(1) «Khi laøm vieäc laønh phuùc ñöùc, anh em phaûi coi chöøng, chôù coù phoâ tröông cho thieân haï thaáy. Baèng khoâng, anh em seõ chaúng ñöôïc Cha cuûa anh em, Ñaáng ngöï treân trôøi, ban thöôûng. ⁽²⁾ Vaäy khi boá thí, ñöøng coù khua chieâng ñaùnh troáng, nhö boïn ñaïo ñöùc giaû thöôøng bieåu dieãn trong hoäi ñöôøng vaø ngoaøi phoá xaù, coát ñeå ngöôøi ta khen. Thaày baûo thaät anh em, chuùng ñaõ ñöôïc phaàn thöôûng roài. ⁽³⁾ Coøn anh, khi boá thí, ñöøng cho tay traùi bieát vieäc tay phaûi laøm, ⁽⁴⁾ ñeå vieäc anh boá thí ñöôïc kín ñaùo. Vaø Cha cuûa anh, Ñaáng thaáu suoát nhöõng gì kín ñaùo, seõ traû laïi cho anh.

Caàu nguyeän nôi kín ñaùo

(5) «Vaø khi caàu nguyeän, anh em ñöøng laøm nhö boïn ñaïo ñöùc giaû: chuùng thích ñöùng caàu nguyeän trong caùc hoäi ñöôøng, hoaëc ngoaøi caùc ngaõ ba ngaõ tö, cho ngöôøi ta thaáy. Thaày baûo thaät anh em: chuùng ñaõ ñöôïc phaàn thöôûng roài. ⁽⁶⁾ Coøn anh, khi caàu nguyeän, haõy vaøo phoøng, ñoùng cöûa laïi, vaø caàu nguyeän cuøng Cha cuûa anh, Ñaáng hieän dieän nôi kín ñaùo. Vaø Cha cuûa anh, Ñaáng thaáu suoát nhöõng gì kín ñaùo, seõ traû laïi cho anh.

AÊn chay caùch kín ñaùo

(16) «Coøn khi aên chay, anh em chôù laøm boä raàu ró nhö boïn ñaïo ñöùc giaû: chuùng laøm cho ra veû thieåu naõo, ñeå thieân haï thaáy laø chuùng aên chay. Thaày baûo thaät anh em, chuùng ñaõ ñöôïc phaàn thöôûng roài. ⁽¹⁷⁾ Coøn anh, khi aên chay, neân röûa maët cho saïch, chaûi ñaàu cho thôm, ⁽¹⁸⁾ ñeå khoâng ai thaáy laø anh aên chay ngoaïi tröø Cha cuûa anh, Ñaáng hieän dieän nôi kín ñaùo. Vaø Cha cuûa anh, Ñaáng thaáu suoát nhöõng gì kín ñaùo, seõ traû laïi cho anh».

CHIA SEÛ

Caâu hoûi gôïi yù:

1. Khi laøm ñieàu gì toát ñeïp maø ta muoán moïi ngöôøi ñeàu bieát, thì muïc ñích cuûa ta laø gì? Nhö vaäy, ta laøm ñieàu ñoù vì ta, hay vì Thieân Chuùa?
2. Neáu ta laøm ñieàu gì toát ñeïp maø ta chæ muoán moät mình Thieân Chuùa bieát thoâi – vì neáu ñeå moïi ngöôøi bieát thì ta khoâng coøn coâng nghieäp gì tröôùc maët Thieân Chuùa – haàu Thieân Chuùa traû coâng cho ta, aân thöôûng ta, thì ta laøm ñieàu ñoù laø vì ta, hay vì yeâu meán Thieân Chuùa?
3. Ngöôøi con hieáu thaûo vôùi cha meï, khi laøm ñieàu gì cho cha meï, coù mong cha meï traû coâng cho mình khoâng? Neáu mong cha meï traû coâng thì ta haønh xöû coù khaùc gì moät ngöôøi thôï laøm thueâ khoâng? Cuõng vaäy, ngöôøi yeâu meán Thieân Chuùa thaät söï coù mong Ngaøi traû coâng cho nhöõng gì mình laøm vì Ngaøi khoâng?

Suy tö gôïi yù:

1. Hai khuynh höôùng taâm lyù

Trong ñôøi soáng gia ñình vaø xaõ hoäi, ai cuõng ñeàu ñoái dieän vôùi hai thöïc taïi caên baûn naøy, laø «mình» vaø «ngöôøi khaùc». Döïa treân hai thöïc taïi caên baûn naøy, ngöôøi ta coù hai khuynh höôùng taâm lyù khaùc nhau:

– khuynh höôùng vò kyû: coi «caùi toâi» cuûa mình laø quan troïng, laø treân heát, laø muïc ñích cho moïi hoaït ñoäng cuûa mình. Vì theá, cuõng coi haïnh phuùc hay ñau khoå cuûa mình, yù kieán hay öôùc muoán cuûa mình laø quan troïng. Tính vò kyû coù theå laø thoâ thieån maø cuõng coù theå raát vi teá. Ngöôøi vò kyû caùch thoâ thieån thì ai cuõng nhìn vaøo cuõng thaáy hoï vò kyû, vì hoï chæ laøm nhöõng gì tröïc tieáp coù lôïi cho hoï maø thoâi. Coøn ngöôøi vò kyû caùch tinh vi laø ngöôøi daáu kyõ baûn tính vò kyû cuûa mình döôùi veû beân ngoaøi vò tha. Ngöôøi ta thaáy hoï hy sinh cho ngöôøi khaùc khaù nhieàu, nhöng thaät ra neáu coù hy sinh cho ngöôøi khaùc thì hoï cuõng ñeàu nhaém söï hy sinh aáy cuoái cuøng phaûi coù lôïi cho mình thì mình môùi hy sinh.

– khuynh höôùng vò tha: coi ngöôøi khaùc vaø söï ñau khoå hay haïnh phuùc cuûa ngöôøi khaùc laø quan troïng; ngöôïc laïi, coi baûn thaân mình vaø ñau khoå hay haïnh phuùc cuûa mình khoâng quan troïng baèng. Vì theá, ngöôøi coù khuynh höôùng vò tha saün saøng hy sinh cho tha nhaân moät caùch voâ vò lôïi.

2. Hai thöù tình yeâu

Töø hai khuynh höôùng caên baûn treân phaùt sinh hai thöù tình yeâu: tình yeâu vò kyû vaø tình yeâu vò tha.

– Tình yeâu vò kyû laø moät tình caûm höôùng ñeán ngöôøi khaùc nhöng cuoái cuøng laïi quy veà chính mình. Ai cuõng bò haáp daãn bôûi nhöõng caùi hay, caùi ñeïp, caùi coù lôïi cho mình nôi söï vaät hoaëc nôi ngöôøi khaùc, khieán cho mình thích thöôûng thöùc caùi hay, ñeïp, coù lôïi aáy ñeå mình vui thuù, haïnh phuùc hôn. Tình yeâu vò kyû laø söï gaén boù vôùi moät vaät hay moät ngöôøi ñeå coù theå thöôûng thöùc caùi hay, ñeïp, coù lôïi cho mình nôi vaät hay ngöôøi ñoù. Ta thích tieáng hoùt cuûa moät con chim vì noù laøm ta thích thuù, queân ñi saàu naõo. Vì theá, ta nuoâi noù, trìu meán noù, vì noù coù lôïi cho ta. Chung quy ta gaén boù vôùi noù cuõng vì nhu caàu cuûa hay haïnh phuùc cuûa ta. Khi ta yeâu moät ngöôøi chæ vì ngöôøi aáy ñeïp, ngöôøi aáy deã thöông, ôû beân ngöôøi aáy thì ta deã chòu, thoaûi maùi, vaø vì ngöôøi aáy thoûa maõn ñöôïc nhu caàu tình caûm, v.v… cuûa ta. Tình yeâu ñoù laø moät tình yeâu vò kyû.

– Tình yeâu vò tha laø moät söï daán thaân cuûa yù chí töï do hôn laø moät tình caûm töï nhieân. Noù laø söï thuùc ñaåy cuûa löông tri, cuûa löông taâm khieán ta gaén boù vaø hy sinh cho moät ñoái töôïng naøo ñoù. Ñoái töôïng naøy coù theå khoâng coù ñöôïc nhöõng caùi hay, caùi ñeïp, caùi coù lôïi cho ta. Vaø ta yeâu hoï khoâng phaûi chæ vì nhöõng caùi hay, caùi ñeïp, caùi coù lôïi aáy. Thaäm chí hoï coøn coù theå laø caùi gì baát lôïi cho ta, laøm haïi ta. Ta yeâu hoï chæ vì ta nhaän thöùc ñöôïc hoï laø hình aûnh hay hieän thaân cuûa Thieân Chuùa, cuõng laø «caùi toâi noái daøi» cuûa ta trong Nhieäm Theå cuûa Thieân Chuùa. Vaø söï hy sinh cuûa ta cho hoï laø voâ vò lôïi, vì haïnh phuùc cuûa hoï chöù khoâng phaûi cuûa ta. Ñoù môùi chính laø tình yeâu maø Thieân Chuùa muoán ta coù. Vaø vôùi tình yeâu naøy thì yeâu tha nhaân cuõng chính laø yeâu Thieân Chuùa.

3. Hai khuynh höôùng ñaïo ñöùc

Töø hai thöïc taïi caên baûn noùi treân – laø «mình» vaø «ngöôøi khaùc» –, vaø töø hai thöù tình yeâu noùi treân, phaùt xuaát hai khuynh höôùng ñaïo ñöùc khaùc nhau: ñaïo ñöùc vò kyû vaø ñaïo ñöùc vò tha.

– Ñaïo ñöùc vò kyû laø thöù ñaïo ñöùc cuûa ngöôøi coù khuynh höôùng vò kyû, vaø coù tình yeâu vò kyû. Moïi vieäc laøm ñaïo ñöùc cuûa hoï ñeàu laáy chính hoï laøm muïc ñích. Hoï chæ laøm nhöõng vieäc toát ñeïp khi naøo vieäc aáy coù lôïi cho hoï, cho haïnh phuùc cuûa hoï, hoaëc ôû ñôøi naøy hoaëc ôû ñôøi sau. Hoï phaûi «yeâu Chuùa», «yeâu tha nhaân» – taïm goïi nhö vaäy – vì luaät Chuùa ñoøi hoûi nhö vaäy, vì neáu khoâng yeâu Chuùa, khoâng yeâu tha nhaân thì khoâng ñöôïc leân thieân ñaøng. Laøm vieäc gì thì hoï cuõng ñeàu phaûi nghó ñeán chuyeän Chuùa seõ traû coâng boäi haäu cho coâng vieäc aáy, ôû ñôøi naøy hoaëc ñôøi sau. Neáu Chuùa maø khoâng traû coâng thì laøm coù ích lôïi gì? Ñoù laø nhöõng ngöôøi ñaïo ñöùc vò kyû kieåu vi teá.

Coøn nhöõng ngöôøi ñaïo ñöùc vò kyû kieåu thoâ thieån thì hoï thöïc teá hôn nhieàu, hoï khoâng nhaém Chuùa traû coâng cho baèng ñöôïc ngöôøi khaùc hay ñöôïc moïi ngöôøi "traû coâng". Chaúng haïn khi laøm moät vieäc toát laønh naøo thì hoï muoán moïi ngöôøi ñeàu bieát ñeå khen ngôïi, neå phuïc hoï, ñeå hoï ñöôïc tieáng laø thaùnh thieän, ñaïo ñöùc, toát laønh, nhaân haäu, bieát thöông ngöôøi, v.v… Nhôø vaäy, hoï coù uy tín tröôùc maët ngöôøi ñôøi, ñöôïc moïi ngöôøi troïng voïng, vaø coù theå vì theá maø hoï ñöôïc nhieàu caùi lôïi khaùc veà maët xaõ hoäi: laøm aên deã daøng hôn, deã thaêng quan tieán chöùc, deã coù nhöõng ñòa vò cao ngoaøi xaõ hoäi, trong Giaùo Hoäi.

Toùm laïi, ngöôøi ñaïo ñöùc vò kyû kieåu thoâ thieån hay vi teá, trong caùc hoaït ñoäng cuûa hoï, ñeàu khoâng theå coù moät ñoäng löïc naøo khaùc hôn lôïi ích cuûa chính baûn thaân hoï.

– Ñaïo ñöùc vò tha laø thöù ñaïo ñöùc cuûa ngöôøi coù khuynh höôùng vò tha vaø coù tình yeâu vò tha. Hoï yeâu Chuùa laø vì Chuùa, yeâu tha nhaân laø vì tha nhaân, khoâng caàn moät söï traû coâng hay phaàn thöôûng naøo cho nhöõng hy sinh hay hoaït ñoäng cuûa hoï, cho duø ôû ñôøi naøy hay ñôøi sau. Tình yeâu töï noù laø ñoäng löïc duy nhaát thuùc ñaåy hoï laøm taát caû cho ngöôøi mình yeâu. Hoï ñuùng laø ngöôøi thaät söï queân mình, töø boû mình nhö Ñöùc Gieâsu ñoøi buoäc ñoái vôùi nhöõng ai theo Ngaøi. Tuy duø hoï khoâng laøm vì ích lôïi cho hoï, nhöng hoï chính laø ngöôøi coù khaû naêng hy sinh nhieàu nhaát cho Thieân Chuùa vaø tha nhaân. Vì theá, tuy duø hoï chaúng caàn moät phaàn thöôûng hay söï traû coâng naøo caû, nhöng hoï môùi chính laø nhöõng ngöôøi ñaùng thöôûng nhaát, vaø phaàn thöôûng daønh cho hoï phaûi laø boäi haäu nhaát. Vì hoï môùi chính laø ngöôøi yeâu thaät söï.

Hoâm nay chuùng ta böôùc vaøo muøa Chay, thieát töôûng ñaây laø thôøi ñieåm thuaän tieän nhaát ñeå ta saùm hoái, ñeå ta suy nghó veà tình yeâu cuûa ta ñoái vôùi Thieân Chuùa vaø tha nhaân. Haõy nghieâm tuùc phaûn tænh, hoài taâm, xeùt laïi xem tình yeâu cuûa ta ñoái vôùi Thieân Chuùa vaø tha nhaân coù ñích thöïc laø tình yeâu hay khoâng? Hay ñoù chæ laø moät tình yeâu giaû hieäu, tình yeâu vò kyû: coù veû nhö ta yeâu Thieân Chuùa vaø tha nhaân, nhöng thöïc ra laø ta chæ yeâu chính baûn thaân ta thoâi. Vaø ñaïo ñöùc cuûa ta laø thöù ñaïo ñöùc gì? Ñaïo ñöùc vò kyû hay ñaïo ñöùc vò tha? Muoán bieát ñöôïc tình yeâu vaø ñaïo ñöùc cuûa ta ñoái vôùi Thieân Chuùa vaø tha nhaân coù ñích thöïc hay khoâng, khi laøm ñieàu gì toát ñeïp, haõy töï hoûi: Neáu toâi laøm vieäc toát laønh naøy maø khoâng ai bieát tôùi, maø Thieân Chuùa khoâng traû coâng cho toâi, thì toâi coù coøn muoán laøm hay khoâng?

CAÀU NGUYEÄN

Laïy Cha, yeâu Cha vaø yeâu tha nhaân baèng moät tình yeâu ñuùng nghóa thaät laø khoù. Hoài taâm phaûn tænh laïi, con nhaän ra raèng tình yeâu con daønh cho Cha vaø tha nhaân chæ laø thöù tình yeâu vò kyû. Nghóa laø xeùt cho cuøng, con chæ yeâu baûn thaân con thoâi, chöù chöa thaät söï yeâu Cha vaø yeâu tha nhaân chung quanh con. Vaø thöù ñaïo ñöùc con ñang coù chæ laø thöù ñaïo ñöùc vò kyû. Nhöng Cha luoân môøi goïi con yeâu thöông baèng moät tình yeâu ñích thöïc, vò tha, nhö tình cuûa Cha yeâu thöông con, yeâu thöông nhaân loaïi. Chæ khi con yeâu nhö vaäy, con môùi trôû neân hình aûnh ñích thöïc cuûa Cha.

JK