Bieân soaïn toùm löôïc: Freøre Phan Huy Haø, fsc

Coâng vieäc cuûa caùc Freøres, phaùt trieån raát nhanh choùng. Vaøo thôøi ñieåm naêm 1975, Tænh Doøng Saigon coù 300 Freøres, khoaûng 15 taäp sinh; caùc Freøres ñieàu khieån 23 tröôøng goàm caùc tröôøng trung hoïc, tieåu hoïc, kyû thuaät, noäi truù cho ngöôøi Vieät vaø cho ngöôøi thieåu soá, moät tröôøng cho ngöôøi muø vaø moät Ñaïi hoïc Sö phaïm.

"Nhaân kyû nieäm naøy, coù leõ caùc Sö huynh trong Tænh Doøng neân oân laïi haønh trình quaù khöù ñeå khieâm toán ruùt ra nhöõng baøi hoïc höõu ích vaø tìm laïi nhöõng giaù trò tieâu bieåu cho truyeàn thoáng vaø tinh thaàn La San: Khaû naêng thích nghi uyeån chuyeån, söï côûi môû vôùi tri thöùc khoa hoïc nhaân vaên, phöông phaùp sö phaïm höõu hieäu ñeå truyeàn thuï kieán thöùc, loøng nhieät thaønh trong coâng taùc, ñaïo nghóa "thaày-troø", "tình baèng höõu trung trinh" (Nhò Ñoä Mai), nôi caùc Sö huynh vaø hoïc sinh La San." (trích tuyeån taäp taøi lieäu "Doøng caùc Sö huynh Tröôøng Ki-toâ taïi Vieät Nam", trang 3)

"Thieån nghó Sö huynh La San coù theå thanh thaûn nhìn laïi quaù khöù vaø laáy laøm töï haøo, vì ngoaøi chuyeân moân giaùo duïc naèm trong moät khuoân khoå chính trò nhaát ñònh, Sö huynh coøn laø moät nhaø truyeàn giaùo, phuïc vuï cho ñaïo Chuùa vaø cho Giaùo Hoäi. Vaøo thôøi xa xöa aáy, ít ra caùc Sö huynh, coøn ñöôïc töï do daïy ñaïo ñöùc vaø giaùo lyù cho hoïc sinh mình, vaø nhö theá, Doøng La San Vieät Nam laø moät trong nhöõng ñoaøn theå goùp phaàn vaøo söï nghieäp vaên hoùa giaùo duïc, naâng cao trình ñoä phong hoùa daân toäc vaø xaõ hoäi." (trích tuyeån taäp taøi lieäu "Doøng caùc Sö huynh Tröôøng Ki-toâ taïi Vieät Nam", trang 3)

<noäi dung>

Ñôøi tu La San,
Con ñöôøng ñeïp nhaát

Bieán coá 1975 coù nhieàu bieán ñoäng trong caùc Doøng tu noùi chung vaø Doøng La San noùi rieâng : nhaø tröôøng quoác höõu hoaù, caùc coâng ñoaøn phaân taùn, taøi saûn thu heïp…Nhieàu anh em rôøi queâ höông, moät soá khaùc taïm veà giuùp ñôõ gia ñình, nhieàu ngöôøi choïn höôùng khaùc….

Söï kieän anh em rôøi khoûi nhaø Doøng, choïn cho mình moät höôùng ñi môùi luùc naøo cuõng xaûy ra trong lòch söû nhaø Doøng. Vaø moãi ngöôøi coù moät lyù do rieâng cuûa mình. Theá nhöng, söï vieäc nhieàu anh em rôøi coäng ñoaøn aøo aït ñeå roài töø con soá 300 ngöôøi, tuït xuoáng coøn 66, chæ trong voøng khoâng ñaày 10 naêm thì cuõng phaûi laøm cho nhöõng ngöôøi coù traùch nhieäm, nhöõng anh em coøn ôû laïi cho duø bò lai ñoäng nhieàu luùc döõ doäi vaø caû nhöõng ngöôøi quan taâm ñeán La San phaûi suy nghó : töø 30 thaùng 4 ñeán thaùng 12 naêm 1975, 65 anh em ; naêm 1976, 26 anh em ; naêm 1977, 22 anh em… Con soá naày töø töø giaûm töøng naêm moät. Maët khaùc, tröôùc 1975, caùc Sö Huynh La San noùi raát haêng say veà ôn goïi cuûa mình ñeå chieâu sinh. Moãi naêm nhö theá, coù treân 10 ngöôøi nhaän laõnh aùo doøng. Sau 1975, moät thôøi gian giaùn ñoaïn quaù laâu. Maõi ñeán cuoái nhöõng naêm 80 môùi baét ñaàu thaâu nhaän ngöôøi môùi. Sau 1975, nhöõng ñeä töû cuõ ñöôïc gôûi traû veà gia ñình vaø sau moät thôøi gian ñôïi chôø quaù laâu, ñaõ chuyeån höôùng. Trong nhoùm naày, chæ coøn laïi 3 ngöôøi kieân trì chôø ñôïi vaø gaén boù ñeán ngaøy hoâm nay. Trong thôøi gian naày, nhieàu ngöôøi treû cuõng ñeán tìm hieåu nhöng nhaø Doøng chöa coù chuû tröông. Söï giaùn ñoaïn laâu daøi naày dó nhieân coù nhieàu lyù do, nhöng thaønh thaät coâng nhaän raèng « lyù do toàn taïi » Caên Tính vaø Söù Maïng La San cuõng khoâng theå bò loaïi tröø.

Taïi sao nhöõng anh em naày haøng loaït chuyeån höôùng nhö theá hoaëc coù theå hoûi ngöôïc laïi, taïi sao ngaøy tröôùc hoï gia nhaäp vaøo Doøng La San ? Hoï coù hieåu roõ Caên Tính vaø Söù Maïng cuûa ñôøi tu La San khoâng ? Neáu coù thì taïi sao hoï oà aït rôøi doøng ngay thôøi ñieåm maø « coâng cuï öu vieät » ñeå thöïc thi söù maïng cuûa mình bò töôùc ñoaït ? Noùi caùch khaùc, ñieàu gì ñaõ ñaåy ñöa hoï quyeát ñònh daán thaân vaøo taäp theå La San ? Moät nhaø xaõ hoäi hoïc ngöôøi YÙ, Alessendro Pizzomo vieát raèng « ñaèng sau caùi bí maät ñoù, coù moät lôøi ñaùp thöù nhaát : ñoù chính laø söï tìm kieám dai daúng, nôi moãi chuùng ta, veà caên tính cuûa mình vaø veà söï nhìn nhaän cuûa ngöôøi khaùc ». Lôøi ñaùp naày coù theå giaûng nghóa phaàn naøo söï « vaéng maët » cuûa caùc Sö Huynh La San. Nhieàu ngöôøi töôûng anh em La San ñaõ « cheát » heát roài. Môùi ñaây, vaøo ngaøy thöù saùu muøng 2 thaùng 12, moät anh em ñaïi dieän La San, maëc aùo doøng leân Toaø Toång Giaùm muïc ñoùn tieáp  ñoùn Ñöùc Hoàng Y Boä Tröôûng Boä Truyeàn Giaùo cuøng vôùi caùc Linh muïc Tu só caùc Doøng. Moät linh muïc ngoài gaàn buoät mieäng noùi : « 30 naêm nay môùi thaáy aùo Doøng La San ». Chuùng ta khoâng caàn phaân tích lôøi noùi ñoù ñuùng hay sai, nhöng söï kieän laø nhö vaäy. Ngöôøi ta thaáy chuùng ta « vaéng maët ». Chính caùc anh em cöïu hoïc sinh La San Taberd maø cuõng coøn ngaïc nhieân khi thaáy caùc Sö Huynh « coøn soáng ». Thöïc ra moät caùch naøo ñoù, vaø trong moät vaøi laõnh vöïc naøo ñoù, chuùng ta chöa ñöôïc coâng nhaän. Ñieàu naày raát phuø hôïp vôùi nhaän xeùt cuûa Pizzomo : «  Toâi nhaän thaáy raèng ñoái vôùi nhieàu ngöôøi, taát caû moïi söï thoaû thuaän ñeàu ñaët vaán ñeà caên tính raát naëng. Coù nhöõng vaán ñeà trôû neân raát deã daøng nhôø vaøo giaáy tôø chöùng minh caên tính cuûa mình ».

Ñeán vôùi La San khi coøn nhoû, ngöôøi treû soáng moät caùch bình thaûn trong moâi tröôøng hoïc ñöôøng vaø trong moät heä thoáng xaõ hoäi an toaøn vaø bao che, nôi maø hoï thaáy ñöôïc nhöõng hieäu quaû cuûa vieäc choïn löïa cuûa mình ñöôïc thöïc hieän maø khoâng coù gì baát an, lo laéng ñoái vôùi nhöõng tình traïng giaù trò vaø nhöõng sôû thích cuûa mình. Hoï chaúng phaûi lo maø « choïn caùi nguy cô bieán ñoåi vaøi khía caïnh cuûa caên tính cuûa hoï ».

Nhö vaäy, chuùng ta laø nhöõng ngöôøi coøn gaén boù vôùi La San, ñaõ ñeán luùc chuùng ta caàn tìm hieåu saâu xa hôn chuùng ta HIEÅU Caên Tính vaø Söù Maïng La San cuûa mình nhö theá naøo trong nhöõng thôøi gian maø chuùng ta heát mình phuïc vuï ngöôøi treû trong nhaø tröôøng (tröôùc 75) vaø trong thôøi buoåi hoâm nay, khi « coâng cuï öu vieät» khoâng coøn nöõa.

Caâu noùi cuûa nhöõng cöïu La San, cuûa nhöõng anh chò em Lieân Keát La San « La San moät ngaøy, La San maõi maõi » hay nhö töïa ñeà tieåu luaän cuûa SH. Leâ Vinh Nhöït « Ôn goïi La San, ñaùng ñeå chuùng ta daán thaân caû cuoäc ñôøi trong theá giôùi hoâm nay » coi nhö laø nhöõng caâu chaâm ngoân raát khích leä cho chuùng ta laø nhöõng ngöôøi ñang daán thaân vaøo Söù Maïng La San.

Xin kính môøi taát caû anh em, nhöõng ngöôøi ñaõ hieán daâng caû cuoäc ñôøi mình trong ôn goïi laø La San ghi laïi nhöõng neùt ñeïp cuûa ñôøi tu La San, ñeå truyeàn laïi cho caùc theá heä ñaøn em. Tha thieát yeâu caàu nhöõng anh em treû tieáp noái con ñöôøng La San cho duø « coâng cuï öu vieät » khoâng coøn, noùi leân nhöõng xaùc tín cuûa mình ñaõ thuùc ñaåy anh em coi ñôøi tu La San laø con ñöôøng ñeïp nhöùt.

F. Nguyeãn vaên Taân, fsc

<noäi dung>

*******************************************

Trích phaàn Keát luaän baøi Tieåu Luaän cuûa SH. Leâ Vinh Nhöït.

Ôn goïi La San ñaùng ñeå toâi daán thaân caû cuoäc ñôøi vì ôn goïi La San «laø moät trong nhöõng ôn goïi ñeïp nhaát » .

« Doøng La San laø moät boâng hoa ñeïp nhaát nôû trong vöôøn hoa cuûa Giíao Hoäi vaøo theá kyû thöù XVII vaø vaãn luoân xinh ñeïp sinh ra nhieàu haït gioáng toát cho ñeán ngaøy hoâm nay. Laø moät trong nhöõng ôn goïi ñeïp nhaát vì, theo Ñöùc Thaùnh Cha Gioan Phaoloâ II, Chuùa Thaùnh Thaàn laø Ñaáng ñoåi môùi maët ñòa caàu. Ngaøi bieát nhöõng luùc, nhöõng thôøi phaûi laøm cho xuaát hieän nhöõng con ngöôøi caàn cho caùc coâng cuoäc maø hoaøn caûnh lòch söû ñoøi hoûi. Vaøo thôøi Ngaøi ñaõ ñònh, Ngaøi ñaõ goïi Beânañoâ, Phanxicoâ, Ña-minh …. Ngaøi ñaõ goïi Inhaxioâ thaønh Loyoâla, Teâreâsa thaønh Avila, Gioan Thaùnh Giaù…Ngaøi ñaõ goïi nhieàu ngöôøi trong ñoù coù Gioan La San…»
Vaø Ñöùc Thaùnh Cha ñöa ra moät caâu hoûi : «theá giôùi ngaøy nay seõ ra sao neáu khoâng coù nhöõng con ngöôøi ñoù ?»

Soáng ôn goïi La San laø moät aân hueä cuûa Thieân Chuùa. Toâi xaùc tín ñieàu ñoù, vì Chuùa ñaõ choïn toâi soáng trong ôn goïi naày.
Vì theá khi toâi ñoïc leân lôøi tuyeân khaán troïn ñôøi trong Doøng La San laø toâi ñaùp laïi lôøi Chuùa, moät söï löïa choïn töï do ñaùp lôøi soáng ñôøi tu La San .
Toâi daán thaân ñaùp lôøi soáng cuoäc soáng ñoù baèng moät quyeát ñònh caù nhaân coâng khai vaø khoâng theå thaùo lui.

<noäi dung>

**************************************************

…Toâi muoán laøm roõ theâm nhöõng töø ngöõ mình söû duïng. Ñoái vôùi toâi, tröôøng (hoïc ñöôøng) laø nôi toâi coù theå thöïc hieän ñöôïc nhöõng tieáp xuùc tröïc tieáp vôùi giôùi treû, nôi toâi seõ coù cô hoäi chuyeån giao kieán thöùc, caùc giaù trò nhaân baûn vaø Ki-toâ cho caùc baïn aáy nhaèm ñaït ñöôïc nhöõng keát quaû caøng luùc caøng höõu ích hôn, hay taét moät lôøi, ñöa chuùng veà vôùi Thieân Chuùa, Chaân Thieän Myõ toái cao. Maø tröôøng hoïc theo kieåu naøy thì neáu muoán, ta coù theå deã daøng taïo döïng khaép choán, trong moïi thôøi ñieåm, döôùi nhieàu daïng thöùc. Vaäy neáu khoâng coù nhöõng ngoâi tröôøng to ñeïp nhö Doøng La San ñaõ töøng toán coâng xaây döïng trong quaù khöù, giôø ñaây, chuùng ta seõ thieát laäp hoaëc bieát khai thaùc, vôùi moät chuùt saùng taïo, nhöõng moâi tröôøng tuy khoâng hoaøn toaøn "gioáng y chang" nhö ng toâi cuõng coù theå thöïc hieän ñöôïc nhöõng ñoäng taùc coù cuøng nhöõng keát quaû toát ñaïp nhö vaäy. Toâi cuõng caàn theâm raèng ñöùng treân moät vaøi khía caïnh naøo ñoù, caùc tröôøng to lôùn vôùi soá hoïc sinh quaù taûi, coù nguoàn goác quaù sung tuùc vaø nhieàu theá löïc … nhieàu luùc laïi taïo trong taâm tö toâi moät caûm giaùc nghi ngaïi vaø baát an naøo ñoù : caùc ngoâi tröôøng naøy coù giuùp toâi toaøn taâm toaøn löïc hoøa mình vôùi giôùi treû chaêng ? Toâi coù thöïc söï trao heát cho giôùi naày nhöõng gì maø moät tu só La San caàn phaûi chuyeån giao chaêng ? Coù khi vì quaù say meâ vôùi nhöõng thaønh töïu hoïc vaán cuûa caùc hoïc sinh maø queân ñi vieäc chaêm soùc giaùo duïc nhaân baûn vaø Ki-toâ cho chuùng, muïc tieâu haøng ñaàu cuûa söù maïng La San.

Qua töø "söù maïng", toâi hieåu ñaây laø ñieàu Thieân Chuùa muoán toâi thi haønh trong suoát caû ñôøi toâi, cuï theå laø qua döï tính cuûa Doøng, qua yù töôûng, chæ thò (taát nhieân khoâng nghòch leà luaät Chuùa) ñöôïc dieãn taû bôûi caùc vò laõnh ñaïo Doøng tröïc tieáp lieân quan ñeán toâi, hay qua caùc söï kieän (maø toâi coù theå xoay ñoåi ñöôïc hay khoâng) xaûy ñeán trong cuoäc soáng mình.

Hieåu nhö theá neân caên tính La San, söù maïng La San vaãn toàn taïi ngaøy naøo coøn boùng daùng tu só La San, ngaøy naøo coøn toâi hieän dieän … nhö vaäy, ít laø ñoái vôùi toâi. Khoâng theå naøo "maát tröôøng" (vì ngoaøi yù muoán) thì maát söù maïng vaø maát caû caên tính La San vaø con ngöôøi tu só La San bieán maát theo. Tieác thay, moät soá a/e, nhaát laø vaøo nhöõng giaây phuùt tranh toái tranh saùng, hoaëc chöa nhaäp taâm "tinh thaàn ñöùc tin vaø loøng nhieät thaønh chính qui", ñaõ coù söï "suy nghó lieân hoaøn" vaø haønh ñoäng theo Loâ-gíc treân. Phaàn toâi, caên tính vaø söù maïng LaSan laø nhöõng saûn phaåm toâi coù ñöôïc sau khi toâi lôùn leân trong con ngöôøi tu só La san.

Lyù do naøo ñeå toâi vaãn baùm truï ñeán ngaøy hoâm nay ö ?

Toâi thaáy khoâng caàn phaân tích doâng daøi (cuõng ñöôïc thoâi !) ñeå giaûi thích vieäc baùm truï ! Thaät ra toâi naøo coù baùm truï gì ñaâu. Ñôn giaûn vaø raát töï nhieân laø toâi phaûi laø toâi, töùc laø tu só La San, vaø toâi phaûi coá soáng ñuùng nhö vaäy. Chuyeän kyø quaùi laø toâi khoâng tha thieát soáng ñuùng nhö vaäy. Coù leõ vaán ñeà cuûa toâi khoâng phaûi laø tìm xem caùi gì naém chaân toâi laïi (ñöông nhieân laø coù baøn tay Chuùa, ôn cuûa Chuùa …) maø chính laø xem xeùt caùi gì laøm toâi xa caùch, laøm toâi khoâng soáng ñuùng nhöõng gì moät tu só La san caàn phaûi soáng.

SH. DTÑ

<noäi dung>

****************************************************

Saøi goøn, ngaøy 18 thaùng 2 naêm 1947
(Leã caùc thaùnh töû ñaïo Vieät Nam)

Kính thöa Beà treân Toång phuï quyeàn,

Coâng vieäc maø beà treân ñaõ yeâu caàu con thöïc hieän ñoøi hoûi con nhieàu thôøi gian vaø nhieàu coá gaéng. Thaät vaäy, coù theå noùi laø con phaûi maøy moø taùi taïo laïi caáu truùc cuûa moät giai ñoaïn keùo daøi trong khoaûng thôøi gian 7 naêm cuûa ñôøi con, moät thôøi gian chaát chöùa ñaày ñau khoå, höùa heïn seõ coøn keùo daøi vôùi söï im laëng coá tình cuûa phuï thaân con, cuûa gia ñình con …
Tuy nhieân chaéc chaén raèng con khoâng thieáu nhöõng an uûi ! …
Thieân Chuùa, caùc huynh tröôûng cuûa con, haïnh phuùc cuûa moät cuoäc soáng maø vì noù, con ñaõ hy sinh moïi thuù vui traàn gian, taát caû ñaõ daønh cho con nhöõng giaây phuùt dòu ngoït bieát bao.
Tuy nhieân noãi ñau ñôùn luoân vaãn tieàm aån trong nôi saâu thaåm cuûa loøng con, maø chæ moät chuùt kyù öùc coûn con naøo ñoù boång hieän veà cuõng ñuû khuaáy ñoäng leân, duø raèng con cuõng nhaát quyeát traán aùp noù, vuøi noù döôùi ñoùng tro taøn cuûa quaù khöù .

Qua yù kieán cuûa beà treân, Thieân Chuùa ñaõ muoán saép xeáp moïi vieäc caùch khaùc.
Mong raèng ñöùc vaâng lôøi thaùnh thieän maø con khaán giöõ, mang laïi cho con ôn laønh caøng luùc caøng lôùn maïnh hôn ñeå con ñuû söùc chieán thaéng baûn thaân con, chieán thaéng nhöõng reân sieát cuûa thaân xaùc con ñang than vaõn vang voïng beân tai con.

Sau ngaøy con thi ñaäu baèng sô hoïc (Certificat d’eùtudes primaires), gia ñình ñaët vaán ñeà laø phaûi gôûi con leân kinh ñoâ (Hueá) ñeå tieáp tuïc vieäc hoïc cuûa con ; vaø tröôøng trung hoïc coâng laäp laø söï choïn löïa cuûa gia ñình.

Vì lyù do gì ö ? …
Tröôùc tieân laø vì neàn giaùo duïc coâng chieám ñöôïc nhieàu caûm tình cuûa caùc gia ñình Vieät Nam phaàn ñoâng thuoäc beân löông nhö chuùng con : thöù nhaát laø do thaønh kieán toát veà neàn giaùo duïc cuûa nhaø nöôùc nôi thaâm taâm caùc gia ñình beân löông trong daân chuùng Vieät Nam vì thaät ra hoï khoâng maáy quan taâm ñeán tính caùch phi toân giaùo cuûa neàn giaùo duïc naøy, vôùi laïi thaät ra ñaïo oâng baø cuõng raát deã thích nghi vôùi noù.
Nhöng ngöôïc laïi, hoï khaù nhaïy caûm ñoái vôùi nhöõng gì lieân quan ñeán vaán ñeà chính trò.
Hoï laø nhöõng ngöôøi yeâu nöôùc heát loøng.
Cuõng caàn phaûi keå ñeán khía caïnh taøi chính vì ôû tröôøng coâng laäp, hoïc phí raát ñôn giaûn, khoâng laø bao, khoâng nhö trong caùc tröôøng tö thuïc.

Cuõng neân bieát theâm raèng, ñoái vôùi ngöôøi daân vuøng queâ laø nhöõng ngöôøi töï nhieân coù aùc caûm ñoái nhöõng gì laø Phöông Taây (doàng nghóa vôùi thöïc daân, vôùi nhuïc maát nöôùc …), boùng ma ñaïo Coâng giaùo ñöôïc quaûng baù trong caùc tröôøng ñaïo laø nguyeân do quyeát ñònh vaø chính yeáu nhaát cuûa söï gheùt boû maø hoï daønh cho coâng cuoäc giaûng daïy vaø ñaøo taïo cuûa caùc sö huynh.
- "Ñaïo Coâng giaùo hiû ?"
Trong gia ñình chuùng toâi, hoï ñeàu cho raèng ñaáy chæ toaøn laø chuyeän bòa ñaët ñeå lôïi duïng söï deã tin cuûa ngöôøi daân chuùng toâi thoâi !
- "... Maáy ngöôøi coù bieát chaêng raèng döôùi caùi voû boïc cuûa söï ñaïo ñöùc, hoï cöû haønh nhöõng nghi leã raët dò ñoan, ngöôøi ta daïy toaøn nhöõng giaùo thuyeát phi lyù, ngöôøi ta töï do thöïc hieän nhöûng haønh vi ñoài baïi, voâ luaân. Ví duï nhö caùi goïi laø khieát tònh ñoäc thaân cuûa caùc linh muïc, cuûa caùc tu só nam nöõ, vaø ôû ñoù, ngöôøi ta thieát laäp thaønh cô cheá nhöõng thoùi quen tham taøn vaø haùm lôïi, ví nhö nhöõng ñoàn ñieàn meânh moâng cuûa Hoäi Truyeàn Giaùo Ba-leâ vv…"

Ñieàu laøm toâi caøng kieân ñònh hôn trong söï thuø gheùt ñaïo Coâng giaùo, ñoù laø göông muø cuûa moät ngöôøi Ki-toâ höõu giaøu coù ôû gaàn nhaø chuùng toâi.
Ngöôøi ñöôïc bieát ñeán nhö laø moät keû baát coâng, ñoäc aùc ñoái vôùi nhöõng keû coâ theá, nhöõng ngöôøi ngheøo khoå. Nhôø döïa vaøo söï che chôû cuûa "coá ñaïo", tröôùc maët chaùnh quyeàn, oâng ta luoân laø keû thaéng cuoäc trong moïi cuoäc tranh caûi vôùi nhöõng ñoái thuû beân löông cuûa oâng ta.
Neáu nhö ngöôøi daân coøn chuùt deø daët, ngaàn ngöø tröôùc thaùi ñoä caàn coù ñoái vôùi ñaïo, thì haønh vi cuûa caùc teân thöïc daân maø chuùng toâi ñoàng hoùa – caùch sai laïc vaø baát coâng - vôùi ñaïo Coâng giaùo, ñaõ doàn taát caû nhöõng ngöôøi daân queâ chuùng toâi ñeán choã buoäc loøng phaûi choïn laáy thaùi ñoä aùc caûm saâu ñaäm naøy.

Theá laø toâi phaûi ñaêng kyù döï kyø thi tuyeån vaøo tröôøng coâng laäp Hueá.
Nhöng than oâi, toâi bò ñaùnh rôi caùch thaûm thöông; vaø caùc phuï huynh toâi khoâng coøn choïn löïa naøo khaùc ngoaøi tröôøng Pellerin ñang ñöôïc caùc sö huynh tröôøng Ki-toâ ñieàu haønh vaø moät soá tröôøng daân laäp phi toân giaùo khaùc.
Khoâng theå naøo chaàn chöø laâu hôn ñöôïc nöõa : duø coù nhieàu nguy hieåm, caùc ngaøi ñaønh quyeát ñònh gôûi toâi vaøo tröôøng caùc sö huynh.

Nhöng tröôùc khi leân ñöôøng, caùc baäc sinh thaønh neân toâi ñaõ vaän duïng bieát bao bieän phaùp phoøng ngöøa !
Trong moät buoåi ñaøm ñaïo thaân tình vaø ñaày söùc thuyeát phuïc, cha toâi ñaõ caên daën heát lôøi ñeå toâi ñöøng chòu khuaát phuïc tröôùc nhöõng lôøi duï doã cuûa caùc thaøy daïy töông lai cuûa toâi …
- "Nhöõng gì caùc oâng naøy noùi, toâi nhaát thieát khoâng neân tin theo."
Cha toâi noùi theâm
- "Chaúng phaûi moïi toân giaùo ñeàu toát laønh caû sao ? Nhaát laø khi ngöôøi ta thôø Ñaáng laøm chuû caû treân trôøi döôùi ñaát ? Vaø nhaát trong tröôøng hôïp gia ñình ta, laïi coøn coù caû söï toân kính vaø phuïng thôø oâng baø toå tieân mình nöõa. Phaûi chaêng ñaây ñieàu naøy cho pheùp ta khaúng ñònh raèng ta ñang thuoäc veà moät ñaïo toát nhöùt, hoaøn haûo nhöùt trong caùc ñaïo ?…"

Toâi kính caån nghe lôøi ngöôøi daïy baûo, loøng töï nhuû phaûi quyeát taâm saét ñaù ñeå mình seõ khoâng rôi vaøo caïm baåy cuûa nhöõng lôøi duï doã ngon ngoït.

Qua nhöõng tieáp xuùc ñaàu tieân, trong maét toâi, caùc sö huynh ñöôïc xem laø nhöõng ñoái töôïng ñaùng cho toâi quan saùt kyõ.
Ñoâi khi toâi chôït thaáy mình suy nghó mô maøng veà hoï, ñaët ra cho toâi nhöõng vaán naïn ñeå roài taïo thaønh nhöõng thaùch ñoá thaät söï khoù coù lôøi ñaùp …

Quaû thaät ñaáy laø nhöõng con ngöôøi nghieâm tuùc, raát ñöôøng hoaøng vaø raát uyeân baùc. Coù theå naøo hoï laïi quaù xuaån ñoäng ñeå daán mình vaøo vieäc thöïc haønh vaø truyeàn baù moät thöù ñaïo thaät toài taøn, teä haïi nhö vaäy khoâng ? …

Trong khi chôø ñôïi, toâi vaãn tieáp tuïc theo doõi quan saùt hoï caùch veùn kheùo trong khi vaãn phaûi nhoïc nhaèn ñau khoå tuaân thuû qui luaät "tham döï thaùnh leã haèng ngaøy" vaø ñi "chaàu pheùp laønh Thaùnh Theå".

Tuy nhieân vieäc hoïc giaùo lyù vaø laéng nghe nhöõng baøi giaûng laàn hoài taïo ra trong toâi nhöõng tia saùng môùi.
Ñieàu laøm toâi quan taâm nhieàu vaø thu huùt caûm tình cuûa toâi, chính laø söï minh baïch cuûa giaùo thuyeát ñöôïc trình baøy.
"Söï nhaän thöùc, loøng toân thôø, tình yeâu thöông, söï trôï giuùp cuûa Ñaáng Taïo Hoùa… phaûi chaêng ñaáy laø nhöõng ñieàu ñaõ ñöôïc giaûng daïy cho toâi hoài khi toâi coøn soáng trong gia ñình mình ? Vaø loøng töø bi trong saùch Phaät maø nôi ñaây, ngöôøi ta goïi laø ñöùc baùc aùi, loøng töø bi aáy ñoái vôùi toâi coù veû nhö ñöôïc thöïc thi raát cuï theå hôn trong ñaïo cuûa gia ñình toâi bôûi vì noù ñöôïc theå hieän thaønh thaät nhieàu vieäc thieän vaø vieäc hy sinh taän tuïy, ñuùng thaät laø anh huøng quaû caûm".

Trong khi nhöõng lôøi huaán duï aáy tieáp tuïc gieo raéc haèng ngaøy vaøo taâm hoàn toâi, söï thaän troïng vaø nghieâm tuùc cuûa sö huynh hieäu tröôûng cuøng caùc thaày daïy cuûa toâi laøm taêng theâm uy tín cuûa hoï tröôùc caëp maét ñaày thaùn phuïc cuûa toâi.
Ñoái vôùi toâi vieäc hoï troâng nom chaêm soùc caùc hoïc sinh vôùi tinh thaàn traùch nhieäm cao laø moät chöùng côù khoâng theå choái caûi veà loøng thöông meán cuûa hoï ñoái vôùi taát caû boïn toâi. Theá neân laàn hoài, moái thieän caûm vaø sau ñoù, loøng moä meán daønh cho caùc vò thaày naøy ñaõ trôû neân chan hoøa trong taâm tö toâi.

D D D

<noäi dung>

*****************************************************

Töø Moät Tín Ñoà Phaät Giaùo, Toâi Trôû Thaønh Moät Sö Huynh Doøng Anh Em Tröôøng Ki-toâ

Cuoái nieân khoùa ñaàu tieân (1937 – 1938) cuûa toâi taïi ngoâi tröôøng naøy, toâi boång nhaän ra coù moät söï thay ñoåi ñaùng keå trong loøng mình : toâi nhaän thaáy ñaïo Coâng giaùo laø moät toân giaùo thaät söï ñaùng kính troïng. Ñieàu toâi raát thích trong toân giaùo naøy ñoù laø ñöùc baùc aùi maø ñaïo ñoøi buoäc caùc Ki-toâ höõu phaûi sôû ñaéc vaø phaûi ñöôïc dieãn taû baèng söï taän tuïy hy sinh daønh cho caû hoàn laãn xaùc cuûa nhöõng con ngöôøi ñang ñau khoå, ñang cheát daàn moøn, baèng moät tinh thaàn baát vuï lôïi trong nhöõng coâng cuoäc truyeàn giaùo maø nhöõng chuyeän keå veà chuùng laøm toâi thích thuù say meâ, vaø baèng söï anh duõng mang tính chaát ñaïo ñöùc cuûa caùc vò töû vì ñaïo .

Ñoàng thôøi toâi cuõng yeâu thích göông maët khaû aùi cuûa Ñöùc Baø Maria maø ñaïo Phaät chuùng toâi khoâng coù vò naøo saùnh baèng. Vì bôûi maát meï töø hoài coøn raát treû neân duø trong aûo moäng, toâi cuõng raát caàn moät göông maët vaø moät traùi tim hieàn maãu cho cuoäc soáng cuûa caù nhaân toâi. Theá neân, chaéc beà treân cuõng ñoaùn ra söï trìu meán nhieät thaønh, duø baûn thaân toâi vaãn coøn laø moät löông daân, toâi kính caån daønh cho ngöôøi phuï nöõ maø khi ñöùng döôùi chaân thaùnh giaù, ñaõ ñöôïc naâng leân haøng maãu thaân cuûa nhöõng ngöôøi baát haïnh, nhöõng coâ nhi, nhöõng keû xaáu soá bò loaïi ra beân leà cuoäc ñôøi …

Söï khaâm phuïc vaø söï hoà hôûi naøy, toâi coá ñem chia seû cho caùc anh chò em baø con cuûa toâi trong dòp nghó leã. Nhöõng cuoäc troø chuyeän cuûa chuùng toâi töï nhieân höôùng ñeán toân giaùo, ñeán nhöõng quang caûnh maø toâi ñaõ töøng taän maét chöùng kieán taïi tröôøng Pellerin. Tuy nhieân, bò quaù nhieàu thaønh kieán choáng laïi Coâng giaùo, caùc anh chò em naøy luoân luoân saün saøng ñöa ra nhöõng baøi baùc laøm toâi cöùng hoïng, ñaëc bieät laø veà vaán ñeà giaùo só - tu só ñoäc thaân, veà leänh caám cuùng gioã oâng baø toå tieân, veà söï maâu thuaãn giöõa giaùo thuyeát baùc aùi vaø neát aên ôû, haïnh kieåm toài teä cuûa moät soá Ki-toâ höõu, veà hoân nhaân hoãn hôïp maø ngöôøi löông bò buoäc phaûi chaáp nhaän theo ñaïo, veà nhöõng baát coâng cuûa chính quyeàn thöïc daân Phaùp (ñoàng hoùa vôùi Coâng giaùo !), vaø nhaát laø veà lôøi cheâ traùch "ñao to buùa lôùn" cheát ngöôøi vaø khoå thay bieán thaønh caâu tuïc ngöõ (!) : Ñaïo ñi tröôùc, nhaø nöôùc (thöïc daân) ñi sau ! …

Tuy theá, nhöõng luùng tuùng hay boái roái veà ngoân töø (!) naøy khoâng laøm toâi naûn chí cuõng nhö khoâng laøm toâi chaùn ngaùn ñaïo : moät phaàn coù leõ do bò chaïm töï aùi, toâi quyeát ñònh laøm saùng toû hôn moái thieän caûm cuûa toâi ñoái vôùi tín ngöôõng môùi naøy. Quyeát ñònh truy tìm theâm aùnh saùng söï thaät veà vaán ñeà naøy cho pheùp toâi rôøi nhaø cha toâi ra ñi maø khoâng buoàn nhôù laém vaøo dòp töïu tröôøng thaùng 9 naêm 1938.

Moät trong caùc giaùo sö cuûa toâi luùc aáy laø sö huynh (x ? …), ngay ngaøy ñaàu ñaõ chieám ñöôïc söï khaâm phuïc cuûa toâi. Phaûi chaêng Thieân Chuùa ñaõ duøng sö huynh ñeå tröôùc heát, khôi daäy nieàm tin cho toâi, sau ñoù loøng yeâu thích söï hoaøn thieän Ki-toâ giaùo qua vieäc söûa ñoåi tính hö taät xaáu cuûa toâi vaø thöïc haønh nhöõng vieäc ñaïo ñöùc, vaø cuoái cuøng, yù töôûng töï hieán cho Thieân Chuùa ñeå loan truyeàn söù ñieäp thaùnh thieâng cuûa Ngöôøi ? Duø sao chaêng nöõa, aûnh höôûng cuûa sö huynh treân vieäc ñònh höôùng cho cuoäc soáng cuûa toâi ñaõ ñöôïc xaùc nhaän thaät chaéc chaén, khoâng coøn chuùt nghi ngôø gì. Khôûi söï töø naêm hoïc naøy, haïnh kieåm vaø loái soáng trong ñôøi hoïc sinh cuûa toâi mang moät daùng daáp khaùc haün. Suoát ngaøy, toâi laàn chuoãi Moâi Khoâi, ñaët ra cho mình nhöõng hy sinh haõm mình, vaø moïi giôø giaûi trí cuûa toâi ñeàu khôûi söï baèng moät cuoäc kính vieáng Thaùnh Theå.

Söï nhieät thaønh ñaïo ñöùc naøy laïi ñöôïc khích leä theâm bôûi baàu khí ñaïo ñöùc, ñaëc tröng cuûa tröôøng Pellerin daïo aáy. Hoïc sinh löông giaùo tranh nhau ñeå toû loøng quaûng ñaïi, ñeán ñoãi raát khoù maø xaùc ñònh ñöôïc söï khaùc bieät giöõa hai beân, ai löông ai giaùo.

Chöùng kieán tình hình nhöõng dieãn bieán thuaän lôïi nôi toâi, nhieàu thaày daïy vaø baïn beø khuyeân toâi neân veà xin cha toâi pheùp ñöôïc laõnh nhaän bí tích thanh taåy. Caù nhaân toâi, toâi bieát roõ laø moïi döï ñònh thuoäc loaïi naøy ñeàu chaéc chaén seõ gaëp thaát baïi eâ cheà ngay, vì raèng laø tröôûng nam trong gia ñình, toâi phaûi keá nghieäp cha toâi trong vieäc cuùng gioã oâng baø toå tieân. Döï ñònh naøy laïi caøng nguy hieåm hôn bôûi vì noù coù khaû naêng taïo thaønh côù buoäc toâi thoâi hoïc tröôøng Pellerin ñeå trieäu hoài veà gia ñình haàu traùnh ñöôïc "söï laây nhieãm dòch beänh Ki-toâ".

Nhöng laøm sao ngaên chaën ñöôïc nhöõng xaùc tín, nhöõng xu höôùng cuûa toâi ? … Nhöõng taâm tö tình caûm naøy traøn thoaùt ra töø moïi cöû chæ, caùch ñi ñöùng cuûa toâi, vaø lôùn tieáng toá giaùc toâi … maø toâi khoâng hay bieát gì ! …

Nhöõng gì phaûi xaûy ra, ñaõ xaûy ra ! … Baát an vì nhöõng boä ñieäu cuûa toâi trong caùc dòp nghæ leã, cha toâi beøn tra hoûi toâi veà nhöõng caûm tình maø toâi daønh cho ñaïo. Toâi thaúng thaéng thuù nhaän vôùi cha laäp tröôøng cuûa mình. Thay vì duøng lôøi leõ thuyeát phuïc toâi, ñöa toâi veà theo yù muoán cuûa ngöôøi, cha toâi ñaõ söû duïng bieän phaùp maïnh, duøng roi maây maø phaït ñoøn toâi vaø ra leänh cho caû gia ñình khoâng ai ñöôïc chuyeän vaõn vôùi toâi … Söï vieäc naøy rôi ñuùng vaøo ngaøy moàng ba Teát. Ñoái vôùi nhöõng ai thoâng hieåu nhöõng thoùi tuïc ñaùng traân troïng cuûa ngöôøi Vieät Nam chuùng toâi, tính chaát traàm troïng cuûa hình phaït ñöôïc tieán haønh vaøo thôøi ñieåm linh thieâng naøy chaéc seõ gaây baøng hoaøng khoâng ít. Ngay caû ñoái vôùi keû thuø cuûa mình, vaøo nhöõng ngaøy naøy, ngöôøi ta cuõng phaûi neùn giaän, baét söï haän thuø ñang soâi suïc trong loøng mình phaûi im tieáng, vì ít ra mình cuõng traùnh ñöôïc cho mình moïi chuyeän xui xeûo, buoàn böïc trong naêm môùi. Vaäy maø trong tröôøng hôïp naøy, cha toâi ñaõ öng loøng chaáp nhaän tröôùc moïi ñau buoàn maø cuoäc va chaïm raéc roái vôùi ngöôøi con trai tröôûng cuûa mình coù theå mang tôùi … Chaéc söï ñau khoå hay söï giaän döõ cuûa cha phaûi thoáng thieát laém ! "Phuï thaân ñaùng toäi nghieäp cuûa con ôi, con raát hieåu cha, vaø con cuõng ñau ñôùn bieát bao khi con thaáy cha daán böôùc vaøo con ñöôøng coá chaáp, töø choái cho con quyeàn coù yù kieán khaùc cha" …

Tuy vaäy, Ñöùc Gieâ-su ñaõ thöông ban thöôûng cho toâi vôùi nhieàu nieàm vui raát xaùc thöïc, dö söùc ñeàn buø cho nhöõng thoáng khoå cuûa toâi, ñeãn ñoãi trong thaâm taâm toâi, toâi caàu mong cho söï thöû thaùch naøy keùo daøi theâm ra.

Nhôø baø noäi can thieäp, toâi ñöôïc pheùp trôû laïi tröôøng Pellerin ñaàu naêm 1940. Tuy nhieân lieân heä giöõa cha con toâi trôû thaønh baêng giaù. Maëc cho nhöõng aân caàn saên ñoùn cuûa toâi, cha toâi vaãm giöõ söï im laëng khoù hieåu. Chaéc cha muoán toâi caûm nhaän ñöôïc raèng giôø ñaây cha ñaõ tieán ñeán giai ñoaïn saün saøng ñeå "töø " toâi, ñöùa con thöøa töï cuûa cha. Vaø coi nhö chuyeän ñaõ ñöôïc quyeát ñònh roài, cha khoâng theøm noùi naêng gì ñeán toâi, ra veû nhö khoâng maøng gì ñeán töông lai toâi. Laâu laâu, cha coù gôûi "maên-ña" ra cho toâi ñeå thanh toaùn truù phí vaø hoïc phí, nhöng khoâng bao giôø cha heù moâi noùi laáy nöûa lôøi.

Toâi ao öôùc vaøo ñaïo nhöng chöa bao giôø noùi thaønh lôøi. Nhöõng trôû ngaïi cho öôùc muoán naøy laøm toâi theâm thaän troïng vaø thuùc ñaåy toâi gia taêng chaát löôïng ñôøi soáng thieâng lieâng cuûa toâi ñeå toâi coù theå saün saøng ñoái phoù vôùi nhöõng thöû thaùch töông lai.

Trong kyø nghæ heø sau nieân hoïc naøy (1940), toâi toû thaùi ñoä raát baøng quan veà vaán ñeà toân giaùo ñeán ñoãi cha toâi vì khoâng thaáy aûnh Chuùa, khoâng thaáy xaâu chuoãi neân cho pheùp toâi trôû laïi tröôøng ñeå hoïc cho xong naêm cuoái ñeå thi laáy baèng tieåu hoïc cao ñaúng (EÙtudes Primaires Supeùrieures).

Moät thöû thaùch ñau loøng chôø ñôïi toâi ôû ñaáy … Söï hoaøi nghi xaâm chieám taâm hoàn toâi : Coù thaät chaêng toâi ñöôïc ôn goïi ñoùn nhaän ñöùc tin ? Toâi töï nhuû thaàm nhö vaäy, vaø nhaát laø coù theå naøo, toâi, moät Phaät töû , toâi töï phuï cho mình daùm choïn soáng cuoäc ñôøi nhö nhöõng baäc thaày cuûa toâi ? … Coù khoân ngoan chaêng, tröôùc khi nhaän ñöôïc söï khaúng ñònh trieät ñeå, toâi chaáp nhaän laøm phieàn loøng moät ngöôøi cha raát xöùng ñaùng cho toâi kính phuïc vaø thöông yeâu, moät ngöôøi baø ñang thay theá caùch dòu daøng vaø aâu yeám ngöôøi meï xaâu soá cuûa toâi ? … Nhöõng vieãn caûnh naøy thaät söï laøm coõi loøng toâi tan naùt ! … Vaø noãi buoàn saàu trôû thaønh soá phaän toâi … Toâi ñaõ nhöõng töôûng töø nay döï ñònh cuûa toâi trôû thaønh voâ phöông thöïc hieän. Duø sao toâi vaãn coá coâng caàu nguyeän vaø töï ñaët cho mình nhöõng hy sinh haõm mình ñoâi khi khaù cöïc ñoan, ngöôïc laïi vôùi moïi caån troïng.

Thieân Chuùa, Ñaáng maø toâi caàu khaån vôùi loøng xaùc tín cuûa ngöôøi taân toøng, vaø laø Ñaáng maø toâi khoâng ngaàn ngaïi ñoå vaáy traùch nhieäm laøm maát linh hoàn toâi, trong tröôøng hôïp döï ñònh toâi baát thaønh, cuoái cuøng roài Thieân Chuùa aáy cuõng ñaõ xoùt thöông toâi … Vaø ñang khi suy gaãm Lôøi Chuùa trong Phuùc AÂm : "Ai yeâu cha yeâu meï hôn Thaày, thì khoâng xöùng vôùi Thaày"(Mt 10,37), toâi quyeát ñònh khaån khoaûn xin ñöôïc gia nhaäp Taäp vieän Nha Trang. Döïa theo lôøi chaáp thuaän cuûa beà treân giaùm tænh (sh D-R), ngöôøi ñaõ töøng bieát roõ toâi vôùi tö caùch laø hoïc sinh tröôøng Pellerin, sö huynh hieäu tröôûng döï ñònh ñöa toâi sang tröôøng Miche ôû Nam Vang (cuõng do caùc sö huynh ñieàu khieån) ñeå ñaùnh laïc höôùng moïi cuoäc truy luøng maø chaéc chaén gia ñình toâi seõ ra söùc theo ñuoåi. Baát haïnh thay, ngoâi tröôøng treân bò quaân ñoäi Nhaät ra leänh tröng thu vaø laïi nöõa, toâi bò thi rôùt ôû khoùa ñaàu kyø thi baèng Tieåu hoïc Cao ñaúng. Nhöõng söï vieäc naøy taïo theâm traéc trôû cho nhöõng döï ñònh cuûa toâi.

Theá laø toâi khôûi söï tieáp tuïc nieân hoïc thöù tö maø khoâng coù baát ngôø quan troïng naøo xaûy ra nöõa. Cuoái naêm aáy, toâi nhaän laünh bí tích Röûa toäi caùch thaàm laëng taïi nhaø nguyeän tröôøng Pellerin (thaùng 6 naêm 1942), maø khoâng thoâng baùo cho moät ai hay bieát , gia ñình toâi cuõng nhö beø baïn toâi, vì söï tieát loä khoâng ñuùng luùc chaéc chaén seõ gaây nhieàu phieàn toaùi … Hai ngaøy sau ñoù, trong söï im laëng tuyeät maät, toâi ñaùp chuyeán taøu chôï ñeå leân ñöôøng vaøo Taäp vieän cuûa caùc sö huynh taïi Nha Trang.

Caét ñöùt hoaøn toaøn vôùi moïi raøng buoäc cuûa "traàn theá", toâi khôûi ñaàu thôøi gian thænh vieän cuûa toâi vôùi söï vöõng tin raèng cha toâi seõ khoâng bao giôø khaùm phaù ñöôïc nôi toâi aån naùu. Taát nhieân, toâi nghó ñôn giaûn raèng sau naøy , toâi chæ caàn cuùi moïp tröôùc maët cha maø trình baøy heát moïi nguoàn côn veà quyeát ñònh baát di dòch cuûa toâi vaø caàu xin ngöôøi tha thöù.

Tuy nhieân moät saùng noï, khi thaùnh leã vöøa xong, ngöôøi ta ñeán baùo tin cho toâi laø coù cha ñeán thaêm … Toâi chæ voûn veïn ñöôïc moät khaéc ñoàng hoà ñeå chuaån bò cho cuoäc hoäi ngoä khuûng khieáp naøy . Khaéc vaén voûi naøy ñöôïc duøng ñeå chaïy ñeán saáp mình döôùi chaân Chuùa. Raát moûi meät vì ñöôøng xaù xa xoâi, cha toâi ñaønh ngoài chôø toâi taïi phoøng khaùch töø nöûa giôø roài. Cha chæ nheï nhaøng traùch moùc toâi ñoâi ñieàu vaø sau ñoù keâu môøi toâi quay veà nhaø. Toâi chæ aáp uùng noùi ñöôïc vaøi lôøi xin loãi vì ñaõ gaây ra cho ngöôøi noãi buoàn saâu saéc. Toâi thieát tha caàu xin cha cho pheùp toâi ñöôïc tieáp tuïc böôùc theo ôn goïi cuûa mình … Cha ñaùp lôøi "Ta seõ giaûi quyeát vaán ñeà naøy ôû nhaø". Toâi coá laëp laïi nhieàu laàn lôøi caàu xin cuûa toâi nhöng quaû laø voâ hieäu. Tröôùc söï coá gaéng naøi næ cuûa toâi, oâng tuùm coå aùo toâi, döùt khoaùt buoäc toâi phaûi nghe lôøi oâng. Toâi ñaønh cöôõng laïi … Ñöôïc baùo ñoäng veà nhöõng gì xaûy ra taïi phoøng khaùch, beà treân nhaø lieàn thoâng baùo vôùi caûnh saùt. Hoï phaûn ñoái caùc bieän phaùp ñöôïc cha toâi ñem ra söû duïng vaø noùi roõ vôùi cha toâi raèng toâi ñuû lôùn khoân ñeå töï quyeát ñònh caùc haønh ñoäng cuûa mình.

Ngaøy hoâm sau, laïi moät cuoäc vieáng thaêm môùi … nhöng theo lôøi khuyeân cuûa beà treân, toâi ñaønh traùnh maët. Ngaøy hoâm sau nöõa, cha toâi laïi xuaát hieän taïi phoøng khaùch. Vì muoán döùt khoaùt moät laàn cho xong, toâi ñònh taâm tìm caùch laøm cho cha toâi hieåu lyù do veà quyeát taâm khoâng theå lay chuyeån cuûa toâi, vaø toâi lieàn ra trình dieän vôùi ngöôøi. Ngay töùc khaéc luùc aáy, cha toâi thuïp ngöôøi quì xuoáng tröôùc maët toâi, vaø trong tö theá khaån naøi aáy, ngöôøi khoùc roáng leân … Boång nhieân toâi choaùng vaùng caû maët maøy. Tim toâi nhö vôõ toang ra, vaø nöôùc maét toâi tuoân ñoå chan hoøa … Cuøng nhau chuùng toâi khoùc söôùt möôùt maø khoâng noùi leân ñöôïc moät lôøi naøo … Cuoái cuøng, vaø vaån luoân ôû trong tö theá quì goái, cha van naøi toâi haõy trôû veà nhaø ñeå xin söï ñoàng yù cuûa baø toâi laø ngöôøi xöa nay ñaõ thay meï toâi ñeå chaêm soùc cho toâi. Vieäc nhaéc nhôû naøy thaät söï laø con dao gaêm ñaâm vaøo tim toâi ! … Toâi nhö ñôø ngöôøi ra vaø rôi vaøo tình traïng baát ñoäng nhö vaäy suoát caû tieáng ñoàng hoà, ñoâi maét chan hoøa suoái leä, ngay tröôùc maët cha toâi cuõng ñang laû ngöôøi ñi …

Ngaøy hoâm ñoù vaø luoân caû ngaøy hoâm sau, ñoái vôùi toâi laø nhöõng ngaøy ñaày ñau khoå voâ phöông dieãn taû. Ñoâi khi döôùi söùc naëng cuûa nhöõng khoå ñau , toâi caûm thaáy mình nhö saép ngaõ quî vaø phaân vaân tröôùc caùch xöû trí sao cho phaûi ñaïo laøm con vöøa laïi trung thaønh vôùi ôn goïi maø Chuùa thöông ban cho. Nhöng hoïa voâ ñôn chí, toâi laïi caûm nhaän loøng tin caäy nôi huynh tröôûng nhaø bò suùt giaûm ñaùng keå trong taâm khaûm toâi … Toâi saép nhaém maét buoâng xuoâi taát caû … may ñaâu moät bieán coá maø toâi cho laø do Chuùa Quan Phoøng gôûi ñeán, ñaõ kòp thôøi cöùu toâi. Khoâng nghi ngôø gì nöõa, ñaáy laø caâu traû lôøi cuûa Ñöùc Raát Thaùnh Trinh Nöõ tröôùc muoân vaøn lôøi kinh soát saéng maø moïi ngöôøi treân ñoài La San Nha Trang ñaõ daâng leân ñeå caàu nguyeän cho toâi, cho ôn goïi cuûa toâi.

***

Ba tuaàn sau caûnh töôïng quaù ñau thöông naëng neà naøy, caùc taäp sinh vaø thænh sinh bình thaûn ñi daïo doïc theo bôø bieån Nha Trang (khu vöïc Hoøn Choàng vaø Thanh Haûi baây giôø). Ñi giöõa caùc anh em naøy, toâi thöôûng thöùc trong thanh thaûn söï bình an maø toâi khoù khaên laém môùi tìm laïi ñöôïc. Boång nhieân töø trong buïi raäm, boán ngöôøi ñaøn oâng nhaûy voït ra. Thoaït troâng, hoï ñeàu löïc löôõng vaø raát cöông quyeát. Töùc khaéc toâi nhaän ra boùng daùng cha toâi giöõa boïn hoï. Khoâng noùi moät lôøi, hoï nhaøo ñeán toâi, troùi goâ toâi laïi roàiø naém laáy daây ra söùc loâi toâi ñi ñeán moät ngoâi nhaø gaàn ñoài, chaéc laø nôi hoï taïm truù. Caùc anh em trong nhaø huaán luyeän vöøa baát ngôø vöøa hoaûng sôïvì moät cuoäc taán coâng quaù ñoät ngoät neân boû chaïy taùn loaïn. Nhöng coù ngöôøi chaïy veà baùo ñoäng vôùi sö huynh giaùm tænh vaø huynh tröôûng nhaø … Trang bò baèng moät caây heøo to, oâng giaùm tænh vöøa lôùn con laïi vöøa nhanh chaân neân ñaõ mau choùng baét kòp nhoùm baét coùc. Vaø vì nhoùm naøy töø choái khoâng chòu traû töï do cho anh chaøng thanh nieân khoán khoå laø toâi, neân oâng aáy noåi xung, huô tay, huô gaäy lung tung khieán moïi ngöôøi khieáp ñaûm. Thöøa dòp loän xoän, toâi thoaùt ra ñöôïc vaø chaïy trôû veà thænh vieän giöõa ñoaøn hoä toáng huøng haäu laø caùc anh em La San.

Tuy vaäy gia ñình toâi chöa chòu thua cuoäc vì caùc ngaøy sau ñoù caùc ngöôøi baø con toâi ra xaõ ñöa ñôn kieän caùc beà treân trong Doøng veà toäi quyeán ruõ treû vò thaønh nieân. Chaùnh quyeàn laâm thôøi Vieät Nam vaø quaân löïc Nhaät Baûn coù maët taïi ñòa phöông luùc aáy lieàn can thieäp. Nhöng toäi nghieäp thay cho cha toâi vì luùc aáy toâi vöøa troøn 21 tuoåi. Tröôùc luaän cöù naøy, ñaïi dieän toøa aùn ñòa phöông thaáy caàn phaûi nhaéc nhôû raèng "luaät thaønh nieân" khoâng coù hieäu löïc taïi Vieät Nam vaø vì theá ngöôøi cha gia ñình vaãn coøn quyeàn khieáu naïi … Vieân só quan Nhaät ñöông nhieân cuõng ñoàng yù veà quan ñieåm naøy vaø hoã trôï luaän cöù vì coi ñaây nhö laø moät dòp ñeå cho boïn "da traéng" khoâng ñöôïc loäng haønh … Tuy nhieân sö huynh Giaùm tænh cuõng khoâng vöøa gì. OÂng baùc boû moïi luaän ñieäu vaø noùi raèng : "Nhöõng gì caùc oâng noùi ñeàu raát toát vaø raát ñuùng. OÂng naøy coù quyeàn ñoøi laïi con, vaø luaät leä ñöùng veà phía oâng aáy. Thöa caùc oâng, caùc oâng cuõng thuoäc veà phe oâng ta, vaø oâng ta coù lyù ñoù … Theá nhöng khoâng phaûi chuùng toâi coá giöõ ngöôøi thanh nieân naøy laïi. Anh aáy ñöôïc töï do ra ñi. Nhöng neáu anh aáy khoâng muoán boû chuùng toâi ra ñi, vaäy thöa caùc oâng, caùc oâng laáy quyeàn gì maø ngaên caûn anh aáy, quyeàn gì maø duøng söùc maïnh loâi keùo anh ra khoûi ngoâi nhaø maø anh coi nhö laø cuûa anh ? … Phaûi chaêng chính caùc oâng ñaõ phaïm loãi khi duøng vuõ löïc nhö theá ñeå buoäc anh ta phaûi theo caùc oâng ? …

Chuyeän ñaõ quaù roõ raøng vaø dö söùc ñuû ñeå chöùng minh raèng toâi khoâng muoán ra ñi trôû veà vôùi gia ñình traàn theá. Theá neân, phía gia ñình toâi ñaønh laàm luûi ra veà trong thaát voïng …

Töø luùc ñoù, toâi khoâng coøn bò quaáy raày nöõa, nhöng chaéc ai cuõng bieát, trong gia ñình toâi, khoâng coøn ai theøm nhìn ñeán "baûn maët" toâi hay noùi vôùi toâi moät lôøi gì ! … Moãi naêm sau ñoù, toâi ñeàu bieân veà cho cha toâi hai böùc thö ñaày yeâu thöông vaø vôùi nhöõng tình caûm daït daøo. Tuy nhieân nhöõng böùc thö khoâng heà ñöôïc hoài aâm … Töø nay trôû ñi, ñoái vôùi cha, toâi keå nhö ñaõ cheát roài ! …

***

Thöa beà treân Toång Phuï quyeàn, treân ñaây laø con ñöôøng maàu nhieäm maø Chuùa Quan Phoøng ñaõ choïn ñeå daãn con ñeán vôùi Ngöôøi qua Doøng La San. Moïi ngaøy con ñeàu daâng lôøi caûm taï loøng nhaân töø vaø quyeàn naêng cuûa Thieân Chuùa ñaõ bieát caùch thaéng ñöôïc baûn thaân con, gia ñình con vaø queâ höông con ñeå ñöa troïn thaân xaùc vaø taâm hoàn con veà trong voøng tay cuûa Ngöôøi. Vaø cuõng nhö vaäy, moãi ngaøy con ñeàu caàu nguyeän cho gia ñình con, ñaëc bieät cho ngöôøi cha ñaùng xoùt thöông cuûa con ñeå cuoái cuøng roài chính cha cuõng seõ cuøng vôùi con ñaït ñeán chaân lyù quyù yeâu cuûa Chuùa.

Daùm xin beà treân Toång Phuï quyeàn hieäp yù cuøng ngöôøi con cuûa beà treân ñaây trong lôøi caàu nguyeän thieát tha vaø muoân thuôû ñeå daâng leân Thieân Chuùa xin cho cha con ñöôïc nieàm vui haïnh phuùc tröôøng sinh , ngöôøi cha maø nay ñoái vôùi con coøn thaân thieát gaáp boäi laàn hôn nhö trong quaù khöù … maø giôø ñaây con caûm thaáy ngöôøi quaù baát haïnh trong tình thöông yeâu bò xuùc phaïm naëng neà !

Vôùi loøng toân kính saâu saéc,

Keû beà döôùi raát khieâm toán vaø vaâng phuïc cuûa beà treân,

Sh A.M

<noäi dung>