Ñoaïn Phuùc AÂm Thaùnh Mattheâu Thaùnh Leã hoâm nay, Leã kính hai Thaùnh Pheâroâ vaø Phaoloà, coät truï cuûa Giaùo Hoäi, töôøng thuaät laïi cuøng moät bieán coá lòch söû vôùi ñoaïn Phuùc AÂm Thaùnh Marco. Thaùnh Matthaeâu vaãn giöõ boái caûnh ñòa lyù nôi bieán coá ñaõ xaõy ra, ôû vuøng Cesare Philippo vaø loái caáu truùc cuûa ñoaïn töôøng thuaät laïi söï vieäc, vôùi hai caâu hoûi vaø hai caâu traû lôøi cuûa Chuùa Gieâsu cho caùc Moân Ñeä.

Nhöng Thaùnh Mattheâu ñaõ ghi theâm nhöõng ñaëc tính tín lyù cuûa caùc coäng ñoàng Ki Toâ höõu tieân khôûi lieân quan ñeán bieán coá, ñaëc tính Ki Toâ hoïc ( Christologia) vaø ñaëc tính Giaùo Hoäi Hoïc (Ecclesiologia).

1 – Ñaëc tính Ki Toâ hoïc.

Veà phöông dieän Ki Toâ hoïc, trong ñoaïn Phuùc AÂm hoâm nay cuûa Thaùnh Mattheâu, chuùng ta coù ñöôïc moät vaøi töôùc hieäu doài daøo hôn so vôùi ñoaïn Phuùc AÂm lieân heä cuûa Thaùnh Marco ( Mc 8, 27-30), ñöôïc Chuùa Gieâsu maïc khaûi, trong caâu Ngaøi hoûi Thaùnh Pheâroâ, cuõng nhö trong caâu traû lôøi cuûa Thaùnh Pheâroâ.

Tröôùc heát thay vì duøng ñaïi danh töø ngoâi thöù nhöùt ( pronom personel) ñeå tröïc tieáp noùi veà mình, " Thaày, Ta" trong caâu hoûi: " Thieân haï noùi Thaày ( Ta) laø ai?",

Chuùa Gieâsu duøng thaønh ngöõ " Con Ngöôøi", moät thaønh ngöõ ñöôïc Chuùa Gieâsu yeâu thích: " Thieân haï noùi Con Ngöôøi laø ai?" ( Mt 16, 13).

Thaät ra khoâng phaûi khoâng coù yù nghóa maø Chuùa Gieâsu duøng thaønh ngöõ " Con Ngöôøi", thay vì daïi danh töø " Thaày, Ta", trong caâu hoûi treân.

Thaønh ngöõ " Con Ngöôøi " ñöôïc Chuùa Gieâsu duøng ñeå ñaøm ñaïo vôùi caùc Moân Ñeä laø thaønh ngöõ chæ ñöôïc xöû duïng giöõa Ngaøi vôùi caùc OÂng, ngöôøi ngoaøi khoâng theå hieåu yù nghóa. Thaønh ngöõ treân quen thuoäc ñoái vôùi caùc Moân Ñeä ñeå chæ Chuùa Gieâsu, vì Ngaøi thöôøng duøng ñeå noùi chuyeän vôùi caùc OÂng, caùc OÂng soáng beân caïnh Ngaøi.

Ñieàu ñoù cuõng noùi cho chuùng ta bieát raèng caùc Moân Ñeä trong Phuùc AÂm Thaùnh Mattheâu, theo xaùc tín cuûa Thaùnh Mattheâu, ñöôïc Chuùa Gieâsu daïy doã nhieàu ñieàu, bieát raát nhieàu ñieàu veà Chuùa Gieâsu, soáng thaân tình vôùi Ngaøi hôn laø nhöõng gì ñöôïc Thaùnh Marco töôøng thuaät laïi. Bôûi ñoù trong khi Thaùnh Marco duøng ñaïi danh töø "Thaày, Ta", ñeå chæ Chuùa Gieâsu noùi veà Ngaøi, ai cuõng hieåu ñöôïc, " Ngöôøi ta noùi Thaày laø ai?" ( Mc 8, 27b), thì Thaùnh Mattheâu duøng thaønh ngöõ " Con Ngöôøi", caùch noùi chæ coù nhöõng ngöôøi trong cuoäc môùi coù theå ñaøm thoaïi vôùi nhau: " Thieân haï baûo Con Ngöôøi laø ai?" ( Mt 16, 13b).

Vôùi vieäc duøng thaønh ngöõ vöøa keå, Thaùnh Mattheâu muoán noùi cho chuùng ta Chuùa Gieâsu coù yù taùch bieät caùc Moân Ñeä Ngaøi ra khoûi ñaùm ñoâng " ngöôøi ta" hay " thieân haï".

Caùc Moân Ñeä Chuùa Gieâsu laø nhöõng ngöôøi ñöôïc Ngaøi huaán luyeän, daïy baûo, coù khaû naêng giaûng daïy vaø maïc khaûi cho " ngöôøi ta" hay " thieân haï" veà Ngaøi vaø veà söù maïng cöùu roãi.

Ñieàu ñoù coøn laøm cho noåi baäc giaù trò cuûa lôøi tuyeân xöng cuûa Thaùnh Pheâroâ veà Chuùa Gieâsu, so vôùi nhöõng lôøi baøn taùn cuûa daân chuùng, khoâng thuoäc vaøo haøng Moân Ñeä Ngöôøi.

Trong khi daân chuùng duøng loái quy naïp ( induction) hay dieãn dòch ( deùduction) ñeå phaùt bieåu veà Chuùa Gieâsu: " Keû thì noùi laø oâng Gioan Taåy Giaû, keû thì baûo laø oâng Elia, coù ngöôøi laïi cho laø oâng Geâreâmia hay moät trong caùc vò ngoân söù" ( Mt 16, 14).

Traùi laïi Thaùnh Pheâroâ tuyeân xöng vôùi Chuùa Gieâsu nhöõng gì Ngaøi ñaõ ñöôïc maïc khaûi:
- " Thaày laø Ñaáng Ki Toâ, Con Thieân Chuùa haèng soáng"
- " Chuùa Gieâsu noùi vôùi OÂng: Naày anh Simon, con oâng Giona, anh thaät laø ngöôøi coù phuùc, vì khoâng phaûi phaøm nhaân maïc khaûi cho anh ñieàu aáy, nhöng laø Cha cuûa Thaày, Ñaáng ngöï treân trôøi" ( Mt 16, 16-17).ø

Thaùi ñoä tö töôûng thoâng thöôøng cuûa chuùng ta, ñöùng tröôùc moät söï kieän môùi, caûm thaáy luùng tuùng khoâng coù khaû naêng nhaän thöùc ñöôïc nhöõng gì môùi meû. Khaû naêng chaáp nhaän nhöõng ñieàu môùi cuûa chuùng ta bò haïn heïp, vì thöôøng chuùng ta phaùn ñoaùn nhöõng gì môùi döïa vaøo khuoân khoå nhöõng nhöõng hieåu bieát, phaùn ñoaùn ñaõ ñöôïc nhaøo troän vaø naën ra hình thaønh tieàn kieán (preùjugeù):
- " OÂng Gieâsu naày khoâng ai khaùc hôn laø oâng Gioan Taåy Giaû, maø chuùng ta ñaõ thaáy roài… "
- " OÂng Gieâsu naày cuõng giaûng nhö oâng Gioan thoâi, coøn thua oâng Gioan vì oâng Gioan laøm pheùp röûa, oâng naày ñaâu coù laøm. OÅng cuõng ñi nhaän pheùp röûa cuûa oâng Gioan, coù hôn gì oâng Gioan ñaâu…",
- "OÂng Giaùo sö X noùi chuyeän löu loaùt vaø saâu saéc khoâng thua gì Giaùo sö Y…".

Noùi caùch toång quaùt, thì caùc nhaân vaät, caùc bieán coá coù nhieàu neùt gioáng nhau, khaùc nhau ôû moät vaøi ñieàu khoâng ñaùng keå.

Teä hôn nöõa, laém khi chuùng tuyeät ñoái hoaù nhöõng gì chuùng ta ñaõ khaâm phuïc trong quaù khöù, thaønh ra nhöõng döõ kieän môùi meû hieän taïi khoù loøng vöôït leân treân maãu möïc tuyeät ñoái cuûa chuùng ta ñöôïc. " ÔÛ ñôøi naày chöa heà thaáy ai gioûi vaø loãi laïc nhö Giaùo Sö Nguyeãn vaên C…., laø ngöôøi loãi laïc chöa töøng coù…".

Vaø ñoù laø lyù do taïi sao " thieân haï" baûo Chuùa Gieâsu  "…keû thì baûo laø oâng Elia, coù ngöôøi laïi cho laø oâng Geremia hay moät trong nhöõng vò ngoân söù" ( Mt 16, 14),

Bôûi leõ Elia hay Geremia laø nhöõng vò "ñaïi tieân tri", khoâng coøn ai coù theå vöôït leân treân ñöôïc.

Nhìn töø beân ngoaøi thì vaäy, moät söï hieåu bieát bò quaù khöù raøng buoäc, moät nieàm hy voïng loän xoän vaø moät söï chuaån ñònh lôø môø veà con ngöôøi vaø veà söù maïng môùi meû Chuùa Gieâsu ñem ñeán.

Nhöng söï hieåu bieát töø beân trong, töø trong coäng ñoàng caùc Moân Ñeä cuûa Chuùa Gieâsu?

Söï hieåu bieát ñoù, ñöôïc Thaùnh Pheâroâ quaû quyeát nhö laø moät baøi giaûng: " Thaày chính laø…". Vaø Thaùnh Pheâroâ theâm moät danh hieäu khaùc, ñöôïc Chuùa Cha maïc khaûi cho nhö ñaõ noùi: " Thaày chính laø Ñaáng Ki Toâ, Con Thieân Chuùa haèng soáng" ( Mt 16, 16).

Ñieàu quaû quyeát ñoù cuûa Thaùnh Pheâroâ, ñöôïc Chuùa Gieâsu xaùc nhaän laø Pheâroâ ñöôïc Chuùa Cha maïc khaûi cho: " Naày anh Simon, con oâng Giona, anh thaät coù phuùc, vì khoâng phaûi phaøm nhaân maïc khaûi cho anh ñieàu aáy, nhöng laø Cha cuûa Thaày, Ñaáng ngöï treân trôøi" ( Mt 16, 17).

Vaø caùc coäng ñoàng Ki Toâ höõu tieân khôûi tuyeân xöng ñöùc tin, nhöõng gì Thaùnh Pheâroâ quaû quyeát vaø ñöôïc Chuùa Gieâsu xaùc nhaän:
" Khôûi ñaàu Tin Möøng Chuùa Gieâsu Ki Toâ, Con Thieân Chuùa" ( Mc 1, 1),
" Coøn nhöõng ñieàu ñaõ ñöôïc ghi cheùp ôû ñaây laø ñeå anh em tin raèng Chuùa Gieâsu laø Ñaáng Ki Toâ, Con Thieân Chuùa vaø ñeå anh em tin maø ñöôïc söï soáng nhôø danh Ngöôøi" ( Jn 20, 31).

Trong lôøi tuyeân xöng cuûa Ngaøi, Thaùnh Pheâroâ ñaõ theâm töôùc vò " Con Thieân Chuùa haèng soáng" cho Chuùa Gieâsu, bôûi leõ chính Ngaøi vaø caùc coäng ñoàng Ki Toâ höõu tieân khôûi nhaän thaáy chæ moät mình danh xöng " Ñaáng Ki Toâ " thoâi, chöa ñuû ñeå noùi leân baûn naêng cuûa Chuùa Gieâsu.

" Ñaáng Ki Toâ" töông ñöông vôùi " Ñaáng ñöôïc xöùc daàu", ñeå noùi leân ñòa vò vöông giaû hoaøng toäc cuûa Chuùa Gieâsu. Nhöng töôùc vò vöøa keå coù theå laøm cho ngöôøi khaùc hieåu laàm vaø ñaët Chuùa Gieâsu ngang haøng vôùi vua David, cuõng ñöôïc phong vöông xöùc daàu.

Bôûi ñoù töôùc vò " Ñaáng Ki Toâ" cuûa Chuùa Gieâsu ñöôïc Thaùnh Pheâroâ theâm moät töôùc vò khaùc "Con Thieân Chuùa haèng soáng", vua David khoâng laøm gì coù ñöôïc.

Töôùc vò " Con Thieân Chuùa haèng soáng" raát ñöôïc caùc coäng ñoàng Ki Toâ höõu trong aûnh höôûng vaên minh Hy Laïp tuyeân xöng nhö laø ñaëc tính caùc coäng ñoàng Ki Toâ giaùo, khaùc vôùi caùc coäng ñoàng toân giaùo ôû Hy Laïp. Bôûi leõ Thieân Chuùa cuûa coäng ñoàng Ki Toâ giaùo laø "Thieân Chuùa haèng soáng", Thieân Chuùa ñang soáng ñoäng trong coäng ñoàng cuûa hoï, khaùc vôùi caùc vò thaàn Hy Laïp laø nhöõng vò thaàn ngoaïi giaùo, ñaõ cheát vaø caâm nín.

Giaùo Hoäi cuûa Chuùa Gieâsu khoâng phaûi laø Coäng Ñoàng kyû nieäm nhöõng vò thaàn ñaõ cheát, caâm nín, maø laø Coäng Ñoàng coù Thieân Chuùa ñang soáng, hieän dieän, ban ôn vaø cuøng ñoàng haønh:
" Vaø ñaây, Thaày ôû cuøng anh em moïi ngaøy cho ñeán taän theá" ( Mt 28, 20),
" Coøn caùc Toâng Ñoà thì ñi rao giaûng khaép nôi, coù Chuùa cuøng hoaït ñoäng vôùi caùc oâng…" ( Mc 16, 20).

2- Ñaêïc tính Giaùo Hoäi Hoïc.

Giaùo Hoäi hoïc trong Phuùc AÂm Thaùnh Mattheâu ñöôïc khai trieån nhieàu hôn trong Phuùc AÂm Thaùnh Marco.

Trong Phuùc AÂm Thaùnh Marco, sau khi Thaùnh Pheâroâ tuyeân xöng Chuùa Gieâsu laø " Ñaáng Ki Toâ" nhö ñaõ noùi, Chuùa Gieâsu lieàn ra leänh cho Pheâroâ giöõ thinh laëng: " OÂng Pheâroâ traû lôøi: Thaày laø Ñaáng Ki Toâ. Chuùa Gieâsu lieàn caám ngaët caùc oâng khoâng ñöôïc noùi vôùi ai veà Ngöôøi" ( Mc 8, 30).

Ñieàu ñoù cuõng ñaõ xaõy ra trong Phuùc AÂm Thaùnh Mattheâu: " Roài Ngöôøi caám ngaët caùc moân ñeä khoâng ñöôïc noùi cho ai bieát Ngöôøi laø Ñaáng Ki Toâ" ( Mt 16, 20).

Nhöng tröôùc khi caám, Chuùa Gieâsu ñaõ xaùc nhaän vaø ngôïi khen Thaùnh Pheâroâ: " Naày anh Simon, con oâng Giona, anh thaät coù phuùc, vì khoâng phaûi phaøm nhaân maïc khaûi cho anh ñieàu aáy, nhöng laø Cha cuûa Thaày, Ñaáng ngöï treân trôøi" ( Mt 16, 17).

Trong lôøi khen ngôïi ñoái vôùi Thaùnh Pheâroâ, Chuùa Gieâsu cho chuùng ta thaáy Ngaøi raát haøi loøng veà vieäc Pheâroâ ñöôïc Chuùa Cha maïc khaûi baûn tính Con Thieân Chuùa cuûa Ngaøi, vaø ñoù cuõng laø daáu chæ Ngaøi seõ tin caäy vaø uûy thaùc Giaùo Hoäi Ngaøi seõ thaønh laäp cho ngöôøi ñaõ ñöôïc Chuùa Cha maïc khaûi : " Coøn Thaày, Thaày baûo cho anh bieát: anh la Pheâroâ, nghóa laø Taûng Ñaù, treân taûng ñaù naày Thaày seõ xaây Hoäi Thaùnh cuûa Thaày, vaø caùc quyeàn löïc töû thaàn seõ khoâng thaéng noãi " ( Mt 16, 18).

Chuùa Gieâsu ngôïi khen Thaùnh Pheâroâ trong caâu Phuùc AÂm ôû treân. Trong Phuùc AÂm, khoâng phaûi ñaây laø laàn ñaàu tieân Chuùa Gieâsu ngôïi khen vaø chuùc phuùc.

Ngöôøi ngôïi khen vaø chuùc phuùc moãi khi con ngöôøi ñöôïc Thieân Chuùa maïc khaûi chaân lyù cho:
" Phuùc cho ai coù taâm hoàn khoù ngheøo, vì Nöôùc Trôøi laø cuûa hoï" ( Mt 5, 1ss).
" Coøn anh em, maét anh em thaät coù phuùc vì ñöôïc thaáy, tai anh em thaät coù phuùc vì ñöôïc nghe. Quaû thaät, Thaày baûo thaät anh em, nhieàu ngoân söù vaø nhieàu ngöôøi coâng chính ñaõ mong moõi thaáy ñieàu anh em ñang thaáy, maø khoâng ñöôïc thaáy, nghe ñieàu anh em ñang nghe, maø khoâng ñöôïc nghe" ( Mt 13, 16-17).

Nhöng ôû ñaây lôøi ngôïi khen vaø chuùc phuùc cuûa Chuùa Gieâsu khoâng coù tính caùch ñaïi chuùng, nhö nhöõng laàn vöøa trích daãn. Trong lôøi ngôïi khen vaø chuùc phuùc hoâm nay, Chuùa Gieâsu nhaèm thaúng vaøo Thaùnh Pheâroâ: " Naày anh Simon, con oâng Gioana, anh thaät coù phuùc…" , bôûi vì chính Thaùnh Pheâroâ ñöôïc Chuùa Cha maïc khaûi baûn tính Con Thieân Chuùa cuûa Ngaøi: "…khoâng phaûi phaøm nhaân maïc khaûi cho anh ñieàu aáy, nhöng laø Cha cuûa Thaày, Ñaáng ngöï treân trôøi" ( Mt 16, 17).

Nhö vaäy, Thaùnh Pheâroâ ñöôïc Chuùa Gieâsu ngôïi khen, chuùc phuùc, xaùc nhaän kieán thöùc cuûa Pheâroâ veà baûn tính Con Thieân Chuùa cuûa Ngöôøi vaø ñöôïc ñaët laøm neàn taûng cuûa Giaùo Hoäi, sau khi Pheâroâ tuyeân xöng Chuùa Gieâsu laø " … Ñaáng Ki Toâ, Con Thieân Chuùa haèng soáng" ( Mt 16, 16).

Cuõng nhö Pheâroâ baûn tính vaø söù maïng Toâng Ñoà cuûa ngöôøi Ki Toâ höõu, con caùi cuûa Pheâroâ trong ñöùc tin vaø ñöôïc sinh ra trong loøng Giaùo Hoäi ñöôïc ñaët treân neàn taûng Pheâroâ, laø tuyeân xöng Chuùa Gieâsu trong cuoäc soáng vaø hoaït ñoäng cuûa mình.