoùng vaø trao traû laïi cho nhaø tröôøng. Trong vieäc di dôøi doanh traïi naøy, khaù nhieàu haønh ñoäng nhoû nhen hoaëc khoâng quang minh chính ñaïi ñöôïc dòp boäc loä vaø gaây thieät haïi cho tröôøng. Theá neân sh hieäu tröôûng phaûi duøng heát taøi thaùo vaùt cuõng nhö söï kieân nhaãn cuûa mình maø coá ñaåy caùc vò khaùch khoâng môøi naøy mau rôøi khoûi khuoân vieân cuûa nhaø tröôøng.

Vaøo thöôïng tuaàn thaùng saùu, dieãn ra cuoäc thi laáy baèng tieåu hoïc Ñoâng Döông (certificat d’eùtudes primaires compleùmentaires indochinoises). Sh Hieäu tröôûng ñöôïc môøi vaøo ban giaùm khaûo cuoäc thi. Tröôøng Phan-xi-coâ Xa-vi-eâ gôûi ñi öùng thí 52 hoïc sinh vaø 33 trong soá naøy ñaõ truùng tuyeån. Ñaây laø moät tæ leä khaù toát vaø ñaây laø laàn ñaàu töø nhieàu naêm nay, con soá hoïc sinh thi ñaäu baèng caáp naøy ñöôïc cao nhö vaäy.

Trong kyø heø naêm nay, nhieàu ñôn xin ñaêng kyù ghi danh vaøo hoïc caùc lôùp, nhaát laø lôùp ñeä thaát theo chöông trình môùi (classe sixieøme moderne), caû noäi truù laãn ngoaïi truù. Ñeå ngaên ngöøa tröôùc moïi baát ngôø do söï gia taêng ñoät ngoät cuûa nhoùm noäi truù, nhaø nguû ñöôïc söûa sang laïi ñeå coù theå chöùa ñöôïc 150 giöôøng coù ñaày ñuû “neäm ra[3]”. Caùc hoá xí maø khoâng ai ñuïng tôùi töø hôn hai möôi naêm nay cuõng ñöôïc huùt phaân ñi vaø taân trang. Moät phoøng lôùp roäng lôùn ñöôïc phaân ra thaønh hai phoøng, vöøa laø phoøng hieäu tröôûng vaø tieáp khaùch vaø phoøng kia laø nôi sinh hoaït cuûa giaùo vieân vaø phoøng thu hoïc phí cuûa thaày quaûn lyù. Phoøng khaùch ñöôïc trang bò vôùi nhöõng baøn gheá taân thôøi, tuy ñôn giaûn nhöng khoâng keùm thanh nhaõ. Khoaûng 20 boä baøn gheá hoïc sinh ñöôïc ñaët mua ñeå trang bò cho hai lôùp môùi seõ môû ra vaøo nieân khoùa saép tôùi.

Coäng ñoaøn caùc sö huynh cuõng saém ñöôïc moät maùy T.S.F. vaø moät tuû saùch tuyeät ñeïp.

Vaøo kyø caám phoøng naêm, sh Fernand Nghi ñöôïc ñieàu veà tröôøng Miche treân Nam Vang vaø sh Richard de sainte Anne töø Myõ Tho ñeán theá choã. Vaø ñeå thöïc hieän lôøi höùa cuûa sh giaùm tænh khi ngaøi ñeán vieáng thaêm coäng ñoaøn vöøa qua, sh Leùonard Löïu töø Saøi Goøn ñöôïc gôûi ñeán Soùc Traêng ñeå naâng só soá thaønh vieân cuûa coäng ñoaøn leân thaønh 7.

Ngaøy töïu tröôøng ñöôïc aán ñònh vaøo ngaøy 15 thaùng chín. Maëc duø phaûi kinh qua moät cuoäc saøng loïc khaéc khe, con soá ghi danh vaøo lôùp 6eøme moderne vöôït quaù döï ñònh. Sau khi buoäc phaûi traûi qua moät kyø thi tuyeån cuûa 140 hoïc sinh, tröôøng chæ giöõ laïi 110 em vì soá lôùp coù haïn : 50 em khaù nhaát hoïc 6eøme A vaø 60 em coøn laïi taïo thaønh lôùp 6eøme B. Caùc lôùp tieåu hoïc cuõng ñaày treû.

Toång soá hoïc sinh laø 520 trong ñoù coù taát caû 130 hoïc sinh noäi truù. Ñaây laø moät con soá ñaëc bieät cao nhaát ñaït ñöôïc töø nhöõng naêm sau 1945.

Phong traøo Huøng Taâm ñöôïc phaùt ñoäng maïnh do sh Leùonard chæ ñaïo. Caùc thaønh vieân thöïc hieän ñöôïc nhieàu thaønh tích vaø nhieàu saùng kieán. Nhöõng thaønh vieân öu tuù cuûa Huøng Taâm cuõng daán thaân vaøo phong traøo Thaùnh Theå.

Tröôøng hoaït ñoäng bình thöôøng ñöôïc hai tuaàn leã vôùi nhieàu luùng tuùng vaø khoù khaên vì thieáu khoâng gian khoaùng ñaûng cho sinh hoaït hoïc ñöôøng vaø vì söï hoãn taïp lính traùng, thì boång vaøo ñaàu thaùng möôøi, leänh di taûn khoûi tröôøng ñöôïc ban boá xuoáng cho quaân ñoäi ñang ñoùng traïi taïi ñaây. Vieân ñaïi taù ñích thaân ñeán vaø taän tay trao traû phoøng oác cho sh hieäu tröôûng vaø toû veû vui möøng vì ñaõ thaønh coâng giaûi phoùng tröôøng. Theá laø giai ñoaïn quaân ñoäi chieám ñoùng ñaõ caùo chung vaø ñoàng thôøi hai naêm gian nan khoå aûi cuûa coäng ñoaøn cuõng bieán theo.

“Ñaâu ñoù vaøo ngaøy 10/10” thaày troø tröôøng Thaùnh Phan-xi-coâ Xa-vieâ haêng haùi xaén tay aùo leân vaø ra söùc san baèng doanh traïi cuûa nhoùm ngöôøi ra ñi maø khoâng ñeå laïi ñöôïc nhieàu caûm tình. Moät ngoâi nhaø laù döïng treân neàn chuoàng heo cuõ ñöôïc giöõ laïi vaø ñöôïc hoï söû sang thaønh nhaø ña duïng, vöøa laø chuoàng heo, chuoàng thoû vaø chuoàng gaø vòt !

Lieàn sau ñoù vieäc ñaïi tu töùc söûa chöõa lôùn baét ñaàu. Xaây döïng moät coång lôùn vôùi cöûa baèng saét ñoà soä ñöôïc raùp vaøo. Phoøng daønh cho baùc gaùc coång thaønh hình cuøng luùc. Nhaø veä sinh vôùi khoaûng hai möôi phoøng cuõng ñöôïc xaây môùi. Caùc coâng vieäc xaây döïng naày khôûi söï vaøo cuoái thaùng möôøi chæ hoaøn taát vaøo cuoái thaùng chaïp maø thoâi. Hieän taïi cöûa ra vaøo tröôøng troâng thaät xinh vaø coù phaàn nghieâm trang !

Leã thaùnh quan thaày cuûa tröôøng vaøo ngaøy 03 thaùng 12 ñöôïc möøng kính thaät soát saéng vaø mang laïi nhieàu ôn thieâng cho caùc taâm hoàn “daân Taberd Soùc Traêng”: tuaàn cöûu nhaät caàu ôn thaùnh, xöng toäi vaø chòu leã, thaùnh leã vôùi baøi haùt vaø nhöõng ñoái ñaùp[4] cuûa cöû toïa … Tieáp theo laø nhöõng traän ñaáu boùng roã vaø boùng baøn dieãn ra thaät haáp daãn giöõa nhöõng tay chôi theå thao “nhaø ngheà”, nhöõng “tay vôït xuaát chuùng” cuûa hoïc sinh thaøy doøng vaø hoïc sinh tröôøng ngöôøi Hoa trong tænh. Hoïc sinh tröôøng thaøy doøng maø loøng say meâ caùc moân theå thao môùi vöøa ñöôïc khôi daäy töø sau ngaøy “giaûi phoùng” khoûi söï chieám ñoùng cuûa quaân quaûn, duø raát anh duõng laên xaû ñeå baûo veä maøu côø, tuy vaäy, nhöng löïc baát tuøng taâm, vaãn baïi traän ! vaø ñeå keát thuùc ngaøy leã quan thaày, moät buoåi chieáu phim[5] ñöôïc toå chöùc ñeå chieâu ñaõi con daân cuûa thaøy doøng vaø phuï huynh cuûa chuùng.

08/12 : Ñoaøn Huøng taâm duõng chí ñaõ coù moät buoåi löõa traïi vui raát thaønh coâng.

Ñeå giuùp ñôõ caùc hoïc sinh cuûa chuùng ta, ñaëc bieät caùc em noäi truù maø phaàn ñoâng laø löông daân, bieát theâm veà maàu nhieäm Giaùng sinh, moät vôû kòch veà ngaøy leã ñöôïc caùc ñoaøn vieân Huøng taâm daøy coâng chuaån bò vaø haêng say taäp luyeän. Ngaøy 24 thaùng chaïp, vaøo luùc 21g00, sinh hoaït vaên ngheä cuûa ñeâm canh thöùc leã Noel ñöôïc trình dieãn tuyeät vôøi tröôùc moät cöû toïa ñoâng ngheït chöa töøng thaáy taïi ñòa phöông naøy. Caùc nhaân só trong thaønh phoá, trong ñoù coù hai quan lôùn, cuõng ñeán tham döï laøm taêng theâm phaàn long troïng cuûa buoåi leã. Raát tieác laø Thaùnh leã ñeâm Giaùng Sinh khoâng ñöôïc cöû haønh taïi saân tröôøng lieàn ngay sau cuoäc trình dieãn. Buoåi vaên ngheä keát thuùc vaøo luùc 22g30.

Sau cuoäc “trieät thoaùi” cuûa quaân ñoäi khoûi khuoân vieân tröôøng, moïi ngöôøi ñeàu caûm thaáy thoaûi maùi vaø moät baàu khí yeân tónh laøm tinh thaàn thaày troø cuûa tröôøng Thaùnh Phan-xi-coâ Xa-vieâ laøm bieán maát söï caên thaúng. Sau nhöõng ngaøy meät nhoïc “ñöù ñöø” vì leã laïc, sö huynh giaùm tænh Cyprien, sh phoù hieäu tröôûng Fernand Georges vaø cha Querry, tuyeân uùy cuûa Taberd ñaõ tìm xuoáng Soùc Traêng, ñeán vôùi coäng ñoaøn ñeå tìm chuùt thôøi gian thö giaûn. Ñeå chöùng toû nieàm vui ñöôïc tieáp ñoùn nhöõng khaùch quí, coäng ñoaøn toå chöùc nhöõng chuyeán ñi xa baèng xe hôi ñeán Baïc Lieâu, Caø Mau, Lòch Hoäi Thöôïng (phía bieån) vaø Baûi Giaù vaø cuõng nhaèm ñeå taêng theâm kieán thöùc veà nhöõng vuøng xa xoâi cuûa mieàn Nam nöôùc Vieät vaø ñeå chöùng kieán ñöôïc söï an bình cuûa vuøng queâ heûo laùnh naøy sau nhöõng ngaøy loaïn laïc. Khaép nôi, caùc khaùch quí cuûa chuùng ta ñöôïc haøng giaùo phaåm cuõng nhö laõnh ñaïo ñòa phöông ñoùn tieáp noàng haäu. Chuyeán “vieãn du” cuûa hoï cuõng laø moät dòp ñeå quaûng caùo cho daân chuùng bieát theâm veà caùc moân ñeä cuûa thaùnh Gio-an La San.

12/11/1953 : Cha sôû giaø Keller taï theá thoï 77 tuoåi. OÂng goác Ñöùc, coù 2 anh em nöõa cuõng ñeàu laø linh muïc truyeàn giaùo taïi Vieät Nam, moät laø cha sôû taïi Caùi Beø (Myõ Tho), ngöôøi kia laø cha sôû taïi Buùng (Thuû Daàu-Moät).

Thaùng 09/54 : lôùp ñeä thaát cuûa chöông trình Vieät Nam môùi ñöôïc khai giaûng taïi La San Soùc Traêng.

Cuoäc thaêm vieáng tröôøng cuûa toång thoáng Ngoâ Ñình Dieäm: oâng vaãn chöùng toû nhieàu caûm tình daønh cho taäp theå caùc thaày cuõ cuûa mình.

Naêm 1966

17/04 : Möøng leã ñeä nhaát baùch chu nieân ngaøy caùc sh La San ñaët chaân leân daát Vieät. Leã kyû nieäm naøy ñöôïc khôûi söï baèng moät tuaàn tam nhaät ñöôïc toå chöùc raát chu ñaùo. Tieáp theo laø buoåi leã cuøng nhöõng troø vui chôi nhoän nhòp ñaët döôùi söï chuû toïa cuûa ñöùc khaâm söù Toøa thaùnh vaø ñöùc giaùm muïc ñòa phaän Caàn Thô, ñöùc cha Nguyeãn Ngoïc Quang. Cuõng trong dòp naøy, caùc sö huynh taïi tröôøng La San Khaùnh Höng (teân thöôøng duøng hôn ñeå chæ tröôøng Thaùnh Phan-xi-coâ Xa-vieâ) khaùnh thaønh moät tröôøng tieåu hoïc nhaùnh vaø mieãn phí taïi Baûi Xaøu (khoaûng 3 km, naêm phía beân kia, höôùng ñoâng nam cuûa Soùc Traêng). Vaø ñeå cho buoåi leã theâm troïn veïn, ngöôøi ta toå chöùc nghi thöùc ñaët vieân ñaù ñaàu tieân cho caâu laïc boä cho giôùi treû La San. Vaø ñeå keát thuùc caùch long troïng ngaøy kyû nieäm hieám hoi naøy, moät cuoäc röôùc ñuoác qua caùc ñöôøng chính laøm thaønh phoá nhoû naøy töng böøng haún leân vaø phaàn naøo ñoù, noù nhaän ñöôïc söï khaâm phuïc cuøng söï kinh ngaïc cuûa ngöôøi daân voán an phaän thuû thöôøng naøy.

Sau quaù trình saùu naêm coâng taùc ñöôïc ñaùnh giaù cao taïi La San Khaùnh Höng, huynh tröôûng Bertin Khoâi nhaän ñöôïc leänh thöïc hieän moät chuyeán ñi ra nöôùc ngoaøi nhaèm boå tuùc vaø kieän toaøn kieán thöùc. Hy voïng laø khi veà laïi queâ höông Vieät Nam, sh coù theå tra tay moät caùch hieäu quaû vaøo coâng taùc toâng ñoà môùi vôùi loøng phaán khôûi vaø töï tin hôn. Sh Maxime, thaày quaûn lyù raát coâng taâm cuûa chuùng ta, ñöôïc chæ ñònh naém giöõ quyeàn ñieàu haønh coäng ñoaøn vaø nhaø tröôøng.

Sh Gilles caûm thaáy söùc khoeû keùm daàn neân xin laõnh ñaïo tænh doøng ñöôïc veà nghæ ngôi taïi nhaø höu döôõng La San Mai Thoân.

01/08 : Caùc sh Gontran Thònh vaø Honoreù Doõng ñeán töø Hueá (Bình Linh) thay cho caùc sh rôøi ñi. Sh Thònh mang chöùc danh hieäu tröôûng vaø sh Honoreù, giaùm hoïc tieåu hoïc.

04/11 : Sau ba thaùng coá gaéng thích nghi vôùi coâng taùc, moät söï vuï leänh môùi ñaõ ñöôïc trao cho sh Thònh : sh phaûi gaáp ruùt trôû veà Taberd. Moät söï vuï leänh khaùc gôûi sh Honoreù ñi truyeàn giaùo taïi Cameroun beân Phi Chaâu. Theá chaân cho hoï laø hai sh Cleùment Lôïi vaø Antoine Loäc.

08/12 : Vaøo ngaøy leã Ñöùc Meï Voâ nhieãm nguyeân toäi, giaùo xöù Soùc Traêng toå chöùc leã keát thuùc Naêm Thaùnh : Kieäu ñi xuyeân qua con ñöôøng chính (Ñöôøng Hai Baø Tröng) cuûa thaønh phoá, thaùnh leã ñoàng teá, ñeâm canh thöùc. Caû nhaø tröôøng ñeàu soát saéng tham gia moïi sinh hoaït , nhaát laø khi ñöôïc giao ñaëc traùch veà khaâu an ninh traät töï. Sau buoåi leã, caùc hoïc sinh thaáy raát töï haøo veà vieäc chuùng ñaõ chu toaøn toát traùch nhieäm laõnh nhaän.

12/12/66 : Leã ñaët vieân ñaù ñaàu tieân cho tröôøng La San Caàn Thô.

Caùc hoïc sinh noäi truù suùng sính trong boä ñoàng phuïc môùi daønh cho caùc ngaøy leã long troïng ñaõ keùo nhau leân Caàn Thô ñeå tham döï buoåi leã. Trong dòp naøy ngöôøi ta chuù yù ñeán söï hieän dieän cuûa caùc baäc vò voïng trong ñaïo cuõng nhö ngoaøi ñôøi : ñöùc giaùm muïc Nguyeãn Ngoïc Quang cuûa giaùo phaän Caàn Thô, oâng chuaån töôùng Maïnh, chæ huy tröôûng vuøng boán chieán thuaät … Caùc nghi thöùc dieãn ra toát ñeïp vaø ai naáy ñeàu haøi loøng.

Naêm 1967

Vôùi söï öng thuaän vaø cho pheùp cuûa caáp laõnh ñaïo doøng cuõng nhö cuûa haøng giaùo phaåm, La San Khaùnh Höng naêm nay ñaõ cho môû hai lôùp hoïc “lieân giôùi” nam nöõ ôû ban trung hoïc ñeä nhò caáp : ñeä tam vaø ñeä nhò.

Naêm nay cuõng ñöôïc ñaùnh daáu bôûi moät saùng kieán ñoäc ñaùo nöõa : nhaø tröôøng ñi böôùc tröôùc trong vieäc môøi goïi söï coäng taùc cuûa caùc dì Meán Thaùnh Giaù trong caùc lôùp ban tieåu hoïc. Cuõng trong dòp naøy, caùc dì töï nguyeän ñöùng ra ñaûm traùch vieäc ñieàu haønh tröôøng La San nghóa thuïc taïi Baûi Xaøu : döôùi söï chæ ñaïo cuûa sh hieäu tröôûng, 3 dì seõ lo daïy doã caùc em ngheøo taïi khu vöïc keùm phaùt trieån naøy.

[1] Sic

[2] Theo thoùi quen, cha meï thöôøng cho con nhoû vöøa theâm tuoåi ñeán lôùp sau dòp teát.

[3] Matelas, drap

[4] Tham döï tích cöïc cuûa giaùo daân !

[5] Moät bieán coá vui vaøo nhöõng thaäp nieân 30, 40, 50 …