CHUÙA NHAÄT 8 THÖÔØNG NIEÂN
CHOÁNG THOÙI GIAÛ HÌNH

Caùch ñaây ñaõ hôn möôøi naêm, treân moät tôø baùo Lieân xoâ, ngöôøi ta thaáy moät tranh bieám hoïa theá naøy. Coù ba haøng ngöôøi choàng leân nhau. Haøng döôùi cuøng maëc ñoà coâng nhaân, ñang dang tay böôùc moät caùch huøng duõng, côø bay phaáp phôùi. Haøng thöù hai, ôû giöõa, maëc ñoà trí thöùc, cuõng vung tay muùa chaân theo nhòp quaân haønh. Treân cuøng laø moät con ngöôøi, maëc y phuïc laõnh tuï, maét ñeo kieáng ñen, tay phaûi caàm caây gaäy cuûa ngöôøi muø coøn tay traùi ñang sôø soaïng trong khoâng khí. Laï moät ñieàu laø hai haøng ngöôøi döôùi ñeàu khoâng coù ñaàu. Baøn chaân ngöôøi haøng giöõa ñaët ngay treân coå ngöôøi haøng döôùi, vaø baøn chaân laõnh tuï treân cuøng ñaët ngay treân coå ngöôøi haøng giöõa.

1. Nguyeân taéc

Nhö trong phuïng vuï chuùa nhaät tuaàn tröôùc, hoâm nay chuùng ta ñöôïc môøi goïi tieáp tuïc (vaø keát thuùc) "Dieãn töø treân ñoàng baèng" cuûa Luca chöông 6, moät trang neâu baät chuû ñeà tình yeâu vaø loøng thöông xoùt. Vaø nhö trong ñoaûn vaên tuaàn tröôùc, chuùng ta cuõng coù theå phaùt hieän hai nguyeân taéc höôùng daãn vieäc giaûi thích baûn vaên hoâm nay, moät baûn vaên ñaëc bieät baøn ñeán cuoäc chieán choáng thoùi giaû hình.

Nguyeân taéc thöù nhaát, naèm nôi c.39, ñöôïc dieãn taû qua moät quy phaïm khoân ngoan, moät loaïi duï ngoân mini hay moät chaâm ngoân ruùt töø kho taøng phong phuù cuûa minh trieát daân daõ: "Muø maø laïi daét muø ñöôïc sao? Leõ naøo caû hai laïi khoâng sa xuoáng hoá?" Böùc tranh chaâm bieám mang tính chính trò noùi treân laø moät minh hoïa cho duï ngoân môû ñaàu naøy hay coù theå ñaõ caûm höùng töø noù. Ñeå laøm höôùng daãn vieân cho moät keû khaùc, con ngöôøi phaûi coù trong chính mình moät aùnh saùng vaø moät söï phong phuù, baèng khoâng seõ trôû neân nguyeân nhaân suïp ñoå chaúng nhöõng cho mình maø coøn cho tha nhaân nöõa.

Ñaáy laø ñieàu ñaõ ñöôïc ghi nhaän trong saùch Huaán ca, taùc phaåm cuûa moät hieàn nhaân Cöïu Öôùc (baøi ñoïc thöù nhaát: Hc 27,4-7). Söï muø quaùng cuûa moät con ngöôøi toû loä qua suy nghó rieâng cuûa mình nhö caùi saøng saøng luùa vaø traáu: "Saøng roài, traáu ôû laïi saøng. Noùi ra, caùi dôû roõ raøng thaáy ngay". Giaù trò ñích thöïc cuûa moät con ngöôøi chæ ñöôïc khaùm phaù qua vieäc phaân tích ngoân ngöõ cuûa ñöông söï, nghóa laø nhöõng phaùt bieåu cuûa ñöông söï ra beân ngoaøi: "Chôù voäi khen khi ngöôøi chöa leân tieáng: muoán bieát ngöôøi phaûi nghe mieäng noùi naêng". Ñeå keát luaän, chuùng ta coù theå noùi nguyeân taéc thöù nhaát Ñöùc Gieâsu phaùt bieåu laø lôøi môøi goïi khaùm phaù söï muø quaùng voán ôû trong chuùng ta vaø giöõa chuùng ta, baèng caùch ñöa ra aùnh saùng thöïc taïi cuûa caùc söï vaät, ñaõ bò boùc traàn moïi saép xeáp vaø moïi voû baûo veä.

Nguyeân taéc thöù hai ñöôïc chöùa trong caâu 40. Noù ñöa ra moät quy phaïm chaúng nhöõng thuoäc "lyù trí" hay kinh nghieäm maø coøn mang tính "thaàn hoïc" nöõa, höôùng ñeán bình dieän sieâu nhieân: "Hoïc troø khoâng hôn thaày, coù hoïc heát chöõ cuõng chæ baèng thaày maø thoâi". Hieån nhieân vò thaày Ñöùc Gieâsu aùm chæ laø chính Ngöôøi vaø moân ñeä phaûi vöôn tôùi maãu göông cao caû ñoù, nhö trong baøi Tin Möøng chuùa nhaät tuaàn tröôùc, Ñöùc Gieâsu cuõng ñaõ daïy moân ñeä "haõy coù loøng nhaân töø nhö Cha treân trôøi laø Ñaáng nhaân töø". Thaät theá, Thieân Chuùa ñaõ "tieàn ñònh cho chuùng ta neân ñoàng hình ñoàng daïng vôùi Con cuûa Ngöôøi laø Ñöùc Kitoâ" (Rm 8,29).

Vaø nhö theá, moät moân ñeä chuù taâm tôùi vò thaày aáy seõ töï ñoäng trôû neân moät keû khieâm toán, coâng chính, chaân thaønh. Ñöông söï seõ chaúng tieám quyeàn pheâ phaùn ngöôøi khaùc nhöng seõ khieâm toán "maëc laáy thaân noâ leä" nhö Ñöùc Kitoâ ñeå cöùu vaõn anh em mình. Ñöông söï seõ khoâng naïi ñeán phaåm chöùc mình ñeå ñöôïc phuïc vuï song laø tình nguyeän phuïc vuï. Töø kho taøng loøng ñöông söï seõ chaúng keùo ra ñoäc döôïc nhöng laø söï dòu daøng vaø hieàn laønh, töø caây cuoäc ñôøi ñöông söï seõ khoâng sinh ra traùi ñaéng traùi ñoäc song laø quaû ngoït quaû laønh, nhö Ñöùc Kitoâ ñaõ laøm suoát cuoäc soáng traàn gian. Töø mieäng löôõi ñöông söï seõ chaúng phaùt xuaát nhöõng lôøi gaây thöông toån hay sôï haõi nhöng laø nhöõng lôøi "thaàn khí vaø söï soáng"

Nhö theá ñoaûn vaên bieán thaønh moät khuùc ca tình yeâu nhöng cuõng laø moät baøi bieåu döông söï chaân thaønh cuûa con tim choáng laïi moïi kieâu caêng vaø giaû doái. Thaàn hoïc gia Dietrich Bonhoeffer, cheát töû ñaïo taïi traïi taäp trung Ñöùc quoác xaõ, trong taùc phaåm Etica ñaõ nhaéc laïi raèng "loøng toát khoâng phaûi laø moät tính chaát cuûa cuoäc soáng song laø chính cuoäc soáng vaø toát laønh coù nghóa laø soáng". Chính vì theá Ñöùc Gieâsu ñaõ ñònh nghóa nhöõng keû giaû hình laø "maû toâ voâi", xaùc cheát bieát ñi: hoï töï löøa doái mình khi toû ra soáng ñoäng linh hoaït, trong luùc thaät ra, vôùi moät taâm hoàn gian traù nhô baån, hoï chaúng soáng tí naøo.

2. Thöïc teá

Vôùi caâu thöù ba (c. 41), Ñöùc Gieâsu ñi vaøo aùp duïng thöïc teá. "Sao anh thaáy caùi raùc trong con maét cuûa ngöôøi anh em, maø caùi xaø trong con maét cuûa chính mình thì laïi khoâng ñeå yù tôùi?" Ñaây cuõng laø khía caïnh "baäc thaày minh trieát" cuûa Ñöùc Gieâsu, moät quan saùt vieân tuyeät vôøi, ñaày haøi höôùc vaø nghieâm nghò boå ích. Ngöôøi ta ít daùm giaûi thích caâu ñoù, nhöng vì taät sính pheâ bình raát thöôøng gaëp vaø nguy hieåm cho ñôøi soáng huynh ñeä neân ta phaûi caàn döøng laïi ñeå phaân tích.

Ñöùc Gieâsu ñang noùi ñeán caùc töông quan giöõa "anh em", moät töø ñöôïc nhaéc tôùi 4 laàn trong 8 gioøng. Töông quan trong ñôøi soáng löùa ñoâi, ñôøi soáng gia ñình, trong caùc coäng ñoaøn ñuû loaïi, caùc nhoùm baïn höõu ñuû kieåu... Lôøi caûnh caùo ñi tröôùc caâu treân ("Muø maø laïi daét muø ñöôïc sao?") khieán ta nghó tôùi caùc lôøi khuyeân daønh cho nhöõng ngöôøi coù traùch nhieäm. Thaønh thöû ñaây chaúng phaûi laø lôøi keâu goïi phaûi nhaém maét, nhöng laø thay ñoåi caùi nhìn.

Töï baûn naêng, caùi nhìn cuûa höõu traùch coù tính xoi moùi. Ngöôøi ta theo doõi (ñoâi luùc, than oâi, ngöôøi ta rình moø kieåu maät thaùm giaùn ñieäp), ngöôøi ta vaïch laù tìm saâu, vaø tìm ñöôïc laø pheâ phaùn aøo aøo. Ñeå laøm ngheà cuûa mình theo tinh thaàn Tin Möøng -khoâng deã- ngöôøi höõu traùch phaûi coi chöøng cuù ñoøn "leân lôùp": chuùng ta raát thöôøng toá caùo nôi keû khaùc caùc khuyeát ñieåm cuûa chính mình, nhöõng khuyeát ñieåm luùc aáy trôû thaønh loä lieãu kinh khuûng: "OÅng traùch toâi coù coâ baïn nhoû, moät caäu thanh nieân taâm söï vôùi vò linh muïc veà cha mình, nhöng oåâng laïi coù moät boà nhí!". Nhieàu chuû chaên traùch con chieân thieáu tinh thaàn vaâng lôøi, trong luùc chính mình laïi chieàu theo aùp löïc cuûa theá quyeàn thay vì vaâng phuïc caùc nguyeân taéc cuûa Tin Möøng vaø GH.

Vaäy phaûi hoaøn haûo ñaõ môùi ñöôïc laáy caùi raùc nôi anh em ra? Khoâng, chaéc chaén khoâng, nhöng ít nhaát chôù bao giôø queân nhöõng caùi xaø cuûa chính mình. Moät baø meï quôû maéng ñöùa con gaùi ñieän thoaïi quaù daøi, ñang khi chính baø ôû caû giôø beân maùy! Ñoù laø loaïi chuyeän laøm xoäc xeäch baát cöù cuoäc soáng chung naøo.

"Laáy caùi xaø ra khoûi maét ngöôi tröôùc ñaõ, roài seõ thaáy roõ". Neáu laáy caùi xaø khoâng luoân luoân deã, thì vieäc yù thöùc veà noù chaéc chaén seõ giuùp caùi nhìn cuûa ta neân chaân thöïc hôn. Chuùng ta coù leõ seõ thaáy caùi raùc ñuùng laø caùi raùc, chaúng quan troïng gì. Hoaëc seõ thaáy raèng trong tröôøng hôïp naøo ñoù vôùi con ngöôøi naøo ñoù, khoâng nhaát thieát phaûi töï phong mình laøm nhöõng nhaø kieåm duyeät, vieäc naøy seõ loaïi boû nhöõng pheâ bình khoù chòu laãn voâ yù töù. Caùc baø cuï thôøi nay, ví duï vaäy, ñaõ hieåu raèng toát nhaát laø khoâng neân baän taâm tôùi caùc coïng raùc trong luõ chaùu cuûa hoï, nhaát laø khi cha meï chuùng coù ñoù!

Nhöng baø cuï cuõng nhö baát cöù ai khoâng ñöôïc trôû thaønh caâm nhö heán. Traùch nhieäm ñích thöïc cuûa chuùng ta, hay ñôn giaûn laø öu tö giuùp ñôõ cuûa chuùng ta, buoäc chuùng ta phaûi ñöa ra "nhieàu nhaän xeùt". Neáu phaûn öùng cuûa chuùng ta laø thaåm tra tröôùc caùc khuyeát ñieåm cuûa mình, cung gioïng cuûa chuùng ta seõ khieâm toán hôn vaø chuùng ta seõ coù theå... cuøng nhau tieán boä.

Saâu xa hôn, caâu chuyeän caùi xaø ñöa chuùng ta veà laïi tình traïng con tim chuùng ta. "Khoâng coù caây naøo toát maø laïi sinh quaû saâu", Ñöùc Gieâsu noùi. Nhöõng keû pheâ phaùn, nhöõng keû noùi xaáu, nhöõng keû vu khoáng, nhöõng keû ñieân cuoàng tìm caùi raùc nhoû nhaát, ñeàu coù aùc taâm caû. Ngöôïc laïi, cuõng chaúng ra gì moät vaøi kieåu "nhaân töø" hôi buoâng loûng, döûng döng, hoaëc quaù muø quaùng. Roõ raøng laø xem ra khoâng theå vöøa nhaân töø vöøa ngu doát. Ta coù theå xin Thieân Chuùa ban bí quyeát veà ñieàu naøy. Laøm sao vöøa saùng suoát vöøa nhaân haäu? Caâu traû lôøi coù leõ naèm nôi caâu noùi cuûa moät nhaø thaàn nghieäm ngöôøi Anh thöôøng ñöôïc nhieàu taùc giaû trích daãn: "Thieân Chuùa khoâng nhìn caùi baïn ñaõ laø hay ñang laø, nhöng nhìn caùi baïn muoán laø".

Lm. Phan Vaên Lôïi