CHUÙA NHAÄT 2 THÖÔØNG NIEÂN
HAI DAÁU CHÆ ÔÛ CANA
Cana baây giôø laø moät laøng caùch Nadareùt 6km veà phía ñoâng baéc, nhoâ cao treân noù laø gaùc chuoâng cuûa moät ngoâi nhaø thôø doøng Phanxicoâ. Nhaø thôø naøy ñaõ ñöôïc xaây döïng ñeå kyû nieäm "daáu chæ" ñaàu tieân trong baûy daáu chæ maø Tin Möøng Gioan moâ taû cho chuùng ta. Nhö ñaõ bieát, "daáu chæ" laø töø maø taùc giaû Tin Möøng thöù tö duøng ñeå goïi teân caùc pheùp laï Ñöùc Gieâsu laøm: chuùng nhö baèng chöùng cho thaáy moät yù nghóa saâu xa hôn so vôùi haønh vi kyø dieäu vaø gaây kinh ngaïc maø Ñöùc Gieâsu hoaøn taát. Nôi trình thuaät "daáu chæ" Cana, chuùng ta thaáy yù nghóa saâu xa laø yù nghóa veà Ñaáng Meâsia. Nhö caâu chuyeän raát giaøu tính bieåu töôïng cuûa chuùa nhaät tuaàn tröôùc (caùc chieâm tinh gia), keát caáu trình thuaät cuûa Gioan hoâm nay cuõng khuyeân chuùng ta töø boû yù nghó muoán bieát ñích xaùc söï vieäc xaûy ra nhö theá naøo, traùi laïi haõy theo Gioan maø laåy ra yù nghóa thaàn hoïc saâu xa tieàm aån trong moät söï vieäc cuï theå. Trong caâu chuyeän duy mình oâng keå, cuõng thaáy xuaát hieän Ñöùc Maria, maø Tin Möøng thöù tö khoâng bao giôø noùi roõ teân, moät chæ neâu töôùc hieäu: "thaân maãu ÑGS" (ñöôïc nhaéc tôùi 4 laàn trong baûn vaên naøy). Caùc saùch ngoaïi/nguïy kinh, bao giôø cuõng vôùi moät chuùt toø moø hay töôûng töôïng, cho chuùng ta bieát sôû dó Ñöùc Gieâsu tham döï böõa tieäc cöôùi naøy vì Ñöùc Maria laø dì cuûa chuù reå.
1. Daáu chæ tieäc cöôùi
Chìa khoùa thöù nhaát daãn vaøo loái ñoïc yù nghóa bieåu töôïng cuûa trình thuaät laø vieäc laëp ñi laëp laïi ngay töø ñaàu chöõ "tieäc cöôùi", moät chöõ voán ñaõ giaøu yù nghóa tieân tröng ngay töø Cöïu Öôùc. Chìa khoùa thöù hai laø vieäc quy chieáu caùc nhaân vaät vaø haønh ñoäng cuûa hoï veà Ñöùc Gieâsu: "thaân maãu Ngöôøi", "caùc moân ñeä Ngöôøi".
Ñang giöõa tieäc cöôùi thì söï coá xaûy ra. «Thaân maãu Ñöùc Gieâsu noùi vôùi Ngöôøi: Hoï heát röôïu roài. Ñöùc Gieâsu ñaùp....». Ta haõy döøng laïi moät chuùt treân cuoäc ñoái thoaïi coù phaàn laïnh luøng naøy giöõa Ñöùc Gieâsu vôùi meï Ngöôøi, ñaëc bieät treân caâu noùi gaây luùng tuùng ñaõ khieán caùc nhaø chuù giaûi vaø nhaø thaàn hoïc ñoå khoâng bieát nhieâu möïc: "Chuyeän ñoù can gì ñeán baø vaø toâi". Thaät theá, caâu noùi coù nhieàu yù nghóa khaùc nhau tuøy nhö ñaõ ñöôïc thoát leân vôùi aâm ñieäu naøo, nhöng coù leõ noù chaúng coù yù baøy toû söï böïc mình maø chæ dieãn taû thaùi ñoä choáng ñoái theo quy taéc lòch söï ñoâng phöông laø khoâng muoán daán thaân vaøo moät haønh ñoäng ñeà nghò. Töôùc hieäu "baø" chaúng phaûi laø daáu xa caùch laïnh luøng song laø moät caùch goïi nhaèm neâu baät vai troø cuûa Ñöùc Maria, Eva môùi. Roài ñaây noù seõ ñöôïc duøng laïi vôùi Meï moät laàn nöõa trong caûnh cuoái cuøng beân thaäp giaù ("Thöa baø, naøy laø con baø").
Thoaït tieân, töø choái laøm theo yeâu caàu cuûa thaân maãu, Ñöùc Gieâsu chæ nhaèm cho thaáy ñieàu kieän caàn thieát ñeå Ngöôøi can thieäp, töùc "giôø" cuûa Ngöôøi, coøn chöa ñeán. Ñoái vôùi Gioan, "giôø" tieâu bieåu laø giaây phuùt troïng ñaïi, luùc Ñöùc Kitoâ chòu töû naïn vaø ñöôïc toân vinh ñeå trôû thaønh nguoàn ôn cöùu roãi cho nhaân loaïi, ñeå "ban röôïu Giao öôùc môùi" (Mt 26,27). Nhö theá, cöû chæ Ngöôøi saép thöïc hieän phaûi ñöôïc coi nhö moät "daáu chæ", nghóa laø nhö moät muõi teân chæ veà keát cuïc vinh quang. Ñöùc Gieâsu khoâng muoán laøm moät daáu laï ngoaïn muïc ñeå vöøa loøng meï mình hay giaûi quyeát moät khoù khaên thöôøng nhaät cuï theå. Qua caùc haønh vi quyeàn pheùp vaø kyø laï cuûa mình, Ngöôøi chæ muoán trao ban maïc khaûi veà maàu nhieäm thaàn linh toái haäu cuûa mình thoâi. Chính döôùi aùnh saùng ñoù maø Ñöùc Maria hieåu ngay yù nghóa ñích thaät trong caâu traû lôøi xem ra tieâu cöïc cuûa Ñöùc Gieâsu, thaønh thöû ñaõ khoâng do döï noùi vôùi caùc keû giuùp vieäc: "Ngöôøi baûo gì, caùc anh cöù vieäc laøm theo".
Luùc aáy, tröôùc ñoâi maét söûng soát cuûa moïi ngöôøi, xaûy ra "daáu chæ" lôùn: saùu chum ñaù, moãi chum ñöïng töø 80 ñeán 120 lít ñaõ bieán thaønh röôïu nho thöôïng haïng ñeán ñoä khieán vieân quaûn tieäc phaûi kinh ngaïc thaùn phuïc. Chuùng ta chôù neân queân raèng tieäc cöôùi trong Kinh Thaùnh laø moät bieåu töôïng lôùn veà Ñaáng Meâsia, veà thôøi meâsia, nhö ñöôïc xaùc nhaän qua caûnh ñeïp nhö tranh cuûa "böõa tieäc thòt beùo, tieäc röôïu ngon, thòt beùo ngaäy, röôïu ngon tinh cheá" ñaõ ñöôïc Isaia phaùc hoïa (25,6) vaø nhö ñöôïc xaùc nhaän bôûi chính Ñöùc Gieâsu trong duï ngoân Tieäc cöôùi cuûa mình (Mt 22,1-14). Quaû theá, Ñaáng Meâsia ñaõ luoân ñöôïc trình baøy nhö hoân phu cuûa daân Ngöôøi, vaø roài ñaây Khaûi huyeàn Gioan cuõng noùi vaäy qua hình aûnh thôøi danh laø tieäc cöôùi giöõa Con Chieân vaø Gieârusalem. Trong baøi ñoïc thöù nhaát cuûa phuïng vuï hoâm nay, chính TC cuõng ñöôïc trình baøy nhö hoân phu: "Nhö coâ daâu laø nieàm vui cho chuù reå, ngöôi cuõng laø nieàm vui cho TC ngöôi thôø" (Is 62,4-5).
2. Daáu chæ röôïu ngon
Nhöng söï dö thöøa röôïu nho "laøm phaán khôûi loøng ngöôøi" (Tv 104,15) coøn laø moät bieåu töôïng khaùc cuûa thôøi meâsia theo caùc ngoân söù (Am 9,13-14; Hs 14,7; Gr 31,12), ñeán ñoä truyeàn thoáng Do thaùi giaùo ñaõ moâ taû thôøi Ñaáng Meâsia ñeán nhö sau: baáy giôø moãi caây nho seõ coù ngaøn caønh, moãi caønh seõ coù ngaøn chuøm, moãi chuøm seõ coù ngaøn quaû, moãi quaû seõ saûn xuaát ñöôïc 460 lít röôïu nho! Do ñoù, roõ raøng laø qua taát caû dieãn tieán cuûa trình thuaät, "daáu chæ" tieäc cöôùi Cana muoán chuyeån cho chuùng ta moät söù ñieäp thaàn hoïc: Ñöùc Kitoâ laø "röôïu ngon" vaø laø "röôïu cuoái cuøng", nghóa laø hoàng aân tuyeät haûo cuûa Chuùa Cha. Vaø chính Ñöùc Maria, ngöôøi "ñaøn baø" hoaøn haûo, Eva môùi, giôùi thieäu Ñöùc Kitoâ cho chuùng ta trong söù meänh cöùu theá cuûa Ngöôøi, trong "giôø" long troïng cuûa Ngöôøi, nguoàn suoái haân hoan vaø söùc maïnh giaûi phoùng khoûi moïi caùi cuõ. Vieäc nöôùc hoùa thaønh röôïu trong böõa tieäc cöôùi ôû laøng queâ thaønh thöû töôïng tröng cho vieäc Luaät cuõ chuyeån qua Luaät môùi, Giao öôùc môùi ñaäm ñaø nhö röôïu thay theá cho Giao öôùc cuõ ñaõ neân nhaït pheøo.
Caùc chöông tieáp theo trong Gioan seõ laàn löôït cho thaáy caùc kieåu thay cuõ ñoåi môùi nhö theá: vieäc sinh laïi bôûi ôn treân tieáp sau vieäc sinh ra töø loøng meï (Ga 3), vieäc thôø phöôïng trong Thaàn Khí vaø Söï Thaät thay theá vieäc thôø phöôïng ôû Gieârusalem hay Garizim (Ga 4), Baùnh Haèng Soáng thay theá cho manna thôøi Xuaát haønh (Ga 6), Muïc töû nhaân laønh thay theá caùc muïc töû giaû hieäu (Ga 10), Söï Soáng Thaät tieáp sau söï soáng töï nhieân (Ga 11)...
Taâm ñieåm cuûa baûn vaên hoâm nay do ñoù laø chính Ñöùc Kitoâ, nhöng Ñöùc Maria cuõng ôû beân caïnh Ngöôøi vôùi nieàm tin trong suoát vaø toaøn dieän, xaùc tín raèng caàn "laøm theo taát caû nhöõng gì Ngöôøi baûo". Vaø "baø" seõ laïi xuaát hieän ñuùng vaøo "giôø" cuûa Ngöôøi, döôùi chaân thaäp giaù, saün saøng ñoùn nhaän lôøi cuoái cuøng cuûa Con, saün saøng "laøm theo nhöõng gì Ngöôøi baûo" trong giaây phuùt quyeát ñònh ñoái vôùi töông lai cuûa mình, töông lai laøm meï Giaùo Hoäi. Chính qua ñoù maø Ñöùc Maria trôû neân göông maãu cuûa tín höõu ñích thaät, nhö ñieäp ca tuyeät vôøi cuûa phuïng vuï Anh giaùo sau ñaây: "Hôõi ñaáng mang Lôøi vónh cöûu, nghe Lôøi vónh cöûu, thöïc haønh Lôøi vónh cöûu, Baø laø ngöôøi trung tín vaø xoùt thöông, haõy ngôïi khen Chuùa ñi naøo!".
Vaäy laø cuoái cuøng, Vöông quoác môùi, Ñaáng cöùu ñoä chung quyeát ñaõ xuaát hieän. Heát roài nhöõng nghi thöùc baát toaøn, nhöõng taäp quaùn cuõ kyõ, nhöõng leà luaät troùi buoäc. Ñöùc Kitoâ ñaõ mang ñeán haân hoan, töï do, an bình. Vaäy taïi sao coù bieát bao kitoâ höõu vaãn baèng loøng vôùi söï troùi buoäc phi lyù cuûa quyeàn löïc nghòch ñaïo, vaãn cam chòu soáng trong noãi baát an vì sôï theá gian khoâng "ban pheùp", "cho quyeàn", vaãn buoàn baõ hay khieáp nhöôïc chaáp nhaän thaân phaän bò khoáng cheá cuûa toân giaùo vaø laúng laëng xoùt thöông cho aùch noâ leä cuûa anh em? Hoï haõy noi göông ngöôøi tín höõu Rumani sau ñaây:
Luùc aáy, trong moät buoåi hoïc taäp chính trò, tay dieãn giaû voâ thaàn leân tieáng thoùa maï Ñöùc Kitoâ, goïi Ngöôøi laø teân bòp bôïm. OÂng ta noùi: "Pheùp laï Cana chæ laø troø aûo thuaät cuûa Gieâsu. Toâi coù theå laøm laïi vieäc oâng ñaõ laøm!". Theá roài dieãn giaû huô huô tay treân moät ly nöôùc ñeå saün treân baøn. Ñang luùc ai naáy chaêm chuù nhìn baøn tay cuûa oâng, thì moät vieân hoùa chaát beù tí töø trong tay aùo oâng rôi nheï vaøo ly vaø nöôùc hoùa neân ñoû thaãm. Vaøi tieáng voã tay leït ñeït. Dieãn giaû ñaéc chí: "Thaáy chöa, oâng Gieâsu cuõng chæ lôïi duïng luùc ngöôøi ta sô yù ñeå boû moät chaát gì ñoù vaøo caùc lu nöôùc thoâi!". Baáy giôø moät kitoâ höõu leân tieáng: "Xin oâng vui loøng uoáng ly röôïu ñoù!" - "Xin loãi! Khoâng theå ñöôïc! Ñaây laø moät chaát ñoäc!" Ngöôøi tín höõu lieàn maïnh daïn noùi: "Vôùi röôïu cuûa Ngöôøi, Ñöùc Gieâsu ñaõ cho chuùng toâi hai ngaøn naêm hoan laïc! Coøn vôùi röôïu caùc oâng, caùc oâng ñaõ ñaàu ñoäc chuùng toâi!"
Lm. Phan Vaên Lôïi