(1) Ñi ngang qua, Ñöùc Gieâ-su nhìn thaáy moät ngöôøi muø töø thuôû môùi sinh. ⁽⁶⁾ Noùi xong, Ñöùc Gieâ-su nhoå nöôùc mieáng xuoáng ñaát, troän thaønh buøn vaø xöùc vaøo maét ngöôøi muø, ⁽⁷⁾ roài baûo anh ta: «Anh haõy ñeán hoà Si-loâ-aùc maø röûa». Vaäy anh ta ñeán röûa ôû hoà, vaø khi veà thì nhìn thaáy ñöôïc.

⁽⁸⁾ Caùc ngöôøi laùng gieàng vaø nhöõng keû tröôùc kia thöôøng thaáy anh ta aên xin môùi noùi: «Haén khoâng phaûi laø ngöôøi vaãn ngoài aên xin ñoù sao?» ⁽⁹⁾ Coù ngöôøi noùi: «Chính haén ñoù!» Keû khaùc laïi raèng: «Khoâng phaûi ñaâu! Nhöng laø moät ñöùa naøo gioáng haén ñoù thoâi!» Coøn anh ta thì quaû quyeát: «Chính toâi ñaây».

⁽¹³⁾ Hoï daãn keû tröôùc ñaây bò muø ñeán vôùi nhöõng ngöôøi Pha-ri-seâu. ⁽¹⁴⁾ Nhöng ngaøy Ñöùc Gieâ-su troän chuùt buøn vaø laøm cho maét anh ta môû ra laïi laø ngaøy sa-baùt. ⁽¹⁵⁾ Vaäy, caùc ngöôøi Pha-ri-seâu hoûi theâm moät laàn nöõa laøm sao anh nhìn thaáy ñöôïc. Anh traû lôøi: «OÂng aáy laáy buøn thoa vaøo maét toâi, toâi röûa vaø toâi nhìn thaáy». ⁽¹⁶⁾Trong nhoùm Pha-ri-seâu, ngöôøi thì noùi: «OÂng ta khoâng theå laø ngöôøi cuûa Thieân Chuùa ñöôïc, vì khoâng giöõ ngaøy sa-baùt» ; keû thì baûo: «Moät ngöôøi toäi loãi sao coù theå laøm ñöôïc nhöõng daáu laï nhö vaäy?» Theá laø hoï ñaâm ra chia reõ. ⁽³³⁾ Anh ta noùi: «Neáu khoâng phaûi laø ngöôøi bôûi Thieân Chuùa maø ñeán, thì oâng ta ñaõ chaúng laøm ñöôïc gì. ⁽³⁴⁾«Hoï ñoái laïi: «Maøy sinh ra toäi loãi ngaäp ñaàu, theá maø maøy laïi muoán laøm thaày chuùng ta ö?» Roài hoï truïc xuaát anh.

⁽³⁵⁾ Ñöùc Gieâ-su nghe noùi hoï ñaõ truïc xuaát anh. Khi gaëp laïi anh, Ngöôøi hoûi: «Anh coù tin vaøo Con Ngöôøi khoâng?» ⁽³⁶⁾ Anh ñaùp: «Thöa Ngaøi, Ñaáng aáy laø ai ñeå toâi tin?» ⁽³⁷⁾ Ñöùc Gieâ-su traû lôøi: «Anh ñaõ thaáy Ngöôøi. Chính Ngöôøi ñang noùi vôùi anh ñaây. ⁽³⁸⁾«Anh noùi: «Thöa Ngaøi, toâi tin». Roài anh saáp mình xuoáng tröôùc maët Ngöôøi.

SUY NIEÄM

Caâu hoûi gôïi yù:

Suy tö gôïi yù:

1. Ñöùc Gieâ-su xem ra khoâng nghieâm chænh giöõ luaät Moâ-seâ

Moät trong nhöõng lyù do khieán cho ngöôøi ta khoâng nhaän ra caùc vò ngoân söù trong thôøi ñaïi cuûa mình laø caùc ngoân söù aáy coù veû nhö khoâng soáng ñuùng theo quan nieäm trieát hoïc, thaàn hoïc hay ñaïo ñöùc cuûa ngöôøi ñöông thôøi. Ngöôøi ta coù lyù cuûa ngöôøi ta. Lyù cuûa hoï caên cöù treân saùch vôû ñaøng hoaøng, hoï cuõng «noùi coù saùch, maùch coù chöùng» chöù khoâng phaûi voâ caên cöù. Thaät vaäy, moät trong nhöõng ñieàu khieán caùc kinh sö Do Thaùi khoâng nhaän ra Ñöùc Gieâ-su laø Ñaáng Cöùu Theá maø hoï ñang troâng chôø, vì hoï lyù luaän: «OÂng ta khoâng theå laø ngöôøi cuûa Thieân Chuùa ñöôïc, vì khoâng giöõ ngaøy sa-baùt».

Luaät Moâ-seâ chæ ñònh roõ raøng phaûi thi haønh thaät nghieâm chænh luaät nghæ ngaøy sa-baùt: «Ngaøy thöù baûy laø ngaøy sa-baùt kính ÑÖÙC CHUÙA, Thieân Chuùa cuûa ngöôi. Ngaøy ñoù, ngöôi khoâng ñöôïc laøm coâng vieäc naøo, caû ngöôi cuõng nhö con trai con gaùi, toâi tôù nam nöõ, gia suùc vaø ngoaïi kieàu ôû trong thaønh cuûa ngöôi» (Xh 20,10). Vi phaïm ngaøy sa-baùt laø moät troïng toäi ñaùng töû hình: «Caùc ngöôi phaûi giöõ ngaøy sa-baùt, vì ñoù laø ngaøy thaùnh ñoái vôùi caùc ngöôi. Keû naøo vi phaïm ñieàu aáy, thì seõ bò xöû töû; phaûi, keû naøo laøm vieäc trong ngaøy aáy, seõ bò khai tröø khoûi daân noù» (Xh 31,14; xem 35,2; Ñnl 5,14). Nhö vaäy, theo quan nieäm cuûa caùc kinh sö Do Thaùi, moät ngöôøi xuaát phaùt töø Thieân Chuùa aét phaûi tuaân giöõ luaät sa-baùt thaäm chí nghieâm chænh hôn hoï. Nghó nhö theá xem ra raát hôïp lyù.

Theá maø Ñöùc Gieâ-su laïi chöõa beänh trong ngaøy sa-baùt, laø ñieàu khoâng ñöôïc pheùp laøm trong ngaøy aáy, maø caâu chuyeän trong baøi Tin Möøng hoâm nay laø moät ñieån hình. Döôùi maét caùc kinh sö Do Thaùi, Ngaøi ñaõ vi phaïm luaät naøy khoâng phaûi chæ coù laàn naøy, maø ñaõ raát nhieàu laàn (xem Mt 12,1-2; 12,12-13; Lc 13,13; 14,3-4; Ga 5,8-11; 9,14). Neáu chieáu theo luaät Moâ-seâ, Ngaøi ñaùng bò töû hình. Vì theá, raát nhieàu laàn hoï tìm caùch haõm haïi vaø gieát Ngaøi laø ñeå thi haønh luaät Moâ-seâ (xem Mt 12,14; Mc 3,6; 11,8; 12; v. v…). Ñeå traùnh haønh ñoäng theo kieåu caùc kinh sö Do Thaùi, nhaát laø ñoái vôùi nhöõng ngoân söù cuûa thôøi ñaïi, chuùng ta caàn hieåu roõ hôn veà leà luaät.

2. Vai troø vaø giôùi haïn cuûa leà luaät

Trong xaõ hoäi cuõng nhö Giaùo Hoäi, khoâng theå khoâng coù leà luaät. Leà luaät laøm cho xaõ hoäi coù toân ti traät töï, nhôø ñoù coù an ninh, tính maïng, cuûa caûi cuûa moïi ngöôøi ñöôïc toân troïng vaø baûo ñaûm. Trong toân giaùo, leà luaät giuùp moïi ngöôøi thöïc hieän ñöôïc lyù töôûng cuûa toân giaùo, laø baûn ñoà chæ daãn con ngöôøi tieán boä trong laõnh vöïc taâm linh. Noùi chung, trong xaõ hoäi con ngöôøi, duø nhoû beù nhö gia ñình, hoäi ñoaøn, hay lôùn lao nhö quoác gia, theá giôùi, xaõ hoäi naøo cuõng caàn coù luaät leä.

Tuy nhieân, luaät leä khoâng phaûi laø moät caùi gì tuyeät ñoái maø taát caû moïi ngöôøi phaûi tuaân theo trong taát caû moïi tröôøng hôïp. Coù nhöõng ñieàu coøn cao troïng hôn leà luaät: ñoù laø tình yeâu ñöôïc phaûn aùnh nôi löông taâm. Theo luaân lyù Ki-toâ giaùo, ngöôøi Ki-toâ höõu phaûi coi meänh leänh cuûa löông taâm ñaõ ñöôïc giaùo duïc cuûa mình hôn caû luaät cuûa chính Giaùo Hoäi, vaø ñöông nhieân caû luaät ñôøi nöõa. Luaät toái thöôïng laø luaät cuûa Thieân Chuùa, laø Tình Yeâu, ñöôïc bieåu hieän nôi löông taâm ngay thaúng cuûa con ngöôøi. Ñoái vôùi caù nhaân, löông taâm ngay thaúng laø tieâu chuaån cuoái cuøng maø con ngöôøi phaûi theo khi coù nhöõng xung ñoät giöõa caùc tieâu chuaån phaûi theo, trong ñoù coù leà luaät. Saùch Giaùo lyù chung vieát: «Con ngöôøi luoân luoân phaûi vaâng theo phaùn ñoaùn chaéc chaén cuûa löông taâm mình» (soá 1800).

3. Luaät leä vì con ngöôøi, chöù khoâng phaûi con ngöôøi vì leà luaät

Trong Kitoâ giaùo, luaät leä khoâng phaûi laø nhöõng nguyeân lyù tuyeät ñoái phaûi tuaân theo, noù chæ laø moät phöông tieän baát toaøn, vì trong nhieàu tröôøng hôïp, phöông tieän naøy laïi ñi ngöôïc laïi vôùi muïc ñích. Xin ñan cöû moät tröôøng hôïp maø toâi ñaõ töøng gaëp: Moät buoåi chieàu Chuùa nhaät, moät löông y ôû moät vuøng queâ raát hieám thaày thuoác noï ñang chuaån bò ñi leã vì saùng chöa ñi, thì coù moät beänh nhaân soát reùt ñeán naên næ heát lôøi xin oâng ta chöõa beänh, vì beänh thì naëng maø nhaø thì quaù xa, vaû laïi trôøi saép toái. Nhöng nghó tôùi luaät Giaùo Hoäi buoäc naëng phaûi ñi döï leã, oâng ta ñaõ quyeát lieät töø choái maëc cho ngöôøi beänh ra sao thì ra, sau khi ñaõ giaûi thích roõ lyù do. Tröôøng hôïp naøy, oâng thaày thuoác tuy giöõ ñuùng luaät Giaùo Hoäi, nhöng laïi haønh ñoäng ngöôïc laïi vôùi coát tuûy vaø muïc ñích cuûa leà luaät laø tinh thaàn yeâu thöông (meán Chuùa vaø yeâu ngöôøi). Moät tröôøng hôïp khaùc: luaät Chuùa ñoøi hoûi ngöôøi Kitoâ höõu phaûi luoân luoân noùi söï thaät, vì söï doái traù thöôøng gaây thieät haïi cho tha nhaân hoaëc cho chính mình. Muïc ñích cuûa luaät naøy laø thöïc hieän ñöùc aùi. Nhöng trong moät soá tröôøng hôïp caù bieät (chaúng haïn bí maät quoác gia, hay khi bò keû ñòch ñieàu tra veà ñoàng baïn cuøng chieán ñaáu cho lyù töôûng, hay thaày thuoác vôùi beänh nhaân ung thö), lôøi noùi thaät coù theå gaây thieät haïi nghieâm troïng cho xaõ hoäi, cho ích lôïi chung, hay cho ngöôøi voâ toäi, thì rieâng trong tröôøng hôïp ñoù, vieäc noùi söï thaät ñi ngöôïc laïi vôùi muïc ñích cuûa luaät buoäc noùi söï thaät. Nhöõng tröôøng hôïp töông töï nhö theá, ngöôøi Kitoâ höõu khoâng neân caâu chaáp vaøo leà luaät: «Ngaøy sabaùt (hay leà luaät) ñöôïc laøm ra vì con ngöôøi, chöù khoâng phaûi laø con ngöôøi ñöôïc döïng neân vì ngaøy sabaùt (hay leà luaät)» (Mc 2,27).

Theo Phaoloâ «Leà Luaät laø thaùnh vaø ñieàu raên cuõng laø thaùnh, ñeàu ñuùng vaø toát» (Rm 7,12; 1Tm 1,8) vì noù dieãn taû yù muoán cuûa Thieân Chuùa. Nhöng cuõng theo Phao-loâ, «leà luaät khoâng phaûi ñöôïc laäp ra cho nhöõng ngöôøi coâng chính», maø cho nhöõng ngöôøi coøn yeáu ñuoái, non nôùt veà trí hueä, veà taâm linh (1Tm 1,9). Vì theá, khoâng theå caên cöù vaøo vieäc giöõ leà luaät nghieâm chænh cuûa moät ngöôøi maø cho raèng ngöôøi aáy laø coâng chính: «Söï coâng chính khoâng heä taïi vieäc giöõ luaät phaùp, vì neáu nhö vaäy thì caùi cheát cuûa Ñöùc Kitoâ trôû neân voâ ích» (Gl 2,21). Söï coâng chính ñoøi hoûi moät caùi gì cao hôn nöõa. Veà vaán ñeà naøy, thaùnh Phao-loâ noùi raát roõ vaø raát nhieàu: «Khoâng ai ñöôïc neân coâng chính tröôùc maët Thieân Chuùa nhôø Leà Luaät, ñoù laø ñieàu hieån nhieân, vì ngöôøi coâng chính soáng bôûi ñöùc tin» (Gl 3,11); «Tröôùc nhan Chuùa, khoâng ngöôøi phaøm naøo ñöôïc nhìn nhaän laø coâng chính vì ñaõ laøm nhöõng gì Luaät daïy. Luaät chaúng qua chæ laøm cho ngöôøi ta yù thöùc veà toäi» (Rm 3,20); «Ngöôøi ta ñöôïc neân coâng chính vì tin chöù khoâng phaûi vì laøm nhöõng gì luaät daïy» (Rm 3,28), v.v…

4. Söï lôïi haïi cuûa leà luaät

Leà luaät coù theå laø moät con dao hai löôõi: moät ñaèng raát caàn thieát vaø coù lôïi cho taâm linh, nhöng ñaèng khaùc coù nhöõng baát lôïi. Chaúng haïn khi ngöôøi ta giöõ luaät moät caùch hoaøn haûo thì hoï laïi deã yû vaøo ñoù ñeå töï haøo, kieâu caêng, töï cho mình laø coâng chính, nhö tröôøng hôïp ngöôøi Pharisieâu vaøo ñeàn thôø caàu nguyeän cuøng vôùi ngöôøi thu thueá (xem Lc 18,9-14). Chính söï töï haøo ñoù ñaõ phaù ñoå taát caû moïi coâng trình giöõ luaät cuûa oâng. Moät nhöôïc ñieåm khaùc cuûa leà luaät laø: tuy soi saùng cho taâm trí, nhöng laïi khoâng ñem laïi söùc maïnh noäi taâm ñeå soáng theo söï soi saùng ñoù. Ngöôøi ta coù theå bieát raát roõ leà luaät daïy phaûi laøm theá naøy theá kia, nhöng khoâng vì bieát roõ luaät maø ngöôøi ta coù ñoäng löïc thuùc ñaåy ñeå laøm nhöõng ñieàu luaät ñoøi buoäc, maø laém khi laïi bò thuùc ñaåy laøm nhöõng ñieàu traùi vôùi Leà Luaät: «Ñieàu toâi muoán thì toâi khoâng laøm, nhöng ñieàu toâi gheùt thì toâi laïi cöù laøm» (Rm 7,14). Chính vì theá maø ngöôøi Do Thaùi, tuy coù Leà Luaät cuûa Thieân Chuùa – töùc Luaät Moâseâ – nhöng hoï cuõng toäi loãi khoâng keùm gì daân ngoaïi (xem Rm 2,17-18.21-24).

Ñieàu quan troïng maø ngöôøi Ki-toâ höõu phaûi cuûng coá chính laø tình yeâu. Trong Ki-toâ giaùo, tình yeâu chính laø muïc ñích cuûa leà luaät: leà luaät giuùp ngöôøi ta theå hieän tình yeâu ñoái vôùi Thieân Chuùa vaø tha nhaân. Tình yeâu laøm cho ngöôøi ta neân gioáng Thieân Chuùa, hay neân coâng chính. Do ñoù, leà luaät chæ laø phöông tieän, coøn tình yeâu môùi chính laø muïc ñích. Ñang khi leà luaät khoâng phaûi laø moät ñoäng löïc thuùc ñaåy ngöôøi ta laøm ñieàu thieän, thì tình yeâu chính laø moät ñoäng löïc raát maïnh. Neáu theo nhö Phao-loâ, «leà luaät khoâng phaûi ñöôïc laäp ra cho nhöõng ngöôøi coâng chính» (1Tm 1,9), ñieàu ñoù coù nghóa laø leà luaät khoâng ñöôïc laäp neân cho nhöõng ngöôøi coù tình yeâu ñích thöïc. Ngöôøi coù tình yeâu ñích thöïc – ñoái vôùi Thieân Chuùa vaø moïi ngöôøi – thì chæ caàn haønh ñoäng theo söï ñoøi hoûi hay thuùc ñaåy cuûa tình yeâu. Chính Ñöùc Gieâ-su haønh ñoäng theo söï thuùc ñaåy cuûa tình yeâu chöù khoâng theo söï soi saùng cuûa leà luaät (xem Mt 12,11-12). Thaùnh AÂu Tinh cuõng noùi: «Cöù yeâu ñi ñaõ roài muoán laøm gì thì laøm» (Ama et fac quod vis). Ngöôøi coù tình yeâu ñích thöïc töï nhieân seõ laøm ñuùng vôùi leà luaät. Vaø neáu hoï coù laøm gì khaùc vôùi leà luaät, thì tröôøng hôïp ñoù, hoï ñaõ laøm ñuùng hôn vaø cao hôn möùc leà luaät ñoøi hoûi.

Caàu nguyeän