Moät chuyeân gia Thaùnh Kinh ñaõ vieát raèng: "Trình thuaät caùc Nhaø Chieâm tinh xuaát hieän nhö moät hôïp tuyeån nhoû goàm nhieàu baûn vaên Thaùnh Kinh laøm neân cho chuùng ta moät suy nieäm tuyeät taùc veà Lôøi Thieân Chuùa. Trong ñoù, ta deã daøng nhaän ra caùc nhaân vaät vaø bieán coá lòch söû coå xöa cuûa Israen. Thi ca, lòch söû, thaàn hoïc, buùt chieán vaø hoä giaùo goùp phaàn bieán caâu chuyeän naøy thaønh moät baûn vaên phong phuù vaø quan troïng cuûa giaùo lyù sô thuûy, coù chuû ñích chính yeáu laø keâu goïi löông daân ñeán vôùi ñöùc tin".

Trình thuaät ñöôïc vieát theo moät theå vaên heát söùc ñaëc bieät maø ta khoâng neân coi laø lòch söû thuaàn tuùy, ñeå hieåu noù ñeán töøng chi tieát maët chöõ. Noù vöøa döïa treân moät soá döõ kieän lòch söû ñöông thôøi (nhaân vaät Heâroâñeâ vôùi tính khí ña nghi vaø taøn aùc chaúng haïn), vöøa baùo tröôùc nhieàu chuû ñeà töông lai trong Tin Möøng Maùttheâu (tuyeån daân töø khöôùc Ñöùc Gieâsu ñang luùc löông daân laïi ñoùn nhaän Ngöôøi) theo kieåu khuùc daïo ñaàu cuûa moät cuoán phim hay moät baûn nhaïc.

1. Höôùng daãn vieân cuûa vuõ truï vaø cuûa lyù trí

Môû maøn saân khaáu, ta thaáy caùc chieâm tinh gia (hay coøn goïi laø ñaïo só) böôùc vaøo. Hoï hôïp thaønh theá giôùi Ñoâng phöông, theá giôùi ngoaïi lai xa laï ñoái vôùi chính Kinh Thaùnh. Chaúng nhöõng töôïng tröng cho caû moät khu vöïc vaên hoùa vaø chuûng toäc, hoï coøn hieän thaân cho noãi chôø mong Ñaáng Meâsia cuûa nhaân loaïi, toïa ñoä ñích thaät cuûa cuoäc soáng con ngöôøi. Quaû theá, moïi con ñöôøng maø khoâng daãn ñeán nhaø thôø, moïi haønh vi maø khoâng quy veà vieäc taï ôn, moïi thöïc taïi maø khoâng trôû thaønh Thaùnh Theå thì hoûi coøn ñaâu yù nghóa? Nöõ hoaøng Sô-va voán ñaõ ñi tìm khoân ngoan taïi Gieârusalem töø Salomon vaø caùc chieâm tinh gia Meâñi hay Löôõng Haø tieán veà Thaønh thaùnh tìm moät oâng vua-cöùu theá, caû hai beân ñeàu laø hieän thaân cho noãi khaéc khoaûi muoân thuôû cuûa con ngöôøi voán chæ coù theå tìm thaáy an bình trong Thieân Chuùa.

Vaø chính vuõ truï vôùi ngoân ngöõ im laëng cuûa noù (Tv 19) laø höôùng daãn vieân thöù nhaát trong cuoäc kieám tìm naøy. Quaû theá, ngoâi sao ñaõ chieám choã lôùn bieát bao trong suy tö cuûa caùc chieâm tinh gia ñoaùn ñieàm giaûi moäng. Thöôøng hieän dieän nhö daáu chæ huyeàn thoaïi tieân baùo cuoäc ñaûn sinh cuûa caùc vó nhaân, vua chuùa, thaàn linh trong theá giôùi coå töø ñoâng sang taây (hoaøng ñeá Alòchsôn, Augustoâ cuûa La-Hy hay thaàn Agni cuûa AÁn giaùo...), höôùng daãn vieân saùng ngôøi ñoù coù moät yù nghóa xaùc ñònh trong Thaùnh Kinh.

Khi vieát trang naøy, Maùttheâu ñaõ hieåu roõ noù vaø ngaàm söû duïng moät baûn vaên Kinh Thaùnh thôøi danh ñöôïc Do thaùi giaùo coi nhö chìa khoùa giaûi maõ bí maät Ñaáng Meâsia. Bilôam, moät thaày boùi aram hay ammoânít gì ñoù, ñöôïc vua Balaùc môøi ñeán ñeå nguyeàn ruûa Israen, ñaõ chæ coù theå thoát leân nhöõng lôøi chuùc phuùc vaø buoät mieäng: "Toâi thaáy noù, nhöng baây giôø chöa phaûi luùc, toâi nhìn, nhöng chöa thaáy noù keà beân: moät vì sao xuaát hieän töø Giacoùp, moät vöông tröôïng troãi daäy töø Israen" (Ds 24,17). Moät baûn vaên Do thaùi giaùo thôøi danh (baûn 70) ñaõ dòch caâu ñoù thaønh: "Moät vì vua xuaát hieän töø Giacoùp, moät ñaáng Meâsia troãi daäy töø Israen". Ngoâi sao do ñoù ngaøy caøng trôû thaønh bieåu töôïng cuûa vua meâsia, neân saùch Khaûi huyeàn seõ goïi Ñöùc Kitoâ nhö "Sao Mai" laø vì vaäy (Kh 2,28; 22,16). Thaät theá, aùnh saùng laø haäu caûnh trong moïi cuoäc xuaát hieän cuûa ñaáng Meâsia, nhö Isaia ñaõ haùt trong thaùnh thi tuyeät dieäu veà Ñaáng Emmanuen cuûa mình: "Daân ñang laàn böôùc giöõa toái taêm ñaõ thaáy moät aùnh saùng huy hoaøng; ñaùm ngöôøi soáng trong vuøng boùng toái nay ñöôïc aùnh saùng böøng leân chieáu roïi" (9,1). AÙnh saùng tieâu dieät boùng toái, bieåu töôïng cuûa hö voâ (x. St 1,2) laãn cheát choùc, vaø ban khôûi ñaàu cho moät cuoäc saùng taïo môùi.

2. Höôùng daãn vieân cuûa maïc khaûi

Beân caïnh höôùng daãn vieân cuûa vuõ truï vaø cuûa "lyù trí" laø ngoâi sao, moät höôùng daãn vieân ñöôïc xeáp vaøo loaïi "nhöõng coâng trình cuûa Thieân Chuùa" (Rm 1,20), coù moät höôùng daãn vieân thöù hai, mang tính thaàn hoïc vaø bieät loaïi hôn, ñoù laø Kinh Thaùnh, ñöôïc chöùng nhaän trong tröôøng hôïp chuùng ta bôûi ñoaïn vaên thôøi danh cuûa Mikha 5, ñöôïc Maùttheâu bieân soaïn laïi: "Phaàn ngöôi, hôõi Beâlem, mieàn ñaát Giuña, ngöôi ñaâu phaûi laø thaønh nhoû nhaát cuûa Giuña, vì ngöôi laø nôi vò laõnh tuï chaên daét Israen daân Ta seõ ra ñôøi". Chính Israen laø ngöôøi thuï thaùc söï höôùng daãn saùng toû hôn naøy cuûa ngoâi sao; tuy nhieân, vì ñoùng kín trong thaùi ñoä döûng döng vaø ñaàn ñoän, Israen ñaõ khoâng bieát ñoïc hieåu yù nghóa saâu xa cuûa noù. Neân vò muïc töû/laõnh tuï ñöôïc sai ñeán vôùi ñoaøn chieân laïc cuûa nhaø Israen seõ chæ ñöôïc khaùm phaù bôûi nhöõng nhöõng ngoaïi, "ñeán töø Ñoâng phöông" vaø ñöôïc cho ngoài vaøo baøn tieäc trong nieàm vui hieäp thoâng vôùi Thieân Chuùa. Thaät theá, Maùttheâu neâu baät nieàm vui lôùn lao ("hoï möøng rôõ voâ cuøng") caùc ñaïo só coù khi ñoùn nhaän maïc khaûi daønh cho hoï. Traùi laïi, ôû haäu caûnh, daàn daàn noåi roõ bieåu töôïng cuûa söï töø choái, ñöôïc hieän thaân trong moät oâng vua khaùc, Heâroâñeâ, vaø "caû thaønh Gieârusalem cuøng vôùi oâng" (c. 3). Israen chuûng toäc chaúng coøn laø "Israen thaät cuûa Thieân Chuùa"; vieäc thuoäc moät coäng ñoaøn nhôø huyeát thoáng vaø truyeàn thoáng, vieäc ghi vaøo soå moät giaùo hoäi khoâng ñuû ñeå ñöôïc cöùu roãi.

Giôø ñaây moïi chuù yù ñeàu höôùng veà nhöõng "tín höõu môùi vaø thaät", caùc ñaïo só. Hoï ñi vaøo cung ñieän khieâm toán cuûa vò vua môùi sinh ("nhaø", c. 11), thaáy ôû giöõa laø Ñöùc Kitoâ vaø meï cuûa Ngöôøi. Hoï saáp mình thôø laïy Ngöôøi trong cöû chæ toân thôø cuûa phuïng vuï Kitoâ giaùo chöù khoâng chæ trong cöû chæ suøng baùi kieåu ñoâng phöông. Caùc leã vaät cuûa hoï, ñieån hình cuûa mieàn Löôõi lieàm phì nhieâu, phaûn aûnh loái ñoïc laïi cuûa Kitoâ giaùo ñoái vôùi baøi ca vó ñaïi laøm neân baøi ñoïc thöù nhaát hoâm nay: "Laïc ñaø töøng ñaøn che rôïp ñaát..., taát caû nhöõng ngöôøi töø Sô-va keùo ñeán, ñeàu mang theo vaøng vôùi traàm höông, vaø loan truyeàn lôøi ca tuïng Ñöùc Chuùa" (Is 60,6). Hoaëc laø loái ñoïc laïi thaùnh vònh ñaùp ca 72,10: "Töø Taùc-sít vaø haûi ñaûo xa xaêm, haøng vöông giaû seõ veà trieàu coáng. Caû nhöõng vua AÛ-raäp, Sô-va, cuõng ñeàu tôùi tieán daâng leã vaät. Moïi quaân vöông phuû phuïc tröôùc beä roàng...".