Luca laø taùc giaû phuùc aâm veà lòch söû cöùu ñoä, oâng trieån khai lòch söû naøy thaønh ba phaân caûnh hay thaønh moät böùc tam bình, chaúng haïn nhö trong caâu raát coâ ñaëc sau ñaây: "Cho ñeán thôøi oâng Gioan, thì coù Luaät vaø caùc ngoân söù (Israen); töø thôøi ñoù thì Tin Möøng Nöôùc Thieân Chuùa ñöôïc loan baùo (Ñöùc Gieâsu), vaø ai cuõng duøng söùc maïnh maø vaøo (Giaùo Hoäi)" (16,16). Luca cuõng thích döïng leân nhieàu haøng hieân (truï lang) qua ñoù oâng ñöa chuùng ta long troïng ñi vaøo lòch söû. Khi Ñöùc Gieâsu sinh ra thì: "Thôøi aáy, hoaøng ñeá Augustoâ ra chieáu chæ..." (2,1). Khi Ngöôøi khôûi söï cuoäc soáng coâng khai, vôùi Gioan Taåy giaû keùo maøn, nhö trong baøi Tin Möøng hoâm nay, thì: "Naêm thöù möôøi laêm döôùi trieàu hoaøng ñeá Tibeârioâ, thôøi Phongxioâ Philatoâ laøm toång traán, Heâroâñeâ laøm tieåu vöông... Khanan vaø Caipha laøm thöôïng teá..."

1. Thieân Chuùa muoán cöùu roãi moïi ngöôøi...

Taïi sao Luca ñaõ quy tuï caû moät loaït nhaân vaät lòch söû nhö vaäy chung quanh chaân trôøi töø ñoù Ñöùc Gieâsu saép noåi leân? Ñoù laø vì oâng muoán trình baøy cho thaáy chuùng ta chaúng phaûi saép traûi qua moät kinh nghieäm thaàn bí, khoân taû vaø noäi taâm, nhöng saép chöùng kieán moät söï xaâm nhaäp cuûa Thieân Chuùa vaøo beân trong nhöõng naêm thaùng vaø nhöõng con ñöôøng cuûa loaøi ngöôøi, nghóa laø vaøo beân trong lòch söû nhaân loaïi. Trung taâm ñieåm vaø ñoäc ñaùo tính cuûa Kitoâ giaùo laø theá, söï laï baát ngôø ta phaûi loan baùo laø theá. Nhö moät trieát gia Kitoâ giaùo Ñan maïch theá kyû vöøa qua laø Soren Kierkegaard ñaõ vieát, hai theá giôùi cuûa Thieân Chuùa vaø cuûa con ngöôøi, cuûa trôøi vaø cuûa ñaát trong Ñöùc Kitoâ ñaõ ñuïng chaïm nhau, khoâng phaûi ñeå noå tung nhöng laø ñeå keát hôïp. Haàu thöïc hieän moät coâng trình vó ñaïi laø ban boá ôn cöùu ñoä phoå quaùt.

Quaû theá, lôøi môû ñaàu vôùi nhöõng nhaân vaät ñöông thôøi vöøa thaáy laø tieáng coàng lôùn nhaát cuûa lòch söû, coâng boá moät chuyeän phi thöôøng: "Moïi ngöôøi phaøm seõ thaáy ôn cöùu ñoä cuûa Thieân Chuùa". Ñieàu maø cuï giaø Simeâon ñaõ loan baùo caùch aâm thaàm hôn: "Chính maét con ñöôïc thaáy ôn cöùu ñoä Chuùa ñaõ daønh saün cho moïi ngöôøi: Israen vaø daân ngoaïi". Chuùng ta ñaõ thöôøng quaù thu heïp caùc chaân trôøi naøy, laõng queân haïng ngöôøi ñaàu, loaïi boû haïng ngöôøi sau. Vaø chuùng ta luoân lieàu mình ñaùnh maát, treân caùc con ñöôøng cuûa lòch söû, caùi leõ ra phaûi laø noãi aùm aûnh cuûa chuùng ta: Thieân Chuùa laø Thieân Chuùa cuûa moïi ngöôøi, Ngöôøi muoán cöùu hoï taát caû. Nhö Ñöùc Gioan-Phaoloâ II noùi trong soá 5 söù ñieäp Truyeàn giaùo naêm 2000: "Vieãn caûnh cuoäc Ñaïi Toaøn xaù chuùng ta ñang cöû haønh, cuõng daãn chuùng ta tôùi moät söï daán thaân truyeàn giaùo maïnh meõ hôn cho muoân daân. Hai ngaøn naêm sau khi vieäc truyeàn giaùo khôûi söï, vaãn coøn nhieàu khu vöïc ñòa lyù, vaên hoùa, nhaân loaïi vaø xaõ hoäi roäng lôùn trong ñoù Ñöùc Kitoâ vaø Tin möøng cuûa Ngöôøi chöa xaâm nhaäp vaøo... Chuùng ta phaûi xaùc tín saâu xa raèng phuùc aâm hoùa laø moät vieäc phuïc vuï tuyeät haûo laøm cho nhaân loaïi, vì noù chuaån bò cho nhaân loaïi thöïc hieän chöông trình cuûa TC, Ñaáng muoán taát caû moïi ngöôøi keát hieäp vôùi mình, ñeå bieán hoï thaønh moät daân goàm nhöõng anh chò em ñöôïc giaûi thoaùt khoûi nhöõng baát coâng vaø ñöôïc sinh ñoäng bôûi nhöõng taâm tình lieân ñôùi ñích thöïc".

Ngöôøi muoán thöïc hieän taát caû nhöõng ñieàu aáy nhôø Ñaáng Meâsia. Daân Do thaùi thôøi aáy noùng loøng chôø ñôïi vò naøy tôùi ñoä traùi tim hoï baét ñaàu ñaäp khi nhìn nhaø ngoân söù môùi, Gioan Taåy giaû: "Bieát ñaâu oâng ta laïi chaúng laø Ñaáng Meâsia!" Theá nhöng, seõ coù ñieàu laï thöôøng hôn nöõa! Roài ñaây, nhôø Tin Möøng, nhôø cuoäc Phuïc sinh vaø nhôø cuoäc Hieän xuoáng, nhöõng ngöôøi Do thaùi ñoäc thaàn caùch quyeát lieät seõ thaáy môû ra tröôùc maét cuõng nhö ñöôïc môøi goïi ñoùn nhaän ñieàu khoâng theå töôûng töôïng: Ñaáng Meâsia, aáy laø Ñöùc Gieâsu, vaø Ñöùc Gieâsu laïi laø Thieân Chuùa. Vaø Gioan Taåy giaû ñaõ phaùc hoïa chaân dung ñaàu tieân veà Ngöôøi: "Moät Ñaáng quyeàn theá hôn toâi ñang ñeán...". Nhöng cuõng seõ phaûi caàn caùc ñaïi thaàn hoïc gia cuûa nhöõng theá kyû ñaàu, kinh nghieäm cuûa caùc thaùnh, vaø nhaát laø Thaùnh Thaàn, môùi aáp uùng ñöôïc ñieàu khoâng theå trình baøy: Thieân Chuùa ñoäc nhaát laø Cha, Con vaø Thaùnh Thaàn; vaø Ngoâi Con ñaõ nhaäp theå, döôùi trieàu hoaøng ñeá Augustoâ vaø hoaøng ñeá Tibeârioâ.

2.... qua vieäc hoaùn caûi baûn thaân chuùng ta.

Muøa Voïng ñaët ta laïi tröôùc caùc chaân trôøi bao la aáy cuûa ôn cöùu ñoä, ôn cöùu ñoä daønh cho moïi ngöôøi maø Chuùa Cha ñaõ sai Con mình ñeán vôùi. Nhöng coøn phaûi ñoùn nhaän Ngöôøi Con ñoù! Vaø Gioan Taåy giaû, con ngöôøi traàn truïi tröôùc ñaùm nhaân vaät tai to maët lôùn trong thieân haï ñöông thôøi, ñaõ yeâu caàu chuùng ta chuaån bò cho Ngöôøi moät con ñöôøng, moät lôøi yeâu caàu khoâng khoan nhöôïng, ñaày thaùch thöùc. Muoán hieåu con ñöôøng naøy, ta haõy leân laïi baøi ñoïc thöù nhaát hoâm nay, trong ñoù ngoân söù Baruùc (5,7), baét chöôùc Isaia, ñaõ vieát: "Thieân Chuùa ñaõ ra leänh baït thaáp moïi nuùi cao vaø goø noång coù töï laâu ñôøi, laáp ñaày caùc thung luõng, cho maët ñaát trôû neân baèng phaúng, ñeå Israen tieán böôùc vöõng vaøng döôùi aùnh vinh quang cuûa Thieân Chuùa". Thaønh thöû con ñöôøng aáy laø con ñöôøng thaúng, höôùng ñeán moät muïc tieâu coù aùnh saùng traøn ngaäp. Ñoù laø "con ñöôøng thieâng" (thaàn loä) maø ôû Taây AÙ coå vaãn thöôøng ñöôïc xaây döïng tröôùc caùc ñeàn thôø: chuùng phaûi thaät baèng phaúng vaø thaúng taép, daáu chæ söï hoaøn haûo vaø nieàm haân hoan.

Ñaây laø moät hình aûnh nhaéc cho kitoâ höõu chuùng ta nhôù raèng ñeå gaëp Ñaáng Meâsia ñang ñeán, gaëp aùnh saùng cuûa töông lai, gaëp nieàm vui cuûa töï do troïn veïn, chuùng ta phaûi môû cho ñöôïc moät con ñöôøng thaúng giöõa bao chuyeån ñoäng quanh co cuûa lòch söû, bao möu toan môø aùm nhaèm aùp ñaët aùch toaøn trò ñoäc taøi; phaûi kieân trì phaù huûy caùc ngoïn nuùi cuûa chuû nghóa voâ thaàn hay cuûa thoùi thôø ngaãu töôïng voán aùn ngöõ chaân trôøi cuûa chuùng ta; phaûi laáp ñaày vöïc saâu cuûa phi lyù, cuûa voâ nghóa, cuûa troáng roãng noäi taâm taïo neân bôûi moät naõo traïng duy vaät höôûng thuï. Cuï theå nôi baûn thaân vaø trong hoaøn caûnh chuùng ta, "giaûi toûa" vaø "doïn saïch" thaàn loä laø laøm bay tung nhöõng caùnh cöûa gaøi then quaù chaët vì sôï haõi, chaúng daùm coâng khai leân tieáng tröôùc quyeàn löïc baát coâng, laø phaù huûy nhöõng ngoïn nuùi ngaäp ngöøng vaø vaán naïn, chaúng muoán daán thaân ñeå laøm chöùng nhaân cho chaân lyù, lyù luaän raèng chæ caàn laøm chöùng nhaân cho baùc aùi ñaõ ñuû, laø laáp ñaày nhöõng hoá saâu ích kyû, chæ tìm an thaân vaø deã daõi cho chính mình, tìm aân hueä töø nhöõng keû naém quyeàn löïc, baát chaáp chuyeän anh em mình ñang ñau khoå vì maát nhöõng ñieàu kieän caên baûn ñeå laøm con ngöôøi vaø laøm con Chuùa. Nhö Ñöùc Gioan-Phaoloâ II ñaõ noùi treân ñaây: "Chöông trình TC laø muoán taát caû moïi ngöôøi keát hieäp vôùi mình, ñeå bieán hoï thaønh moät daân goàm nhöõng anh chò em ñöôïc giaûi thoaùt khoûi nhöõng baát coâng vaø ñöôïc sinh ñoäng bôûi nhöõng taâm tình lieân ñôùi ñích thöïc". Ñaây laø moät coâng vieäc ñaày kieân nhaãn vaø can ñaûm, vì ñoøi traû giaù baèng moà hoâi vaø nöôùc maét; nhöng cuoái cuøng treân con ñöôøng aáy, seõ ñi vaøo moät ñoaøn ngöôøi thaät ñoâng ñaûo "thuoäc moïi daân, moïi nöôùc, moïi chi toäc vaø moïi ngoân ngöõ", nhö Khaûi huyeàn seõ moâ taû (7,9).