Kyû Nieäm 100 Naêm
6/1/1906 - 6/1/2006)
Coäng Ñoaøn Cambodia Ñöôïc Thaønh Laäp

Nhöõng böôùc ñaàu :

OÂng Beau, Toaøn quyeàn Ñoâng Döông Phaùp, baøy toû vôùi sö huynh Ivarch-Louis, giaùm tænh tænh doøng La San Saøigoøn yù ñònh muoán thaønh laäp tröôøng daïy tieáng Phaùp taïi moät soá thaønh phoá ôû Xieâm (Thaùi Lan) vaø Laøo. Vaøo thaùng (möôøi) moät vaø thaùng chaïp naêm 1905, nhöõng cuoäc thöông thaûo veà chuyeän naøy ñaõ ñöôïc trao ñoåi giöõa sö huynh giaùm tænh vaø Hardouin, moät thaønh vieân coù nhieàu aûnh höôûng trong noäi caùc cuûa oâng Toaøn quyeàn. OÂng Riffaut, Toaøn quyeàn coâng söù cuûa Phaùp taïi Baêng-coác, may thay vì coâng vuï, laïi coù maët taïi Saøi Goøn, ñöôïc tham khaûo yù kieán. OÂng vui loøng chaáp nhaän nhöõng ñeà nghò maø oâng Hardouin vaø sö huynh giaùm tænh ñaõ ñöa ra. Ñöôïc söï ñoàng thuaän, ngöôøi ta quyeát ñònh môû moät tröôøng hoïc taïi Battambang, moät thaønh phoá coù 30 000 daân, thuû phuû cuûa tænh cuøng teân vaø naèm treân phaàn ñaát cuûa Xieâm La.

Nhöõng ñieàu kieän thoûa thuaän vôùi caùc sö huynh doøng Mariste trong vieäc thaønh laäp ngoâi tröôøng ôû Quaûng Ñoâng (Trung Hoa) ñöôïc duøng laø chuaån cho kheá öôùc seõ ñöôïc kyù keát sau naøy ñoái vôùi tröôøng taïi Battambang. Ñoái vôùi sö huynh giaùm tænh doøng La San, nhöõng ñieàu kieän treân coù theå chaáp nhaän ñöôïc. Vaø vì vaøo muøa khoâ (keùo daøi trong naêm thaùng, töø thaùng hai ñeán thaùng baûy), nöôùc caïn kieät, khoù loøng maø ñeán ñöôïc Battambang, neân caùc sö huynh xuaát phaùt töø Saøi Goøn phaûi leân ñöôøng vaøo nhöõng ngaøy ñaàu thaùng gieâng naêm 1906.

Thaønh phaàn nhaân söï cuûa coäng ñoaøn môùi :

Moät buoåi hoïp ñaëc bieät dieãn ra taïi coäng ñoaøn La San Taberd Saøi Goøn vaøo ngaøy 02/01/1906. Taïi ñaáy, sö huynh giaùm tænh coâng boá söï vuï leänh cho vò hieäu tröôûng tröôøng Battambang cuøng danh saùch caùc sö huynh thaùp tuøng ngaøi. Nhö vaäy coäng ñoaøn môùi ñaõ ñöôïc thaønh laäp vaø sau ñaây laø danh saùch caùc thaønh vieân :

Sh. Dominique-Joseph, hieäu tröôûng (tröôùc ñaây laø phoù huynh tröôûng coäng ñoaøn Taberd

Caùc sh. Teùrentien-Leùon vaø Consul-Marie, tröôùc thuoäc coäng ñoaøn Taberd.

Caùc sh Theùodore-Cueùnot vaø Etienne-Jourdain, tröôùc thuoäc coäng ñoaøn Mossard, Thuû Ñöùc

Vaø sh Thomas-Hyacinthe, vöøa laøm xong nhaø taäp.

Chuyeán du haønh töø Saøi Goøn ñi Battambang :

Döôùi söï dìu daét cuûa sö huynh giaùm tænh, caùc sö huynh treân ñaùp xe löûa (taøu hoûa) ñi töø Saøi Goøn xuoáng Myõ Tho treân chuyeán xe 6g30 saùng ngaøy thöù tö, 3 thaùng gieâng naêm 1906. Tôùi Myõ tho, hoï laïi leân moät chuyeán taøu thuûy cuûa haûng Messageries, taøu "Khmer". Taøu naøy rôøi beán khoaûng 9g30 vaø saùng hoâm sau, luùc trôøi coøn môø saùng, hoï tôùi Pnoâm-Penh. Linh muïc Tandard ñeán ñoùn hoï ngay taïi caàu taøu vaø ñöa hoï veà toøa giaùm muïc, nôi ñöùc cha Bouchut , giaùm muïc ñaïi dieän toâng toøa cuûa Cam-boát, daønh cho hoï moät cuoäc tieáp röôùc thaät thaân tình. Duø raèng naèm treân ñaát Xieâm, nhöng Battambang laïi ñöôïc ñaët döôùi quyeàn taøi phaùn cuûa Ñöùc cha vaø ngaøi toû ra raát vui möøng khi nghe tin caùc sö huynh seõ môû moät tröôøng Coâng giaùo taïi moät thuû phuû coù taàm quan troïng lôùn nhö vaäy vaø ngaøi khoâng ngôùt ban lôøi khích leä caùc sö huynh cuøng ñaët heát tin töôûng vaøo coâng cuoäc naøy.

Thôøi gian coøn laïi trong ngaøy ñöôïc duøng ñeå thaêm vieáng vaø daïo chôi phoá phöôøng, vì hoâm aáy truøng vaøo ngaøy ngöôøi ta toå chöùc nhieàu leã laïc coâng coäng, nhaân dòp dieãn ra nghi thöùc thieâu xaùc nhaø vua Norodom cuøng vaøi vò hoaøng töû hay coâng chuùa thuoäc hoaøng gia gì ñoù.

Ngaøy hoâm sau, 5 thaùng gieâng, cuõng nhaèm thöù saùu ñaàu thaùng daønh ñeå toân kính Raát Thaùnh Traùi Tim Ñöùc Chuùa Gieâ-su, sau khi tham döï thaùnh leã vaø chòu leã, caùc sö huynh töø giaû ñöùc giaùm muïc vaø leân taøu "Francis Garnier" : taøu rôøi beán Nam Vang (Phnoâm-Penh) vaøo luùc 7g15 saùng.

Chuyeán du haønh treân soâng caùi vaø chuyeán vöôït qua bieån hoà Tonleùsap ñöôïc bình an voâ söï. Tröa thöù baûy, ngaøy 6 thaùng gieâng, ngöôøi ta ñeán Bac-Preùah. ÔÛ ñaây, vì nöôùc caïn, taøu khoâng theå chaïy tieáp, neân phaûi ñoåi thuyeàn, sang moät chieác saø-luùp nhoû hôn. Sau hai giôø di chuyeån, vôùi nhieàu bieán coá may phuùc laø vaët vaõnh, vaø vôùi söï noùng böùc quaù ñoä, chieác saø-luùp naøy cuõng phaûi ngöøng laïi. Maõi ñeán 3 giôø chieàu, caùc haønh khaùch baát ñaéc dó môùi ñöôïc sang qua moät chieác ñoø nhoû hôn vaø cuoái cuøng hoï cuõng ñeán ñöôïc Battambang vaøo luùc 10g00 ñeâm.

Ngaøy 6 thaùng gieâng naêm 1906 cuõng laø ngaøy kyû nieäm 40 naêm caùc sö huynh ñaàu tieân ñaët chaân leân ñaát Nam Kyø, xuoáng beán caûng Saøi Goøn (06/01/1866). Moät söï truøng hôïp ñaëc bieät vaø raát coù theå laø moät ñieàm toát.

Töø vaøi giôù tröôùc ñoù, linh muïc Bernard, vò thöøa sai ñang coi soùc hoï ñaïo Battambang, noùng loøng chôø ñôïi caùc sö huynh : oâng ñaët ngöôøi canh chöøng treân beán caûng ñeå baùo cho oâng bieát ngay khi caùc sö huynh ñeán ! Nieàm vui thaät lôùn lao ôû caû hai phía, ngöôøi ñeán cuõng nhö keû ñôïi, tuy nhieân vì thôøi gian ñaõ quaù khuya, neân sau khi trao ñoåi vaøi caâu vaén taét vaø aên qua loa vaøi mieáng, moïi ngöôøi thaáy caàn thieát phaûi xin ñi nghæ sôùm ñeå laáy laïi söùc sau moät chuyeán ñi, nhaát laø ôû giai ñoaïn cuoái, quaù meät nhoïc vì noùng nöïc vaø vì chaät choäi treân chieác ghe khoå nhoû.

Nhöõng lieân heä ñaàu tieân vôùi chính quyeàn ñòa phöông :

Ngaøy chuùa nhaät 07 thaùng gieâng, sau giôø kinh saùng, sö huynh giaùm tænh vaø sö huynh hieäu tröôûng ñeán toaø laõnh söï Phaùp, do oâng Breucq ñieàu haønh. Linh muïc Bernard tieán daãn 2 sö huynh vôùi oâng laõnh söï nhöng oâng naøy, tuy ñoùn tieáp raát nieàm nôû, cho bieát laø chöa nhaän ñöôïc chæ thò roõ raøng cuûa ngaøi boä tröôûng Phaùp ñang ôû Baêng-coác, vaø höùa ngay ngaøy mai seõ ñaùnh ñieän ñeå bieát nhöõng gì oâng seõ phaûi laøm.

Ngaøy 8 thaùng gieâng, caùc sö huynh thöïc hieän moät cuoäc thaêm vieáng xaõ giao oâng tænh tröôûng Battambang, ngaøi Phya Katathorn Thoranin. Qua trung gian cuûa ngöôøi thoân ngoân, linh muïc Bernard trình baøy cho oâng tænh tröôûng bieát veà muïc tieâu maø caùc sö huynh ñaõ ñeà ra khi ñeán Battambang. OÂng tænh tröôûng coù veû haøi loøng, hoûi thaêm vaøi ñieàu, vaø chia tay sau khi chuyeän vaõn chöøng khoaûng moät khaéc.

Maõi ñeán thöù saùu tuaàn sau, ôû Battambang, ngöôøi ta môùi nhaän ñöôïc caâu traû lôøi cuûa oâng Riffaut. Caâu traû lôøi cho bieát raèng caùc sö huynh seõ laäp tröôøng hoïc treân phaàn ñaát cuûa "nhaø chung", vaø khai giaûng moät caùch eâm thaém, chaéc coù leõ laø ngaïi taïo neân xuùc ñoäng baát lôïi nôi chính quyeàn Xieâm La. Linh muïc Bernard vôùi taám loøng haøo hieäp, saün saøng nhöôøng moät phaàn ñaát thuoäc nhaø xöù vaø sö huynh giaùm tænh quyeát ñònh taïm thôøi caát ngay maáy daõy nhaø laù.

Chuyeán veà cuûa sö huynh giaùm tænh :

Sau khi giaûi quyeát nhanh choùng nhöõng ñieàu kieän tieân khôûi veà vieäc ñònh cö cho caùc sö huynh, sö huynh giaùm tænh rôøi Battambang baèng ghe vaøo ngaøy chuùa nhaät 14 thaùng gieâng vaøo khoaûng giöõa tröa ñeå baét kòp taøu phaûi khôûi haønh ngaøy thöù hai töø Bac-Preùah ñi Nam Vang.

Thaùnh Pheâ-roâ, boån maïng cuûa coäng ñoaøn vaø cuûa tröôøng :

Khoâng coù ngoâi tröôøng naøo trong tænh doøng Saøi Goøn ñöôïc ñaët döôùi söï baûo trôï cuûa vò vöông töû caùc toâng ñoà. Theá neân taát caû ñoàng yù choïn thaùnh Pheâ-roâ laøm boån maïng cuûa coäng ñoaøn vaø cuûa tröôøng taïi Battambang. Ñaây laø danh hieäu thích hôïp nhaát taïi moät xöù maø bieát bao gia ñình ñaõ laøm caùi ngheà maø vò ñaïi dieän hoaøn vuõ naøy ñöôïc Ñöùc Chuùa chuùng ta choïn löïa, ñaàu tieân ñaõ haønh ngheà trong moät thôøi gian daøi.

Xin thaùnh Pheâ-roâ chuùc laønh cho nhöõng coâng vieäc cuûa chuùng con vaø bieán chuùng con thaønh nhöõng ngö phuû chuyeân nghieäp chuyeân ñaùnh baét ngöôøi !

Ñeå laøm vinh danh vò thaùnh boån maïng cuûa ngoâi nhaø môùi, moät thaùnh leã ñöôïc toå chöùc vaøo ngaøy 18 thaùng gieâng, nhaèm ngaøy leã möøng ngai toaø thaùnh Pheâ-roâ taïi Roâma vaø ai naáy ñeàu chòu leã trong yù nguyeän laø keùo ôn laønh cuûa Thieân Chuùa xuoáng treân coâng trình ñang ñöôïc thai ngheùn

Coâng vieäc xaây caát :

Ñoái vôùi nhöõng ai khoâng ñöôïc soáng trong moät xöù vöøa thieáu thoán ñöôøng giao thoâng vöøa khoâng coù nhöõng phöông tieän thoâng tin vaø vaän chuyeån nhanh choùng, thaät khoù maø töôûng töôïng ñöôïc veà söï ña daïng vaø taàm möùc quan troïng cuûa nhöõng khoù khaên laøm caûn trôû vieäc thöïc hieän nhöõng coâng taùc ñôn sô nhoû nhaët nhaát. Nhöõng khoù khaên taïi Battambang naøy raát ñaùng keå trong moïi thôøi ñieåm nhaát laø vaøo muøa nöôùc caïn.

Vaøo ngaøy 20 thaùng hai, oâng thaàu khoaùn ngöôøi Taøu môùi ñeán ñoùng coät moác ñònh vò trí cho ba ngoâi nhaø laù saép xaây döïng. Vieäc chuyeân chôû vaät lieäu xaây döïng ñaõ khôûi söï khoaûng thaùng nay nhöng coøn tieán haønh chaäm chaïp maëc duø coù nhieàu coá gaéng vaø phaûi traû chi phí khaù cao. Coøn veà thôï thuyeàn thì vì khoâng möôùn ñöôïc thôï taïi choã neân phaûi keâu töø Nam Vang ñeán. Hoï laøm ueå oaûi vaø vaéng maët thöôøng xuyeân neân coâng vieäc keùo daøi gaàn nhö voâ taän. Caây thaùnh giaù ñöôïc ñaët leân treân noùc nhaø caùc sö huynh vaøo ngaøy 27 thaùng ba, nhöng ñeán ngaøy 11 thaùng tö caùc tu só naøy môùi ñeán taïm truù ñöôïc vaø vaãn tieáp tuïc aên nhôø taïi nhaø cha sôû Bernard cho ñeán khi xaây caát xong nhaø beáp.

Khu nhaø ôû cuûa caùc sö huynh thuoäc loaïi nhaø saøn, cao 2m, daøi 24 m, roäng 10 m. Daõy nhaø phuï daøi 10 m, roäng 5m50, bao goàm nhaø beáp, kho chöùa duïng cuï vaø hai phoøng taém. Chieàu daøi caên nhaø laøm lôùp hoïc daøi 28 m. roäng 11 m, ñöôïc chia thaønh 4 lôùp vôùi kích thöôùc 7m/6m. Moät haøng hieân roäng 2m cho pheùp ñi voøng quanh hai daõy nhaø.

Khoù maø tieân lieäu ñöôïc khi naøo coâng cuoäc xaây caát seõ xong neân ngaøy giôø khai giaûng nieân hoïc cuõng ñaønh chòu.

Böùc thö cuûa sö huynh hieäu tröôûng gôûi ngaøi boä tröôûng toaøn quyeàn Phaùp taïi Baêng-Coác.

Battambang ngaøy 8 thaùng ba naêm 1906

Kyù teân : Sö huynh Dominique-Joseph.

Cuoái naêm 1910, chính quyeàn thaønh phoá Battambang thoâng baùo cho caùc sö huynh bieát raèng yù muoán cuûa vieân toaøn quyeàn laø thaáy chuùng ta neân rôøi boû ngoâi tröôøng maø hoï ñaõ giao cho chuùng ta. Tuy nhieân hoï cuõng gia haïn cho chuùng ta moät khoaûng thôøi gian laø moät naêm.

Caùc beà treân trong tænh doøng sau khi baøn baïc, quyeát ñònh ra ñi töùc khaéc.

Saép xeáp cuoái cuøng (thaùng 11 naêm 1910).

Trong tình hình nhö theá, caùc saép xeáp ñöôïc giaùm tænh môùi, sö huynh Camille, thoûa thuaän kyù keát vôùi ñöùc giaùm muïc toaøn Cam-Boát. Sö huynh cöïu giaùm tænh quaù meät moûi, ñaõ trôû veà Phaùp. Töø ñaáy, vieäc môû tröôøng taïi Phnoâm Penh ñöôïc quyeát ñònh seõ dieãn ra trong naêm 1911. Boán lôùp hoïc ñaõ saün saøng môû cöûa. Ñoà ñaïc baøn gheá cuûa coäng ñoaøn taïi Battambang ñöôïc chôû veà Nam Vang. Boán sö huynh cuûa coäng ñoaøn vöøa ñoùng cöûa ñöôïc chæ ñònh cho nhaø môùi. Ñoù chaúng qua laø Battambang ñöôïc chuyeån dòch veà thuû ñoâ cuûa nöôùc Cam-Boát.

Caùc sö huynh ñaàu tieân cuûa tröôøng Miche.

Ñaây laø teân caùc sö huynh ñoù : caùc sh Colomban-Vital, Domitien, Thomas-Hyacinthe, Christophe-Leùon (hieäu tröôûng cuûa Battambang vaø laø hieäu tröôûng cuûa tröôøng môùi)

Caùc sh ñeán Nam Vang ngaøy 12/01/1911

Ñöôïc sö huynh giaùm tænh Camille thaùp tuøng, hoï ñaõ ñeán Nam Vang vaøo ngaøy 12 thaùng gieâng. Vieäc quan troïng ñaàu tieân cuûa hoï laø ñeán chaøo ñöùc giaùm muïc, ngöôøi seõ haân hoan cho hoï ôû ñaäu : caùc sö huynh truù nguï taïi toøa giaùm muïc trong ba ngaøy. Ñoà ñaïc ñöôïc xeáp vaøo trong hai lôùp : moät trong hai phoøng duøng laøm nhaø nguõ, phoøng kia laøm phoøng aên vaø phoøng hoïc.

Ñeán truù nguï chính thöùc : 15/01/1911.

Ñoù laø vaøo ngaøy chuùa nhaät 15 thaùng gieâng naêm 1911, khi caùc sö huynh ñeán ôû chính thöùc. Ñöùc giaùm muïc raát muoán chuïp aûnh chung vôùi sö huynh giaùm tænh, caùc sö huynh trong coäng ñoaøn vaø moät soá cöïu hoïc sinh tröôøng Taberd.

Ngay ngaøy hoâm sau, sö huynh giaùm tænh rôøi Miche ñeå tieáp tuïc chuyeán ñi coâng taùc cuûa ngaøi.

Boån maïng cuûa coäng ñoaøn La San vaø tröôøng. Teân tröôøng.

Coäng ñoaøn vaø nhaø tröôøng ñaõ choïn thaùnh Gio-an Bao-ti-xi-ta La San laøm boån maïng ñaëc bieät nhöng theo söï mong moûi cuûa ñöùc cha Bouchut, tröôøng ñöôïc mang teân laø tröôøng Miche ñeå nhaéc nhôù ñeán vò ñaïi dieän toâng toøa taïi mieàn Nam Kyø vaø Cam-Boát, ngöôøi ñaõ ñoùng goùp nhieàu coâng söùc cho ñaïo vaø cho "nöôùc Phaùp"… Laïi nöõa teân naøy cuõng laø theo caùch laøm cuûa caùc tröôøng nhö tröôøng Taberd taïi Saøi Goøn, tröôøng Puginier ôû Haø Noäi, tröôøng Pellerin ôû Hueá.

Cuøng moät luùc vôùi tröôøng Miche, ñöùc cha cuõng ñaõ cho thaønh laäp moät tröôøng chi nhaùnh taïi moät khu phoá gaàn toaø giaùm muïc, ñaëc bieät daønh cho caùc Ki-toâ höõu thuoäc caùc hoï ñaïo nhaø thôø chaùnh toøa, hoï ñaïo Russey-keo vaø hoï ñaïo Xoùm Bieån. Tröôøng coù teân laø Saint Pierre (thaùnh Pheâ-roâ) ñeå kyû nieäm veà ngheà ñaùnh caù maø phaàn lôùn ngöôøi daân ôû caùc hoï ñaïo treân ñaõ soáng nhôø noù.

Ngaøy khai giaûng caùc lôùp taïi tröôøng Miche dieãn ra vaøo ngaøy 01 thaùng ba. Soá hoïc sinh hieän dieän chæ ñeám ñöôïc treân ñaàu ngoùn tay : 9 em hoïc sinh !

Ngaøy hoâm sau, ñöùc giaùm muïc Bouchut laø pheùp chuùc laønh cho tröôøng vôùi söï tham döï cuûa caùc sö huynh Bernard, Joly, Vauzelle, Sy, Martin, Guibeù, Chaumartin.

Trong böûa tieäc sau ñoù, ñöùc cha caàu chuùc cho tröôøng ñöôïc höng vöôïng, phaùt ñaït. huynh tröôûng tromh lôøi ñaùp töø noùi raèng caùc sö huynh seõ coá heát söùc mình ñeå trôï giuùp coâng vieäc cuûa caùc thöøa sai.

Cuoái thaùng ba, tröôøng ñeám ñöôïc 42 hoïc sinh.

Tröôøng chi nhaùnh môû cöûa vaøo ngaøy 01 thaùng tö : 5 hoaïc sinh ñeán trình dieän. Cuoái thaùng só soá taêng leân 12, trong khi ñoù tröôøng Miche ñaït ñeán con soá 47.

Thöû thaùch :

Moïi coâng trình ñeàu gaëp thöû thaùch. Hai sö huynh bò suy nhöôïc ñeán noåi sö huynh giaùm tænh phaûi gôûi sö huynh Alain-Pierre töø Hueá ñeán taêng vieän.Sö huynh ñeán coäng ñoaøn ngaøy 6 thaùng 04 nhöng chaêng bao laâu laïi ngaõ beänh, phaûi vaøo naèm beänh vieän vaø cuoái cuøng phaûi trôû laïi Hueá ngaøy 5 thaùng naêm. Hai sö huynh kia raùng leân lôùp maëc duø coøn beänh hoaïn.

Leã thaùnh Gio-an La San :

Leã thaùnh Laäp Doøng cuûa chuùng ta ñöôïc möøng kính caùch ñôn sô : caùc hoïc sinh chuùng ta soá ñoâng laø keû ngoaïi neân trong nhaø thôø khoâng coù nghi leã ñaëc bieät naøo caû.

Thoáng keâ trong nhieàu thôøi kyø khaùc nhau, cho ñeán thaùng 12 naêm 1911 :

Vaøi hoïc sinh ñeán hoïc trong thaùng naêm. Moät soá khaùc cuûa tröôøng Baûo hoä (nhaø nöôùc), ñeán hoïc trong kyø heø, nhöng sau ñoù laïi ra ñi. Vaén taét moät lôøi, soá hoïc sinh tröôøng Miche cuõng ôû möùc y nhö vaøo cuoái thaùng ba (töùc 42 hoïc sinh), trong khi tröôøng chi nhaùnh ñeám ñöôïc 15 em.

Vaøo ngaøy 13 thaùng baûy, thôøi ñieåm cuûa kyø nghæ heø, tröôøng ñöôïc 51 hoïc sinh vaø ôû tröôøng chi nhaùnh ñöôïc 18 hoïc sinh.

Moïi hoïc sinh ñeàu trôû laïi tröôøng vaøo thaùng taùm. Moät soá khaùc laïi laàn löôït keùo nhau ñeán vaø roài cuoái cuøng soá hoïc sinh tröôøng Miche cuõng leân ñeán con soá 80, trong khi ñoù tröôøng nhaùnh Saint Pierre sau khi ñaït ñeán con soá 24, laïi rôi xuoáng coøn 21 !

Ñöùc cha vieáng tröôøng :

Vaøo ñaàu thaùng 10, ñöùc cha Bouchut ñeán vieáng caùc lôùp hoïc. Ngaøi toû yù vui möøng khi con soá hoïc sinh caøng ngaøy caøng gia taêng.

Moät hoïc sinh ñaõ chòu bí tích thaùnh taåy trong naêm hoïc.

Trong khi linh muïc thöøa sai vaéng maët, caùc sö huynh ñaõ chuû trì leã röûa toäi cho moät beù gaùi khoaûng 3, 4 tuoåi ñang trong tình traïng "moät soáng möôøi cheát" vaø moät cuï giaø ngöôøi Taøu.

Thoáng keâ theo quoác tòch vaø toân giaùo.

Tröôøng Miche coù toång soá laø 81 trong ñoù coù :

Vieät Nam : 43 - Cam-Boát : 22 - AÁn ñoä : 2 - Taøu : 25 - Lai : 8 - Phaùp : 1

35 hoïc sinh laø Coâng giaùo, 64 khoâng coù ñaïo hay ñaïo oâng baø, 2 laø Hoài giaùo.

Phaùt phaàn thöôûng.

Vaøo cuoái nieân hoïc, töùc ngaøy 26 thaùng 12,

… …. ….

…… ……….. ……….

Sö huynh giaùm tænh tuyeân boá raát haøi loøng veà cuoäc hoïp boû tuùi ñoù. Sh öôùc ao coù nhieàu cuoäc hoïp gioáng vaäy thænh thoaûng cuõng ñöôïc toå chöùc. Ngaøi toû veû mong muoán thaáy moät hoäi aùi höõu caùc cöïu hoïc sinh ñöôïc nhanh choùng thaønh laäp taïi Nam Vang.

Caùc ngaøy tieáp theo sau buoåi leã ñôn sô ñoù ñöôïc duøng vaøo vieäc thaêm vieáng chính thöùc coäng ñoaøn.

Ngaøy 14 thaùng hai naêm 1912, sö huynh Christophe-Leùon, vò hieäu tröôûng tieân khôûi cuûa tröôøng Miche, ñöôïc chæ ñònh laøm nhaän traùch nhieäm ñieàu khieån tröôøng Pellerin taïi Hueá.

Vöøa ñeán nôi, sö huynh lieàn trao cho sö huynh Aglibert-Marie, hieäu tröôûng tröôøng Pellerin, söï vuï leänh ñeà ngaøy 20/11/1912, chæ ñònh sö huynh laøm hieäu tröôûng tröôøng Miche. Sö huynh Aglibert-Marie lieàn ñaùp taøu trong chuyeán thöù nhaát ñeå vaøo Saøi Goøn, vaø sau kyø tænh taâm naêm, lieàn ñi leân Nam Vang hoïp vôùi coäng ñoaøn vöøa ñöôïc taêng cöôøng – theo lôøi yeâu caàu cuûa ñöùc cha – theâm moät sö huynh : ñoù laø sö huynh RaphaeŠl Gagelin, ñeán töø Saøi Goøn.

Khaùnh thaønh nhaø ôû môùi.

Ngaøy 26 thaùng hai, caùc sö huynh ñeán Nam Vang vaø "chieám höõu" ngoâi nhaø moät taàng maø ñöùc cha Bouchut vöøa môùi caát xong cho hoï vaø caùc cuûa caûi cuûa ngaøi. Ngoâi nhaø naøy phuï thuoäc khu nhaø caùc lôùp hoïc, naèm giöõa hai saân chôi vaø ñöôïc tu boå raát toát, cho pheùp tuaàn töï môû ñeán naêm (5) lôùp hoïc, theo soá hoïc sinh gia taêng.

Phaàn baát ñoäng saûn thuoäc nhaø tröôøng, naèm khít vaùch vôùi nhaø xöù vaø nhaø thôø - nôi ñöôïc coi nhö laø nhaø nguyeän cuûa caùc sö huynh – coù dieän tích laø 60m x 32m töùc 1 920 m2.

Khu nhaø caùc lôùp hoïc daøi 32m vaø roäng 12m. Khu nhaø ôû cuûa caùc sö huynh daøi 18m, roäng 12m vaø bao goàm luoân moät lôùp hoïc 6m x 8m. Hai haønh lang daøi giuùp traùnh naéng noùng vaø ñöôïc coi nhö laø nhaø chôi.

Giaù caû khu nhaø caùc lôùp hoïc : 4 000 $

Giaù caû khu nhaø caùc sö huynh : 8 000 $

Giaù caû phaàn ñaát sôû huõu : 19 200 $

Giaù trò toaøn boä baát ñoäng saûn : 31 200 $

(Hay tính troøn) Toång trò giaù : 30 000 $

Trôï caáp chi traû cho caùc sö huynh.

Ñöùc cha tieáp tuïc trôï caáp cho caùc sö huynh, ngay caû sö huynh môùi tôùi, 50 $/thaùng, tính luoân caû caùc thaùng nghæ heø : 3 000 $ /naêm (= 7 500f).

Nhaân söï .

Ngaøu 1 thaùng 3, theâm moät lôùp hoïc ñöôïc khai giaûng taïi tröôøng Miche :

Lôùp nhaát : sh Aglibert ñaûm traùch, kieâm hieäu tröôûng.

Lôùp nhì : sh Colomban-Vital.

Lôùp ba : sh Thomas Hyacinthe.

Taïi tröôøng nhaùnh Saint Pierre :

Lôùp nhaát : sh Domitien-Elie, kieâm chi nhaùnh tröôûng.

Lôùp nhì : sh RaphaeŠl-Gagelin.

Caùc cöïu hoïc sinh Taberd heïn gaëp nhau taïi Miche vaøo ngaøy 15/05. Hoï tieáp ñaõi caû caùc sö huynh vaø caùc linh muïc thöøa sai hieän dieän (taát caû laø 7) ôû thuû ñoâ Nam Vang. Hoï nhaát trí thaønh laäp hoäi aùi höõu trong thôøi gian ngaén nhaát. 30 cöïu hoïc sinh tham döï buoåi leã vaø moät vaøi ngöôøi leân bieåu dieãn vaên ngheä nöõa.

Moät uûy ban laâm thôøi ñöôïc ñeà cöû. Ñoù laø caùc oâng Janneau Gustave, chuû tòch, oâng Faraut Eùmile, thö kyù, vaø caùc oâng Margon, Blanc, Caseiraz, uûy vieân.

Theo luaät leä, sö huynh phuï taù giaùm tænh Albin-Camille tieán haønh cuoäc vieáng thaêm caùc lôùp cuûa hai tröôøng vaø coäng ñoaøn trong thôøi gian maáy ngaøy tröôùc kyø nghæ heø thaùng baûy

Thaønh laäp hoäi aùi höõu.

Sau nhieàu cuoäc hoïp chuaån bò, uûy ban truø bò cho khai maïc buoåi hoïp khoaùng ñaïi vaøo ngaøy 15/08/1912. Caùc thaønh vieân cuûa hoäi aùi höõu baàu

100 naêm sau…

Trong moät laàn noùi chuyeän vôùi Fr. Taân veà caùc em hoïc sinh ôû Kontum, tình côø Fr. Taân noùi vôùi toâi raèng : Toâi vöøa ñi thaêm moät nôi raát ngheøo, ngheøo hôn caùc em ôû Kontum nhieàu, ñoù laø CHERAÂY THUM moät laøng cuûa Campuchia giaùp bieân giôùi Vieät Nam. Toâi cuõng ñöa chuyeän vôùi ngaøi raèng mình coù ñi Campuchia 3 laàn. Khi ñeán toái hoâm ñoù toâi suy nghó raát nhieàu veà CHERAÂY THUM, vaø chieàu hoâm sau toâi quyeát ñònh goïi ñieän cho Fr. Taân noùi raèng : Baây giôø toâi coøn khoûe maïnh, coøn ñuû söùc khoûe ñeå ñi xa. Neáu Fr. Taân môû ñöôïc tröôøng beân ñoù thì toâi tình nguyeän ñi daïy. Sau khi Fr. Taân trao ñoåi vôùi Cha sôû ôû khu vöïc naøy thì ñöôïc söï hoan ngheânh tieáp nhaän ngay. Theá laø toâi ñaõ ñöôïc thöïc hieän chuyeán ñi.

Bieát raèng saép ñi xa, phaûi rôøi khoûi caùc em hoïc sinh ôû KP.1 phöôøng Taân Höng Q.7 neân toâi ñaõ khoâng nghæ heø maø xin Fr. Taân cho moät soá tieàn ñeå môû lôùp daïy laøm baùnh, naáu aên ngaén haïn vôùi muïc ñích giuùp caùc em bieát ñeå coù theå laøm baùnh hoaëc naáu moùn gì ñoù baùn trong xoùm, kieám tieàn moät caùch löông thieän. Toâi raát baát ngôø khi Fr. Taân muoán toâi ñi Tam Noâng (Ñoàng Thaùp) ñeå daïy cho moät soá hoïc sinh xoû hoät thuù vaø keát cöôøm khoaûng moät tuaàn. Toâi vui veû nhaän lôøi ñi Tam Noâng nhöng baøi daïy phaûi keùo daøi 2 tuaàn vaãn chöa heát. Toâi phaûi daïy lyù thuyeát tröôùc moät soá baøi, phaàn thöïc haønh caùc em tieáp tuïc laøm theo söï quan saùt cuûa Fr. Vinh hieäu tröôûng tröôøng daïy ngheà Tam Noâng. Ngaøy 28-8-05 toâi veà laïi Saøigoøn ñeå lo thuû tuïc ñi Campuchia.

Ngaøy 06-09-05 luùc 14 giôø toâi leân maùy bay taïi saân bay Taân Sôn Nhaát. Töø maùy bay nhìn xuoáng khi ñeán ñòa phaän Campuchia toâi chæ thaáy nöôùc, toaøn laø nöôùc. Ñaát nöôùc Campuchia chìm trong bieån nöôùc. Toâi xuoáng saân bay Pnompeânh vaø veà nhaø ngöôøi quen chôø nhaän nhieäm sôû. Vì linh muïc chaùnh xöù ñi vaéng ñeán 20 ngaøy, theá laø toâi ôû laïi Pnom-penh 2 tuaàn. Khi Cha veà roài, toâi ñeán Chuøm Pa nôi ôû cuûa Cha ñeå gaëp ngöôøi. ÔÛ ñaát Campuchia raát thieáu linh muïc vì vaäy Cha chính vaø Cha phoù (ngöôøi AÁn Ñoä) phaûi laøm leã trong 13 hoï ñaïo. Cha baûo : ngaøy mai seõ coù ngöôøi ôû Cheraây Thum hoï ñaïo Bình Di ñeán röôùc coâ veà ñoù daïy. Nhöng 7 giôø saùng hoâm sau Cha laïi noùi : khoan ñi, coâ ôû laïi ñaây, daïy giuùp maáy ñöùa nhoû laøm baùnh, naáu aên vaø xoû hoät cöôøm duøm toâi moät, hai thaùng. Nhöng toâi daïy ñöôïc 3 tuaàn thì hoï ñaïo Bình Di thuùc hoái Cha phaûi ñöa coâ giaùo xuoáng vì ñaõ ngaøy 17-10-05 roài maø chöa môû lôùp ñöôïc ; nöôùc ôû ñaây ñaõ ruùt caïn roài, sôï khoâng kòp chöông trình daïy.

Theá laø toâi phaûi ruùt goïn chöông trình laøm baùnh, naáu aên, coøn lôùp xoû hoät cöôøm thì ngaøy 20-10-05 xe leân röôùc toâi ñi. Caùc em cuøng ñi theo xuoáng Cheraây Thum hoïc tieáp 1 tuaàn. Trong 1 tuaàn toâi vöøa daïy keát cöôøm vöøa toå chöùc môû lôùp 1 vaø nhaø treû. Hoï ñaïo ôû ñaây giao cho toâi moät phoøng baèng töôøng, maùi toân, loùt gaïch taøu roäng 6,3m, daøi 7 m. Möôïn cuûa nhaø thôø 3 caùi quaït maùi, 3 chieác chieáu roäng 1m daøi 5m, vì ôû Campuchia ñoïc kinh, ñi leã gì cuõng ngoài xeáp baèng treân chieáu. Ñaây laø thôøi ñieåm khoù khaên nhaát trong ñôøi ñi daïy cuûa toâi. Ngöôøi daân thì thieáu thoán veà vaên hoùa, veä sinh, y teá ; hoï ngheøo hôn caû ngöôøi ngheøo ôû phöôøng Taân Höng, Q.7 maø toâi ñaõ daïy. Toâi ñaõ baùn moät soá nöõ trang toâi ñang ñeo ñeå mua baøn gheá vaãn chöa ñu, phaûi nhôø ban ngaønh giaùo ôû ñaây möôïn theâm tieàn ñeå mua toâ, cheøn, dóa, khaên… ñeå toå chöùc nhaø treû baùn truù. Noài, chaûo, loø… caùc thöù thì möôïn cuûa nhaø chung vì ban ngaønh giaùo khoâng ñuû söùc lo ; toâi phaûi môû nhaø treû moãi em ñoùng 1 thaùng 150.000ñ tieàn aên, vöøa ñuû tieàn ñieän, nöôùc, aên cuûa treû, tieàn traû ngöôøi phuï beáp vaø giöõ treû vaø toâi coù côm aên ñeå daïy caùc lôùp tình thöông.

Hoï ñaïo Bình Di coù 394 noùc nhaø vaø 1112 giaùo daân goàm ngöôøi Vieät vaø ngöôøi Vieät coù vôï hoaëc choàng Campuchia. Treân 600 ngöôøi muø chöõ, khoaûng 200 ngöôøi ñoïc ñöôïc 10 maãu töï A, B, C… 182 ngöôøi thuoäc heát 29 maãu töï A, B, C ; 50 ngöôøi hoïc heát lôùp 1 ngaøy tröôùc, 18 ngöôøi hoïc heát lôùp 2, 10 ngöôøi heát lôùp 3, 15 ngöôøi heát lôùp 4, 8 ngöôøi heát lôùp 5. Coøn laïi khoaûng 24 em con gia ñình khaù giaû coù ñuû ñieàu kieän cho caùc em qua Vieät Nam hoïc. Töø nhaø thôø Cheraây Thum ñeán ñoàn bieân phoøng ñeå qua bieân giôùi laø 1800m ; qua ñoàn 400m nöõa tôùi 1 con soâng, qua soâng moãi löôït 2000ñ laø ñaát Vieät Nam. Nôi ñaây goïi laø laøng Long Bình. Töø Long Bình ñi Chaâu Ñoác (An Giang) hôn 1 giôø (xe ñoø 16 choã ngoài).

Ngaøy 20-11-05 toâi coù veà Vieät Nam ñeå xin Fr. Taân tieàn trang traûi nôï naàn vaø tieàn tieáp laøm nhaø treû cho xong. Toâi xin Fr. Taân 500.000ñ ñeå mua moät chieác xe ñaïp ñi laøm coâng taùc chuû nhieäm caùc nôi xa. Khi veà ñeán nôi thì gaëp ngay thôøi tieát laïnh. Khí haäu ôû ñaây khaéc nghieät laém, ngaøy thì naéng boûng da, ñeâm laïi laïnh buoát. Vaäy maø caùc em hoïc sinh ngheøo ñi hoïc maëc quaàn aùo ngaén maø chaúng laïnh ; toâi phaûi laáy tieàn ñoù mua quaàn, aùo daøi tay cho caùc em roài ñeán caùc em bò beänh, haàu heát caùc em bò vieâm hoïng, vieâm pheá quaûn. Duø bieát chöa ñöôïc pheùp cuûa Fr. Taân cho ñieàu gì maø toâi laøm laø sai, nhöng toâi cuõng phaûi môû moät maïng löôùi y teá moûng bao quanh khu vöïc tröôøng hoïc. Nhaéc nhôû nhöõng ngöôøi baùn quaø rong caàn phaûi saïch seõ khoâng cho ruoài nhaëng baâu vaøo, vaø môøi moät y só vaø 1 döôïc taù duy nhaát ôû ñaây ñeán khaùm beänh vaø baùn thuoác cho caùc em, toâi traû tieàn. Toâi mong sao caùc em nhoû ôû ñaây ñöôïc khaùm beänh, phaùt thuoác 1 thaùng vaøi laàn nhö caùc hoïc sinh tình thöông cuûa toâi ôû quaän 7 Tp. HCM. Ngay caû vaán ñeà nöôùc sinh hoaït ôû ñaây cuõng khoâng ñaûm baûo veä sinh ; bao nhieâu thöù chaát thaûi ñöôïc thaû xuoáng soâng vaø töø soâng ngöôøi ta bôm nöôùc leân duøng, nöôùc ñuïc ñoû, loùng pheøn cho trong laø uoáng, uoáng soáng, khoâng naáu chín gì caû. Ngöôøi coù tieàn mua nöôùc khoaùng uoáng. Khoâng hieåu vì sao ôû Campuchia bò beänh Siña nhieàu quaù, nôi toâi ôû trung bình 1 tuaàn coù 1 ngöôøi cheát vì beänh Siña. Hoã choàng beänh thì vôï beänh vaø caùc con nhoû ñeàu bò beänh. Toâi cuõng lo laém, vì vaäy moïi sinh hoaït veà nöôùc toâi ñeàu duøng nöôùc naáu chín ñeå nguoäi, nhöng phaûi kín ñaùo khoâng daùm cho ai bieát vì chæ moät ngöôøi bieát thoâi thì hoï ñoàn aàm ra vaø giöõa mình moïi ngöôøi chung quanh seõ coù moät hoá saâu ngaên caùch veà tình caûm.

Noùi sao cho heát caùi khoå cuûa coäng ñoàng ngöôøi Vieät hoï ñaïo Bình Di treân ñaát Campuchia naøy. Chính tai nghe, maét thaáy toâi môùi tin ñöôïc laø hoï ñang ngheøo, ñang khoå. Giaùo daân ôû ñaây bao ñôøi roài, hoï veà Vieät Nam thì soáng ôû ñaâu ? Nöông töïa vaøo ai ? Theá laø baùm ñaát Campuchia maø soáng ñeå kieám mieáng aên. Noùi toùm laïi hoï caàn côm, aùo, thuoác men vaø hoïc chöõa nhö chuùng ta caàn côm aên, nöôùc uoáng haèng ngaøy vaäy.

GV Voõ thò Ngoïc Vaân Ngaøy 01-12-05 - Cheraây Thum Campuchia