CHIEÂM NGÖÔÕNG BA NGOÂI

Caùch ñaây chöøng theá kyû, coù moät nhaø truyeàn giaùo beân Phi chaâu trôû veà AÂu Taây thaêm queâ nhaø. Treân ñöôøng veà, tình côø oâng ñi ngang qua moät caùi ñoàng hoà maët trôøi thaät xinh ñeïp. Laäp töùc oâng töï nhuû: "OÀ! Caùi ñoàng hoà naøy quaû laø lyù töôûng ñoái vôùi ñaùm tín höõu Phi chaâu cuûa ta, ta coù theå duøng noù ñeå giuùp hoï bieát tính giôø tính phuùt!". Theá laø vò truyeàn giaùo mua ngay caùi ñoàng hoà maët trôøi aáy, ñoùng vaøo thuøng ñem veà Phi chaâu. Nhìn thaáy noù, oâng thoân tröôûng yeâu caàu ñaët giöõa laøng, coøn ñaùm daân thì heát söùc phaán khích vì chöa bao giôø trong ñôøi, hoï thaáy ñöôïc moät vaät gì xinh ñeïp, hay ho vaø ích lôïi nhö vaäy. Nhaø truyeàn giaùo raát laáy laøm thoûa maõn. Theá nhöng, vì muoán baûo veä ñoàng hoà khoûi möa naéng, daân laøng ñaõ cuøng nhau xaây moät maùi che phía treân, ñang khi ñoàng hoà phaûi nhôø aùnh saùng maët trôøi môùi hoaït ñoäng!

Ñoù laø thaùi ñoä cuûa nhieàu kitoâ höõu ñoái vôùi Maàu nhieäm trung taâm cuûa ñaïo ñöôïc bieåu döông cöû haønh hoâm nay. Moãi naêm, ñeán kyø naøy, hoï laïi caûm thaáy khoå sôû vì nhö phaûi chaïm traùn vôùi moät ñieàu gì khoù hieåu, hoùc buùa, thaäm chí laø phi lyù. Ngay chöõ "maàu nhieäm" ñaõ laøm cho hoï kinh hoaûngï. Phaûi chaêng ñoù laø moät caùi gì TC ñöa ra ñeå thaùch thöùc trí tueä nhaân loaøi, ñeå haõnh dieän cho thaáy Ngöôøi uyeân aùo sieâu vieät? Phaûi chaêng ñoù laø moät chieâu thöùc GH duøng ñeå traùnh giaûi thích vaán ñeà, ñeå buoäc tín höõu tin caùch muø quaùng? Thaùi ñoä sôï haõi maàu nhieäm naøy hay xem noù nhö moät moùn ñoà trang söùc theâm thaét cho ñöùc tin chính laø maùi che khieán maàu nhieäm khoâng theå toûa saùng vaø coù giaù trò cho cuoäc soáng thöôøng nhaät cuûa ngöôøi kitoâ höõu.

1. Maàu nhieäm, tieáng noùi cuûa tình yeâu

Tröôùc heát, xin ñöôïc minh ñònh chöõ "maàu nhieäm" (mysteøre). Ñaây laø moät töø tìm thaáy trong khoa hoïc, trong trieát hoïc vaø trong toân giaùo. Trong khoa hoïc, tieáng Vieät dòch ra laø "bí nhieäm" ñeå chæ nhöõng gì bí aån, coøn chöa khaùm phaù trong thieân nieân maø luoân luoân kích thích nieàm ñam meâ tìm hieåu cuûa caùc nhaø khoa hoïc. Trong trieát hoïc, ñaëc bieät trieát hoïc hieän sinh, tieáng Vieät dòch ra laø "huyeàn nhieäm" ñeå chæ nhöõng gì saâu kín trong taâm hoàn vaø cuoäc soáng moãi con ngöôøi maø ta chæ coù theå bieát nhôø ñöôïc ñöông söï maïc khaûi (vaø ta chæ coù vieäc tin nhaän) hay ta chæ coù theå khaùm phaù daàn sau nhöõng chuoãi ngaøy caän keà ñöông söï trong tình yeâu. Ñaây cuõng laø moät caùi gì gaây say meâ thích thuù. Cuoái cuøng, trong toân giaùo, tieáng Vieät dòch ra laø "maàu nhieäm" ñeå chæ nhöõng gì thuoäc veà Thieân Chuùa (trong baûn tính vaø haønh ñoäng cuûa Ngöôøi) maø Ngöôøi ñaõ maïc khaûi ra cho chuùng ta vì tình yeâu, chuùng ta laáy ñöùc tin maø ñoùn nhaän vaø cuõng chæ duøng tình yeâu môùi mong hieåu thaáu. Vì maàu nhieäm tröôùc heát khoâng phaûi ñieàu bí hieåm cuûa Ñaáng Tuyeät ñoái thaùch thöùc trí tueä phaøm nhaân song laø tieáng loøng cuûa Thieân Chuùa ngoû vôùi traùi tim chuùng ta laø con caùi Ngöôøi. Dó nhieân noù chaúng deã hieåu vì thuoäc veà taâm tö cuûa Thieân Chuùa (y nhö nhöõng gì thuoäc veà taâm tö cuûa moät caù nhaân). Thaønh thöû khi nghe noùi ñeán maàu nhieäm, thì thay vì hoaûng sôï vì nhö saép chaïm traùn vôùi moät caùi gì ñoù khieán ta naùt oùc beå ñaàu, haõy bieát rung ñoäng taâm hoàn vì saép nghe Thieân Chuùa boäc loä coõi loøng, baøy toû taâm söï hay haønh ñoäng tình yeâu cuûa Ngöôøi cho chuùng ta.

Maàu nhieäm möøng kính hoâm nay chính laø taâm söï tuyeät vôøi nhaát cuûa Thieân Chuùa. Noù boäc loä cho thaáy baûn chaát saâu xa cuûa Ngöôøi, cuûa moät vì Thieân Chuùa töôûng laø laïnh luøng, xa laï vaø khoù hieåu nhöng thaät ra ñaõ trao phoù taát caû baûn thaân (taâm tö, tình caûm, thaùi ñoä, haønh ñoäng) cuûa mình cho chuùng ta ñeå chuùng ta cuõng xöû söï nhö Ngöôøi.

Dó nhieân, ñaõ töøng coù nhöõng keû quaû quyeát vôùi chuùng ta raèng loaøi ngöôøi chaúng coù theå bieát gì veà Thieân Chuùa. Neáu theá, tieân vaøn haõy ñöa hoï tôùi tröôùc caâu noùi cuoái cuøng cuûa Tin möøng theo thaùnh Maùttheâu hoâm nay: "Anh em haõy ñi laøm pheùp röûa cho moïi daân toäc nhaân danh Chuùa Cha, Chuùa Con vaø Chuùa Thaùnh Thaàn". Ñöùc Gieâsu, Thaùnh Thaàn, Chuùa Cha. Ñieàu chuû yeáu cuûa maàu nhieäm ñaõ ñöôïc ban cho chuùng ta, chuùng ta coù theå tieán tôùi. Cuoái böôùc ñöôøng chieâm ngaém cuûa chuùng ta, ñoù vaãn coøn laø maàu nhieäm; nhöng bao laâu coøn ñoïc "Nhaân danh Chuùa Cha, Chuùa Con vaø Chuùa Thaùnh Thaàn", chuùng ta vaãn ôû trong aùnh saùng cuûa maàu nhieäm ñoù.

Ñoù laø moät aùnh saùng tình yeâu: "Thieân Chuùa laø tình yeâu. Phaøm ai yeâu thöông, thì ñaõ ñöôïc Thieân Chuùa sinh ra vaø ngöôøi aáy bieát Thieân Chuùa. Ai ôû laïi trong tình yeâu thì ôû laïi trong Thieân Chuùa" (1Ga 4,7.16). Trong tình yeâu! Neáu ngaäp ngöøng, neáu giaäm chaân tröôùc caùc lôøi môøi goïi yeâu thöông, neáu khoâng ñi vaøo tình baùc aùi huynh ñeä, toâi seõ chaúng ñi vaøo trong Thieân Chuùa, seõ chaúng bieát Thieân Chuùa. Moái daây lieân keát vieäc yeâu meán anh em vaø hieåu bieát Thieân Chuùa nhö theá laø moät giaùo huaán ñöôïc thaùnh Gioan raát nhaán maïnh, theá nhöng noù xem ra chaúng ñöôïc ñaùnh giaù ñuùng bôûi moïi ngöôøi. "Xin noùi cho chuùng toâi veà Thieân Chuùa", vaøi ngöôøi baûo. "Haõy quyeát ñònh yeâu meán Thieân Chuùa vaø anh em mình hôn nöõa: tình yeâu seõ daïy baïn veà Thieân Chuùa ngay".

Vaø luùc aáy, caùc töø môùi coù theå noùi leân moät caùi gì ñoù veà maàu nhieäm Thieân Chuùa, ñaëc bieät caùc töø cuûa Tin möøng. Qua Ñöùc Gieâsu, chuùng ta khaùm phaù ra raèng coù trong Thieân Chuùa nhieàu luoàng tình yeâu maïnh meõ ñeán noãi chuùng ta ñaõ goïi laø caùc "Ngoâi vò": Cha sinh ra Con, Con dieãn taû Cha, caû hai yeâu nhau trong Thaùnh Thaàn. Ba ngoâi vò, vì tình yeâu bao giôø cuõng ñoøi hoûi toái thieåu phaûi coù ba. Trong tình yeâu vôï choàng ñích thöïc, ta ñaõ thaáy ñieàu ñoù: cha-meï-con (hai vôï choàng tìm moïi caùch khoâng coù con ñeå cuøng nhau höôûng laïc thuù, chaúng phaûi laø yeâu nhau chaân thaønh). Trong tình baïn ñích thöïc, ñònh luaät naøy cuõng coù maët: hai ngöôøi baïn yeâu nhau chæ vì chung moät lyù töôûng. Lyù töôûng ñoù laø ñöùa con tinh thaàn cuûa hoï (neáu khoâng thì chæ laø ñoàng tính luyeán aùi!). Thieân Chuùa laø tình yeâu trong chính Ngöôøi, baûn chaát cuûa Ngöôøi laø tình yeâu. Ngöôøi laø moät TC nhöng vì laø tình yeâu neân coù ba ngoâi, Ngöôøi laø ba ngoâi nhöng vì laø tình yeâu neân chæ laø moät TC.

Bôûi theá, yeâu thöông anh em laøm cho chuùng ta nhaäp tòch "nöôùc Thieân Chuùa", laøm cho chuùng ta hít thôû khoâng khí cuûa Thieân Chuùa, ban cho chuùng ta caùc phong caùch cuûa Thieân Chuùa, laøm cho chuùng ta bieát Thieân Chuùa. Coøn söï phi-tình yeâu, moïi thaùi ñoä töø khöôùc meán thöông, laøm chuùng ta xa Thieân Chuùa ñeán ñoä nhöõng gì nghe noùi veà Ngöôøi chaúng coøn coù theå taùc ñoäng leân chuùng ta nöõa.

Thieân Chuùa khoâng döïng neân chuùng ta ñeå khoûi ôû moät mình, Ngöôøi döïng neân chuùng ta vì söï soáng-tình yeâu nôi Ngöôøi ñaõ buøng vôõ thaønh tình yeâu ñuû loaïi. Ngöôøi yeâu chuùng ta bôûi vì Ngöôøi laø tình yeâu chöù khoâng phaûi vì chuùng ta "ñaùng yeâu". Chính Ngöôøi laøm ta neân "ñaùng yeâu" baèng caùch cho ta caùc phöông tieän ñeå ngaøy caøng trôû neân moät keû maø Ngöôøi coù theå thöông meán. Caàn phaûi ñoïc EÂdeâkien chöông 16 (caâu chuyeän töôïng tröng veà lòch söû Israen) ñeå hieåu roõ ñieàu naøy. Coù caùi gì ñoù khieán chuùng ta phaûi khoùc leân vì xaáu hoå vaø vì meán yeâu, nhöng noãi eâm dòu vì ñöôïc meán yeâu ñeán theá nhaän chìm söï xaáu hoå vaø moïi nghi ngôø. Sau khi ñoïc trang saùch naøy, chuùng ta seõ bieát Thieân Chuùa laø Söï Soáng-Tình Yeâu ñeán ñaâu.

Baèng caùch luoân nghó tôùi ñieàu ñoù, toâi laøm beùn reã trong toâi nhieàu nieàm xaùc tín giuùp toâi soáng thöïc: toâi seõ hieåu raèng tình yeâu laø taát caû, giaûi thích taát caû, laø muïc ñích cuûa taát caû. Ñöôïc Tình yeâu döïng neân, chuùng ta chuû yeáu ñöôïc keâu goïi trôû neân nhöõng höõu-theå-yeâu-meán. Taïi sao ñi xa chaân lyù raïng ngôøi naøy? Ngöôøi ta coù theå thoaùng thaáy tình yeâu Ba ngoâi khi nhìn Ñöùc Gieâsu. Ngöôøi kinh ngaïc thaùn phuïc Cha, thöôøng xuyeân bò loâi keùo veà Cha vaø say meâ ao öôùc laøm ñeïp loøng Cha nhôø Thaàn Khí: "Toâi haèng laøm nhöõng ñieàu ñeïp yù Ngöôøi" (Ga 8,29).

Ñoù chaúng phaûi laø caùi gì caàn soáng giöõa chuùng ta sao? Chuùng ta quaù ruït coå vaøo trong cuoäc soáng mình, ít höôùng ra vôùi nhöõng ngöôøi khaùc, ít say meâ thaùn phuïc nhaân caùch cuûa hoï, caùc cuoäc maïo hieåm cuûa hoï, chaúng maáy ao öôùc laøm hoï haøi loøng. Roài teâ lieät bôûi muoân ngaøn noãi sôï bò aên laáy hay bôûi voâ soá söï saùng suoát taøn nhaãn: y theá naøy, thò theá noï, vaäy maø anh coøn muoán toâi cho hoï laø quan troïng sao? Dó nhieân, khoâng phaûi nhö Chuùa Cha, Chuùa Con vaø Thaùnh Thaàn ñoái vôùi nhau theå naøo thì chuùng ta ñoái vôùi nhau cuõng vaäy. Nôi chuùng ta, söï hieäp nhaát bao giôø cuõng phaûi noã löïc xaây döïng vaø tình yeâu luoân bò moái nguy ích kyû rình chôø. Tuy nhieân söï soáng-tình yeâu giöõa Tam Vò vaãn luoân laø maãu möïc tuyeät vôøi, khuyeán khích chuùng ta nghó raèng nhieàu khaùc bieät lôùn lao vaãn coù theå ñöôïc chaáp nhaän trong moät söï duy nhaát coøn cao quyù hôn söï ñoäc daïng ñoâi luùc caùm doã chuùng ta.

Chính Ñöùc Gieâsu nhìn thaáy chuùng ta nhö moät nhaân loaïi ba ngoâi: "Laïy Cha, öôùc gì hoï neân moät nhö chuùng ta" (Ga 17,21). Maø Ngöôøi bieát chuùng ta raát roõ. Vaäy taïi sao chuùng ta khoâng cuøng Ngöôøi noã löïc ñeå xaây döïng moät theá giôùi hieäp nhaát, nhö khaåu hieäu cuûa phong traøo Toå aám?

Lm. Phan Vaên Lôïi