1 - Phuùc AÂm Chuùa Nhaät hoâm nay, theo Phuùc AÂm Thaùnh Gioan, keå laïi vieäc Chuùa Gieâsu leân Ñeàn Thôø Gieârusalem laàn ñaàu tieân, nhaân dòp gaàn leã Vöôït Qua cuûa ngöôøi Do Thaùi: " Gaàn ñeán leã Vöôït Qua cuûa ngöôøi Do Thaùi, chuùa Gieâsu leân thaønh Gieârusalem " ( Jn 2, 13).

Ñeàn Thôø Gieârusalem laø nôi thieâng thaùnh ñeå thôø phöông, laø bieåu tuôïng cho Quoác Gia Do Thaùi vaø cuõng laø nôi toân kính Danh Chuùa: " Nhöng Thieân Chuùa laïi phaùn vôøi David thaân phuï ta: Ngöôi ñònh xaây moät ngoâi nhaø ñeå kính Danh Ta; ngöôi ñònh taâm nhö theá laø toát. Coù ñieàu laø ngöôi seõ khoâng xaây nhaø aáy, maø con cuûa ngöôi, keû töø loøng ngöoi sinh ra, chính noù seõ xaây nhaø ñeå kính Ta…
Xin Ngaøi ñeå maét nhìn ñeán ngoâi nhaø naày ngaøy ñeâm ( Salomon noùi), nhìn ñeán nôi naày, vì Ngaøi ñaõ phaùn Danh Ta seõ ôû ñaây; xin Ngaøi laéng nghe lôøi nguyeän toâi tôù cuûa Ngaøi" ( 1 Re 8, 18. 19.29).

Vaø trong Ñeàn Thôø Gieârusalem laø nôi ngöï trò cuûa Uy Quyeàn vaø Söï khoân ngoan cuûa Thieân Chuùa:

" Ñöùc Khoân Ngoan töï bieåu döông vaø haûnh dieän giöõa daân mình,
Khoân Ngoan leân tieáng trong ñaïi hoäi cuûa Ñaáng Toái Cao vaø haõnh dieän tröôùc uy quyeàn cuûa Ngöôøi…
Treân soùng bieån, treân toaøn coûi ñaát, treân moïi nöôùc moïi daân ta naém troïn quyeàn.
Trong leàu thaùnh, tröôùc nhan Ngöôøi, Ta thi haønh thaùnh vuï, vaø nhö theá Ta ñònh cö taïi Sion,
Ta cuõng nghæ ngôi trong thaønh ñoâ yeâu daáu, taïi Gieârusalem Ta naém chuû quyeàn.
Ta ñaâm reå saâu giöõa moät daân hieån haùch, trong phaàn rieâng cuûa Thieân Chuùa, cuõng laø saûn nghieäp cuûa Ngöôøi" ( Sir 24, 1.6.10-12).

Trong Phuùc AÂm Thaùnh Gioan, Chuùa Gieâsu leân Ñeán Thôø Gieârusalem ba laàn ( Jn 2,2; 7,10; 12,12) vaø ñaây laø laàn ñaàu tieân vaø cuõng laø laàn ñuïng chaïm döõ doäi vôùi ngöôøi Do Thaùi. Trong khi ñoù thì caùc Phuùc AÂm khaùc töôøng thuaät laïi cho chuùng ta Chuùa Gieâsu chæ leân Ñeàn Thôø moät laàn , Phuùc AÂm Thaùnh Marco chaúng haïn ( Mc 11, 15-18).

Vieäc va chaïm giöõa Chuùa Gieâsu vaø ngöôøi Do Thaùi ñöôïc Thaùnh Gioan töôøng thuaät laïi trong chuyeán ñi naày. Nhöng coù leõ Ngaøi hoaùn chuyeån thôøi gian tröôùc sau cuûa vieäc va chaïm thì ñuùng hôn. Vieäc va chaïm naày coù leõ xaûy ra vaøo chuyeán ñi saùt gaàn vôùi cuoäc töû naïn cuûa Chuùa Gieâsu. Tình hình caêng thaúng giöõa Ngaøi vaø caùc ngöôøi Do Thaùi, nhö söï vieäc ñöôïc Thaùnh Gioan thuaät laïi, khieán cho caùc thöôïng teá vaø kyø muïc coù lyù chöùng hôn ñeå leân aùn vaø tìm caùch gieát Ngaøi.

Ñeán Ñeàn Thôø Chuùa Gieâsu giaûng daïy khoâng ngöøng, moïi nguôøi ñeàu khaâm phuïc Ngaøi khieán cho caùc thöôïng teá vaø kyø muïc caøng ganh tî, töùc giaän:

" Vaøo giöõa kyø leã, Chuùa Gieâsu leân Ñeàn Thôø vaø giaûng daïy.Ngöôøi Do Thaùi laáy laøm ngaïc nhieân, hoï noùi: OÂng naày khoâng hoïc haønh gì , maø sao laïi thoâng thaïo chöõ nghóa nhö theá. Chuùa Gieâsu traû lôøi: Ñaïo lyù Ta daïy, khoâng phaûi laø cuûa Ta, nhöng laø cuûa Ñaáng ñaõ sai Ta" ( Jn 7, 14-17).
" Vöøa taûng saùng, Ngöôøi trôû laïi Ñeàn Thôø. Toaøn daân ñeán vôùi Ngöôøi…
Ngöôøi ngaång ñaàu leân vaø hoûi: Naày con, hoï ôû ñaâu heát roài? Khoâng ai leân aùn con sao? Ngöôøi thieáu phuï ñaùp: Thöa Thaày, khoâng. Chuùa Gieâsu noùi: Ta cuõng vaäy, Ta cuõng khoâng leân aùn con. Thoâi con haõy ra veà. Vaø töø nay ñöøng phaïm toäi nöõa…" ( Jn 8, 2.10-11).
" Chuùa Gieâsu laïi noùi vôùi nguôøi Do Thaùi: Ta laø aùnh saùng theá gian. Ai theo Ta seõ khoâng phaûi ñi trong boùng toái, nhöng seõ ñöôïc aùnh saùng ñem laïi söï soáng…Ngöôøi noùi nhöõng lôøi aáy khi giaûng daïy trong Ñeàn Thôø, taïi nôi ñaët thuøng tieàn cuùng. Khoâng coù ai baét Ngöôøi, vì giôø cuûa Ngöôøi chöa ñeán"( Jn 8, 12.20).
" Khi aáy ôû Gieârusalem ngöôøi ta ñang laøm leã Cung Hieán Ñeán Thôø… Chuùa Gieâsu ñi ñi laïi laïi trong Ñeàn Thôø, taïi haønh lang Salomon… ( Ngaøi noùi): Chieân cuûa toâi thì nghe tieáng toâi; toâi bieát chuùng vaø chuùng bieát toâi. Toâi ban cho chuùng söï soáng ñôøi ñôøi; khoâng bao giôø chuùng phaûi dieät vong vaø khoâng ai cöôùp ñöôïc chuùng khoûi tay toâi" ( Jn 10, 22.27).

2 - Trôû laïi ñoaïn Phuùc AÂm Chuùa Nhaät hoâm nay, baøi Phuùc AÂm goàm hai phaàn lieân keát nhau phaùt xuaát töø haønh ñoäng cuûa Chuùa Gieâsu ôû phaàn moät ( Jn 2, 14-18) ñeå lieân keát vôùi phaàn Chuùa Gieâsu aùm chæ veà cuoäc soáng laïi cuûa Ngaøi ( Jn 2, 19-22).Thaùnh Gioan lieân keát phaàn Chuùa Gieâsu xua ñuoåi nhöõng ngöôøi buoân baùn ra khoûi ñeàn thôø( 14-18) ôû phaàn moät vôùi caâu noùi lieân quan ñeán vieäc phaù ñeàn thôø( 19) ôû phaàn hai.

Vaø roài phaàn moät ñöôïc lieân keát vôùi phaàn hai qua kyù öùc cuûa caùc moân ñeä veà moät caâu trong Kinh Thaùnh:
" Caùc moân ñeä Ngöôøi nhôù laïi ñaõ cheùp trong Kinh Thaùnh: Vì nhieät taâm lo vieäc nhaø Chuùa, maø con seõ phaûi thieät thaân" ( Jn 2, 17).

Kyù öùc ñoù laø caâu chuyeån tieáp ñeå Chuùa Gieâsu noùi veà cuoäc töû naïn vaø soáng laïi cuûa Ngaøi:
" Chuùa Gieâsu ñaùp: Caùc oâng cöù phaù Ñeàn Thôø naày ñi, noäi trong ba ngaøy toâi seõ xay döïng laïi. Ngöôøi Do Thaùi noùi: Ñeàn Thôø naày phaûi maát boàn möôi naêm môùi xaây xong, theá maø trong ba ngaøy oâng xaây laïi ñöôïc sao? ".( Jn 2, 19-20).

Thaùnh Gioan bình luaän theâm caâu traû lôøi cuûa Chuùa Gieâsu trong chieàu höôùng Phuïc Sinh:
" Nhöng Ñeàn Thôø Chuùa Gieâsu muoán noùi ôû ñaây laø chính Thaân Theå Ngaøi. Vaäy khi Ngöôøi töø coûi cheát troåi daäy, caùc moân ñeä nhôù laïi Ngöôøi ñaõ noùi ñieàu ñoù. Hoï tin vaøo Kinh Thaùnh vaø vaøo lôøi Chuùa Gieâsu ñaõ noùi" ( Jn 2, 21-22).

Trong ñoaïn Phuùc AÂm chuùng ta vöøa ñoïc qua, ñaây laø laàn ñaàu tieân trong Phuùc AÂm Thaùnh Gioan Chuùa Gieâsu tuyeân xöng roû raøng Ngaøi laø Con Thieân Chuùa vaø haønh ñoäng nhaân danh uy quyeàn ñoù:
" Ngöôøi noùi vôùi nhöõng keû baùn boø caâu: Ñem taát caû nhöõng thöù naày ra khoûi ñaây, ñöøng bieán nhaø Cha Ta thaønh nôi buoân baùn" ( Jn 2, 16).

Vaø chæ coù nôi Chuùa Gieâsu , chuùng ta môùi ñöôïc maïc khaûi nhaø cuûa Chuùa Cha vaø töông lai cuûa chuùng ta:
" Trong nhaø Cha Thaày coù nhieàu choå ôû, neáu khoâng Thaày ñaõ khoâng noùi vôùi anh em. Neáu Thaày ñi doïn choå cho anh em, thì Thaày laïi ñeán vaø anh em ñi veà vôùi Thaày, ñeå Thaày ôû ñaâu, anh em cuõng ôû ñoù" ( Jn 14, 2-3).

Haønh ñoäng cuûa Chuùa Gieâsu trong Ñeàn Thôø, laø haønh ñoäng ñeå thanh taåy Ñeàn Thôø khoûi loái soáng vaø phöôïng töï baát xöùng. Caùc tieân tri cuõng ñaõ baùo tröôùc yù nghóa cuûa vieäc Ngöôøi laøm:
" Ñöùc Chuùa caùc ñaïo binh laø Thieân Chuùa cuûa Israel phaùn: Haõy caûi thieän loái soáng vaø haønh ñoäng cuûa caùc ngöôi, Ta seõ cho caùc ngöôi löu laïi nôi naày…Neáu caùc ngöôi thöïc söï caûi thieän loái soáng vaø haønh ñoäng cuûa caùc ngöôi, neáu caùc ngöôi thaät söï ñoái xöû coâng bình vôùi nhau, khoâng öùc hieáp ngöôøi ngoaïi kieàu hay coâ nhi quaû phuï, neáu caùc ngöôi khoâng ñoå maùu ngöôøi voâ toäi, khoâng ñi theo caùc thaàn ngoaïi maø chuoác hoïa vaøo thaân, thì Ta seõ cho caùc ngöôi löu laïi nôi naày, trong phaàn ñaát Ta ñaõ ban cho cha oâng caùc ngöôi ñeán muoân ñôøi. Nhöng caùc ngöôi yû laïi vaøo nhöõng lôøi doái traù, voâ giaù trò. Troäm caáp, gieát ngöôøi, ngoaïi tình, theà gian, ñoát höông teá thaàn Baal, ñi theo caùc thaàn caùc ngöôi khoâng bieát roài laïi vaøo nhaø naày, nôi Danh Ta ñöôïc keâu khaån…" ( Ger 7, 3-11).

Haønh ñoäng cuûa Chuùa Gieâsu laø daáu chöùng cho moïi ngöôøi mong ñôïi cuûa Ñaáng Cöùu Theá:
" Kiaø vò söù giaû cuûa giao öôùc maø caùc ngöôi mong ñôïi ñang ñeán… Quaû thaät ngöôøi nhö löûa cuûa thôï luyeän kim, nhö thuoác taåy cuûa thôï giaët. Ngöôøi seõ luyeän kim taåy baïc; Ngöôøi seõ thanh taåy con caùi Levi vaø tinh luyeän chuùng nhö vaøng, nhö baïc..." ( Mal 3, 1-3).

3 – a)Caâu noùi leân kyù öùc cuûa caùc moân ñeä veà nhöõng gì ñaõ vieát trong Kinh Thaùnh laø caâu ñöôïc trích töø Thaùnh Vònh 69:
" Vì nhieät taâm lo vieäc nhaø Chuùa, maø con phaûi thieät thaân" ( Ps 69, 9).

Nhöng trong khi trích laïi caâu Thaùnh Vònh treân, Thaùnh Gioan ñaõ bieán ñoåi ñoäng töø ôû thì hieän taïi " …maø con phaûi thieät thaân" cuûa Thaùnh Vònh, thaønh ñoäng töø ôû theå töông lai ( futur) ñeå dieån taû haønh ñoäng vaø ngoân töø cuûa Chuùa Gieâsu ñöôïc thöïc hieän, tieân baùo cho cuoäc töû naïn vaø soáng laïi cuûa Ngaøi:

" Vì nhieät taâm lo vieäc nhaø Chuùa, maø con seõ phaûi thieät thaân" ( Jn 2, 17).

Vaø cuoäc soáng laïi cuûa Ngaøi ñöôïc dieån taû baèng:
" Nhöng Ñeàn Thôø Chuùa Gieâsu muoán noùi ôû ñaây laø chính Thaân Theå Ngöôøi: Vaäy khi Ngöôøi töø coûi cheát troåi daäy, caùc moân ñeä Ngöôøi nhôù laïi Ngöôøi ñaõ noùi ñieàu ñoù, hoï tin vaøo Kinh Thaùnh vaø vaøo lôøi Chuùa Gieâsu ñaõ noùi" ( Jn 2, 22).

Caâu noùi vöøa keå ñöôïc Thaùnh Gioan laäp laïi khi Ngaøi vaø Thaùnh Pheâroâ chaïy ñeán moà tìm Chuùa Gieâsu buoåi saùng Phuïc Sinh, khi ñöôïc baø Madalena baùo cho:
" Thaät vaäy, tröôùc ñoù hai oâng chöa hieåu raèng: Theo Thaùnh Kinh Chuùa Gieâsu phaûi troåi daäy töø coûi cheát" ( Jn 20,9).

Nhö vaäy vieäc Chuùa Gieâsu phuïc sinh laø nguyeân lyù caên baûn ñeå giaûi thích ngoân töø vaø haønh ñoäng cuûa Chuùa Gieâsu ôû traàn gian vaø nhöõng ñieàu veà Ñaáng Cöùu Theá ñöôïc ghi trong Cöïu Öôùc.

Ngoaøi nguyeân lyù ñoù cuûa vieäc Chuùa Gieâsu Phuïc Sinh, chính Chuùa Thaùnh Linh seõ laø thaày daïy chuùng ta veà nhöõng gì Chuùa Gieâsu ñaõ noùi:
" Nhöng Ñaáng Baûo Trôï laø Thaùnh Thaàn Chuùa Cha seõ nhaân danh Thaày sai ñeán, Ñaáng ñoù seõ daïy anh em moïi ñieàu vaø seõ laøm cho anh em nhôù laïi moïi ñieàu Thaày ñaõ noùi vôùi anh em" ( Jn 14, 26).

b) Loøng " nhieät taâm lo vieäc nhaø Chuùa" ñoù nôi Chuùa Gieâsu laø thaùnh yù cuûa Cha Ngaøi, laø chính leõ soáng cuûa Ngaøi:
" Löông thöïc cuûa Thaày laø thi haønh yù muoán cuûa Ñaáng ñaõ sai Thaày vaø hoaøn taát coâng trình cuûa Ngaøi " ( Jn 3, 34).

Vaø neáu moät ñaøng Chuùa Gieâsu lieân laïc vôùi Chuùa Cha, thi haønh thaùnh yù cuûa Ngöôøi nhö leõ soáng cuûa mình, Chuùa Gieâsu coù Chuùa Cha ôû nôi mình, " Chuùa Cha ôû trong Thaày vaø Thaày ôû trong Chuùa Cha", noùi vôùi Philipphe, ñaøng khaùc Chuùa Gieâsu laø ñaùp öùng cuûa Chuùa Cha cho khaùt voïng Thieân Chuùa cuûa con ngöôøi:
" Chính Ta laø baùnh tröôøng sinh. Ai ñeán vôùi Ta khoâng heà phaûi ñoùi; ai tin vaøo Ta chaúng khaùt

3 – Caûm töôûng ñaàu tieân cuûa chuùng ta khi ñoïc laïi ñoaïn Phuùc AÂm Thaùnh Gioan hoâm nay veà caùch haønh xöû cuûa Chuùa Gieâsu ñoái vôùi nhöõng ngöôøi buoân baùn trong Ñeàn Thôø noùi rieâng vaø ñoái vôùi caùc ngöôøi Do Thaùi luùc ñoù noùi chung laø thaùi ñoä noùng giaän, maát bình tænh, khoâng töï keàm cheá ñöôïc, neân môùi laät ñoå, ñaïp phaù cho haû daï ñeå phuïc haän.

Caûm töôûng nhö vaäy, vì chuùng ta khoâng hieåu ñöôïc yù nghóa ngoân söù haønh ñoäng cuûa Chuùa Gieâsu. Haønh ñoäng cuûa Chuùa Gieâsu khoâng ñeå bieåu loä noùng giaän cho baèng thaùi ñoä khoâng theå döõng döng tröôùc caùch haønh xöû sai traùi cuûa con ngöôøi ñoái vôùi Thieân Chuùa vaøhaønh ñoäng gian doái con ngöôøi ñoái vôùi con ngöôøi, nhö lôøi ngoân söù Geremia, chuùng ta ñaõ coù dòp trích daãn ôû treân ( Ger 7, 3-11).

Cöû chæ cuûa Chuùa Gieâsu ñöôïc caùc moân ñeä hieåu hôn ai heát vaø ñöôïc Thaùnh Gioan ghi laïi:
" Caùc moân ñeä Ngöôøi nhôù laïi lôøi ñaõ cheùp trong Kinh Thaùnh: Vì nhieät taâm lo vieäc nhaø Chuùa, maø toâi ñaây seõ phaûi thieät thaân" ( Jn 2, 17).

Chuùa Gieâsu vôùi cöû chæ laät ñoå vaø xua ñuoåi caùc ngöôøi buoân baùn ra khoûi ñeàn thôø laø haønh ñoäng ñeå thanh taåy ñeàn thôø, nôi thieâng thaùnh, ñaõ bò bieán thaønh loái teä naïn teá töï oàn aøo vaø löôøng loïc cuûa haøng toâm caù, daønh cho mình ñaëc quyeàn ñaëc lôïi treân Thieân Chuùa ñoái vôùi ngöôøi khaùc:
" Ñem taát caû nhöõng thöù naày ra khoûi ñaây, ñöøng bieán nhaø Cha Ta thaønh nôi buoân baùn" ( Jn 2, 16).

Thaùi ñoä cuûa Chuùa Gieâsu laø thaùi ñoä quyeát lieät phaûi coù, nhieàu luùc phaûi coù, choáng laïi thaùi ñoä ruït reø, nuùp boùng " nicodemisme", thaùi ñoä " ñi ñeâm", nhö oâng Nicodemo chæ daùm ñeán tìm Chuùa Gieâsu ban ñeâm ( Jn 3, 1-2).

Thaùi ñoä phaûi coù cuûa ngöôøi tín höõu Chuùa Ki Toâ laø thaùi ñoä " Vì nhieät taâm lo vieäc nhaø Chuùa, maø toâi ñaày seõ phaûi thieät thaân",  Vaø " vì nhieät taâm lo vieäc nhaø Chuaù", maø nhieàu luùc ngöôøi Tín Höõu Chuùa Ki Toâ phaûi coù thaùi ñoä quyeát lieät nhö Chuùa Gieâsu, coù theå phaûi hy sinh caû chính mình:
" Ai muoán theo Thaày, phaûi töø boû chính mình, vaùc thaäp giaù mình maø theo" ( Mt 16, 24).

Vaø nhö chuùng ta bieát, " nhaø Chuùa hay Ñeàn Thôø" khoâng phaûi chæ laø nhöõng vinh thöï ñöôïc xaây baèng goã, ñaù. Quan nieäm ñoù ñaõ ñöôïc Chuùa Gieâsu loaïi boû ñi, khi Ngöôøi daïy ngöôøi thieáu phuï Samaritana:
" Naøy chò, haõy tin toâi: ñaõ ñeán giôø caùc ngöôi seõ thôø phöôïng Chuùa Cha, khoâng phaûi treân nuùi naày hay taïi Gieârusalem…Nhöng giôø ñaõ ñeán- vaø chính luùc naày ñaây- giôø nhöõng ngöôøi thôø phöôïng ñích thöïc seõ thôø phöông Chuùa Cha trong Thaùnh Thaàn vaø chaân lyù…" ( Jn 4, 21.23).

Hieâûu ñöôïc nhö vaäy, chuùng ta thaáy thaùi ñoä quyeát lieät cuûa Chuùa Gieâsu laø thaùi ñoä thanh taåy Ñeàn Thaùnh khoûi nhöõng cung caùch phöôïng töï hình thöùc loãi thôøi cuûa Do Thaùi giaùo luùc ñoù, ñeå thieát laäp moät caùch thôø phöôïng Thieân Chuùa môùi "…trong Thaùnh Thaàn vaø chaân lyù"vaø chæ cho chuùng ta phöông caùch haønh xöû giöõa ngöôøi vôùi ngöôøi ñaõ ñöôïc ngoân söù Geremia noùi ñeán moät caùch tieâu cöïc (Ger 7, 3-11).

Thaùi ñoä quyeát lieät cuûa Chuùa Gieâsu ñeå tuyeân boá vaø beânh vöïc Nöôùc Trôøi maø Ngaøi muoán ñem laïi cho chuùng ta, trong ñoù Chuùa Gieâsu maïc khaûi Thieân Chuùa cho con ngöôøi vaø con ngöôøi cho con ngöôøi. Noùi caùch khaùc, thaùi ñoä quyeát lieät cuûa Chuùa Gieâsu choáng laïi nhöõng hình thöùc thôø phöôïng Thieân Chuùa moät caùch hình thöùc gian doái vaø caùch cö xöû ñeâ tieän hoùa con ngöôøi, maïc khaûi tình thöông Thieân Chuùa " trong Thaùnh Thaàn vaø chaân lyù" vaø ñòa vò cao caû con ngöôøi, con Thieân Chuùa, cho con ngöôøi.

Thaùi ñoä quyeát lieät ñoù laøm cho chuùng ta suy nghó.

Chuùng ta coù phuïc vuï Nöôùc Trôøi , phuïc vuï Thieân Chuùa vaø phuïc vuï anh em ñeán ñoä "vì nhieät taâm lo vieäc nhaø Chuùa, maø toâi seõ phaûi thieät thaân" hay " ai muoán theo Thaày, phaûi töø boû chính mình, vaùc thaäp giaù mình maø theo", hay chuùng ta coù " thaùi ñoä Nicodemo", ñi ñeâm, luoàn cuùi, " xin-cho", " kheùo goùi thì no, kheùo co thì aám ", ñeå ñöôïc aân hueä.

Teä hôn nöõa, ñeå vieän côù beânh vöïc cho thaùi ñoä " naèm khoanh voû oác", nhieàu ngöôøi cho raèng nhöõng ñieàu vöøa keå laø " laøm chính trò ", ngoaøi boån phaän cuûa hoaït ñoäng toân giaùo.

Sau ñaây laø caâu traû lôøi cuûa Ñöùc Thaùnh Cha Gioan Phaoloà II, cho nhöõng loái bieän luaän vöøa keå:

" Kính thöa Ñöùc Thaùnh Cha, ngöôøi ta ñoàn raèng Ñöùc Thaùnh Cha coù laøm chính trò, Ñöùc Thaùnh Cha nghó sao?".

" Toâi nghó raèng khoâng theå hieåu chính trò theo nghóa heïp. Nhieäm vuï cuûa Ñöùc Giaùo Hoaøng laø rao giaûng Phuùc AÂm. Nhöng trong Phuùc AÂm coù con ngöôøi, söï toân troïng ñoái vôùi con ngöôøi, töùc laø nhaân quyeàn, söï töï do löông taâm vaø taát caû nhöõng gì thuoäc veà con ngöôøi. Neáu taát caû nhöõng ñieàu ñoù coù moät giaù trò chính trò, thì ñuùng, Ñöùc Giaùo Hoaøng coù laøm chính trò. Nhöng Ngaøi luoân luoân ñeà caäp ñeán con ngöôøi, Ñöùc Giaùo Hoaøng beânh vöïc con ngöôøi" ( Ezio Mauro e Paolo Mieli, " Giovanni Paolo II ", La Stampa, 04.03.91, p.2).