Mỗi ngày một câu chuyện
Frère Phong, fsc. - Nhà La San Việt Nam - San Jose
THÁNH YẾN (*)
"Năm ba chú tiểu đồng lếch thếch,
Tiêu dao nơi hàn cốc thanh sơn.
Nào thơ, nào rượu, nào địch, nào đờn.
Đồ thích chí chất đầy trong một túị
Mặc ai hỏi, mặ c ai không hỏi tới,
Gẫm việc đời mà ngắm kẻ trọc thanh.
Này này sĩ mới hoàn danh." (Kẻ Sĩ, Nguyễn Công Trứ)
Cái thú hưởng nhàn, hưởng già của kẻ "này này sĩ mới hoàn danh", Cụ Già Yến e
cũng mong lắm. Thay v́ năm ba chú tiểu đồng lếch thếch theo phục dịch, Cụ Già
Yến chỉ một
ḿnh đơn chiếc lếch thếch lê thê, trốn chui trốn nhủi, từ Kẻ Mốt, sang Kẻ Sặt,
đến Lực Điền ... khi noi+ hàn cốc, khi bụi trúc xanh.
Với đường xa không nhà không cửa, với tuổi đời đă 74, Cụ Già Yến đành mượn bụi
tre xanh làm nơi tạm nghĩ. "Mặc ai hỏi, mặc ai không hỏi tới," cụ "gẫm việc đời"
mà thấy đường Chúa dẫn thật nhiệm mầu.
Cụ sinh ra trong thớ Trịnh Nguyễn Phân Tranh, vào năm 1764 tại Trà Lũ, Nam Định,
lớn lên hiến thân đi tu, chịu chức linh mục năm 1798. Dưới triều Tây Sơn, Cụ đă
bị bắt và suưt lănh án tử h́nh, nhưng v́ giáo dâ n đút lót tiền bạc cho quan
quân, Cụ đă bị tha về. Sang năm 1807, Cụ nhập ḍng Đa Minh. Dưới triều Gia Long
và đầu triều Minh Mạng, Cụ thong dong thi hành nhiệm vụ linh mục. Nhưng đến năm
1838, khi vua Minh Mạng ra lệnh bắt đạo gắt gao, Cụ lại phải rày đây mai đó,
trốn tránh thi hành nghĩa vụ linh mục của ḿnh.
Vào ngày 8 tháng 6, Cụ gặp ông Cai Phan. Ông này năn nỉ mời Cụ đến ẩn núp trong
nhà ḿnh. Ngờ đâu, Cai Phan phản nghịch, bắt trói Cụ và đóng gông chuẩn bị giải
Cụ về Hải Dương nộp cho quan. Giáo dân Kẻ Sặt, Lực Điền nghe tin ấy đă tuôn đến,
trước là dùng trâu và tiền để lo thủ tục "đầu tiên" cứu Cụ, nhưng không thành ;
sau đó họ toan dùng vơ lực để giải cứu Cụ, nhưng Cụ đă khuyên họ không nên bạo
hành. Thế là Cụ bị giải nộp cho quan quân.
Quan tuần phủ Hải Dương không muốn hại Cụ, nên đă xin Cụ tự nhận là lang y, đi
giúp dân lành, để quan có cớ thả về, nhưng Cụ khẳng khái đáp : "Tôi không phải
là thầy thuốc. Tôi là thầy cả chuyên lo giảng đạo và tế lễ Chúa Trời. Tôi sẵn
ḷng chịu chết v́ lẽ ấy, chứ không nói dối để sống."
Quan vẫn muốn cứu Cụ, nên thay v́ bắt Cụ phải bước qua Thánh Giá dể được thả về,
quan lại cho lệnh vẽ một ṿng tṛn chung quanh Cụ, và bảo Cụ chỉ cần bước qua
cái ṿng tṛn ấy th́ quan cũng sẵn ḷng xem như là Cụ đă bước qua Thánh Giá rồi.
Nhưng Cụ lại cương quyết : "Làm như vậy th́ đâu có khác ǵ là tôi chối đạo."
Quan đành dâng sớ về Kinh. Tuy nhiên, quan vẫn không muốn phải giết Cụ, nên xin
triều đ́nh cho xử Cụ tại nguyên quán là Nam Định. Nhưng bản án, kư ngày 20 tháng
6 năm 1838, có câu : "Đỗ Yến người nước ta là đạo trưởng Gia-tô, bị bắt mà vẫn
không chịu bỏ đạo, thật là người ngu muội cố t́nh không theo đường phải, vậy
chém ngay, giải về Nam Định làm ǵ."
Ngày 30 tháng 6 năm 1838, Cụ Già Yến ung dung tiến ra pháp trường. Một tiếng
chiêng vang, một đường đao lướt xuống, đầu Cụ lăn lóc trên pháp trường.
Cảm phục Cụ, quan đă truyền khâu đầu Cụ lại với thân ḿnh Cụ, và tặng vải để tẩm
liệm vị lăo già đạo trưởng Gia-tộ Một ông lăo lang thang như Thầy của Cụ xưa đă
rày đây mai đó, rao giảng Tin Mừng khắp mọi nẻo đường Do Thái, mà "không có ḥn
đá để gối đầu" (Mát-thêu 8:20). Một ông lăo già Việt Nam đă can đảm chịu chết
chứ không chịu nói dối, v́ Thầy của Cụ vẫn dạy: "có th́ nói có, không th́ nói
không (Mát-thêu 5:37). Cụ đă coi trọng bổn phận làm gương sáng của bậc già lăo,
như Ê-La-da thửo xưa trong Kinh Thánh : "Ở tuổi chúng ta, giả vờ là điều bất
xứng, e rằng có nhiều thanh niên sẽ nghĩ là ông già Ê-la-da đă chín mươi tuổi
đầu, mà c̣n theo những lề thói dân ngoại. Rồi bởi tôi đă giả vờ và ham sống thêm
một ít lâu nữa, nên họ bị lầm lạc v́ tôi, c̣n tôi th́ chuốc lấy vết nhơ và ô
nhục cho tuổi già" (2Mác-ca-bê 6:24-25).
Cụ Già Yến "đă can đảm từ giă cuộc đời, tỏ ra xứng đáng với tuổi già, và để lại
cho đám thanh niên ( vàcả Giáo Hội) một tấm gương cao đẹp về cái chết tự nguyện
và cao quư" (2 Mác-ca-bê 6:27-28).
***
Chúc tụng Chúa v́ những bậc lăo thành, những gương sống đạo Chúa hằng dành cho
tuổi trẻ Việt Nam.
-Cầu nguyện
-Quyết tâm
-Dấn thân
(*) ĐTC Lê-ô XIII phong chân phước cho Cụ ngày 27 tháng 5 năm
1900. ĐTC Gioan Phao-lô II tôn phong Cụ làm Thánh Vincent Đỗ
Yến ngày 19 tháng 6 năm 1988.