CHUÙA NHAÄT 3 THÖÔØNG NIEÂN
BÖÔÙC VAØO TIN MÖØNG LUCA

Taïi Milano, Italia, trong thö vieän thaùnh Ambroâsioâ, coøn giöõ laïi moät maûnh chæ thaûo ñöôïc bieát nhö laø "Quy ñieån Muratori", do teân cuûa söû gia Antonio Muratori (1672-1750), nhaø khaùm phaù maûnh chæ thaûo: oâng ñaõ thu thaäp ñöôïc baûng danh saùch caùc taùc phaåm chính luïc cuûa Kinh Thaùnh coù keøm lôøi giaûi thích, nghóa laø baûng lieät keâ caùc saùch ñöôïc thöøa nhaän nhö do Thieân Chuùa linh öùng cuûa Giaùo ñoaøn Roâma theá kyû II. Ñeán choã Tin Möøng Luca, taùc giaû cuûa taøi lieäu toái coå naøy vieát: "Thöù ba laø saùch Tin Möøng theo Luca. OÂng Luca naøy laø moät y só, maø sau khi Ñöùc Gieâsu veà trôøi, Phaoloâ ñaõ ñem theo nhö baïn ñoàng haønh. OÂng ñaõ töï mình vieát theo quan ñieåm cuûa mình maëc daàu oâng ñaõ khoâng ñích thaân thaáy Chuùa trong xaùc thòt".

1. Vaøi neùt veà taùc giaû

Qua doøng phaùc thaûo naøy, chuùng ta coù ñöôïc moät vaøi döõ kieän tieåu söû veà taùc giaû Tin Möøng thöù ba, ñöôïc truyeàn thoáng Kitoâ giaùo thu nhaän: y só (haõy nghó ñeán chi tieát moà hoâi maùu cuûa Ñöùc Gieâsu, vieäc traùnh noùi xaáu giôùi y só trong caâu chuyeän ngöôøi ñaøn baø bò baêng huyeát), moân ñoà cuûa thaùnh Phaoloâ (Cl 4,10-12; 1Tm 4,11), truyeàn giaùo nhö ngaøi trong theá giôùi daân ngoaïi (nhö xaùc nhaän trong coâng trình thöù hai cuûa Luca, saùch Coâng vuï Toâng ñoà), vaên só ñoäc ñaùo (tieáng hy laïp cuûa ngaøi laø hay nhaát trong toaøn boä Taân Öôùc), chöùng nhaân giaùn tieáp. Truyeàn thoáng veà sau ñaõ toâ theâm böùc chaân dung sô saøi naøy vôùi nhieàu ñöôøng neùt thöôøng laø töôûng töôïng: noåi tieáng nhaát laø vieäc gaùn cho Luca danh hieäu hoïa só veõ caùc aûnh "Ñöùc Meï ñen" (ví duï ôû Bologna, ôû Ñeàn thôø Ñöùc Baø Caû Roâma). Thöïc teá, caùc böùc aûnh tuyeät ñeïp hôn ñaõ ñöôïc Luca veõ trong caùc trang cuûa taùc phaåm ngaøi.

Vaø töø chuùa nhaät naøy roài suoát naêm phuïng vuï, chuùng ta seõ ñeán vôùi Tin Möøng Luca, moät taùc phaåm ñöôïc sinh ra, nhö chính taùc giaû xaùc nhaän trong baøi töïa hoâm nay vöøa coâng boá, töø vieäc "caån thaän tra cöùu ñaàu ñuoâi moïi söï ñeå vieát ra tuaàn töï".

Noùi cho ñuùng, taùc phaåm cuûa Luca goàm hai cuoán saùch trình baøy chöông trình cöùu ñoä veà maët lòch söû vaø caû veà maët ñòa lyù.

Xeùt veà maët lòch söû, thì sau giai ñoaïn ñoan höùa laø ñeán giai ñoaïn thöïc hieän vôùi a) thôøi cuûa Ñöùc Gieâsu: Thaàn Khí xöa ñaõ taùc ñoäng caùc ngoân söù, thì nay caøng toû hieän traøn ñaày trong ngoân ngöõ vaø haønh vi cuûa Ñöùc Gieâsu (saùch Tin Möøng); b) thôøi cuûa Giaùo Hoäi: Thaàn Khí nôi Ñöùc Gieâsu nay ñöôïc tuoân traøn treân coäng ñoaøn moân ñeä Ngöôøi sau khi Ngöôøi phuïc sinh (saùch Coâng vuï).

Xeùt veà maët ñòa lyù thì chöông trình cöùu ñoä ñöôïc dieãn ra vôùi ñieåm xuaát phaùt laø Gieârusalem. Moïi söï baét ñaàu taïi ñoù vôùi lôøi söù thaàn baùo tin cho oâng Dacaria. Sau khi Ñöùc Gieâsu leân ñoù ñeå hoaøn taát cuoäc "xuaát haønh" cuûa Ngöôøi (saùch Tin Möøng), thì caùc moân ñeä cuõng töø ñoù ra ñi ñeå ñem Tin Möøng cho ñeán taän cuøng traùi ñaát (saùch Coâng vuï).

Vì theá, hoâm nay chuùng ta seõ ñöa ra moät vaøi neùt veà caùc chuû ñeà caên baûn cuûa Tin Möøng Luca, ñeå bieát ñoïc taùc phaåm naøy caùch toång quaùt, toaøn boä, vöôït leân treân veû rôøi raïc do vieäc caét xeùn taùc phaåm thaønh nhieàu ñoaûn vaên phuïng vuï Chuùa nhaät. Chuùng ta laøm vieäc naøy thoâng qua moät ngöõ vöïng nhoû goàm 6 töø:

2. Vaøi chuû ñeà chính cuûa taùc phaåm

Töø thöù nhaát ñöông nhieân laø Gieâsu Kitoâ. Luca trình baøy Ngöôøi nhö "baïn cuûa nhöõng keû thu thueá vaø nhöõng keû toäi loãi" (15,2), nhö vò Ngoân söù coù lôøi toái haäu vaø hoaøn haûo cuûa Thieân Chuùa caàn chuyeån cho chuùng ta, nhö keû ngheøo chaúng coù ngay caû goái ñeå keâ ñaàu (9,58), nhö ngöôøi lang thang muoân thuôû, ("Ñöùc Gieâsu laø keû sinh ra beân ñöôøng, soáng treân ñöôøng vaø cheát ôû moät goùc ñöôøng", Nguyeãn Ngoïc Lan), nhö Ñaáng cöùu chöõa khoâng nhöõng caùc côn beänh theå xaùc maø caû noãi khoå taâm hoàn, nhö nôi Thaùnh Thaàn cö nguï ñeå roài töø ñoù tuoân ñoå treân coäng ñoaøn caùc moân ñeä, nhö taâm ñieåm, yù nghóa vaø cuøng ñích cuûa lòch söû nhaân loaïi.

Töø thöù hai thaân thieát vôùi Luca laø töø tình yeâu. Ñaïi thi haøo Dante Alighieri, ngöôøi Italia (1265-1321), trong taùc phaåm la ngöõ Monarchia (Quaân chuû) ñaõ ñònh nghóa Luca nhö scriba mansuetudinis Christi (vaên só veà loøng thöông xoùt cuûa Ñöùc Kitoââ). Duï ngoân ngöôøi cha phung phí (chöù khoâng phaûi ñöùa con phung phaù) ôû chöông 15, duï ngoân ngöôøi Samari nhaân laønh, "Dieãn töø treân ñoàng baèng" ôû 6,17-49, loøng thöông xoùt cuûa Ñöùc Gieâsu ñoái vôùi nhöõng keû bò loaïi tröø, vieäc löïa choïn giôùi ngheøo khoù, vieäc töï hieán ñeán hy sinh chính mình, cöû chæ toái haäu laø tha thöù vaø cöùu roãi teân troäm laønh, taát caû ñeàu laø baáy nhieâu baèng chöùng veà söï ñuùng ñaén cuûa ñònh nghóa do Dante ñöa ra. Thaäm chí, Luca coøn veõ chaân dung ngöôøi moân ñeä ñích thöïc cuûa Ñöùc Kitoâ nhö sau: "Anh em haõy coù loøng nhaân töø, nhö Cha anh em laø Ñaáng nhaân töø" (6,36).

Töø thöù ba laø töø nieàm vui. Luca söû duïng naêm ñoäng töø khaùc nhau ñeå dieãn taû nieàm vui trong 27 ñoaïn cuûa taùc phaåm. Tieâu bieåu theo nghóa naøy laø chöông 15; chuùng toâi xin môøi caùc ñoäc giaû lieân tuïc raûo qua caùc caâu 5.6.7.9.10.23.24.32: «Tìm ñöôïc (con chieân) roài, ngöôøi aáy möøng rôõ vaùc leân vai... vaø noùi: "Xin chung vui vôùi toâi...". Treân trôøi cuõng theá, ai naáy seõ vui möøng... Tìm ñöôïc (ñoàng baïc) roài, baø aáy noùi: "Xin chung vui vôùi toâi...". Cuõng theá, giöõa trieàu thaàn Thieân Chuùa, ai naáy seõ vui möøng... "Haõy ñi baét con beâ ñaõ voã beùo laøm thòt ñeå chuùng ta môû tieäc aên möøng (con ta ñaõ trôû veà)"... Vaø hoï baét ñaàu aên möøng... "Chuùng ta phaûi aên möøng, phaûi vui veû"»

Ngheøo khoù laø chuû ñeà thöù tö ñöôïc ñaëc bieät neâu baät trong Tin Möøng Luca, moät Tin Möøng heát söùc nhaïy beùn vôùi vaán ñeà xaõ hoäi: "Phuùc cho anh em laø nhöõng keû ngheøo khoù" (Lc 6,20); "keû ngheøo heøn ñöôïc loan baùo Tin Möøng" (4,18); ngöôøi haønh khaát Ladaroâ vaø baø goùa cho taát caû laø nhöõng göông soáng; chaøng thanh nieân giaøu coù khoâng theå theo Ñöùc Gieâsu neáu chaúng phaân phaùt cho keû ngheøo "moïi thöù mình sôû höõu"; tay troïc phuù mieät maøi thu tích cho mình chöù khoâng phaûi cho Thieân Chuùa laø keû ngu daïi; nhöõng ngöôøi bieät phaùi haùm tieàn ñeán ñoä bieán noù thaønh Chuùa thöïc cuûa mình. "Nhöõng ngöôøi coù cuûa thì khoù vaøo Nöôùc Thieân Chuùa bieát bao! Quaû vaäy, con laïc ñaø chui qua loã kim coøn deã hôn ngöôøi giaøu vaøo Nöôùc Thieân Chuùa" (18,24-25).

Töø thöù naêm thaân thieát vôùi Luca laø caàu nguyeän. Ñöùc Gieâsu laø con ngöôøi caàu nguyeän tieâu bieåu. Trong nhöõng khuùc quanh quyeát ñònh cuûa ñôøi Ngöôøi, Luca luoân trình baøy Ngöôøi caàu nguyeän vaø ñoái thoaïi vôùi Chuùa Cha: tröôùc khi chòu Pheùp röûa (3,21), giöõa côn cuoàng nhieät cuûa quaàn chuùng (5,16), tröôùc khi tuyeån choïn nhoùm Möôøi hai (6,12), tröôùc cuoäc tuyeân tín cuûa Pheâroâ (9,18), tröôùc khi toû mình long troïng trong cuoäc Bieán hình (9,28-29), tröôùc khi daïy lôøi kinh ñaëc tröng cuûa Kitoâ giaùo, kinh "Laïy Cha" (11,1), trong giôø quyeát ñònh toái haäu tröôùc khi chòu cheát (22,40-46). Vaø lôøi sau heát cuûa Ngöôøi treân traàn gian laø moät lôøi caàu nguyeän: "Laïy Cha, con xin phoù thaùc hoàn con trong tay Cha" (23,46).

Töø thöù saùu vaø cuoái cuøng, chuùng ta coù theå ñöa vaøo baûng toång hôïp caùc chuû ñeà thaân thieát vôùi Ñöùc Gieâsu cuûa Luca laø töø boû. AÙm chæ ôn thieân trieäu cuûa EÂlisa, keû ñöôïc ngoân söù EÂlia keâu goïi ñang khi ñi caøy, moät ngaøy noï Ñöùc Gieâsu ñaõ thoát leân: "Ai ñaõ tra tay caàm caøy maø coøn ngoaùi laïi ñaèng sau, thì khoâng thích hôïp vôùi Nöôùc Thieân Chuùa" (9,62). Ñeå theo Ñöùc Gieâsu, caàn phaûi thöïc hieän moät löïa choïn trieät ñeå vaø caàn chöõa mình khoûi côn beänh luyeán tieác nhôù nhung. Caùc moân ñeä khoâng chæ töø boû "löôùi vaø cha mình" nhö Maùttheâu noùi, maø coøn boû "taát caû" theo Luca 5,11. Noùi veà ôn goïi cuûa mình, Maùttheâu chæ vieát: "OÂng ñöùng daäy ñi theo Ngöôøi" (Mt 9,9), traùi laïi Luca theâm "boû taát caû" (Lc 5,28). "Ai muoán theo toâi, phaûi töø boû chính mình, vaùc thaäp giaù mình haèng ngaøy maø theo" (9,23). Vaäy phaûi nghó sao khi ngay caû söï yeân thaân maø chuùng ta cuõng chaúng daùm töø boû ñeå daán thaân vì Tin Möøng, vì töï do cuûa Giaùo Hoäi, vì söï ñoäc laäp cuûa ñaïo Chuùa?

Lm. Phan Vaên Lôïi