Khi chaøng thanh nieân Phanxicoâ thaønh Assidioâ baét ñaàu böôùc vaøo cuoäc soáng "ngoâng cuoàng": boû coâng vieäc laøm aên cuûa gia ñình, "choâm ñoà nhaø" cho ngöôøi ngheøo khoå, leûn ñeán traïi cuøi vôùi beänh nhaân, ñi xin aên ñeå soáng qua ngaøy, kieám voâi vöõa ñaù gaïch söûa laïi maáy ngoâi nhaø nguyeän ñoå naùt, haùt ngheâu ngao ngoaøi ñöôøng ca ngôïi tình yeâu Thieân Chuùa, roài coù luùc khoâng trôû veà nhaø nöõa... thì oâng Bernañoâneâ, thaân phuï Phanxicoâ, heát söùc xaáu hoå vaø töùc giaän, coøn baø meï thì ñau khoå caùch aâm thaàm · Böõa noï, nghe ngoaøi phoá coù tieáng hoø reo, oâng chaïy ra thì thaáy moät boïn treû con ñang theo sau Phanxicoâ, neùm nhöõng thöù dô daùy vaøo ngöôøi chaøng, trong luùc chaøng vaãn toû ra hieân ngang vui veû. OÂng lieàn nhaøo tôùi, neän cho chaøng hai quaû ñaám nhö trôøi giaùng khieán chaøng suïm xuoáng taïi choã. Loâi chaøng vaøo nhaø, oâng nhoát chaøng xuoáng ngay haàm röôïu, boû ñoùi, coøn caám vôï giaùp maët con. Nhöng vaøi hoâm sau, vì chuyeän laøm aên, oâng phaûi rôøi gia ñình. Vaãn giöõ chìa khoùa haàm röôïu trong mình, oâng ra leänh cho vôï moãi ngaøy chæ cho Phanxicoâ aên hai böõa thoâi · Ñôïi choàng ñi khoûi, baø Bernañoâneâ cho ngöôøi phaù tung cöûa, oâm laáy con, nöôùc maét raøn ruïa. Phanxicoâ giaõi baøy vôùi meï taát caû bí aån vaø döï ñònh trong taâm hoàn mình. Thaáy con muoán trôû laïi caûnh soáng chaøng ñaõ choïn, tuy ñau khoå, baø vaãn noùi vôùi con: "Con haõy laøm theo nhöõng gì Chuùa soi saùng". Roài baø saém söûa cho chaøng nhöõng gì caàn duøng · Trôû veà, oâng Bernañoâneâ loâi thaèng con "maát daïy" tôùi ñöùc giaùm muïc ñeå xin ngaøi xöû kieän. Tröôùc maët baù taùnh, Phanxicoâ ñaõ töø khöôùc quyeàn thöøa keá ñeå choïn soáng con ñöôøng khoù ngheøo. Chaøng cuõng truùt luoân maûnh xieâm y cuoái cuøng treân ngöôøi, traû laïi cho cha vaø tuyeân boá: "Töø nay, con chæ coøn coù moät Cha treân trôøi maø thoâi".

Noãi ñau khoå cuûa song thaân Phanxicoâ tröôùc moät söï ñoaïn tuyeät vì Thieân Chuùa vaø Nöôùc Trôøi, cuõng laø noãi ñau khoå maø ta coù theå thaáy ñöôïc nôi song thaân Ñöùc Gieâsu trong baøi Tin Möøng hoâm nay. Nhöng trong caû hai caâu chuyeän ñeàu coù nhöõng baøi hoïc thaám thía.

Quaû theá, khôûi söï taïi Gieârusalem, trong Ñeàn thôø, vôùi cuoäc truyeàn tin cho oâng Dacaria veà vieäc chaøo ñôøi cuûa vò Taåy giaû, Tin Möøng Luca veà thôøi thô aáu cuûa Ñöùc Gieâsu cuõng keát thuùc trong Ñeàn thôø Gieârusalem vôùi caûnh töôïng laï luøng cuûa "caäu beù-thaày daïy", noäi dung baøi Tin Möøng leã Thaùnh gia hoâm nay. Ñænh cao cuûa trình thuaät naèm trong caâu ñaùp khoâ khan Ñöùc Gieâsu ñöa ra cho song thaân ñang khaéc khoaûi: "Cha meï khoâng bieát laø con coù boån phaän ôû nhaø cuûa Cha con aø". Tuy nhieân, vôùi thaùi ñoä "ghi nhôù taát caû nhöõng ñieàu aáy vaø suy ñi nghó laïi trong loøng", Ñöùc Maria cuõng trôû thaønh thaày daïy cho heát thaûy chuùng ta veà moät phöông dieän khaùc.

1. Baøi hoïc cuûa ñöùa con

Ñöùc Gieâsu ñöa ra moät phaân bieät roõ reät giöõa gia ñình traàn gian cuûa Ngöôøi vôùi gia ñình maàu nhieäm voán laø nôi Ngöôøi ñaõ phaùt xuaát. Thoát leân töø "Cha", Ñöùc Gieâsu maïc khaûi maàu nhieäm thaàn linh cuûa mình. Ôn goïi cuûa Ngöôøi khoâng phaûi laø phuïc vuï moät gia ñình daàu thaùnh thieän cuûa taïo vaät nhaân loaïi, nhöng laø ñeå Cha treân trôøi söû duïng tuøy nghi.

Tuy nhieân, caäu beù ñöa ra lôøi tuyeân boá coù veû noåi loaïn aáy cuõng chính laø keû ngoan ngoaõn theo cha meï leân Gieârusalem moãi naêm dòp leã Vöôït qua, chính laø keû nhaän lôøi quôû traùch: "Con ôi, sao con laïi laøm cho cha meï nhö theá?", chính laø keû ngoan ngoaõn theo cha meï treân con ñöôøng veà Nadareùt queâ cuõ, chính laø keû "vaâng phuïc caùc ngaøi", cho daãu ñaõ thaønh nieân vaø ñöôïc phuù baåm chính söï khoân ngoan cuûa Thieân Chuùa laãn söï thoâng thaùi cuûa Salomon, cho daãu söï khoân ngoan cuûa Ngöôøi lôùn daàn vôùi tuoåi taùc, söùc voùc vaø aân suûng.

Ñöùc vaâng lôøi cuûa Ñöùc Gieâsu beân trong gia ñình khieâm toán aáy do ñoù trôû thaønh göông maãu. Hôn nöõa, nhö moät hoïc giaû veà trang Tin Möøng naøy laø cha R.E. Brown ñaõ vieát, "ñöùc vaâng lôøi ñoù heát söùc gaây xuùc ñoäng vì naèm beân caïnh söï thoâng minh cuûa Ñöùc Gieâsu, voán khieán taát caû ngaïc nhieân vaø thaùn phuïc. Coøn gaây xuùc ñoäng hôn nöõa vì naèm beân caïnh "tham voïng" to lôùn cuûa Ñöùc Gieâsu laø laøm nhieàu boån phaän ñaëc bieät trong tö caùch Con Thieân Chuùa, nhöõng boån phaän vaø ôn goïi maø cha meï Ngöôøi khoâng taøi naøo hieåu noåi". Thaùi ñoä cuûa Ñöùc Gieâsu laø daáu chæ cho thaáy Ngöôøi hieán thaân cho con ngöôøi, Ngöôøi ra coâng phuïc vuï chöù chaúng muoán ñöôïc phuïc vuï.

Ñaøng khaùc Ñöùc Maria baét ñaàu hieåu baèng kinh nghieäm soáng raèng khoaûng caùch giöõa mình vôùi Con khoâng phaûi laø daáu taùch xa nhöng laø gaàn laïi, vì vôùi ñöùc tin, baø ngaøy caøng ñi vaøo chöông trình cöùu roãi maø Ñöùc Kitoâ saép thöïc hieän.

Daãu sao, beân trong böùc tranh aáy, ñoù laø moät yeáu toá coù theå chaáp nhaän bôûi moïi gia ñình. Neáu ngöôøi con phaûi bieát hieáu kính ñoùn nhaän tình yeâu cuûa cha meï, thì cha meï phaûi bieát raèng con cuûa hoï coù moät soá meänh maø hoï khoâng theå xaùc ñònh tröôùc. Hoï coù theå mô öôùc veà ñöùa con theo hình aûnh cuûa mình hay nhö keû thöïc hieän nhöõng döï phoùng to lôùn, nhöng cuoái cuøng hoï phaûi bieát chaáp nhaän noù ñuùng nhö con ngöôøi noù, vôùi caùc sôû tröôøng sôû ñoaûn cuûa noù, vôùi soá phaän khieâm heøn hay vinh quang cuûa noù. Luoân bieát cho vaø bieát nhaän, aáy laø daáu chæ cuûa tình yeâu.

Traùi laïi, thoáng trò hay xem ñöùa con, oâng choàng baø vôï nhö sôû höõu rieâng, ñoù laø saûn phaåm cuûa moät taâm hoàn ty tieän vaø chaúng coù khaû naêng "suy ñi nghó laïi trong loøng". Neáu chaáp nhaän moät töø nguyeân vaén goïn nhöng saâu saéc veà maët sö phaïm, thì "Quyeàn bính" ñích thöïc (auctoritas, danh töø la tinh) coù nghóa laø "laøm cho lôùn leân" (augeo, auctum, augere ñoäng töø la tinh). "Ngöôøi phaûi lôùn leân coøn toâi phaûi nhoû laïi".

Ñoù laø kieåu caùch cuûa gia ñình Nadareùt, laø kieåu caùch cuûa chính "gia ñaïo" theo thaùnh Phaoloâ: "Nhö Hoäi Thaùnh tuøng phuïc Ñöùc Kitoâ theá naøo, thì vôï cuõng phaûi tuøng phuïc choàng trong moïi söï nhö vaäy. Ngöôøi laøm choàng haõy yeâu thöông vôï, nhö chính Ñöùc Kitoâ yeâu thöông Hoäi Thaùnh. Keû laøm con, haõy vaâng lôøi cha meï theo tinh thaàn cuûa Chuùa... coøn nhöõng baäc laøm cha meï, ñöøng laøm cho con caùi töùc giaän" (Ep 5,24-25; 6,1-4).

2. Baøi hoïc cuûa baø meï

Sau baøi hoïc cuûa ñöùa con, tieáp ñaây laø baøi hoïc cuûa baø meï. Qua caâu "Ñöùc Maria haèng ghi nhôù moïi kyû nieäm aáy vaø suy ñi nghó laïi trong loøng", Tin Möøng phaùc hoïa cho ta chaân dung cuûa Ñöùc Maria nhö vò linh sö tuyeät haûo, khieán ta chaúng caàn phaûi ñi tìm caùc linh sö (AÁn giaùo, Phaät giaùo, Hoài giaùo...) nhö ñang laø caùi "moát" trong nhieàu giôùi kitoâ höõu hieän thôøi. Nôi baø, ñöùc tin ñang taùc ñoäng caùch saâu thaúm, vì chaúng ñôøi naøo coù ai seõ phaûi ñaøo saâu nhö theá, seõ phaûi soáng nhöõng ñieàu gaây hoang mang nhö theá.

Baø laø ngöôøi Do thaùi, ñöôïc giaùo duïc theo loái Do thaùi. Vieäc trôû thaønh meï Ñaáng Meâsia, nhö moïi thieáu nöõ Do thaùi ñeàu mô öôùc, ñaõ laøm baø choaùng ngôïp vaø thoûa maõn. Tuy nhieân ñaõ coù nhöõng bieán coá gaây ngôõ ngaøng maø tröôùc tieân laø vieäc thuï thai ñoàng trinh caùch nhieäm laï. Laäp töùc baø ñaõ toû ra muoán tìm kieám chaân lyù: "Toâi seõ laøm meï caùch naøo?" - "Thaùnh Thaàn seõ ñeán treân baø".

Ñoù ñaõ laø ñieàu caàn phaûi suy nieäm, vaø Maria ñaõ baét ñaàu moät con ñöôøng ñaày nhöõng caâu hoûi ngaøy caøng gaây day döùt, baên khoaên. Laø ngöôøi Do thaùi, baø seõ phaûi daàn daàn chaáp nhaän tö töôûng Ñaáng Ñoäc Nhaát coù moät ngöôøi con, vaø ngöôøi con aáy laø Gieâsu! Roài baø phaûi laøm quen vôùi yù töôûng: Ñaáng Meâsia vinh hieån, ñoù laø ñöùa treû ñang soáng trong thoân laøng nhoû beù vaø trong gia ñình lao ñoäng cuûa baø, nhö moïi ñöùa treû khaùc. Sau moät chuùt xaùo ñoäng luùc Ngöôøi sinh ra, laø söï chìm vaøo im laëng cuûa moät cuoäc soáng raát khieâm toán.

Roài coù söï coá naêm Ñöùc Gieâsu möôøi hai tuoåi. OÙc ñoäc laäp cuûa Ngöôøi quaù ö baát thöôøng vaø caâu traû lôøi cuûa Ngöôøi quaù ö hoãn laùo neáu ñaõ chaúng chaát chöùa bieát bao maàu nhieäm: "Sao cha meï laïi tìm con? Cha meï khoâng bieát laø con coù boån phaän ôû nhaø cuûa Cha con sao?"

Khoâng, hoï ñaõ khoâng bieát, Luca daùm noùi theá, "oâng baø chaúng hieåu gì". Nhö nhieàu ngöôøi töøng choaùng ngôïp tröôùc caùc bieán coá, Ñöùc Maria cuõng bò choaùng ngôïp. Nhöng baø vaãn caûm nhaän moïi chuyeän moät caùch saâu xa: "Baø haèng ghi nhôù nhöõng ñieàu aáy trong loøng". Baø suy nieäm, baø choàng chaát caùc söï kieän, caùc töø ngöõ, caùc aùnh saùng. Töø nay, moïi haønh vi vaø lôøi noùi nôi ñöùa con laï luøng cuûa baø, thay vì laøm baø kheùp kín tröôùc caùi baát khaû ñaït, laïi seõ môû loøng baø ra vaø naâng baø moãi laàn moät chuùt leân tôùi maàu nhieäm: "Hôõi con yeâu cuûa meï, con laø ai?"

Ñöùc Gieâsu thaáy ba noã löïc ñoù, noã löïc môû loøng, suy nieäm vaø thích nghi. Laàn kia, nghe moät phuï nöõ la leân do phaán khôûi caùch hôøi hôït: "Phuùc thay baø meï ñaõ cöu mang vaø cho Thaày buù môùm!" Ngöôøi ñaõ ñaùp laïi baèng moät lôøi gôïi yù haõy vaøo saâu hôn: "Ñuùng hôn phaûi noùi raèng: Phuùc thay keû laéng nghe vaø tuaân giöõ lôøi Thieân Chuùa" (Lc 11,27-28).