· St 2,7-9.3,1-7: ⁽⁴⁾ Raén noùi vôùi ngöôøi ñaøn baø: «Chaúng cheát choùc gì ñaâu! ⁽⁵⁾ Nhöng Thieân Chuùa bieát ngaøy naøo oâng baø aên traùi caây ñoù, maét oâng baø seõ môû ra, vaø oâng baø seõ neân nhö nhöõng vò thaàn bieát ñieàu thieän ñieàu aùc». ⁽⁶⁾ Ngöôøi ñaøn baø thaáy traùi caây ñoù aên thì ngon, troâng thì ñeïp maét, vaø ñaùng quyù vì laøm cho mình ñöôïc tinh khoân. Baø lieàn haùi traùi caây maø aên, roài ñöa cho caû choàng ñang ôû ñoù vôùi mình; oâng cuõng aên.

· TIN MÖØNG: Mt 4,1-11
Ñöùc Gieâ-su chòu caùm doã (Mc 1,12-13; Lc 4,1-13)

Neáu khoâng coù baøi Tin Möøng hoâm nay, ngöôøi ta deã daøng nghó raèng sôû dó Ñöùc Gieâ-su hoaøn toaøn voâ toäi laø vì Ngaøi khoâng bò heà caùm doã. Nhöng ñoaïn Tin Möøng naøy cho thaáy chính Ñöùc Gieâ-su – duø laø Con Thieân Chuùa, coù baûn tính thaàn linh hoaøn toaøn trong saïch – cuõng bò ma quæ caùm doã. Thaät laø moät maïc khaûi baát ngôø, ñaùng ngaïc nhieân vaø raát lyù thuù, ñoàng thôøi cuõng laø ñieàu an uûi chuùng ta, taïo ñoäng löïc cho chuùng ta thaéng nhöõng côn caùm doã xaûy ñeán.

Ñöùc Gieâ-su laø Thieân Chuùa maø cuõng bò caùm doã, neân chuùng ta voán laø ngöôøi phaøm, neáu coù bò caùm doã, duø naëng neà tôùi ñaâu, cuõng laø chuyeän deã hieåu. Ñieàu ñoù coù nghóa: ñaõ laø con ngöôøi thì ñeàu bò caùm doã. Vaø söï kieän Ñöùc Gieâ-su bò caùm doã chöùng toû Ngaøi ñích thöïc laø con ngöôøi y nhö chuùng ta. Kinh Thaùnh cho bieát Ngaøi cuõng yeáu ñuoái nhö chuùng ta, nhôø vaäy Ngaøi raát thoâng caûm vôùi söï yeáu ñuoái cuõng nhö toäi loãi cuûa chuùng ta: «Vò Thöôïng Teá cuûa chuùng ta khoâng phaûi laø Ñaáng khoâng bieát caûm thöông nhöõng noãi yeáu heøn cuûa ta, vì Ngöôøi ñaõ chòu thöû thaùch veà moïi phöông dieän cuõng nhö ta, nhöng khoâng phaïm toäi» (Dt 4,15). Qua caâu Kinh Thaùnh treân, ta laïi ñöôïc bieát raèng tuy bò caùm doã nhö ta, nhöng Ngaøi khaùc vôùi ta ôû choã khoâng heà phaïm toäi, nghóa laø Ngaøi ñaõ luoân luoân thaéng moïi côn caùm doã, khoâng bao giôø sa ngaõ.

2. Toäi loãi laø söï choïn löïa SAI giöõa hai ñieàu toát

Thieân Chuùa ñaõ chaáp nhaän ñeå cho chuùng ta – keå caû Ñöùc Gieâ-su – bò caùm doã. Ñieàu ñoù cho thaáy caùm doã khoâng phaûi laø moät ñieàu xaáu. Traùi laïi coù theå ñoù laø moät ñieàu caàn thieát. Thaät vaäy, bò caùm doã laø moät dòp ñeå ta chöùng toû tình yeâu cuûa mình ñoái vôùi Thieân Chuùa vaø tha nhaân, vaø söï vaâng phuïc cuûa ta ñoái vôùi Ngaøi. Vì moät ngöôøi khoâng theå chöùng toû raèng mình yeâu meán, vaâng phuïc… neáu khoâng heà bò thöû thaùch, nghóa laø chöa coù cô hoäi ñeå khoâng vaâng lôøi, khoâng yeâu meán. «Löûa thöû vaøng, gian nan thöû ngöôøi coâng chính» (Cn 17,3), «Ví phoûng ñöôøng ñôøi baèng phaúng caû, anh huøng haøo kieät coù hôn ai?» (Nguyeãn coâng Tröù).

Khi bò caùm doã, coù khi ta phaûi choïn löïa giöõa ñieàu toát vaø ñieàu xaáu. Ñieàu naøy thöôøng xaûy ra cho ngöôøi coù taâm linh coøn non yeáu, ñeå hoï coù dòp chöùng toû hoï ñöùng haún veà phía toát. Coøn nhöõng ngöôøi ñaõ leân tôùi nhöõng baäc thang taâm linh cao, thì khi bò caùm doã, hoï thöôøng phaûi löïa choïn giöõa hai ñieàu ñeàu laø toát caû, nhöng löông taâm buoäc hoï phaûi choïn ñieàu toát hôn, ñeå chöùng toû söï quyeát taâm tieán tôùi troïn haûo. Chaúng haïn trong côn caùm doã ñaàu tieân cuûa Ñöùc Gieâ-su, vieäc bieán ñaù thaønh baùnh ñeå aên khi ñoùi chaúng coù gì laø xaáu. Traùi laïi, aên khi ñoùi coøn laø moät ñieàu caàn thieát ñeå soáng coøn. Sôùm muoän gì thì Ngaøi cuõng phaûi aên ñeå soáng, nhöng coù theå luùc ñoù chöa tôùi thôøi haïn aên nhö Ngaøi ñaõ quyeát ñònh töø ñaàu. Nhö vaäy Ngaøi phaûi choïn löïa giöõa hai ñieàu ñeàu laø toát caû: moät laø thoûa maõn nhu caàu aên ñeå soáng, hai laø töï chuû ñeå thöïc hieän ñuùng ñieàu mình ñaõ quyeát ñònh töø tröôùc veà thôøi haïn nhòn aên khi maø nhòn theâm ít laâu nöõa cuõng chaúng haïi gì. Quyeát ñònh naøo cuõng ñeàu chöùng toû laäp tröôøng cuûa mình laø ñaõ coi troïng caùi naøo hôn caùi naøo.

Nhôø coù hai ñoái töôïng phaûi löïa choïn maø ta chöùng toû ñöôïc ta quí ñeán möùc ñoä naøo caùi giaù trò maø ta choïn löïa. Neáu phaûi löïa choïn moät vieân kim cöông khaù to vôùi moät löôïng vaøng, chaéc chaén ai cuõng choïn vieân kim cöông, vaø söï löïa choïn aáy khoâng chöùng toû ñöôïc giaù trò ñích thöïc cuûa vieân kim cöông. Nhöng neáu phaûi löïa choïn giöõa 100 löôïng vaøng vôùi vieân kim cöông, maø ta choïn vieân kim cöông, thì chöùng toû ta ñaõ coi vieân kim cöông coù giaù trò hôn soá vaøng aáy (ñöông nhieân coù ngöôøi choïn khaùc ta). Thieân Chuùa cuõng muoán ta chöùng toû raèng ta coi tình yeâu cuûa Ngaøi giaù trò hôn nhaø cöûa, ruoäng vöôøn, cuûa caûi, thaäm chí hôn caû anh em, cha meï, vôï con cuûa ta, baèng caùch taïo dòp ñeå ta löïa choïn giöõa Ngaøi vaø nhöõng giaù trò aáy. Vaø ñoù chính laø caùm doã.

3. Nhöõng nhu caàu chính ñaùng trong nhöõng côn caùm doã

Trong ba côn caùm doã cuûa Ñöùc Gieâ-su, ta thaáy nhöõng côn caùm doã luoân luoân döïa treân nhöõng nhu caàu vaø giaù trò heát söùc thöïc teá vaø chính ñaùng cuûa ñôøi soáng con ngöôøi. Nhöõng côn caùm doã luoân luoân ñaët ta giöõa hai loaïi giaù trò: moät laø nhöõng giaù trò heát söùc thöïc teá cuûa ñôøi soáng, hai laø nhöõng giaù trò taâm linh (tình yeâu ñoái vôùi Thieân Chuùa, vôùi tha nhaân, chaân lyù, coâng lyù, lyù töôûng, v.v…). Nhôø ñoù ta coù dòp chöùng toû ta coi troïng giaù trò naøo hôn. Sau ñaây laø nhöõng nhu caàu thöïc teá cuûa ñôøi soáng ñöôïc duøng trong nhöõng côn caùm doã:

a. ÖÙng vôùi caùm doã thöù nhaát cuûa Ñöùc Gieâ-su laø nhu caàu söï soáng (söï an toaøn baûn thaân, aên uoáng, tình duïc, söï thoaûi maùi, giaøu sang): Söï soáng laø moät giaù trò raát lôùn Thieân Chuùa ban cho ta, ta coù nhieäm vuï quí troïng vaø baûo veä noù, nhöng khoâng phaûi laø vôùi baát cöù giaù naøo. Coù nhöõng giaù trò coøn cao hôn söï soáng. Chaúng haïn giöõa tình yeâu ñoái vôùi Thieân Chuùa vaø chính söï soáng mình, caùc thaùnh töû ñaïo xöa ñaõ choïn tình yeâu Thieân Chuùa vaø saün saøng chaáp nhaän caùi cheát. Trong cuoäc ñaáu tranh cho coâng lyù, choáng aùp böùc baát coâng, nhöõng ngöôøi ñaáu tranh nhö Martin Luther King (Myõ da ñen), ÑGM Oscar Romero (Salvador), LM Jerzy Popieluszko (Ba Lan)… ñaõ coi coâng lyù, tình yeâu ñoái vôùi ngöôøi ngheøo, ngöôøi bò aùp böùc hôn söï an toaøn baûn thaân, thaäm chí hôn caû maïng soáng. Chaéc chaén hoï cuõng raát quí söï soáng vaø söï an toaøn baûn thaân, nghóa laø cuõng sôï cheát, sôï bò tra taán, phieàn nhieãu… Nhieàu khi hoï bò caùm doã choïn löïa söï soáng, söï an toaøn baûn thaân hôn nhöõng giaù trò kia. Nhöng löïa choïn cuoái cuøng vaø döùt khoaùt cuûa hoï laø coâng lyù xaõ hoäi vaø tình thöông ñoái vôùi vôùi nhöõng keû bò aùp böùc. Ngöôïc laïi, ta cuõng thaáy coù bieát bao ngöôøi vì muoán ñöôïc an toaøn baûn thaân, muoán baûo veä noài côm hay söï thoaûi maùi ñang coù ñöôïc cuûa mình, cuûa gia ñình mình, maø saün saøng caâm laëng tröôùc baát coâng, saün saøng ñoàng loõa hoaëc laøm tay sai cho nhöõng theá löïc gaây baát coâng… Hoï ñaõ quí söï soáng vaø noài côm, ñòa vò cuûa hoï hôn coâng lyù.

b. ÖÙng vôùi caùm doã thöù hai cuûa cuûa Ñöùc Gieâ-su laø nhu caàu phình to baûn ngaõ (muoán ñöôïc noåi danh, ñöôïc neå phuïc, ñöôïc coi laø quan troïng, ñöôïc khen taëng, ñöôïc thoûa maõn töï aùi vaø tính kieâu ngaïo): Ai cuõng cho «caùi toâi» cuûa mình laø quan troïng, muoán mình laø «caùi roán cuûa vuõ truï», vaø khoâng muoán bò ai xuùc phaïm. Trong moät chöøng möïc naøo ñoù, thì ñieàu ñoù laø toát, nhôø ñoù môùi phaùt sinh loøng töï troïng, giöõ uy tín, muoán thaêng tieán, v.v… Nhöng vöôït quaù chöøng möïc ñoù thì trôû thaønh ñieàu xaáu. Noùi chung, danh thôm tieáng toát, uy tín, só dieän… ñeàu laø nhöõng giaù trò heát söùc cao quí, ñeán noãi Nguyeãn coâng Tröù ñeå phaûi thoát leân: «Ñaõ mang tieáng ôû trong trôøi ñaát, phaûi coù danh gì vôùi nuùi soâng», hoaëc «Khoâng coâng danh thaø naùt vôùi coû caây», «Troùt sinh ra thì phaûi coù chi chi, chaúng leõ tieâu löng ba vaïn saùu». So vôùi nhöõng loaïi giaù trò bình thöôøng, ta neân coi danh döï, coâng danh cuûa mình cao hôn. Vì khoâng coi troïng danh döï, uy tín, ta seõ bò coi laø tieåu nhaân. Nhöng vaãn coù nhöõng giaù trò cao hôn coâng danh, uy tín… ñoù laø nhöõng giaù trò taâm linh nhö ñaõ noùi treân. Neáu ñeå thaêng tieán, phaùt trieån baûn thaân maø ta phaûi ñoái xöû thieáu tình ngöôøi, phaûi haï keû khaùc xuoáng, coi ngöôøi khaùc laø coâng cuï, laø baøn ñaïp, laø vaät hy sinh cho mình, saün saøng «ñoäi treân ñaïp döôùi», thì coù nghóa laø ta ñaõ coi nhöõng giaù trò aáy cao hôn coâng lyù vaø tình thöông. Toäi loãi phaùt sinh töø söï löïa choïn sai traùi aáy.

c. ÖÙng vôùi caùm doã thöù ba cuûa cuûa Ñöùc Gieâ-su laø nhu caàu thoáng trò (thích quyeàn löïc, thích laøm chuû ñeå ñieàu khieån, muoán moïi söï phaûi xaåy ra theo yù mình): ñaây cuõng laø moät nhu caàu raát lôùn trong taâm lyù con ngöôøi. Ai cuõng thích ngöôøi khaùc chieàu yù mình, thích aùp ñaët yù mình leân ngöôøi khaùc. Quyeàn löïc cuõng laø moät giaù trò. Trong xaõ hoäi, caàn phaûi coù nhöõng ngöôøi coù quyeàn löïc, coù quyeàn eùp buoäc ngöôøi khaùc laøm theo leänh mình. Nhöng quyeàn löïc aáy laø ñeå phuïc vuï xaõ hoäi, ñeå taïo an ninh, traät töï vaø coâng lyù trong xaõ hoäi, laøm xaõ hoäi trôû neân toát ñeïp hôn. Quyeàn löïc naøy coù theå ñaït ñöôïc moät caùch chính ñaùng baèng taøi naêng vaø ñöùc ñoä cuûa mình nhaèm phuïc vuï xaõ hoäi. Nhöng cuõng coù theå ñaït ñöôïc baèng nhöõng phöông tieän khoâng chính ñaùng nhaèm ñöôïc höôûng nhöõng ñaëc quyeàn ñaëc lôïi trong xaõ hoäi chöù khoâng phaûi ñeå phuïc vuï. Ngöôøi söû duïng quyeàn löïc luoân luoân phaûi löïa choïn giöõa hai giaù trò: lôïi ích caù nhaân vaø lôïi ích taäp theå. Neáu haønh ñoäng vì lôïi ích taäp theå thì laø thaùnh thieän, neáu chæ vì lôïi ích caù nhaân thì laø toäi loãi.